Professional Documents
Culture Documents
PR MSUESIT
N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
TIRAN, 2006
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT
SHKOLLORE
MANUAL PR MSUESIT
Botimi i ktij manuali u mundsua nga UNICEF-i dhe u prgatit pr botim nga
Fondacioni Zgjidhja e Konflikteve dhe Pajtimi i Mosmarrveshjeve
Tiran, 2006
Autort:
Kreu I
Prof.assoc.Dr. Arta Mandro
Kreu II
Astrit Dautaj
Kreu III
Prof.assoc.Dr. Mariana Semini
Kreu IV
Mira Peshkatari
Kreu V
Zamira Gjini
Kreu VI
Rasim Gjoka
I dashur lexues!
Ky botim vjen si nj libr i munguar, doracak, tjert kt parim q udhheq shoqrin e hapur,
duke prmbushur nj zbrazti n literaturn profe- bn q kjo shoqri t rritet e t zhvillohet prmes
sionale, jo vetm t msuesit, por dhe m gjer. moskuptimit, mosmarrveshjeve, konflikteve dhe
Botimi i ktij manuali vjen n momentin e duhur, prmes procesit t ndrmjetsimit.
kur ekspertt n arsim jan prfshir n procesin Manuali prcjell te lexuesi dy prmasa: at in-
e hartimit t kompetencave profesionale t m- telektuale - trsin e ligjsive, t koncepteve q
suesit, ku nj bllok kompetencash kan t bjn zbrthejn dukurit konflikt dhe ndrmjetsim,
me aftsin e tij pr t identifikuar, trajtuar, klasifi- duke i ofruar lexuesit nj shtrat t gjer teorik rreth
kuar, ndrmjetsuar moskuptimet, mosmarrvesh- dukurive dhe si shfaqen ato n shkoll.
jet dhe konfliktet n jetn e shkolls. Prmasa tjetr ka t bj me metodologjin se
T ndrmjetsosh n jetn e shkolls, dhe vea- si, ku, n far mnyre i zbulon, i trajton, i ndr-
nrisht, t menaxhosh mosmarrveshjet dhe ko- mjetson msuesi dukurit, mosmarrveshjet
nfliktet q ndodhin mes grupmoshave shkollore, do moskuptimet, konfliktet dhe cilat jan metodat
t thot t luash m shum se rolin e msimdh- e trajtimit dhe t ndrmjetsimit t konfliktit n
nsit. grupe t caktuara moshore.
Botimi i ktij manuali vjen n kohn kur prher Parimet, si konfidencialiteti i trajtimit t konflik-
e m tepr po bhemi t vetdijshm se shko- tit dhe shmangia e paragjykimit t konfliktit, jan
lla vuan t njjtat simptoma, komplekse, dilema, pika referimi pr t trajtuar konfliktin n shkoll,
paradokse q gjith shoqria po prcjell. E n kt institucion q funksionon sipas veorive dhe ligj-
proces na duhet t pranojm se moskuptimet, mos- sive t veta.
marrveshjet, konfliktet jan pjes e natyrshme e N kt manual konflikti shihet si pjes e rritjes
rritjes dhe zhvillimit t shkolls. dhe zhvillimit, ai sduhet t fshihet dhe t mos i
Manuali q kemi n dor t ndihmon t kuptosh jepet prmasa joreale, por t trajtohet, q do t
se shkolla prher e m tepr po bhet jo vetm thot t ndrmjetsohet. Autort e manualit kan
institucion q prcjell njohuri, por dhe institucioni prcjell iden se moskuptimet, mosmarrvesh-
q ofron shprehit jetsore, q e udhheq dhe ndi- jet jan miqt tan ide q Majkll Fullani [soci-
hmon nxnsin t menaxhoj jetn e tij individ- olog] e trajton gjersisht n literatur. T ftosh
uale dhe at n grup. lexuesin ti konsiderojm problemet si miq, kjo
Ky manual prcjell dukshm iden se shkolla ftes t udhheq drejt emancipimit, lirimit nga
mendsit pr nj shoqri pa moskuptime dhe
sht pikrrotullimi i shoqris dhe, si e till
mosmarrveshje.
ka pr detyr ti ofroj nxnsit thellsisht dhe
qllimshm prmasn sociale, at t mbijetess Manuali sht lehtsisht i prdorshm. Ai lviz
s individit n kushtet e shoqris s hapur, ai nga informacioni teorik, te metodat dhe shembujt
jep mesazhin se konflikti dhe moskuptimet jan konkret, nga prgjithsimi te modelet dhe situ-
pjes e rritjes s individit dhe t grupit. Veanr- atat e rastit, ka i jep prdoruesit gjith lehtsin
isht kjo sht e dukshme n kushtet kur shkolla e nevojshme pr ta zbatuar n shkoll.
funksionon n shoqrin e hapur, shoqri e cila Manuali sht i organizuar n gjasht krer, ku
priret t funksionoj sipas parimit t gjith kan secili prej tyre sht konceptuar si nj librth m
t drejt. Mnyra se si do individ, msues dhe vete, me objektiva t veanta. Secili kre prmbush
nxns, e kuptojn dhe prcjellin te vetja dhe t interesat e lexuesit me informacion t gjer teorik
4
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Prmbajtja
Kreu III: Ndrmjetsimi alternative e zgjidhjes Kreu VI: Roli i komunikimit n parandalimin dhe
s konflikteve n grupmoshat shkollore zgjidhjen e konflikteve n grupmoshat shkollore
Kreu I
Konfliktet si pjes e jets.
Natyra e konflikteve n grupmoshat shkollore
7
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Hyrje
Trajtimi i konfliktit dhe i situatave konfliktuale si, krijimin e stereotipave dhe t paragjykimeve etj.
nuk sht risi e ktij manuali. Njohurit pr t jan
t lidhura ngusht me prvojat jetsore. N realizi- far sht konflikti?
min e detyrave ose t shrbimeve tona, detyrimisht Prpara se t trajtojm konfliktin si nj situat
jemi t lidhur me individ t tjer. Njeriu sht faktike me larmin dhe llojshmrin e pafund t
qenie shoqrore dhe nuk mund t kuptohet pa kt konkretizimit, sht shum e rndsishme q t pr-
kontekst q i bn njerzit edhe t ngjashm edhe caktojm paraprakisht nj prkufizim t tij. Arsyeja
t ndryshm nga njri-tjetri. e termave t referencs sht shum e rndsishme,
Konflikti sht pjes e jets. sht e vshtir q sidomos, kur kemi t bjm me t tilla, t cilat i pr-
t prshkruajm nj situat jetsore pa elementet dorim n vend t njra-tjetrs ose si sinonime.
e saj konfliktuale. Edhe kur bhet fjal pr gje- N jetn e prditshme, gati-gati kur themi konflikt
ndjen e prehjes, mund t thuhet se ajo sht rela- dhe mosmarrveshje, ne nnkuptojm t njjtn
tive. Ekzistenca e konfliktit sht po kaq e lasht sa gj. Madje, ka nj prirje q mosmarrveshjen e
edhe ekzistenca e njeriut. Konflikti sht nj dukuri quan si shkak t konfliktit dhe konfliktin si pasoj t
jetsore. N kt mnyr, nuk jemi ne pioniert e mosmarrveshjes. Edhe e anasjellta ndodh jo rra-
ksaj trajtese. Ktu do t prpiqemi t fokusohemi ll. Kjo nuk ndodh vetm pr shkak t gjuhs son,
n disa lloje t veanta konflikti, t cilat jan t shqipes, por meq ka t bj me t konceptuarit e
lidhura me grupmosha t caktuara dhe konkretisht njrit ose tjetrit element, kjo ngatrres ndodh
me ato t t rinjve, me qllim q ti mirkuptojm edhe n gjuh t tjera. Pr kt arsye sht gjetur
ata dhe t pranojm diversitetin, pr t realizuar sa me vend q prpara se t trajtojm konfliktin t
m mir detyrn e prditshme. japim nj prkufizim t tij.
Konflikti ekziston. Konflikti nuk sht as i mir Konflikti mund t prkufizohet si nj situat fak-
e as i keq. Konflikti mund t jap nj rezultat t tike n t ciln elemente q duken t papajtueshme
mir ose prkundrazi, mund t jap nj pasoj t ushtrojn forc n drejtime t kundrta ose di-
skajshme negative. Cili sht ai fmij, i ri, prind, vergjente. Kto forca divergjente krijojn tension,
msues, gjysh a gjyshe, qytetar, shtetas shqiptar q por jo domosdoshmrisht armiqsi ose luft.
nuk sht dridhur kur ka marr vesh se si znka, n
Fjala konflikt jo domosdoshmrisht do t
dukje banale, kan prfunduar n marrjen e jets
thot betej. Konflikti mund t jet i heshtur
s nj adoleshenti apo t nj t riu apo t nj fmi-
dhe i pashprehur, sikurse mund t jet i shpre-
je? Sa tronditse ka qen mnyra se si nj konflikt
hur n mnyr t dukshme ose t fort.
pr nj karrige degjeneroi t nesrmen e znks,
n dukje jo aq intensive, n marrjen e jets s Konflikti do t thot q palt jan n opo-
nj fmije, nj biri t nj familjeje. Jeta e tij iku, zit.
por far mesazhi na mbeti? far msimi nxorm Pra, konflikti sht fakti, dika q ndodh dhe
t gjith? A duhet q n jetn ton t vlersojm q nuk perceptohet njsoj nga t dyja palt. sht
vetm ato konflikte q manifestohen me zhurm t e kuptueshme q perceptimi varet nga shum fa-
madhe apo edhe ato q duken sikur flen, por ktor. T till jan makromjedisi dhe mikromje-
vlojn si vullkani e presin t shprthejn? disi, n t cilt njeriu sht lindur, rritur, edukuar
Konfliktet n prmasat e tyre mund t ojn n si dhe stereotipe dhe paragjykime t caktuara t
tronditje t karakterit global, n luftra, diskrimin- formuara nga prvoja e jets vetjake ose e jets s
ime racore, gjinore, munges tolerance n prgjith- t tjerve, t till si: prindrit, motrat, vllezrit,
8
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
t afrmit, madje ndonjher edhe ata q duken si prleshjes n diskutim ose argumente;
pa ndikim n nj moment t caktuar, mund t ken grindjeve t ashpra.
dhn ndikimin e tyre n nj deformim t caktuar.
Kjo varet nga toleranca, nga t pranuarit ose jo t
fajsis, nga ndjenja e trheqjes dhe e shmangies,
nga pushteti q dshiron t vendossh mbi t tjert,
nga interesi i astit, nga dshira pr tu treguar si
m i forti e fitimtari etj, etj. Arsyet dhe shkaqet e
qndrimeve t caktuara jan t pafundme.
sht e natyrshme q ndonse t gjith i prka-
sim bots njerzore dhe kemi shum gjra t pr-
bashkta, po kaq jemi edhe t ndryshm. Diversite-
ti sht pjes e jets, po aq sa edhe konflikti. T
gjith ne jemi po kaq t ndryshm nga njri-tjetri
e, pr rrjedhoj, mund t reagojm n mnyra t
ndryshme kundrejt t njjts situat konfliktuale.
Kushdo e ka t qart se kur ndodh nj vepr Mosmarrveshja sht shenj e nj konflikti t
penale e para gj q krkohet nga organet e heti- pazgjidhur ose t menaxhuar dobt ose keq!
mit sht gjetja e gjurmve t gishtave. Gjurmt
e vijave papilare jan krejt t ndryshme nga njri Konflikt i mir ose jo?
individ tek tjetri. Asnj nuk l shenj papilare dhe Kur konflikti sht menaxhuar mir, ai sht
nuk ka vija papilare si t ndonj individi t dyt. pozitiv, sht katalizator pr ndryshim, rritje, pr-
Edhe binjakt (homolog) i kan kto t ndryshme. mirsim, msim dhe edukim. Ai i ndrgjegjson
N kto kushte, diversiteti jo vetm e bn jetn t palt pr rolet e tyre, pr t drejtat dhe interesat e
larmishme, her e shtyn prpara e her e detyron tyre dhe ato t t tjerve, t cilat duhet t respe-
q t kthehet mbrapa, por i vendos individt n ktohen n mnyr t njjt. Ndonjher prdorim
pozicione t kontradiktorialitetit. shprehjen duhet turbulluar q t kthjellohet ose
Ktu nuk sht fjala pr qndrime radikalisht t uji q rri qelbet pr t treguar se konflikti on
ndryshme n kuptimin ekstrem. Sepse kjo varet nga prpara, sht shenj e krkess pr progres, pr
fakti se sa t ngjashm jemi. Me kt dua t them nj alternativ m t mir etj.
se n grupe t ngjashme elementt e ngjashm Kur konflikti menaxhohet keq ose dobt, ai t
jan m t rndomt se n grupet e tjera. Kshtu on n mosmarrveshje. Kjo e fundit u kushton nj
duhet t konstatojm se ka nj lloj tipologjie n kosto t spikatur t gjith t prfshirve n t. Pra,
kto qndrime q lidhet me grupmoshn shkollore mosmarrveshja sht simptoma e nj konflikti t
t cils i referohemi. pazgjidhur, t pamenaxhuar mir.
far sht situata konfliktuale? Cili sht ra-
Qndrimet ndaj konfliktit
porti ndrmjet konfliktit dhe mosmarrveshjes?
Zakonisht dy jan qndrimet e edukuara lidhur me
konfliktin, ose q mund t mbajm ndaj konfliktit: sht ajo q lind, n mes t dy forcave (grupeve
ose individve), tensione t kundrta, t cilt kan
T LUFTOJM, APO interesa t ndryshm, si rrjedhim i t cilave krijohen
mosmarrveshje ose acarime. Konflikti sht pjes
T DORZOHEMI?
e jets s prditshme q merr forma t ndryshme.
T dyja qndrimet, pra si ai prej lufttari edhe Ai mund t lind pr probleme ose mosmarrveshje
ai prej nj individi t trhequr, jan qndrime fare elementare e n dukje t parndsishme. Kur
njerzore. konflikti rritet, njerzit veprojn n mnyr t pa-
A KA PRGJIGJE T TJERA NDAJ KONFLIK- ndrgjegjshme, n mnyrat q ata i kan zhvilluar
TIT? nga prvojat dhe vrojtimet e tyre. Disa njerzve u
Prpara se t trajtojm kto, le t ndalemi me plqejn konfliktet, veanrisht kur konflikti bhet
at q ndodh nse konflikti nuk zgjidhet mir ose armiqsor dhe prfshihen ndjenja t fuqishme.
drejt.
