STANISŁAW TREMBECKI

SOFIJÓWKA

Utwór rozpoczyna się opisem krainy mlekiem i miodem płynącej,

raju. Następnie podmiot wypowiedzi odnosi się do wydarzeń z historii
Polski, chwaląc sposób rządzenia carycy Katarzyny. W dalszej części
utworu wyjaśnia nazwę Sofijówka i zdradza, z czego to miejsce słynie.

W przeszłości dzikie zwierzęta terroryzowały okolicę i lokalna

społeczność postanowiła z tym walczyć. Pan także brał udział w
zarządzonym polowaniu i został na nim zraniony przez strzelca. Napastnik
mówi mu, że pozna kobietę o imieniu Sofija i na jej cześć nazwie te okolice.
Postrzał ma odegrać w tym ważną rolę i strzelec prosi, aby dla niego pan
stworzył w tym miejscu piękne sady. Udziela mu w związku z tym
szczegółowych instrukcji co do aranżacji wyznaczonej przestrzeni. Pan
musi także postawić pomnik Minerwie, której wiele zawdzięcza. Realizuje
wszystko, co nakazał strzelec, a Sofijówka zyskuje dzięki temu sławę.
Podmiot wypowiedzi dokładnie ją opisuje. Znajduje się tam tajemniczy
budynek, którego historię poznaje od Metzela, który doskonale zna się na
zamkach. Okazuje się, że jest ona związana z rodzicami Achillesa – Peleja i
Tetis – który urodził się z gwałtu, jakiego jego ojciec dokonał jeszcze przed
ślubem na matce.

W dalszej części swojej wędrówki przez Sofijówkę podmiot

wypowiedzi trafia na przewoźnika i wsiada do jego łodzi. Mężczyzna o nic
go nie pyta, tylko rusza i kieruje się do podziemia. Przewoźnik to Charon.
Podmiot wypowiedzi obawia się, że zostanie uwięziony przez Plutona, ale
łódź wypływa na otwarte morze, gdzie pojawia się okręt zmierzający w
stronę niewielkiej wyspy. Opisane zostają zamieszkujące ją zwierzęta i jej
cudowność. Wyspa to prawdziwy raj, który w dodatku ma wspaniałego,
dbającego o szczęście poddanych władcę.

Pan Sofijówki to miłośnik prawdy i nauki, co sprawiło, że w okolicy

powstała szkoła na wzór ateński. Podmiot wypowiedzi ma okazję posłuchać
tam rozmowy dwóch filozofów, która dotyczy rozkoszy i jej prawdziwych
źródeł. Nie czeka do jej końca i sam idzie zażywać rozkoszy w okolicznym
borze. Znajduje w nim obelisk poświęcony Charycie przez wnuka Diany.

Sofijówka to miejsce pozbawione wad, raj. Jego największą ozdobą

okazuje się jednak sama Sofija, która porównana zostaje do antycznych
bogiń. Jest doskonałą żoną, piękną kobietą i ma wiele innych zalet – z tego
powodu ludzie albo ją czczą, albo jej zazdroszczą.

FRANCISZEK KARPIŃSKI

1. DO JUSTYNY. TĘSKNOŚĆ NA WIOSNĘ

  Podmiot liryczny widzi, jak wszystko wokół rośnie i rozkwita, lecz
brakuje mi tego we własnym życiu
 Pragnie, aby w jego życiu także nastała wiosna
2. POWRÓT Z WARSZAWY NA WIEŚ
 Podmiot liryczny analizuje swoje życie, wracając do domu na wsi
 Żałuje, że kiedykolwiek opuścił rodzinne strony i z perspektywy
czasu uważa, że nic mu to nie dało
 Uważa, że zmarnował w życiu niepotrzebnie dużo czasu i zdrowia
 Teraz woli pracę w polu od bycia poetą
 Jego siostra żyje na wsi w nędzy i liczy na jego wsparcie
finansowe, którego jednak nie może jej udzielić
 Postanawia na stałe zostać na wsi
3. PRZECIWKO DEISTOM
 Podmiot liryczny krytykuje deistów za ich przekonania
 Podkreśla, że Bóg nieustannie ingeruje w funkcjonowanie świata i
ma nad nim władzę
 Nie przemawia do niego koncepcja losu rządzącego życiem
człowieka, a sposób, w jaki funkcjonuje świat, uważa za najlepszy
argument przemawiający za tym, że Bóg w nie ingeruje
 Na koniec pyta deistę, jak w obliczu tego wszystkiego może
sądzić, że Bóg próżnuje
4. PIEŚŃ PORANNA
 Podmiot liryczny od rana chwali Boga podobnie jak całe
stworzenie
 Jako człowiek jest wdzięczny za to, co ludzkość otrzymała od Boga
 Ludzie budzą się po to, aby chwalić Boga
5. PIEŚŃ WIECZORNA
 Podmiot liryczny zwraca się do Boga, chcąc chwalić Go nawet
podczas snu
 Prosi Boga, aby wysłuchiwał ludzkich modlitw oraz o ochronę
przed złem
6. PIEŚŃ O NARODZENIU PAŃSKIM
 Utwór ukazuje Boga jako niepojętego, niedającego się objąć
rozumem
 Przedstawiona zostaje historia narodzin Jezusa, który cierpiał za
grzechy ludzkości
7. ŻALE SARMATY NAD GROBEM ZYGMUNTA AUGUSTA
 Podmiot liryczny ubolewa nad tym, co dzieje się w kraju po
śmierci Zygmunta Augusta
 Kraj ostatecznie upadł, a sytuacja jego obywateli jest
dramatyczna
 Polska została zasiedlona i zagarnięta przez obcokrajowców
  Świadomość tego wszystkiego sprawia podmiotowi lirycznemu
ogromny ból
8. DUMA LUKIERDY, CZYLI LUIDGARDY
 Kobieta cierpi z powodu miłości do Przemysława
 Czuje, jak jej młodość przemija
 Chce, aby wiatr zaniósł te skargi w jej rodzinne strony