Nga konflikti i menaxhuar keq ose dobt lind Pamja tregon n mnyr simbolike se si pr
mosmarrveshja. Mosmarrveshja sht faza e shkak t konfliktit, individt hyjn n nj ingrana-
shprthimit t konfliktit. Temperatura sht rritur. zh, nga i cili nuk dalin dot nse nuk din t dalin.
T konfliktuarit jan t inatosur dhe t revoltuar. Ata vrtet prpiqen q ti kthejn shpinn njri-
Konflikti, tashm mosmarrveshje, manifestohet tjetrit, por kjo nuk sht e leht pr sa ata jan
prmes: ende t lidhur me njri-tjetrin.
9
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
asnj nuk mund t paragjykohet. Por ky qndrim Pr t treguar se cila do t ishte metoda m e
mundet ti bj t tjert t prfitojn prej ktij pa prshtatshme n situata t veanta, s bashku
t drejt dhe jo vetm t tjert, por kur ne si m- do t diskutojm pr specifikat e qndrimeve
sues jemi t pakujdesshm pr ta evidentuar dhe dhe avantazhet e tyre n situata t ndryshme.
stimuluar, mund t shkaktojm pa dashur dshp- Ndonjher ngulja kmb n nj qndrim ose e
rim dhe paknaqsi, t cilat mund t prshkallzo- kundrta, qndrimi liberal pr nj shtje ra-
hen n raportet me vetveten dhe me t tjert. Nj dikale, mund t kushtoj shtrenjt.
natyr e till ka shum prirje t dukshme q t Cilat jan llojet e konflikteve n grupmoshat
mbyllet n vetvete dhe t konsumoj t gjitha ene- e reja? A jan ato t shumta? A jan ato t shpe-
rgjit, duke u konfliktuar me veten. Kto mund t shta? A jan me pasoja negative? far ndikimi
ojn edhe n situata tragjike. pati periudha e tranzicionit dhe problemet e reja
n konfliktet n grupmoshat e reja?
Vendosmri
shmangs prshtats
pedagog, msues, edukator, trajnues etj. :
Po tu japsh njerzve peshk do ta han
jobashkpunues bashkpunues vetm nj dit, po ti msosh si t peshkojn
vet, do t han gjith jetn
bashkpunimi Ju nuk mund tia ngulisni dijen n kok
nj njeriu. Ju mundeni vetm ta ndihmoni at q
Ka disa shprehje metaforike q ne i prdorim, ta zbuloj at vet, brenda vetvetes.
pr t treguar pikrisht kt mnyr adresimi t Galileo Galilei
zgjidhjeve t konfliktit:
Un kurr nuk i msoj nxnsit e mi.
Dy mendje jan m mir se nj mendje Un vetm prpiqem tu krijoj atyre kushtet n
ose trim i mir me shok shum prdoret t cilat ata mund t msojn
pr t treguar se kemi prirje pr t qen ba- Albert Einstein
shkpunues.
Tipologjia e konflikteve n moshat e reja sht
Gjuha sht tule, por thyen kocka ose e lidhur shum me faktin se kjo sht mosha e
vrite tjetrin me pambuk prdoren pr t identitetit t personalitetit. Krkojm t njohim
treguar tendencat prshtatse. veten dhe t njihemi prej t tjerve. Flitet pr
Sot kemi edhe shprehje t tilla q, ndonse krizn e identitetit. Ktu ndikojn shum faktor
prdoren n nivele politike, mund t zbato- t till si: urbanizimi, industrializimi, respektimi
hen edhe midis nesh opozitar, por vllezr. ose jo i t drejtave, liria e shprehjes etj. sht
Tregon q e pranojm diversitetin dhe bashk- nj prov e madhe pr t sotmen dhe pr t ardh-
jetojm n kompromis me t. men. Kjo manifestohet me nj performanc fizike
q sht n ndryshim t shpejt, por shum m
Do t bhet kshtu dhe pik! As mos e fort sht pjesa e transformimit shpirtror dhe
guxo t bsh ndryshe! tregojn vendosmrin moral t t rinjve. Bota e tij emocionale transfo-
pr t predominuar mbi t tjert. rmohet gjithashtu. Prcaktimi i tipave t mos-
marrveshjeve midis t rinjve ose n grupmoshat
Dhnia e nj prgjigjeje ose tjetrs, varet nga e reja varet nga rrethanat ose burimi q e shkaktoi
ne, por edhe nga situata q na paraqitet, si edhe konfliktin, nga nevojat dhe nga vlerat.
nga pala tjetr. Secili prej nesh sht n gjendje
q t zbatoj njrn prgjigje ose tjetrn, as- Mbiemri i tij ka nj konotacion humori. Kur
nj nuk mund t karakterizohet si mbajts i nj msuesi e ndryshon theksin gjat shqiptimit, t
qndrimi, por mund t ndodh q disa individ gjith fillojn e qeshin. Msuesi nuk po kupton pse
t prdorin m mir nj qndrim ose metod t po qeshin me t. Ai nuk sht n gjendje q me
caktuar sesa tjetrn. Kjo mund t ndodh pr takt ta kaprcej situatn e t mos lndoj as au-
shkak t temperamentit ose t prakticitetit. ditorin, por shprthen.
Kjo varet nga predispozita vetjake dhe krke-
sat e situats n t ciln ata e gjejn vetveten. Ndrsa msuesi shpjegon nj tem t re,
12
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
pra, kur fmija bhet dshmitar i keqtrajtimeve ata mund ti drejtohen gjykats, e cila vendos pasi
q njri prej individve n shkoll ose jasht saj i sht prpjekur ta zgjidh shtjen me pajtim.
bn tjetrit.
Pasja, si konsiderat kryesore interesin e fmi- T vlersuarit e interesit m t lart t fmijs
js, shpeshher mund ta shtyj pr m von ma- nuk sht nj msim q msohet pr nj dit dhe
rrjen e nj vendimi prfundimtar pr shtjen me disa leksione. Qenia prind jo gjithnj prputhet
nga ana e edukatorit, instruktorit ose msuesit. me kapacitetin e vlersimit realist t interesit m
t lart t fmijs. N fakt, do dit dhe do le-
ksion l nj gjurm n prafrimin e vlersimit t
Si mund t vlersohet respektimi i parimit t interesit m t lart t fmijs n standardet e
interesit m t lart t fmijs? krkuara. T vlersuarit e interesit m t lart t
Kjo sht nj sfid e vrtet. Nj detyr aspak e fmijs nuk sht nj proces i njanshm dhe, n do
leht dhe nj prgjegjsi q krkon prgjegjshmri koh, ai nuk mund t bhet vetm sipas vlersimit
shum t madhe. Krkohet durim e analiz e shum dhe muarjes s prindit, autoriteteve arsimore etj.
faktorve q kontribuojn n kt interes dhe ktu Prej ktij ka dal nj e drejt dhe, pr rrjedhoj,
nuk sht fjala pr faktor madhor, por edhe disa nj parim tjetr shum i rndsishm q, ndrkoh,
dytsor t cilt kan efekt n nj mnyr radikale realizon vlersimin objektiv t interesit m t lart
n t ndierin mir t fmijs dhe t respektimit t fmijs nga kndvshtrimi i vet fmijs dhe,
t interesave t tij jo vetm pr momentin, pr nga ana tjetr, kthen n detyrim respektimin e nj
t sotmen, por edhe pr t ardhmen. N vendo- t drejte q ka do fmij, pr tiu dgjuar me-
sjen e nj balance t tyre situata duhet vlersuar ndimi, vlersimi dhe dshira e tij.
rast pas rasti. Asnj situat nuk sht e njjt me
tjetrn. Disa prej tyre duken krejt t ngjashme, E drejta e do fmije ose e t rinjve pr tu
por kjo sht vetm nj dukje. Ajo q mbetet e dgjuar
njjt, sht se kushdo q duhet t bj vlersim Nisur nga kuptimi i mituris dhe i marzhit t
interesash, prparsi duhet ti jap interesit t pjekuris s intelektit, i cili sht i ndryshm jo
fmijs. Kjo do t thot q t gjitha t tjerat do vetm n individ t ndryshm, por edhe n grup-
t kushtzohen prej tij, sepse ai sht m i lart mosha t ndryshme, e drejta e dgjimit t fmijs
dhe m parsor. Vlersimi i interesit m t lart duhet t jet n balanc me moshn dhe me aft-
t fmijs dhe marrja e vendimeve n prputhje sin e tij, pr t kuptuar at q po ndodh dhe at
me kt sht nj shtje, e cila rndon dhe varet q do t vendoset n mnyr q ai t jap plqimin
jo vetm prej faktorve objektiv, por edhe prej ose mosplqimin e tij.
atyre subjektiv. Kta t dytt kan karakter dua-
Thniet, mendimet e ndjenjat e t miturit
list. Subjektiv n kuptimin e fmijve dhe n kupti-
duhet t vlersohen drejt.
min e autoritetit, i cili merr vendimin pr fmijn.
Sa sht n gjendje nj prind, nj autoritet admini-
strativ, t mbaj n qendr t vmendjes s vepri- Konfliktet, t rinjt dhe msuesit
meve dhe t vendimeve t tij interesin m t lart N jetn ton t prditshme mund t na ket
t fmijs, kjo sht nj shtje, e cila varet nga ndodhur shpeshher q t prballemi me situata
faktor psikologjik, moral, etik, tradicional, konfliktuale t thjeshta ose t ndrlikuara dhe t
kulturor, edukativ, arsimor, t prejardhjes e t kemi luajtur nj rol n zgjidhjen e tyre.
s shkuars, t vizionit t s ardhmes etj. Kjo varet
edhe prej ligjit, i cili l autonomi deri n nj far Kt e kemi br edhe si qytetar t thjesht. Kt
pike, por vetvendos pr shtje madhore. Fmijt e bjm m mir duke qen prindr, edukator ose
rriten n familje dhe u takon prindrve t tyre t msues.
marrin shpeshher dhe prgjithsisht vendimet m Pse do msues ka mundsin reale dhe pro-
t rndsishme pr mirqenien e fmijve, edu- fesionale t luaj nj rol t rndsishm n
kimin e tyre, arsimimin, ndjekjen e riteve fetare prmirsimin real t jets dhe efektivitetin
ose jo etj. Sa her, n pozicionin e fmijve, kemi e sistemit edukativ dhe arsimor. Ai/ajo ka n
qen t detyruar ti bindemi nj vendimi t pri- dor terapin ose mundsin e vendosjes s
ndit lidhur me edukimin ton, arsimimin etj., dhe nj melhemi shrues n plagn e madhe ose t
jo gjithnj kemi reaguar pozitivisht pr momentin vogl q ka shkaktuar konflikti.
ose, nse kemi reaguar pozitivisht pr momentin,
n t ardhmen e kemi par kt n mnyr shum do msues, kudo q ndodhet, sht nj
kritike dhe anasjelltas. Por jo gjithnj prindrit profesionist q ka nj status t privilegjuar n
jan konsensual. N kto kushte, ( aq m tepr n raportet me t drejtat themelore t njeriut
rastin e prindrve t divorcuar), nse prindrit nuk n prgjithsi dhe ato t grupmoshs s re n
bien dakord pr at q krkon interesi i fmijs, veanti.
14
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
16
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Kreu II
Zhvillimi i aftsive t nevojshme pr
trajtimin e konflikteve
17
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
I dashur msues,
Jeta e ka konfliktin n thelbin e vet. Konflikti in pjes n kshillime ose n veprimtarit jasht-
sht nj mnyr e ekzistencs s saj. T mbyllsh shkollore, ather ndodh q msuesi merr masa
syt prball ktij realiteti, do t thot t biesh disiplinore, duke krijuar nj konflikt t heshtur ose
ndesh me veten dhe me misionin e msuesit q ti t shprehur me nxnsit.
ke zgjedhur. b) Konfliktet pr vlera lidhen me figurn ose per-
Trajtimi i konflikteve ka qen objekt i vepri- sonalitetin e msuesit ose t nxnsit. Kur t
mit qytetar, i individve e i grupeve, i njerzve t dyja palt nuk ndihen t respektuara nga njra-
thjesht e i personaliteteve t shquara publike, t tjetra, kur ndihen t fyera nga fjal t thna ose
cilt kan ln pas nj prvoj tepr t pasur q nga veprime t kryera, ato, menjher, pozi-
duhet t vlersohet e mbahet parasysh n jetn cionohen kundr njra-tjetrs. Konflikti, n kt
ton t prditshme. rast, mund t jet edhe m i thell n qoft se
N kt trajnim, ne do t prpiqemi t prcjel- mosrespektimi i vlerave t ndrsjella bhet n
lim te ju nj pjes modeste t ksaj prvoje, t mjedis publik: n klas, n oborrin e shkolls dhe
ciln ju mund ta prdorni n mnyr krijuese n ku- sidomos kur ngjarja ndodh para nj auditori me
shtet e veanta q ofron mjedisi juaj shkollor dhe nxns e msues.
ta pasuroni me prvojn tuaj q, ndonse mund Nj prej shkaqeve m tipike q i v msuesit n
t mbetet anonime, ka vler t pallogaritshme n konflikt me nxnsit, sht shprdorimi i pushtetit
praktikn e gjall t veprimit tuaj si msues dhe si nga ana e msuesve.
qytetar. Arsyet pse msuesit shprdorojn me pushtetin
e tyre jan t shumta, por ne do t shqyrtojm tri
Disa konflikte n shkoll dhe shkaqet e tyre prej tyre:
1.Pushteti prdoret n mnyr tekanjoze dhe au-
Jeta e prditshme shkollore, krahas konflikteve
toritare.
nxns - nxns, prmban edhe konfliktet nxns-
msues. 2.Mungon pushteti nga ana e nxnsve.
3.Kontrolli mbshtetet m shum mbi frikn,
Pjesa m e madhe e tyre jan konflikte: a) pr
sesa mbi arsyen, kujdesin ose n ndonj prej fo-
nevoja ose b) pr vlera, rrall her ato jan ko-
rcave pozitive.
nflikte pr shkaqe te tjera.
N shum raste, n praktik, drejtimi autoritar i
a) Konfliktet pr nevoja lidhen drejtprdrejt
klass shpesh kthehet n nj bumerang. N pamje
me realizimin ose mosrealizimin e interesave t
t par duket sikur sht shum i efektshm, sepse
ndryshm t nxnsve ose t msuesve.
sht i shpejt dhe jep rezultate, por megjithat ai
Kshtu, kur nj nxns nuk merr notn q dshi- trajton vetm problemet siprfaqsore. Megjithse
ron, nuk arrin mesataren e plqyeshme ose me- mund tu jap fund konflikteve msues-nxns,
ndon q vlersimi i tij me not sht subjektiv dhe zemrimi dhe grindjet q vrehen te nxnsit pr
nuk i prgjigjet nivelit real t dijeve q ai zotron, shkak t keqprdorimit t pushtetit nga msuesi,
ather ai hyn n konflikt me msuesin q ska mund ta kanalizojn konfliktin n drejtime shkat-
qen i drejt n vlersimin e tij. rruese dhe t rnda, sepse konflikti mund t shkall-
Nga ana tjetr, msuesi, kur nuk e ndien t reali- zohet m tej dhe t prfshij n t edhe persona
zuar detyrn e tij si edukator pr shkak se nxnsit t tjer si prindrit, vllezrit e motrat, t afrmit
prishin rregullin gjat ors s msimit, nuk marr- ose edhe rrethin shoqror t t konfliktuarve.
18
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
ti trajtojm ato drejt, ather pasojat e tyre te t ishte nj dit e veant pr t! Ishte dita e par
fmijt do t jen m t vogla. Urrejtja, inatet, pr t n nj klas t re. Ndrsa vishej mendonte
mrit, ambiciet duhet t zn sa m pak vend n se si do t ishte msuesja e saj e re. Mamaja e
botn dhe shpirtin e fmijve. Miqsia dhe toler- Albans po prgatiste mngjesin. Kur Albana ulet
anca duhet t jen ndjenjat q duhet t sundojn pr t ngrn, mamaja i thot: Albana, ti dukesh
botn e tyre shpirtrore dhe botn e jashtme q shum e shmtuar me ato flok q nuk je n gje-
i rrethon. ndje ti rregullosh asnjher si duhet. Nuk mund
t shkosh n shkoll me ato flok. Albana detyro-
Tema e veprimtaris: Dita e Albans het t lr mngjesin dhe t shkoj t rregulloj
Qllimi: Kjo veprimtari mund t ndihmoj n flokt.
sensibilizimin e fmijve pr mundsit e lndi- M pas ajo niset pr n shkoll. N rrug disa
mit t ndjenjave t secilit dhe ti ndihmoj ata t fmij tallen me t, ndrkoh q ajo kthen kokn
identifikojn dhe ndrmarrin veprime pozitive me mnjan pr t fshehur syt e saj gati t prlo-
njri-tjetrin. tur.
N shkoll Albana shkon n klasn e re dhe takon
Procedura msuesen. N orn e gjuhs, nga emocioni ajo lexon
Hapi i par me vshtirsi dhe ngatrron edhe ndonj fjal.
Lexohet, me z t lart, pjesa me titull: Dita e Disa nga shokt dhe shoqet e klass tallen me t
Albans. Detyra e fmijve sht t ngren dorn dhe thon se ajo sht budallaqe.
sa her ata dgjojn n historin e treguar dika N orn e matematiks Albana ndien vshtirsi
q ata mendojn se prek ndjenjat e Albans ose e n zgjidhjen e nj ushtrimi dhe vonohet. Msuesja
bjn at t ndjehet keq pr veten. Atyre mund tu i thot: Mjaft ndrrove, hajt puno. Ti do t jesh
krkohet t shpjegojn pse ata mendojn se disa e fundit q do ta zgjidhsh detyrn.
nga fjalt e prdorura n pjesn q dgjojn ose Gjat pushimit ajo i afrohet nj grupi shoqesh
veprime t kryera, jan t dmshme. q luanin s bashku, por ato i thon: Ti nuk je
shoqja jon. Kshtu Albana mjaftohet t vzhgo-
Hapi i dyt j nga larg shoqet q luajn.
Pasi mbaron s lexuari pjesa, msuesi e lexon N orn e biologjis po diskutohej shtja e ushqi-
at prsri. Kt her msuesi ndalon n ato pjes mit dhe e ushqimeve t shndetshme, ndrsa Alba-
t tregimit n t ciln nxnsit kan identifikuar na, me syt e mbyllur, mendonte pr mngjesin
veprime ose fjal t dmshme. Atyre u krkohet t e saj t pangrn dhe ndjehej e uritur. Msuesja
mendojn pr dika tjetr, q mund t ishte br e v re dhe i thot q t hapte syt, pasi nuk po
ose thn ndryshe, n mnyr q Albana t mos tregohej e vmendshme n msim.
ndjehej e ofenduar, e lnduar por ta ndihmonte N orn e muziks Albana kndonte e knaqur
at t ndjehej m mir pr veten e saj. Ata mund bashk me t tjert, por nj nga shoqet pran saj i
t shkruajn idet e tyre edhe n formn e nj z vesht me duar. Kjo gj e vuri n siklet Albann,
tregimi t ri. e cila vendosi t mos kndonte m por t lvizte
vetm buzt.
Pas ksaj, me nxnsit zhvillohet nj diskutim n
t cilin mund t bhen pyetjet e mposhtme: Ndrkoh q Albana kthehet n shtpi, ajo kalon
pak koh duke vshtruar ret q lviznin me shpe-
far fjalsh keni dgjuar t thuhen nga jtsi n qiell. Ajo i sheh dhe i prfytyron n forma
shokt tuaj q mund t ken lnduar t tjert? t ndryshme, si kafsh, sende etj.
Cili sht ndikimi i tyre tek ai q i dgjon? Kur kthehet n shtpi motra e saj m e madhe i
brtet duke i thn: Ku ishe deri tani? Ti duhet
Pse mendoni se njerzit prdorin fjal t t ishe ktu pr t m br gati drekn, dembele.
ktilla? Kshtu q Albana ndihmon motrn pr t prgati-
tur drekn.
Hapi i tret Kur shtrihet pr t fjetur, Albana pyet veten si
Msuesi fton nxnsit t identifikojn disa nga do t ishte pr t dita e dyt e shkolls.
konfliktet m t ndeshura n bashksin e shko-
lls dhe m pas t reflektojn dhe t diskutojn s Titulli i veprimtaris:
bashku pr shkaqet e tyre. Njohuri, shprehi, qndrime
Dita e Albans
Qllimi:
Albana sht nj vajz n moshn tuaj. Nj dit
ajo ohet nga gjumi me ndjesin se ajo dit duhet T nxis pjesmarrsit t identifikojn obje-
22
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
24
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Kreu III
Ndrmjetsimi alternativ e zgjidhjes
s konflikteve n grupmoshat shkollore
25
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Q nga asti q konceptohet n barkun e nns, se ligji parashikon q fmija nn 14 vje nuk ka
fmija gzon zotsi juridike, me kusht q ai t zotsi pr t vepruar. Me fjal t tjera fmija n
lind i gjall1. Kjo gjendje e shoqron fmijn kt mosh nuk e mon dot rndsin e veprimeve
gjat gjith kohs q ai sht gjall dhe mbaron q kryen, kshtu q do veprim i till sht
me vdekjen e njeriut. absolutisht i pavlefshm. Si prjashtim, fmija ka
Pasja e zotsis juridike do t thot q fmija, t drejt t blej me t holla n dor. Aty pr aty
pavarsisht nga mosha, q nga asti q konceptohet dhe n vlera t vogla sende shkollore ose konsumi
n barkun e nns, nse lind i gjall, ka t drejt t q i prgjigjen interesave t tij t prditshm6.
jet trashgimtar ligjor ose testamentar2; nxnsit Fmija, n kto grupmosha, nuk mban as
pavarsisht nga mosha kan t drejt t jen autor: prgjegjsi penale pr kryerjen e veprave penale
t krijojn n fushn e letrsis, t muziks, arteve dhe ky fakt jo rrall shfrytzohet nga krimi i
t bukura e t tjera t ngjashme me to dhe t organizuar, pr t kryer vjedhje e t tjera krime,
fitojn t drejta pr ti botuar krijimet e tyre, pr ku prfitimet u kalojn personave madhor7.
ti shfaqur, ekzekutuar, shumfishuar, tregtuar, shitur N grupmoshn mbi 14 vje, nxnsit e sistemit
e t tjera; trashgimia, nga e drejta e autorit3, e t nntvjear prfaqsojn individ me nj entitet
tjera, pavarsisht se jan n mosh nn 14 vje. fizik, psikologjik dhe juridik t prcaktuar nga
Nxnsit n grupmoshat 6 deri n 15 vje nuk disa parametra t prgjithshm q karakterizojn
kan t drejt t ngren padi n gjykat4, madje grupin, si dhe nga disa parametra t veant q
edhe n rastet kur jan viktima t nj veprimi karakterizojn individin. Parametrat e veant
ose dhune t skajshme. Kt t drejt, pr ti lidhen me karakteristikat e do individi q
prfaqsuar ata para gjykats, e kan vetm kushtzohen kryesisht nga kushtet e jetess,
prindrit ose kujdestart. kultura dhe edukata familjare, formimi arsimor,
Nga pikpamja e prgjegjsis ligjore, fmijt raportet shoqrore, si dhe nga temperamenti,
deri n 14 vje nuk mbajn prgjegjsi pr dmet ndrsa parametrat e prgjithshm lidhen me ato
pasurore t shkaktuara prej tyre. N kto raste karakteristika q i takojn gjith grupit t t rinjve
prgjegjsi mbajn prindrit ose kujdestart5, q t ksaj moshe dhe q lidhen me zhvillimin fiziko-
rast pas rasti mund t jen msuesit, drejtuesit e anatomik dhe me statusin juridik.
kampeve verore, drejtuesit e spitaleve, kur fmija Treguesi kryesor i statusit juridik t nxnsve
sht shtruar pr mjekim, e t tjera. Kjo pr shkak mbi 14 vje sht zotsia e kufizuar pr t vepruar,
e cila karakterizohet nga nj rreth i kufizuar t
drejtash juridike dhe nga nj prgjegjsi e kufizuar
1 Shih nenin 2 t Kodit Civil t Republiks s Shqipris, botuar juridike pr veprimet e kryera nga ana e nxnsve,
n Fletoren Zyrtare Nr. 11, 12, 13, 14/1994. si dhe pr pasojat q vijn prej tyre8. Kshtu pr
2 Shih nenin 320 t Kodit Civil t Republiks s Shqipris, bot-
uar n Fletoren Zyrtare Nr. 11, 12, 13, 14/1994.
3 Shih ligjin nr. 9380, dat 28.04.2005 Pr t drejtn e autorit 6 Shih nenin 8 t Kodit Civil t Republiks s Shqipris, botuar
dhe t drejta t tjera t lidhura me t. n Fletoren Zyrtare Nr. 11, 12, 13, 14/1994.
4 Shih nenin 33 t Kodit t Procedurs Civile t Republiks s 7 Shih nenin 12 t Kodit Penal t Republiks s Shqipris, mi-
Shqipris, miratuar n ligjin nr. 8116, dat 29.03.1996. ratuar me ligjin nr. 7895, dat 27.01.1995.
5 Shih nenet 613 dhe 615 t Kodit Civil t Republiks s Shq- 8 Shih nenin 6 t Kodit Civil t Republiks s Shqipris, botuar
ipris, botuar n Fletoren Zyrtare nr. 11, 12, 13, 14/1994. n Fletoren Zyrtare nr. 11, 12, 13, 14/1994.
26
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
a. Konflikte midis nxnsve t s njjts shkoll, konflikte penale. Nj institucion mjaft i njohur
t t njjtit grup ose klas, ose t klasave dhe juridik sht Arbitrazhi Ndrkombtar Tregtar2,
grupeve t ndryshme. q zgjidh konfliktet tregtare midis shoqrive
dhe firmave tregtare t shteteve t ndryshme.
b. Konflikte midis nxnsve t shkolls dhe
prindrve ose familjarve t tyre. Rruga e zgjidhjes administrative t konfli-
ktit ku me krkesn e pals s interesuar ose
c. Konflikte midis nxnsve dhe msuesve ose
edhe me vet nismn e institucionit administra-
punonjsve t tjer administrative t shkolls.
tiv pran t cilit jan palt n konflikt, mer-
. Konflikte midis nxnsve t shkollave t ren vendime t detyrueshme administrative n
ndryshme. formn e nj sanksioni3. Pr shembull, pr ra-
d. Konflikte midis nxnsve t shkolls dhe stet kur konfliktet vijn si rezultat i shkeljes s
personave t tret t lidhur ose jo me shkolln, rregullores s shkollave t sistemit nntvjear,
si, pr shembull, pronart e shtpive pran palt e konfliktuara, lidhur me masat ose dni-
shkolls dhe familjart e tyre e t tjera. met administrative, mund ti drejtohen pr
zgjidhje rrugs administrative. Pr vendime t
Nga kto konflikte, megjithse duhet thn se
karakterit administrativ, q merren nga organet
pr zgjidhjen e t gjith atyre shkolla sht e
e administrats shtetrore, mund t ankohesh
interesuar, prsri ato q jan m t mundshmet
n organin administrativ n varsi t t cilit
pr tu realizuar nga vet nxnsit ose msuesit,
sht organi q ka marr vendimin. N qoft
jan konfliktet e parashikuara n pikat a, b dhe c.
se nuk bie dakord me vendimin e dhn nga ky
organ, ather t lind e drejta q ti drejtohesh
3.Kuptimi i alternativave t zgjidhjes s konflikteve gjykats.