FRANCISZEK KNIAŹNIN

1. SARNECZKA
 Podmiot liryczny pyta sarnę, dokąd biegnie
 Zwierzę nie ma matki, wszystkiego się boi i szuka schronienia w
niebezpiecznym lesie, w którym odbywają się polowania
 Podmiot liryczny wskazuje jej odpowiednią kryjówkę
 Okazuje się, że także chciałby upolować sarnę, ale lituje się nad nią
2. DWIE GAŁĄZKI
 Podmiot liryczny dostrzega na wodzie dwie splecione ze sobą
gałązki, które przypadkowo połączył ze sobą nurt
 Jest poruszony ich związkiem
 Niestety, wodę coś zmąciło i gałązki się rozdzielają, co wzbudza w
podmiocie żal, jednak po chwili nurt na szczęście znów pcha je ku
sobie
 Nagle natrafiają na kamień, przez który znów się od siebie oddalają
 Koniec gałęzi jest smutny – jedna z nich uschła, a druga została
splątana przez tarnie
3. DO WĄSÓW
 Podmiot liryczny uznaje wąsy za ozdobę twarzy mężczyzny, choć
wyszły już z mody
 Dawniej wąsy dodawały mężczyznom atrakcyjności i potrafiły
sprawiać, że kobiety się w nich zakochiwały
 Według podmiotu jest to tradycyjny element polskiej, męskiej urody,
atrybut męskości
 Podmiot nie zwraca uwagi na modę i nadal nosi wąsy, podkreślając
nimi swoją tożsamość
4. DO PUŁAW
 Puławy zostają przedstawione jako rajska kraina, w której podmiot
liryczny znajduje natchnienie i ukojenie
 Wychwala urodę miasta i zachęca innych do zatrzymania się w nim,
aby nacieszyli oczy i uszy, a potem rozsławiali jego ukochane Puławy
5. DO PIOTRA BORZĘCKIEGO
 Podmiot liryczny żyje skromnie, pobożnie i cnotliwie, w zgodzie z
naturą, co uważa za swoją pracę na rzeczy otaczającego go świata,
pragnie w ten sposób zyskać sławę
 Tytułowy adresat uważa to za próżną pracę, a podmiot liryczny
zaznacza, że takie samo jest wynagrodzenie za nią
6. DO BOGA
 Podmiot liryczny ma świadomość, że się starzeje
 Ma liczne wątpliwości dotyczące swojego życia, ale odnajduje
ukojenie w Bogu i to Jemu powierza swój los
 Z Boga czyni cel swojego istnienia
7. DO IGNACEGO BYKOWSKIEGO
 Podmiot liryczny czuje, że zmarnował lata swojej młodości
 Będąc w kwiecie wieku, nie jest szczęśliwy i nie czuje, że żyje
 Był szczęśliwy, dopóki nie zaczął kierować się rozumem
 Jedyne pocieszenie odnajduje w poezji
 Twierdzi, że gdyby nie to, że może pisać, dawno by się zabił
8. DO KACHNY DWORKI BARTOSZ SIELANIN
 Podmiot liryczny to mężczyzna, który zakończył związek z kobietą i
cieszy się wolnością
 Przyznaje, że było mu z nią dobrze, ale mimo wszystko narażała go
na wiele trosk i zmartwień
 Relacja rozpadła się przez różnice dotyczące kręgów, w jakich
obracali się kochankowie
 Mężczyzna ostrzega adresatkę, że życie dworskie wcale nie jest takie
szczęśliwe i chociaż teraz ona zdradziła jego, na dworze sama
zapewne zostanie zdradzona
9. PRIMA APRILIS
 Między podmiotem lirycznym a jego ukochaną dochodzi do
nieporozumienia, które niemal doprowadza do ich rozstania
 Okazuje się jednak, że oboje żartowali z okazji prima aprilis
10. WIEWIÓRKA
 Podmiot liryczny zazdrości wiewiórce tego, jak traktuje ją Korynna
 Kobieta robi dla niej wszystko, martwi się, troszczy, rozpieszcza i
dba, czego doświadczać chciałby też mężczyzna – jest to jednak dla
niego nieosiągalne
11. PRÓŻNY USIŁEK
 Podmiot liryczny za próżny wysiłek uważa unikanie miłości, ponieważ
jest to sprzeczne z ludzką naturą
 Miłość prędzej czy później każdego dopadnie, bez względu na
wszystko – zwłaszcza tych, którzy najbardziej się przed nią bronią