Rrugt e zgjidhjes s konflikteve jan t ndry- Ndrmjetsimi ose zgjidhja e konfliktit me
shme. M posht, po radhisim disa nga alternativat pajtim ose me marrveshje nga palt. Ndr-
bashkkohore dhe tradicionale t zgjidhjes s ko- mjetsimi sht nj veprimtari jashtgjyqsore
nflikteve: q realizohet nga nj person i tret (ndrmjet-
si) pr zgjidhjen me pajtim t mosmarrveshjeve
Rruga e zgjidhjes tradicionale t konflikteve midis shtetasve, ndrmjet tyre dhe subjekteve
sht rruga gjyqsore, e cila realizohet nga ana juridike private, ose midis ktyre t fundit, si-
e gjykats. Kjo rrug vihet n lvizje me ann e pas kushteve t parashikuara n kt ligj.
krkess s palve pr fillimin e nj procesi civil
ose mbi bazn e nj aktakuze t prgatitur nga
organi i prokuroris pr kryerjen e nj vepre penale. 4.Prparsit dhe parimet e ndrmjetsimit
Vendimi, q merr gjykata n kto raste, mund Secila nga rrugt e msiprme ka avantazhet dhe
t ankimohet prej palve n nj gjykat t nj disavantazhet e veta n raport me t tjerat. Le t
shkall m t lart. Shkallt e zgjidhjes gjyq- ndalojm me radh n avantazhet e ndrmjetsi-
sore t konflikteve jan tri: gjykata e shkalls mit:
s par, gjykata e apelit dhe Gjykata e Lart. S pari, ndrmjetsimi i v palt n rolin e pro-
Pas dhnies s vendimit nga gjykata e shkalls s tagonistit, ku jan t lira t pyesin dhe t komu-
par, ai merr form t prer, q do t thot se nikojn pa u ndikuar nga ndrmjetsi. Kjo gj, nga
sjell pasoja juridike pr palt ndrgjyqse. ana psikologjike, krijon nj atmosfer t ngroht
Arbitrazhi realizohet me an t nj ose disa dhe t lirshme komunikimi. Rrugt e tjera kan n
arbitrave, t cilt jan nj lloj i caktuar gjyqtari. qendr t tyre nj figur shtetrore me cilsi au-
Arbitri fillon procedurn e arbitrimit mbi bazn e toritare, t tilla si gjyqtari, arbitri ose drejtuesi
krkess t paktn t njrs prej palve1 ose kur administrativ. Kto subjekte kan t drejtn ligjore
palt e kan parashikuar kt rrug zgjidhjeje n q t marrin nj vendim, pavarsisht nse ai sht
mnyr t shprehur n nj kontrat ose marr- ose jo i plqyeshm dhe i pranueshm nga palt.
veshje t tyre. Njlloj si gjyqtari, edhe arbitri S dyti, ndrmjetsimi, n rastet kur sht i su-
merr nj vendim. Pala q nuk sht dakord me ksesshm, prfundon me nj marrveshje pajtimi
vendimin e arbitrazhit mund t ankimohet n e cila arrihet me vullnetin e lir t palve, ka nuk
Gjykatn e Apelit. Zgjidhja e konfliktit me an t
arbitrit, n ndryshim nga ajo gjyqsore, zbatohet
pr nj kategori t caktuar konfliktesh me natyr
pasurore, tregtare, por nuk mund t zbatohet pr 2 Shih nenet 439-441 t Kodit t Procedurs Civile t Republiks
s Shqipris, miratuar me ligjin nr. 8116, dat 29.03.1996.
t jet pjes e nj shrbimi fitimprurs ose jofi- shoqrore t ult dhe q vihen n lvizje me
timprurs. Praktika ka treguar se ndrmjetsimi paraqitjen e ankess nga i dmtuari akuzues, t
pa shprblim sht m i suksesshm se sa ai me tilla si rrahja, fyerja, shpifja, plagosja e leht,
shprblim. Gjithsesi ligji pr ndrmjetsim lejon plagosja e rnd nga pakujdesia etj.
q ndrmjetsimi t realizohet n t dyja fo-
rmat. Ajo q sht e rndsishme pr tu theksuar 6. Procedura dhe hapat e ndrmjetsimit n
lidhur me kt parim sht se, edhe n rastet kur grupmoshat shkollore
ndrmjetsimi realizohet me pages, pagesa ka
Procesi i ndrmjetsimit fillon pasi palt e kan
nj karakter simbolik dhe sht shum m e ult
pranuar kt rrug si alternativ pr zgjidhjen e
sesa kostoja e t njjtit proces t realizuar nga
konfliktit t tyre. Hapat e ndrmjetsimit jan:
avokatt n zgjidhjen gjyqsore t konfliktit.
Ndrmjetsi e fillon diskutimin duke u shpjeguar
T dyja palt jan fituese Parimi m i
palve procesin e ndrmjetsimit, avantazhet e tij
rndsishm i gjith procesit t ndrmjetsi-mit,
dhe rolin e tij.
dhe q e bn kt alternativ t dalloj nga t
gjitha rrugt e tjera t zgjidhjes s konflikteve, Ndrmjetsi u shpjegon palve rregullat q do t
sht pikrisht fakti q palt pas procesit t ndr- ndjekin gjat procesit, mnyrn si do t komuni-
mjetsimit dalin t dyja fituese. N qoft se n kojn, kohn q do t ken n dispozicion etj.
gjykat dhe n arbitrazh njra pal humbet dhe Pas ksaj u jepet me radh fjala palve q t
tjetra fiton, n ndrmjetsim nuk ndodh kshtu, shpjegojn se far ka ndodhur dhe pse jan ko-
pr faktin e thjesht se konflikti zgjidhet me paj- nfliktuar. Gjat ksaj faze ndrmjetsi m shum
tim dhe me marrveshje, ku secila nga palt ku- dgjon dhe mban shnime. Ai mund t bj pyetje
jdeset q t realizoj interesat e vet material t hapura pr t nxitur palt q t flasin.
dhe shpirtror. Ndrmjetsi prpiqet t evidentoj tempera-
mentet dhe karakteristikat e secils pal pr t
T gjitha parimet q prmendm m sipr duhet konkluduar nse ka gjasa q t paktn njra prej
t respektohen me korrektsi, si nga palt e ko- tyre t ket frym tolerance apo jo, sepse n t
nfliktuara, ashtu edhe nga ndrmjetsi, sepse n t kundrt procesi i ndrmjetsimit mund t jet i
kundrt, procesi i ndrmjetsimit nuk do t quhet i rrezikuar pr dshtim.
ligjshm dhe, si rezultat, do t jet i pavlefshm. Nse ndrmjetsi vren se palt jan mjaft t
konfliktuara dhe procesi ngec pr shkak se ato gri-
nden prsri n pranin e tij, ather ndrmjetsi
5.Fusha e zbatimit t ndrmjetsimit4
e ndrpret procesin dhe l nj takim n nj dit
Konfliktet q mund t ndrmjetsohen jan: tjetr me seciln nga palt ve e ve. N rast se
a-Konfliktet familjare, qofshin kto pasurore ose palt n takimet e veanta tregojn gatishmri pr
jopasurore, t tilla si: konfliktet midis prindrve tu riulur n tryezn e diskutimit, ather ai rinis
dhe fmijve, midis vllezrve dhe motrave, procesin me t dyja palt s bashku.
konfliktet q vijn nga zgjidhja e martesave, Ndrmjetsi seleksionon edhe persona t tjer
nga mosprmbushja e detyrimeve pr ushqim nga rrethi familjar ose shoqror i palve t ko-
t prindrve ndaj fmijve, nga mosrealizimi i nfliktuara, t cilt mund t shrbejn si lehtsues
detyrimeve q rrjedhin nga e drejta prindrore, n zgjidhjen e konfliktit. Pr shembull, familjart,
nga pjestimi i pasuris bashkshortore etj. nna, motra, daja, msuesit, shoqet dhe shokt
b-Konfliktet juridike civile dhe tregtare. Ktu bashkmoshatar, prfaqsuesit fetar, prfaq-
futen konfliktet q vijn nga cenimi i pronsis, suesit e organeve t qeverisjes vendore e t tjer
nga konfliktet q lindin nga kontratat, nga ma- persona, te t cilt pala e konfliktuar me t dhna
rrdhniet tregtare, nga shkaktimi i dmeve. si m pak tolerante ka besim dhe gzon respekt.
Kto konflikte kan si karakteristik se shka- Ndrmjetsi i orienton palt q ti shfaqin njra-
llzohen m leht n konflikte m t rnda, tjetrs interesat dhe t drejtat e tyre, si dhe
prandaj, sa m shpejt ti zgjidhsh ose ti shu- kushtet pr t dal nga konflikti. Nga shpjegimet
ash ato, parandalon konflikte t reja. e palve ai vren nse ka pika t prbashkta ta-
c-Konfliktet penale. Jo t gjitha konfliktet pe- kimi, ku mund t prputhen kto interesa dhe t
nale mund t ndrmjetsohen. Ligji parashikon drejta.
se mund t zgjidhen me ndrmjetsim vetm Ndrmjetsi nuk jep zgjidhje t gatshme dhe
ato konflikte penale q kan nj rrezikshmri nuk bn sugjerime. Ai vetm lehtson palt q t
konkludojn n nj marrveshje.
Nse marrveshja ka si objekt vlera pasurore ose
4 Shih nenet 2, 3 dhe 4 t ligjit nr. 9090, dat 23.6.2003. Pr materiale, ajo duhet t bhet me shkrim, sepse n
ndrmjetsimin n pajtimin e mosmarrveshjeve. t kundrt sht e pavlefshme. Marrveshja nn-
30
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
shkruhet nga t dyja palt dhe nga ndrmjetsi. q punojn pran tij.
N rastet e tjera, marrveshja mund t bhet edhe Ndrmjetsit kan si detyrim ligjor q t trajno-
me goj. hen n nivele bazike dhe t avancuara me njohu-
rit e nevojshme bashkkohore, pr t prballuar
7. Roli i ndrmjetsit n proces dhe kushtet kryerjen e shrbimit n nivele profesionale dhe
ligjore pr tu br ndrmjets ligjore.
Ndrmjetsi sht aktori m i rndsishm n Q nj person fizik t punoj si ndrmjets,
procesin e ndrmjetsimit, aq sa themi se prania e ligji parashikon disa kritere t detyrueshme, si m
ktij personi t tret n pozicionin midis dy palve posht:
t konfliktuara i jep emrin dhe kuptimin gjith pro- T jet mbi 22 vje.
cesit t ndrmjetsimit. Procesi i ndrmjetsimit T jet, si rregull, me arsim t lart, pavar-
n konfliktet midis t rinjve q i prkasin grup- sisht nga lloji. Kjo do t thot q ndrmjetsi
moshave t shkollave t sistemit nntvjear mund mund t mos jet detyrimisht i diplomuar n
t ket ndrmjets, t cilt hyjn spontanisht n nj universitet ose shkoll t lart.
kt rol, pa pasur ndonj prgatitje ose trajnim t
T ket nj figur morale t prshtatshme.
posam.
T jet i padnuar pr nj vepr penale t
Ndrmjets mund t jet do person q ka nj
kryer me dashje.
dhunti natyrore pr t negociuar, pr t krijuar
besim, pr t imponuar respekt dhe pr t zbutur T prfaqsoj nj figur publike q t ket
gjakrat e nxehta. N kt kontekst, ndrmjets nj emr t mir n bashksin komunitetin ku
mund t jen vet t rinjt, mund t jen msuesit jeton e punon.
kujdestar ose msuesit n prgjithsi, mund t Procesi i ndrmjetsimit mund t realizohet me
jen drejtuesit e shkolls, mund t jen prindrit nj ose m shum ndrmjets. Zakonisht praktiko-
ose t afrmit. het ndrmjetsimi me nj ndrmjets dhe palt
N vendet perndimore, pr shembull n Dani- kan t drejt t zgjedhin, nga lista q iu ofrohet,
mark, Norvegji, e t tjera, ka praktika q d- ndrmjetsin q paraplqejn por, n rast se ato
shmojn pr ngritjen e grupeve t ndrmjetsve nuk bien dakord pr t njjtin ndrmjets, ligji u
brenda do klase me nxns, duke filluar nga njeh mundsin q secila nga palt t zgjedh nj
moshat 7-vjeare e n vijim. Kjo ndodh, sepse n ndrmjets dhe procesi i ndrmjetsimit t real-
kto vende, t msuarit me parimet e tolerancs izohet nga dy ndrmjets. Megjithat, ka raste kur
dhe t mirkuptimit sht pjes e programeve t palt mund t krkojn edhe m shum se dy ndr-
tyre msimore. mjets.
Edhe n Shqipri, prej vitit 1998, ka pasur pro- Ka raste kur ndrmjetsi, pavarsisht nse sht
grame pilote n 22 shkolla t mesme t prgji- profesionist ose joprofesionist (q del ose spontan-
thshme dhe n 11 shkolla tetvjeare n disa isht n nj rast t vetm ose vepron n nj rreth t
qytete, ku grupe msuesish dhe nxnsish u tra- ngusht personash), duhet t trhiqet nga procesi,
jnuan dhe praktikuan seanca t ndryshme ndrmje- pasi ky ka filluar. Kjo ndodh ather kur:
tsimi. N mjaft shkolla ka filluar t praktikohet ka rrethana q mund t tundojn ndrmjet-
edhe ngritja e zyrave me psikolog ose punonjs sin n cenimin e pavarsis dhe t paansis t
social, t cilt mund t luajn nj rol aktiv n drejtimit t procesit;
procesin e ndrmjetsimit dhe t shuarjes s kon- krkohet nga njra prej palve;
flikteve.
ka njohje me njrn pal n proces;
Krahas ndrmjetsimit me karakter spontan, t
ka interesa t drejtprdrejta ose t trthorta
realizuar rast pas rasti, q prmendm m sipr,
n zgjidhjen e shtjes.
duke u mbshtetur n ligjin pr ndrmjetsimin,
procesi i ndrmjetsimit, i organizuar n nivel pro- Nse ndodhemi para ndonjrs nga situatat
fesionistsh, mund t kryhet si shrbim nga: e msiprme, ndrmjetsi do t ndrrohet me
nj tjetr, sipas rregullave pr zgjedhjen e ndr-
a.organizata jofitimprurse, t organizuara si
mjetsit q u parashtruan m lart.
qendra, shoqata ose fondacione;
b.shoqri tregtare; 8.Aktmarrveshja pr pajtim, rndsia dhe for-
c.persona fizik. ma e saj
Pavarsisht nga forma e organizimit t tij, n Akti prfundimtar i nj procesi ndrmjetsimi
kto raste, subjekti q ofron shrbimin e ndr- sht arritja e marrveshjes s pajtimit midis
mjetsimit, duhet t depozitoj emrin e tij dhe palve t konfliktuara dhe shuarja e konfliktit n
dokumentacionin e nevojshm n Ministrin e Dre- mnyr q palt ti kthehen jets, puns dhe shkol-
jtsis, si dhe t depozitoj listn e ndrmjetsve ls, pr t bashkjetuar n paqe e mirkuptim.
31
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Duke u mbshtetur n ligjin Pr ndrmjetsimin N kto raste ndrmjetsi, pasi t skadoj afati,
n pajtimin e mosmarrveshjeve, aktmarrveshja duhet t verifikoj edhe afatin e realizimit t saj.
prmban detyrimet dhe kushtet, q palt i ven Sipas ligjit t ndrmjetsimit, aktmarrveshja
njra-tjetrs, mnyrn dhe afatin e prmbushjes hartohet n tri kopje, nj pr seciln pal dhe nj
s tyre, nnshkrimin e palve dhe at t ndr- kopje depozitohet nga ndrmjetsi n organizatn
mjetsit. s cils i prket. Organizata sht e detyruar t
Aktmarrveshja lidhet ndrmjet palve me ruaj dhe t administroj aktmarrveshjen dhe do-
shkrim, me prjashtim t rasteve kur nuk sht e do- kumentacionin n lidhje me t.
mosdoshme pr vet natyrn e mosmarrveshjes. N ligj jepen disa rregulla t ans formale, t
do konflikt q zgjidhet me pajtim, prfundon cilat jan t rndsishme pr provueshmrin e
me sukses ather kur palt pranojn kushtet e realizimit t procesit t ndrmjetsimit dhe pr
njra-tjetrs dhe hartojn nj aktmarrveshje evidentimin e rasteve t zgjidhura nga ana e orga-
pajtimi, duke i shtrir dorn njra-tjetrs. Shpesh nizats joqeveritare.
n praktik huazohen edhe elemente pozitive t Formalizmi i msiprm ka rndsin e tij, sepse
tradits shqiptare t pajtimit, t tilla si pirja e ka- mbajtja, depozitimi dhe skedimi i do marrveshje-
feve, ulja n nj drek t prbashkt, shkmbimi i je t arritur midis t konfliktuarve ka vlern e
dhuratave simbolike etj. provs pr procese t ardhshme.
N prmbajtje t saj, aktmarrveshja duhet t Depozitimi dhe ruajtja e kopjes s aktma-
parashikoj t jepen identitetet e palve t ko- rrveshjes dhe e dokumentacionit t paraqitur nga
nfliktuara, data dhe vendi i ndrmjetsimit, lloji i palt sht nj nga detyrimet e subjektit q orga-
konfliktit dhe natyra e tij, pretendimet e palve pr nizon shrbimin e ndrmjetsimit, n mnyr q t
shkaqet e konfliktit dhe rrugzgjidhjet ose kushtet ruhet fshehtsia e t dhnave q kan dal gjat
q ato i ven njra-tjetrs pr t dal nga konflikti, ndrmjetsimit.
zgjidhja e arritur dhe nnshkrimet e palve dhe t Materialet e grumbulluara gjat ndrmjetsimit
ndrmjetsit. nuk mund t dalin jasht mjediseve ku i depozi-
Kur baz e konflikteve jan fyerja, shpifja, ton organizata, prve rasteve kur palt jan t
rrahja, plagosja etj, pra kryesisht pr konfliktet interesuara dhe e krkojn vet nj gj t till.
penale, ose n konflikte familjare jopasurore, kur
familjart jan grindur pr nj konflikt shoqror, 9. Fuqia juridike e aktmarrveshjes dhe zbatimi
aktmarrveshja e br nga palt para ndrmjetsit vullnetar i saj
mund t jet gojore. Ligji pr ndrmjetsimin parashikon se aktma-
Aktmarrveshja gojore konsiston n: rrveshja zbatohet vullnetarisht nga palt sipas
krkimin e faljes, prmbajtjes s saj, n t kundrt palt kan t
kryerjen e vizitave t ndrsjella n shtpi dhe drejt t krkojn zbatimin e saj, n prputhje me
organizimin e festave familjare, rregullat e parashikuara n kt ligj.
pagimin e shpenzimeve t mjekimit t t Nga praktika e rasteve t zgjidhura me ndr-
dmtuarit, vizit n spital t t dmtuarit (pr mjetsim nga Fondacioni Zgjidhja e Konflikteve
dhe Pajtimi i Mosmarrveshjeve, sht vrejtur se
rastet e plagosjeve t lehta),
aktmarrveshja e nnshkruar nga palt nuk sht
heqjen dor nga ndjekja penale nga ana e shkelur m pas nga ana e tyre, pra, rastet e ndr-
pals s dmtuar, etj. mjetsuara na rezultojn t suksesshme.
Mund t ndodh q palt t zgjedhin edhe ele- Megjithat, kjo nuk do t thot q ndrmjetsi-
mente nga tradita pr zgjidhjet gojore t konflik- mi sht absolutisht i suksesshm. Pr kt arsye,
teve, si pr shembull, konflikti zgjidhet me an t ligjvnsi ka parashikuar q zgjidhja me ndr-
brjes s bes, dhnies s bess, etj. mjetsim sht nj alternativ q i takon palve
N konfliktet me natyr pasurore n prgjithsi, ta zgjedhin dhe ta zbatojn. Por ajo nuk sht e
q lidhen me dmshprblimet dhe kompensimet detyrueshme pr tu prmbushur. Kshtu q, n
n t holla, aktmarrveshja duhet t bhet me nj rast t kundrt, palt jan t lira ti drejtohen
shkres. Kjo marrveshje sht tipike pr shembull gjykats ose nj organi tjetr kompetent, pr t
n rastet e prplasjes s dy makinave, t dmtimit krkuar forcn e tyre shtrnguese pr zgjidhjen e
t kompjuterit t shkolls, etj. konfliktit.
Aktmarrveshja shkresore duhet t ket t Aktmarrveshja sht me t vrtet nj akt i
shprehura qart t gjitha kushtet q palt i ven rndsishm q prcakton fatin e konfliktit dhe fa-
njra-tjetrs dhe aktmarrveshja mund t para- tin e marrdhnieve midis palve. Megjithat, ajo
shikoj edhe afate pr prmbushjen e detyrimeve nuk duhet t hiperbolizohet si qllim n vetvete n
dhe kushteve q palt i kan vn njra-tjetrs. punn ndrmjetsuese, sepse nj aktmarrveshje
32
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
33
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
34
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Kreu IV
Roli i ndrmjetsimit n konfliktet e lindura
n shkoll
35
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
at, por mjaftohet me nj zgjidhje t astit. Nse suesi q e ndjen veten n gabim nuk priret ndaj
kemi t bjm me nj shifr reale, nga gjykimi real zgjidhjes. Prindi sillet si i verbr ndaj sjelljeve
i prindit, ather problemi bhet shum i mpreht. t fmijs, ndrkoh q sjelljet e msuesit kon-
Kemi t bjm me msues q denigrojn rolin e siderohen si t qllimshme, armiqsore dhe shi-
shkolls. hen me indinjat.
Konfliktet msues-prindr mund t klasifikohen N konfliktet msues-prind mbizotrojn ko-
n konflikte, ku t dyja palt kan qllime t pr- nfliktet q kan si motiv vlersimin ose prete-
bashkta: edukimin, arsimimin, prparimin sa m ndimin pr vlersim joobjektiv t msuesit. Duke
t mir t nxnsit. Por prsri konflikti lind. Lind ndjekur disa konflikte msues-prindr, por edhe
sepse jan interesat e kundrta q shpesh rretho- n baz t prgjigjeve t anketave, n prgjithsi
jn nj dukuri. Lind pr shkak se nj veprim i nx- konfliktet msues-prindr, me kt motiv, ndjekin
nsit shihet nga dy kndvshtrime t ndryshme. kt rrjedh:
Lind sepse shpesh palt i mbulojn e trhiqen pas
Motivi i konfliktit. Nxnsi krkon t justi-
emocioneve dhe i shohin e trajtojn problemet
fikohet te prindi pr notn e padshiruar. Pra,
vetm bardh e zi.
sipas tij, vlersim jo i drejt. Prindi gjithnj i
N kt lloj konflikti palt n prgjithsi i shqet- prirur pr t mbrojtur fmijn, akuzon msue-
sojn dy gjra: Prindi do t realizoj synimet e tij sin. Msuesi, n rastin m t mir ka vlersuar
lidhur me fmijn, dhe, nga ana tjetr, krkon t drejt, pr rrjedhoj sht n nj pozicion m
ruaj marrdhnie t mira me msuesin, po pr komod pr t hyr n konflikt. N rastin m t
hir t fmijs. Kur realizimi i synimeve sht i do- keq, kur ai ka vlersuar subjektivisht, duhet t
mosdoshm, sipas pikpamjes s tij, dhe ato bien prgatitet pr t dhn argumentet e veta.
ndesh me dika t msuesit, ather marrdhniet
Shkaku i konfliktit. Tensioni i prhershm q
prishen.
ekziston midis msuesve, prindrve-nxnsve
Msuesi, pr t realizuar detyrat e tij, por jo lidhur me vlersimin. Ky tension rritet ose
vetm detyrat shtetrore, por edhe humanitare, zvoglohet n varsi t intensitetit t vler-
sht i interesuar t mbaj marrdhnie t mira simeve dhe keqinterpretimeve ose pretendi-
me prindin, por kur realizimi i detyrave, gjithmon meve t secils pal. Msuesi me pretendimin
sipas mendimit t tij, pengohet nga nxnsi, pri- se vlerson objektivisht. Nxnsi pretendon se
ndi, ather marrdhniet e mira acarohen. atij i sht ngrn nota dhe kt pretendim ia
Nga anketimet rezulton se 70 pr qind e kon- prcjell prindit. Prindi i tensionon m tej kto
flikteve msues-prind nuk trajtohen e zgjidhen, marrdhnie.
shpesh ato mbulohen. Arsyet mund t ishin: Argumente q nxjerrin. Msuesi: Un nuk
N veanti n kt lloj konflikti pretendohet mund t toleroj n not. Me nxnsit duhet t
me forc nga t dy palt se e drejta u takon tregohemi t kujdesshm, nuk duhet ti eduko-
t dyve. Kjo ndodh sepse t dy palt e shohin jm me iden q sukseset n jet arrihen leht.
veten n rolin e edukatorit dhe, si t till, ata Nxnsi: Un prgatitem sistematikisht, pr-
pretendojn se sht vshtir t gabojn. N piqem shum. Edhe n krahasim me t tjert
kto kushte, shpesh, asnjra pal nuk trhiqet jam mir. Kam mendim qe msuesi nuk m jep
dhe kur nuk ka ndrmjets, konflikti qndron i at q meritoj.
pazgjidhur dhe gradualisht mbulohet. Zhvillimet. Msuesi ngul kmb n sjelljet
Msuesi, me mentalitetin anakronik, e ndjen dhe vlersimet e tij. I konsideron fyerje ndrhy-
veten superior ndaj prindit me mendimin se i rjet e prindrve. Pretendon se kto sjellje e ve-
ka fmijn n dor dhe ai, prindi, do t jet prime kushtzohen nga rigoroziteti q e kara-
i detyruar t ul kokn, prandaj nuk tenton kterizon pr t zbatuar detyrn e tij. Nxnsi
shum t gjej kompromisin. vazhdon t prgatitet gjithnj e m shum, por
Prindi, si gjithnj mjaft i ndjeshm ndaj mbetet gjithnj i paknaqur nga vlersimi i m-
fmijs s tij, i beson verbrisht atij dhe, duke suesit. Prindi nuk trhiqet nga pretendimet.
e par veten n pozicionin e mbrojtsit, pr t Prfundimi. Nse realisht m von nxnsi
arritur nj t drejt, krkon gjithmon vetm t mbetet i knaqur me vlersimin e msuesit,
fitoj, por jo kompromisin. Por, nse n shumicn prindi konsideron t suksesshm ndrhyrjen e
e rasteve msuesi krijon konfliktin padashur, pa tij dhe s bashku me fmijn e konsiderojn
paragjykim, prindi hyn gjithnj n konflikt me t mbyllur konfliktin. Nse prsri pr vlersi-
paragjykim: Fmijs s tij i kan br padre- met e mpastajme kan kundrshtime, konflikti
jtsi! Prirja e prindit jo n pak raste sht q ta bhet m i ashpr dhe pozicionet e t dy palve
shoh veten dhe fmijn n pozicionin e vikti- bhen gati armiqsore. N kto momente m-
ms. Pretendimi i tij sht se ai ka patjetr t suesi duhet t kuptoj q marrdhniet mund
drejt dhe se zgjidhja i takon atij, ndrsa m- ti normalizoj ai. Me durim, me argumente,
39
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
me dashamirsi duhet t shpjegohet e t bind dhen paqsisht, por nuk ndodh gjithmon kshtu.
nxnsin e prindin se nga ana e tij nuk ka as-
Disa nga motivet q shkaktojn lindjen e tyre
njfar tendence. Prkundrazi, ai duhet t ndi-
jan:
hmoj realisht prindin dhe nxnsin pr t dal
nga kjo situat, duke i ofruar edhe ndihmn e Disnivel n prgatitjen shkencore.
tij pr t arritur vlersimin real q pretendon Disnivel n kultura.
prindi. Por e rndsishme sht q ai ta bind
Ndrhyrje t pamotivuara.
prindin se vlersimi i tij sht real (n qoft se
sht vrtet i till). Ndrthurje interesash.
Shpesh pr ti shuar kto konflikte ndrhyjn
Nse edhe pas ksaj ndrhyrjeje miqsore t vet msuesit me njri-tjetrin dhe rrall sht e
msuesit nuk arrihet ndonj rezultat pr pajtim, nevojshme ndrhyrja e drejtoris e aq m pak e
ather sht e domosdoshme ndrhyrja e dre- organeve eprore.
jtuesve ose antarve t bashksis . 6. Konfliktet fmij-prindr. Motivet
Prvoja ka treguar q kto konflikte zgjidhen n
mnyrn m t mir, kur msuesi merr nismn pr Jan konflikte q duken sikur skan t bjn
t br lshime brenda caqeve, kur ai mendon seri- me shkolln por, n fakt, mbarten nga familja dhe
ozisht pr zgjidhjen e konfliktit. Duke qen nxnsi shpesh gjejn zgjidhje n shkoll.
ndrmjet msuesit dhe prindit, ai gjithmon shr- Disa nga shkaqet q ojn n lindjen e ktyre
ben si katalizator pr zbutjen e konfliktit. sht konflikteve jan:
aftsia e msuesit ta shfrytzoj kt.
Ndryshim i mendsive ndrmjet brezave.
Ndrmjets n zgjidhjen e ktyre konflikteve
mund t jen drejtuesit e shkolls, t cilt pasi Tutela e pajustifikuar.
njihen me gjendjen, mbasi peshojn faktet e t Dobsia e prindit pr fmijn e tij.
dyja palve arrijn ti sheshojn kto konflikte, Gjendja shoqrore.
duke negociuar m shum me msuesin, duke qen
se pr t ka edhe pozicionin e drejtorit, por edhe Prvoja ka treguar se ndrmjets n kto lloj
me prindin, pr ta bindur me argumente. konfliktesh mund t jet edhe shkolla, msuesi ku-
jdestar, nj msues i lnds, shokt, drejtuesit e
5. Konfliktet msues - msues. Motivet shkolls.
Si edhe konfliktet e tjera n shkoll, kto ko- 7. Konfliktet ndrmjet drejtuesve. Motivet
nflikte lindin nga shkaqe objektive dhe subje-
ktive. Kryesisht disnivel n prgatitjen shkencore, Konfliktet ndrmjet drejtuesve jan konflikte q
ndrhyrje t pamotivuara, ndrthurje interesash po ndeshen gjithnj e m shpesh npr shkolla.
etj. Por konfliktet q shkaktohen pr arsye subje- Disa nga motivet q ojn n lindjen e ktyre kon-
ktive jan m t vshtirt. sht fakt, gjithashtu, flikteve jan:
q kto konflikte n t shumtn e rasteve zgjidhen Prgatitja e pamjaftueshme profesionale.
nga vet msuesit e konfliktuar, ose shuhen vet
Kulturat e ndryshme.
me kalimin e kohs. Jan konflikte q kryesisht
klasifikohen n konfliktet e buta. Rrallher m- Klanet q krijohen.
suesit e konfliktuar, me njri-tjetrin krkojn ndr- Paprgjegjsia dhe paprgjegjshmria.
mjetsim, q n prgjithsi sht drejtori i shkolls
ose nj kolegu i tyre. Pr t ndrmjetsuar n kto lloj konfliktesh
Vetm 30 pr qind e msuesve n anketime sht m e vshtir se me do lloj tjetr, mbasi
pranojn q kan pasur konflikte me njeri-tjetrin. duke qen me pushtet, gjithsecili nuk pranon t
Asnj nuk pranon q konfliktet t jen zhvilluar ul hundn. Ndrmjets n kt rast mund t
t ashpra. 20 pr qind pranojn q kto konflikte jen kolegt, lideri informal, ose njri nga dre-
jan zgjidhur nprmjet kompromisesh, 10 pr jtuesit formal.
qind kan shkuar drejt shuarjes. 30 pr qind e t Prfundim: Shkolla e mbrthyer nga konfliktet.
anketuarve theksojn se konfliktet midis tyre kan Trajtuam shtat llojet e konflikteve q veprojn
qen pa pasoja. Pr rrjedhoj do t konsidero- brenda shkolls. Me dhjetra e qindra t tjer
heshin konfliktet m komode n shkoll. E sigurisht veprojn jasht saj. Por q kan ndikimet e veta
kshtu duhet t jet. Jan konflikte midis atyre q t fuqishme n shkoll. Me dhjetra e qindra mo-
duhet t msojn t tjert se si duhet t trajto- tive, q i bjn ato mjaft t veanta specifike
hen, menaxhohen e zgjidhen. Ata jan trajnert, pr nga trajtimi, menaxhimi dhe zgjidhja. M t
t tjert lojtart. rndsishme, konfliktet msues-drejtues, m-
Jan konflikte q ndodhin n mes njerzish t sues-nxns. Me pasoja m negative konfliktet q
prgjegjshm e t shkolluar dhe pritet q t zgji- prsriten si rrjedhoj e hakmarrjes s msuesit.
40
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
situatave q krijohen, t shmangen. Po ashtu sht e vshtir sot, nga secili prej
Duke mos pretenduar pr nj klasifikim shum t nesh, t pranoj iden e tjetrit q sht e ndry-
sakt, pr arsyen e thjesht q sht e vshtirt shme prej tons. Koncepti, se gjrat duhet t jen
t prcaktosh q n fillim rrjedhat q do t marr ose ashtu, ose kshtu, e kufizon mjaft komunikimin
menaxhimi i konfliktit, si dhe alternativat e zgji- dhe t menduarit kritik rreth konfliktit. Mnyra t
dhjes q do t paraqiten e q do t jen prfu- menduari, sipas t cilave: nse un kam t drejt,
ndimtaret, mund t prcaktojm disa konflikte, t patjetr ti duhet ta kesh gabim, ose anasjelltas,
cilat mund t konsiderohen t panevojshm dhe q mbyllin rrugn e alternativave t tjera, mbyllin
duhet ti shmangim: rrugn e komunikimit, krijojn premisa pr lindjen
e konfliktit, mundsi t pakta pr komunikim, zhvi-
Konflikte q lindin pr motive banale (sharje, llimin e tij t ashpr dhe mundsi t pakta pr ta
fyerje) menaxhuar saktsisht at. Ashtu si un besoj dhe
N shkoll kto jan t shpeshta. Ndodhin midis mundohem t mbroj nj pikpamje timen, ashtu
drejtuesit e msuesve, midis msuesve e nxnsve, edhe tjetri beson n drejtsin e qndrimit t tij.
midis nxnsve, midis msuesve. Jan konflikte q E kjo duhet respektuar, jo denigruar.
krijojn tension t menjhershm dhe marrdhnie Vlersimi i diversitetit
t ashpra, me nj zhvillim t tensionuar dhe zgji-
dhje q nuk premton pr produkte t ndjeshme, t Diversiteti sht objektiv. Edhe pse disa njerz
cilat t ndikojn n formimin e cilsis pozitive t mendojn se jan t ngjashm me nj njeri apo me
personalitetit t palve. disa t tjer, midis tyre ka mjaft diferenca. Kto
diferenca shprehen n interesat e aftsit e secilit
Konflikte ku cenohen interesat e vogla, me- q njkohsisht variojn e ndryshojn n koh.
skine
Por nse pranojm q ka diversitet, kjo nuk do
Nj ndarje e ngarkess msimore n shkoll, q t thot se njerzit nuk kan gjra t prbashkta.
prek padashur interesat e nj grupi msuesish dhe T prbashktat krijojn t gjitha premisat pr
favorizon nj grup tjetr. Prpilimi i orarit msimor tu kuptuar me njeri-tjetrin. Sikur do gj t ishte
shkakton konflikte midis drejtuesit e msuesve, t e njllojt, pra me shum gjra t prbashkta,
cilat, po t bhen t pranishm n shkoll, krijojn ather dhe jeta do t ishte e mrzitshme. sht
jo pak shqetsime dhe do t ishte shum her m kombinimi i t prbashktave dhe i diferencimeve,
mir n qoft se do t parandaloheshin. i diversitetit t njerzve dhe i mendimeve e i ko-
nceptimeve t tyre q e bjn jetn interesante.
Konflikte ku marrdhniet ndrtohen mbi arro-
Mosnjohja e mosrespektimi i tyre e zvoglon mjaft
ganc, prepotenc
hapsirn e komunikimit dhe, pr rrjedhoj, shton
T prekshme n shkoll. Qndrimi prepotent mundsit pr konflikte.
i drejtuesit karshi nj msuesi, ose i msuesit Mosafirmimi i vlerave t gjithsecilit
ndaj nj nxnsi, ose midis vet msuesve dhe
nxnsve shkaktojn konflikte t panevojshme Mosnjohja dhe mosvlersimi i cilsive t mira
q prishin klimn n shkoll dhe zgjidhja e tyre, te vetja dhe te t tjert prbn nj faktor tjetr
prve se mbyll konfliktin, nuk jep ndonj produkt n moskrijimin e nj klime pozitive komunikimi.
t ndjeshm pozitiv. Pra, jan konflikte q nuk Duhet pranuar fakti q t gjith kemi cilsi, t
sjellin produkte ose t paraprgatitin ndryshime. cilat duhen evidentuar e theksuar. Shum nxns e
Kryesisht ato turbullojn dika, bhen t ashpra msues, p.sh., nuk besojn se kan cilsi t mira,
n qoft se nuk tregohet kujdes dhe zgjidhen duke pasi vazhdimisht jan nnvleftsuar, kritikuar e
mos ln gjurm t ndjeshme. Rrjedhimisht duhet fyer. Ata e kan shum t vshtir komunikimin,
t luftohet pr ti parandaluar. e kan shum t vshtir tu besojn t tjerve e,
pr rrjedhoj, me ta sht e vshtir t parandalo-
het konflikti.
Folm m sipr pr faktin se komunikimi t jep Mosafirmimi i vlerave t gjithsecilit sht para-
nj sr prparsish, t krijon nj sr mundsish. kusht pr nj komunikim t dobt dhe pr nj pun
Duhet t stimulohet ai, duhet t evidentohen fa- joefektive n shkoll.
ktort q e ndihmojn dhe e pengojn. Po mundo-
Roli i ndjenjave n komunikim
hemi t evidentojm disa prej tyre:
T njohsh ndjenjat e t tjerve dhe t jesh n
Prirja pr ti par dukurit n dy t kundrta
gjendje tu tregosh atyre pr to sht nj aft-
t skajshme
si e rndsishme pr realizimin e nj komunikimi
Aktualisht si e kemi theksuar edhe m sipr, mjaft t efektshm. Jo rrall komunikimi prishet
prirjet, jo vetm n shkoll por n prgjithsi n pr shkak t ndjenjs s zemrimit q karakte-
shoqrin ton jan t tilla, q i shohin dukurit rizon njrn pal gjat komunikimit. Dhe jo rra-
vetm bardh e zi. ll zemrimi on n konfliktin m t ashpr, n
42
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
agresion, zgjidhja e t cilit sht dhuna. Kuptohet konflikt dhe, kur konflikti shfaqet, e zbut rrugn
q njerzit e kan n dor vet pr t zgjedhur se pr zgjidhje t suksesshme t tij.
far duhet t bjn kur nxehen. Njra mundsi Duke ngulmuar ende pr komunikimin si nj nga
q theksuam ishte t vepronin n mnyr agresive. mjetet m t frytshme pr parandalimin ose pr
Agresioni prmbledh do sjellje q synon t dm- zgjidhjen me efektivitet t konfliktit, do t donim
toj nj person tjetr fizikisht ose emocionalisht. t paraqitnim edhe disa rregulla q duhen zbatuar
N disa rrethana agresioni mund t shihet si e vet- q ai t jet sa m i suksesshm:
mja zgjidhje n nj situat konflikti, por n disa
Kur komunikohet duhet t flas vetm nj
rrethana t tjera sjellja agresive i lndon njerzit
njeri.
pa qen e nevojshme ose krijon m shum pro-
bleme pr agresorin. Nuk duhet t ndrpritet ai q flet.
Nj mundsi tjetr, kur je i zemruar, sht pr- Nuk duhen prdorur fjal fyese kur komu-
pjekja pr t ikur nga situata ose t shmangesh prej nikon.
saj. Disa priren drejt veprimeve agresive kur nxehen, Kur nuk je dakord, formulo opinionin tnd pa
disa i shmangen konfrontimit me do kusht. T tjer atakuar asnj person dhe shprehe kur e ke ra-
luhaten her nga njeri skaj, her nga tjetri, duke dhn t flassh.
shmangur konfliktin dhe duke e mbajtur inatin de- Duhet ndjekur e shikuar n sy folsi, duke
risa shprthejn n agresion. Por ka shum variante treguar se je i interesuar.
t tjera midis ktyre dy qndrimeve t skajshme.
Bj pyetje pr t marr sa m shum info-
Njeri prej tyre sht t prballesh, por pa i br
rmacion.
keq tjetrit, t kmbngulsh pr t arritur at q
krkon, por pa e dmtuar tjetrin. Zgjidhja m e Duhet t bsh prpjekje pr t konceptuar
mir sht t tregohesh i zgjuar. Gjithnj ka nj iden kryesore t bashkfolsit.
zgjidhje t zgjuar. Pikrisht kt duhet t synojm Pranimi i prvojs s njri-tjetrit, pa dhn
te drejtuesit, msuesit, nxnsit, prindrit, pr t opinione pr t.
gjetur kt zgjidhje t zgjuar q synon krijimin e Duhet t prpiqesh t kuptosh at q ndjen
aftsive dhe prdorimin e strategjive pr t pr- tjetri pa e paragjykuar.
mbajtur zemrimin dhe pr tu prballur me ko- T vazhdohet komunikimi edhe kur bhen for-
nfliktin. mulime t papranueshme.
T gjith kan ndjenja. Nganjher ndjenjat
krijojn komunikimin e dobt dhe nganjher ko-
munikimi lind ndjenjat. Megjithse zemrimi sht Prfundim: Gjith sa tham me sipr kurrsesi
nj ndjenj e fuqishme, kemi shum mundsi ve- nuk nnkupton q gjithka sht relative, prfshi
primi pr tiu shmangur agresionit. Prpjekjet pr ktu edhe at q e mira nuk dallohet nga e keqja
t kuptuar ndjenjat e tjetrit ndihmojn fuqishm ose veprimet e dmshme duhen justifikuar, pasi
n komunikimin e ngroht. burojn nga nj kuptim i ndryshm i gjrave, nga
diversiteti ose nga afirmimi i vlerave t gjithse-
Forcimi i bashkpunimit cilit. Kto ndryshime e diferenca, ky bashkpunim
N nj shoqri q tenton drejt ekonomis s e kto ndjenja n kuptimin e konceptimin e komu-
tregut, konkurrenca sht pothuaj e pranishme n nikimit n rastin m t keq shkaktojn konflikte.
do fush t jets. Kjo bn q bashkpunimi pr t Prandaj sht e domosdoshme t ndrtohen urat
arritur nj produkt t prbashkt t jet jo shum e komunikimit duke shmangur pengesat e shkaqet
efektiv e i pranueshm. Padyshim, ky fakt do t q dmtojn kto ura, n mnyr q t kuptojm
reflektohet edhe n shkoll. Konkurrimi dhe indi- se far mendon tjetri, cilat jan ndryshimet mi-
vidualizmi fitojn terren. Por, konkurrenca dhe in- dis meje dhe atij, cilat jan vlerat e secilit, pasi
dividualizmi zbehin ndjeshm komunikimin q sjell kshtu dhe vetm kshtu mund t parandalojm
si pasoj konfliktin. Konkurrenca sht e kundrta konfliktet e panevojshme, si dhe t konceptojm
e bashkpunimit, por kjo nuk do t thot se duhet drejt mundsin e zgjidhjes s nj konflikti t pra-
ta zhdukim at. Edhe n kt rast krkohet nj ra- nishm.
port i drejt midis konkurrencs, individualizmit
dhe bashkpunimit. Prvoja ka treguar se ba- Si mund t zgjidhen konfliktet e lindura?
shkpunimi sht shum i frytshm, kur prdoret Ndonse strategjit pr bashkveprimin, ko-
strategjia fitojn t dy palt, ndrsa konkurrimi munikimin dhe kontrollin e duhur t ndjenjave
i prgjigjet strategjis fiton-humbet. t forta japin shum shanse pr t shmangur ko-
Prandaj sht e domosdoshme q bashkpunimi nfliktet e panevojshme, konfliktet prsri shfaqen,
t shihet si nj nga faktort m t rndsishm madje shum shpesh. Dhe sht e natyrshme, q
q ndikon n nj komunikim t frytshm e t va- kur bhen t pranishme, duhen shprehi, aftsi pr
zhdueshm, q ul dukshm shansin pr t lindur ti zgjidhur.
43
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Kur shfaqet konflikti ne kemi tri mundsi: pasoja, sht detyr e t gjithve n shkoll, por
n veanti e drejtuesit t kanalizoj konfliktin n
T mnjanohemi nga konflikti dhe t fillojm
at mnyr q konflikti t jet i zgjidhshm ose t
prpjekjet pr zgjidhjen e tij.
prdoret pr qllime konstruktive.
T reagojm me agresivitet, duke ngulmuar
Nxitja pr krkimin e fakteve ose zgjidhjeve t
me pasion pr zgjidhjen n favorin ton (duke
reja
sulmuar me fjal, fizikisht ose me t dyja).
T kontribuojm pr zgjidhjen e konfliktit, Kur dy pal q respektojn njra tjetrn, si jan
ashtu si prpiqemi t zgjidhim nj problem. palt n konfliktet n shkoll, procesi i trajtimit t
tyre mund t oj shpesh n qartsimin e fakteve.
Edhe pse ka raste kur shmangia ose qndrimi
Konflikti mund t nxis edhe krkimin e metodave
pasionant, deri edhe agresiv, mbeten zgjidhjet e
t reja ose zgjidhjeve t reja. N vend t njrs
vetme, sht mir q gjithnj ti shohim konfliktet
nga alternativat e paraqitura nga secila pal, mos-
si probleme q duhen zgjidhur. Fakti sht se t
marrveshja mund t oj n krkimin e nj zgjid-
gjith jemi t prfshir n konflikte. Ky sht nj
hjeje t re, t pranueshme nga t dyja palt. Por,
fakt real i pranueshm nga t gjith. Por aq i pran-
gjithsesi, n do rast konflikti duhet t trajtohet
ueshm duhet t jet fakti q kto konflikte duhen
duke u fokusuar te faktet e situata dhe duke te-
zgjidhur. Dhe jo gjithmon t krkohet zgjidhja q
ntuar pr t mbajtur n nivele minimale aspektin
t fitoj njra pal. Duhet ngulmuar q zgjidhja t
emocional.
jet e till q t knaq t dy palt, t dyja palt
t jen t fituar. E pr t arritur kt duhet q do Efektet e konfliktit mund t ndahen n dy periu-
njeri, aq m tepr nxnsi, msuesi, drejtuesi, t dha kohore: Gjat konfliktit dhe pasi sht prca-
bhen zgjidhs t mir t konfliktit, duke synuar ktuar fituesi, i humburi, fituesit ose humbsit.
zgjidhjen me mnyra, stile, metoda krijuese. Gjat konfliktit, grupi ka dshir ose jo t
ballafaqoj qndrimet, idet; bn ose jo pr-
Rezultatet potenciale t konfliktit pjekje t kuptoj paln kundrshtare; vlerson
Sigurisht, q rezultatet e konfliktit nuk jan do- pozitivisht pozicionin e kundrshtarit. Prpjekja
mosdoshmrisht negative dhe t kqija. N fakt, e grupit rritet ose jo dhe konkurrimi me grupin
nuk mund t thuhet prerazi q konflikti i lindur tjetr vepron ose jo si stimul pr punn e grupit
sht gj e mir ose e keqe. Konflikti mund t sjel- n prgjithsi etj.
l si rezultate pozitive edhe negative pr palt n N prfundim t konfliktit situata sigurisht
konflikt, po ashtu edhe pr institucionin. Kjo varet ndryshon. Drejtuesi i grupit fitues ose fituesi
nga shum faktor: nga motivet e lindjes s kon- fiton status t ri (ndikimi i tij vazhdon t rritet).
fliktit, nga mnyra e menaxhimit, nga pozicionet Ndrsa drejtuesi i grupit tjetr ose humbsi
e palve t konfliktuara, nga atmosfera e krijuar humbet statusin (ndjehet i turpruar pr humbjen).
etj. Por nj gj sht provuar dhe vrtetuar q, Edhe atmosfera n secilin grup ndryshon. Te
edhe kur rezultatet e konfliktit jan potencialisht grupi ose personi humbs ka tension t lart,
ose realisht destruktive, ato mund t minimizohen dshir pr tu shmangur nga problemet, pr t
ose t shmangen nprmjet nj menaxhimi t ku- arritur nj sukses, si dhe ndjenj konkurrence.
jdesshm. Kta faktor bien te grupi fitues ose fituesi. Atje
Pra, mund t kemi t bjm edhe me konflikte zotron knaqsia dhe siguria. Grupi fitues ka
q japin rezultate destruktive ose konflikte destru- prirje pr relaks, ndrsa grupi humbs ka prirje
ktive q, n qoft se nuk punojm pr ti shmangur, pr t rritur prpjekjet. Prandaj gjat konfliktit
nse nuk arrihet t shmangen, kuptohet q pasojat ka rritje t kohezionit dhe t angazhimit.
jan t paplqyeshme: Konflikti mund t ofroj metod t sakt matse.
Prmes situatave t konfliktit, identifikohet fu-
Pengohet krejtsisht procesi i vendimma- qia relative e palve. Forca, kontrolli dhe shtypja
rrjes, duke e br at kompleks t gjat e t
krkojn eprsi t qart fuqie t njrs pal mbi
vshtir.
tjetrn, ndrsa zgjidhja e problemit krkon nj
Mund t oj n krijimin e grupeve, aleancave baraspesh pushteti midis palve. Shtypja e njrs
konkurruese brenda shkolls, duke ulur angazh- pal mbi tjetrn mund t shmanget, duke krijuar
imin e nxnsve, msuesve, drejtuesve pr rea- nj balanc pushteti pothuajse t barabart. Kjo
lizimin e objektivave. on n zbatimin e metods s zgjidhjes t mos-
Lindin mosmarrveshje t tjera ose vet kon- marrveshjes.
flikti n fjal bhet m i ashpr, m i vshtir Prhapja e konflikteve serioze, t cilat kan
pr tu menaxhuar, duke krkuar energji shum zgjidhje t pranueshme, shrbejn si masa preven-
her m t mdha, q padyshim nuk rezonojn tive ndaj rezultateve destruktive.
me qllimet e shpallura t shkolls.
Kuptohet q konfliktet n shkoll duhet t kana-
sht e kuptueshme q pr t shmangur kto lizohen drejt konstruktivitetit e, pr t arritur
44
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
45
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
46
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Kreu V
Prvoja bashkkohore n zgjidhjen e konflikteve prmes
ndrmjetsimit mes moshatarsh
47
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Periudha e tranzicionit solli mjaft ndryshime nxnsit, zgjerimit t bagazhit t tij kulturor, por
n shoqrin shqiptare, shpesh me efekte t d- sidomos edukimit t tij me vlerat e nj qytetari
mshme mbi adoleshentt. Sot shkolla ndodhet pr- t mir e t civilizuar. Pr kt, stafi msimor n
ball problemeve t shumta q krkojn prgjigje. shkolla prpiqet t krijoj pr t gjith nxnsit
Pavarsisht nga gjykimet pr to dhe ndryshimet q nj mjedis sa m shoqror, nj atmosfer sa m
psojn, shkollat mbeten institucionet kryesore bashkpunuese, nj klim sa m paqsore. Por ja,
pr edukimin pr qytetarin demokratike. Prve q jo t gjith e pranojn nj mjedis t till ose
ksaj, ajo vazhdimisht duhet t siguroj q e tr i prshtaten atij. Secili nxns, si nj individu-
veprimtaria e saj t mos jet n kundrshtim me alitet i veant, ka mnyrat e veta t prshtatjes
t drejtat e njeriut. Kjo krkon nga shkolla ngritjen me informacionin e ri q bota e jashtme i servir
e strukturave q mundsojn tolerancn, dialogun, atij, si nj mnyr konstruktimi t bots s tij t
shkmbimin e ideve dhe t prvojave dhe rritjen e brendshme. T gjith nxnsit, q frekuentojn
pjesmarrjes dhe prgatitjen e qytetarve t rinj. arsimin 9-vjear ose at t mesm, nga pikpamja
N qoft se dikush do t donte t ulej me nj psikologjike prfaqsojn individ me nj perso-
grup adoleshentsh q frekuentojn gjimnazin dhe nalitet n formim e sipr. Kompleksiteti i perso-
do t bisedonte me ta, ndoshta do ti bnte pr- naliteteve t tyre dhe diversiteti ndrmjet tyre na
shtypje niveli i tyre i diskutimit dhe n veanti, bn q ta shohim dhe ta analizojm me kujdes sje-
mnyra e tyre e arsyetimit pr probleme t ndry- lljen e ktyre nxnsve-individ.
shme. Po aq interesant dhe t mpreht jan edhe Grupmosha 10-18 vje, prfshin stade t ndry-
ata m t vegjlit, nxnsit e shkollave 9-vjeare. shme, t prcaktuara nga psikolog t njohur, t
N prgjithsi t gjith jan t shpenguar e komu- rritjes dhe zhvillimit n t gjitha sferat e tij. Indi-
nikues. vidt e ksaj moshe t cilt jan n brumosje e
Zakonisht kjo sht klima q mbizotron n sipr kan nj mnyr t t parit t gjrave dhe t
shkollat tona sot. arsyetimit rreth tyre q ndryshon nga ajo e t rri-
turit pr vet faktin q sht nj ose dy prmasore
Konfliktet, kontradiktat, problemet edhe pse t
dhe jo shum prmasore. sht tejet e rndsishme
etiketuar me terma t ndryshm jan nj dukuri e
q ata t kuptohen drejt dhe t ndihmohen nga t
prgjithshme, q ndeshen kudo, pra edhe n shko-
rriturit (konkretisht prindrit dhe msuesit) q t
llat tona, ku veprimtaria realizohet nga aktort
arrijn n nj ekuilibr arsyetimi dhe kontrolli t
kryesor: nxns-msues-staf drejtues-prind.
ndjenjave e mendimeve mbi veten.
Prve pjesmarrsve t drejtprdrejt n nj
N rastet kur diversiteti i mnyrave t kndv-
konflikt, sipas llojit t tij, ka edhe pal t tjera
shtrimit t shtjeve dhe dhnies zgjidhje t tyre,
trthorazi pjesmarrse: shrbimi pran shkolls
shfaqet haptazi dhe ka pasoja t paplqyeshme,
(punonjs t pastrimit, roje etj.), punonjs t sh-
madje t dmshme pr palt ndrvepruese, n
rbimit psiko-social, biznesi pran shkollave-bashk-
shkoll, ather kemi t bjm me situat konfliktuale
sia-mjedisi shoqror (p.sh. familja, t afrmit, t
ku krkohet (jo domosdoshmrisht, por sht e
njohurit), media (p.sh. shtypi, radioja, televizio-
nevojshme) ndihma e nj pale t tret pr arritjen
ni), grupe mbshtetsish, organizata mbshtet-
e nj zgjidhjeje me sa m pak pasoja.
sish ...).
T gjith, msues, nxns, prindr punojn Cilat jan ato q ndikojn n lindjen e konfli-
pr ti shrbyer sa m mir rritjes intelektuale t kteve midis grupeve t identifikuara n shkolla?
48
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Shpesh n shkolla ndodhin keqkuptime, me dashje Prcaktimi i faktit nse ndjehen t knaqur
ose jo, t pranimit dhe respektimit t drejtave dhe nga disiplina e vendosur dhe e krkuar.
detyrave q bhen shkak pr lindjen e konflikteve
ose prshkallzimin e tyre. do institucion arsimor Rregullat n klas duhet t forcohen vazhdi-
parauniversitar n fillimin e vitit msimor ka miratuar misht. Nxnsit nuk duhet t ken dyshim q kto
nga t gjith pjesmarrsit n jetn e shkolls, nj rregulla jan operative dhe q thyerja e tyre nuk
rregullore t shkolls, ku jan t deklaruara detyrat tolerohet.Mnyra se si msuesi zotron situatn n
dhe prgjegjsit e secilit. E, gjithashtu, gjithsecilit nj sjellje jo t mir ka ndikim t madh te nxnsit
i mbrohen t drejtat sipas Konvents s t Drejtave q shikojn incidentin ose dgjojn pr t.
t Njeriut. Nxnsit jan qytetar t Republiks s Problemet, jan tre tipash: nxnsi ka probleme,
Shqipris dhe atyre nuk u zbehen t drejtat dhe p.sh., probleme q kan t bjn me nevojat e nx-
prgjegjsit, kur hyjn n dyert e shkolls. Sot nsve; msuesi ka probleme, p.sh., probleme q
msuesi shihet si nj person i sjellshm, i prmba- kan t bjn me nevojat e msuesve; probleme t
jtur dhe q bashkpunon me nxnsit, pasi t dyja prbashkta, p.sh. probleme q kan t bjn me
palt duhet t ndiejn dhe t ushtrojn shkallt nevojat e t dyja palve. Metoda prdor n mnyr
e liris, q u jep demokracia. Nxnsit n klas t konsiderueshme t nxnit aktiv dhe un jap
konsiderohen qytetar dhe jo subjekte t m- mesazhe nga msuesi. Ideja sht se, nse nxn-
suesit. Si qytetar, detyra e tyre sht t bashkpu- si ka probleme, msuesi duhet ta dgjoj nxnsin
nojn pr t mirn e prbashkt, tu binden ligjeve me kujdes, t prpiqet ta kuptoj kndvshtrimin
t demokracis n klas dhe t respektojn e tu e nxnsit. N kt proces, msuesi duhet t njoh
binden autoriteteve shkollore. Nxnsit n shkoll edhe ndjenjat e nxnsit, q t dij t sillet me
mbrohen nga Konventa e t Drejtave t Njeriut, t dhe ti lej atij t kuptoj se msuesi e kupton
por ato jan t detyruar t zbatojn rregulloren e plotsisht at. Nse msuesi ka probleme, ai duhet
shkolls s miratuar n fillim t vitit dhe dispozitat ta lejoj nxnsin t njoh problemin e tij (p.sh.,
normative t miratuara nga MASH-i. sjellja e keqe e nxnsit) dhe si ndjehet msuesi
pr kt. Nse procesi funksionon, nxnsi do ta
N shkollat tona vihet re nj dukuri q ka t bj kuptoj q nuk sht sjellja e mir, far dmi
me faktin se sa nj nxns di t dalloj se cilat shkakton ajo dhe si ndikon te msuesi, n rastet
jan detyrat/prgjegjsit dhe t drejtat e tij. N kur nuk shoqrohet me zemrim ose me sharje.
kt mnyr kur nxnsi nuk zbaton detyrat e tij
shkollore, mund t shfaq sjellje q bhen shkak Prirja q kan disa msues, pr t trhequr vazhdi-
pr lindjen e nj konflikti midis tij dhe msuesit. misht vmendjen dhe pr t ngacmuar nxnsit,
Ose msuesi nuk sht i gatshm t njoh dhe ti rregullojn msimin dhe mund t ojn n sjellje
lejoj nxnsit t drejtat e tij n shkoll dhe mund t oroditura t nxnsve. N rastet kur msuesi
t shrbej si nj burim pr lindjen e nj konflikti vren ndrhyrje t vogla shqetsuese t nxnsve,
nxns-msues. sht m mir q ti neglizhoj se sa, n mnyr
strikte, ti korrigjoj ato. T kritikosh ose t vesh
Disa msues sillen n mnyr t till, q i bn n faj me ashprsi gjithmon t njjtin nxns,
nxnsit e tyre shkaktar t sjelljeve jo t plqy- on n rritjen e simpatis dhe t mbshtetjes s
eshme t nxnsve t tyre. Ata jan tepr strikt, tij nga nxnsit e tjer. Prve ksaj, ky qndrim i
pa takt, joefektiv, jokompetent ose t mrzit- msuesit ul tempin e ors s msimit.
shm. Jan t pasjellshm, t ashpr dhe jomiq-
sor dhe shprdorojn kohn. Ritmi i tyre i puns elsi i suksesit sht t prcaktoni konfliktin n
sht i ult dhe i zvarritur dhe po njsoj sht edhe kndvshtrimin e nevojave t paplotsuara. Nse
organizimi i ors s msimit. Ata abuzojn me nx- nj fmij sillet n mnyr t papranueshme, kjo
nsit duke u ven epitete, duke i ven n loj ata tregon q disa nga nevojat si msues nuk duhet t
vet dhe gabimet e tyre; jan t padrejt n debat jen plotsuar. Por far duhet br me at sjellje
dhe n prgjithsi i trajtojn nxnsit si njerz pa t papranueshme? Prse ndodh ajo? Ajo ka t bj
vler. Nuk ka variacion: do or msimi prsritet me mnyrn se si fmija krkon t plotsoj nevo-
njsoj, duke krijuar monotoni. Ort e msimit t jat e veta. Sapo ta kuptoni kt, nuk ekziston m
mrzitshme jan prher mikpritse t sjelljeve t sjellja e mir ose e keqe, por vetm sjellja.
pahijshme. M pas, ju mund t filloni t gjeni t gjitha mnyrat
pr t arritur plotsimin e nevojave tuaja dhe t
Msuesi duhet ta msoj nxnsin se si t sillet.
fmijs. N kt mnyr fitoni t dy. Megjithat,
nuk sht e nevojshme, si pr msuesin ashtu dhe
Vet disiplinimi i msuesit. pr fmijn, t formohen mekanizma iftzimi pr
Prcaktimi i asaj se far din nxnsit mbi t mbshtetur njri-tjetrin.
disiplinn dhe konkretisht far pritet prej tyre N disa shkolla t qytetit t Tirans jan br
dhe pse. pyetsor pr respektimin e t drejtave n shkoll
dhe marrdhniet me msuesit. N anketim morn
50
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
pjes gjithsej 389 nxns t shkollave t mesme n fakt fillesa e t nxnit, dhe jo nj arritje ma-
t Tirans. Nga ky kampion 232 t rinj studiojn dhore. sht gjithashtu nj kamban alarmi kur
n nj shkoll periferike, shkolla A e qytetit t Ti- nxnsit shprehen se ndihen t lnduar nga fye-
rans dhe 157 n nj shkoll n qendr t qytetit, rjet, kemi frik gjat msimit, ecn me opin-
shkolla B, me synimin q t dhnat t prfaqsonin ion n vlersim, nuk e lshon notn etj. Msuesi
mendimin e t rinjve n t gjith Tirann. Nxnsit jep msim prmes dy mnyrave: (1)njohurive q
u informuan mbi qllimin e studimit, mnyrn e prcjell, (2) mnyrs se si i prcjell njohurit. M-
plotsimit t pyetsorve dhe ruajtjen e konfiden- suesi nuk sht vetm msimdhns i njohurive,
cialitetit nga studiuesi. Nxnsit u przgjodhn n por edhe nj model i gjall pr t formuar qytetar
mnyr rastsore npr klasat ku studionin. dhe modeluar me sjellje tolerante. Prve t tje-
rave, ndshkimi i nxnsve me nota negative nuk
tregon paaftsin e nxnsve pr t msuar, por
Ja cilat jan rezultatet e ktij anketimi:
paaftsin e msuesve pr ti msuar me efektshm-
ri, ka shpesh bhet shkas pr lindjen e konflikteve
Pr pyetjen e par: midis msuesve dhe nxnsve dhe ndonjher duke
u prshkallzuar konflikti edhe midis prindrve dhe
4% msuesve.
16%
Ja si shprehen dhe si vlersojn nxnsit m-
suesit e tyre:
34% sht e vetmja msuese q na kupton dhe
ndihmon.
sht m i miri n shpjegim, realizon shum
4% Shum mir eksperimente, sht i drejt n vlersim.
46% 34 % Mir
Shpjegon qart dhe sht tolerant.
46 % Mjaftueshm
16 % Aspak E vlersoj shum shpjegimin e msueses, m-
suesja sht e shklqyer, m plqen lnda.
Shpjegon shum mir, organizon mir orn e
msimit.
Si shihet nga grafiku 46 pr qind e t anketu- Shpjegon shum mir, ofron informacion
arve e vlersojn respektimin e t drejtave n plotsues.
shkoll. Por 20 pr qind e nxnsve e konsiderojn
t pavlersuar respektimin e t drejtave t tyre Shpjegon shum mir, ka komunikim t mir
n shkoll. Nj pjes e nxnsve nuk ndihen t me nxnsit, ofron informacion plotsues.
trajtuar me dinjitet, madje disa nxns ndihen t Ora organizohet kndshm, na bn t ndihe-
denigruar ose t ln n harres. Duket se bashk- mi mir gjat gjith ors, e shpjegon lndn n
veprimet msues- nxns karakterizohen nga nj mnyr t prkryer.
model asimetrik i marrdhnieve, ku msuesi sht Respekton nevojat tona, shpjegon shum
autoriteti q imponon rregulla, dhe q ka mjetet mir, shpjegimi lehtson lndn, na ndihmon
pr ti mbajtur nxnsit t nnshtruar, edhe me me ushtrime jasht librit, siguron materiale
kusht t fyerjes s tyre. Kjo paknaqsi n rritje plotsuese, sht msuese e prkryer,
nga nxnsit sht n prpjestim t drejt me Msuesja sht shum e komunikueshme.
rritjen e moshs. Nxnsit m t rritur jan m t
Ora zhvillohet n trajt bashkbisedimi,
ndrgjegjsuar dhe informuar mbi t drejtat dhe
kemi marrdhnie t mira, kemi nj msuese t
detyrimet e tyre dhe, si pasoj, m t ndjeshm
mrekullueshme, vlerson shum mir, shpjegi-
ndaj shkeljes s tyre. Madje edhe njohurit dhe
mi i lnds e bn orn t bukur, ora zhvillohet
sjellja e msuesve vlersohen tashm nga nj opti-
n mnyr prsosur, msimi zhvillohet lirshm
k m racionale dhe kritike, duke evidentuar n
dhe natyrshm.
kt rast edhe mangsi q duhen korrigjuar. Nx-
nsit m t rritur jan m pak konformist dhe Ka komunikim t mir me nxnsit, ora zhvi-
kan nj qndrim m t pavarur, duke u konsideruar llohet n trajt bashkbisedimi.
m objektiv n vlersimet e tyre. Msuesja sht e komunikueshme, kemi
Ja disa nga opinionet e tyre: mundsi t shprehim lirshm mendimet tona.
sht shqetsuese q komentet zotruese pr Komunikon mir me nxnsit, m bn t ndi-
msuesit e plqyer jan: nuk kemi frik n orn hem mir, msuesja sht shum e prgatitur.
e tij/saj, shprehim lirshm mendimet tona, Krijon mundsi diskutimi edhe pr tema jasht
na kupton, kur ky lloj komunikimi duhet t jet msimit, profesori sht i mrekullueshm, ko-
51
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
sqaruese, pasi sht nj situat e brisht. Kujdes Kmbngul n gjrat thelbsore jo n ato t
duhet treguar q konfliktet t mos prshkallzohen parndsishmet!
duke u br t rrezikshm pr faktin se: Ndrmjetsit respektojn rregullat e biseds
konfliktet mund t dalin jasht kontrollit; dhe pajtuesja ose pajtuesi do t trheq v-
mendjen n lidhje me respektimin e rregullave
ka gjithnj e m pak alternativa veprimi n
n rast se ato shkelen.
dispozicion;
Marrveshje rreth fillimit t biseds: Sqaro-
ndodh nj personifikim i konfliktit;
het se kush duhet t filloj me paraqitjen e kon-
emocionet marrin prparsi. fliktit sipas kndvshtrimit t tij. Ose partnert
n konflikt bien dakord pr nj renditje t ca-
N kt mnyr gjetja e zgjedhjeve dhe ktuar ose hidhet me short se kush do t filloj.
mundsive t veprimit pr do nivel, synimi drejt
Sqarime:
bashkpunimit dhe zgjidhjeve me an t procesit
t ndrmjetsimit sht detyr e rndsishme 1. Raportimi: Palt n konflikt referojn njra
e pjesmarrsve n grupin e ndrmjetsimit n pas tjetrs kndvshtrimin e tyre n konflikt
shkoll. Pr kt jan njsoj t rndsishme si dhe situatn momentale.
perceptimi realist i ngjarjes s konfliktit, ashtu 2.Prmbledhja: Pajtuesja ose pajtuesi prsrit
edhe peshimi i vetdijshm dhe planifikimi i pikat m t rndsishme dhe prmbledh pre-
hapave q duhen br n procesin e pajtimit me zantimet e konfliktit (mundsisht me fjalt e
ndrmjetsim. gjelave t lufts).
sht e rndsishme q nxnsit ndrmjets: 3.Pas: Nse sht e mundur, duhet t arrihet q
emocionet dhe motivet e partnerve n konflikt
T prcaktojn saktsisht konfliktin: lidhur me rastin konkret konfliktual t shprehen
Qartso qllimet e tua! me fjal:
Prpiqu t kuptosh qllimet e kundrshtarit Pse ke ...?, far mendove, kur ...?
tnd! 4.T shprehim gjendjen shpirtrore: Meqense
kjo sht dika shpesh e nevojshme ose e do-
Vru theksin qllimeve t prbashkta!
mosdoshme pr vijimin e procesit t pajtimit,
Shpjego n mnyr objektive faktet, q jan pajtuesi/ja pyesin pr gjendjen shpirtrore
vendimtare pr konfliktin! t palve n konflikt, edhe si nj form re-
agimi pr at, q ata sapo kan dgjuar.
T din ti afrohen konfliktit n mnyr pozi-
Ndoshta mund t ecim m leht m tej nse,
tive:
mund t thoni, se si ndiheni n kt moment.
Jepi konfliktit nj theks pozitiv!
Konsideroje konfliktin si nj rast pr t'u 5.T artikulojm pjesmarrjen n konflikt:
takuar me kundrshtarin! Pjesmarrjet n konflikt mund t diskutohen m
leht nse shmangen prcaktimet e fajtorve.A
Konsideroje konfliktin si nj mundsi pr t'i
mund t thuash, se si ke ndikuar ti n konflikt
dhn shoqris nj form tjetr!
apo n rritjen e tij? Ndoshta prmes shpre-
Konsideroje konfliktin si nj rast pr t hjesh t caktuara, t qeshurash, krcnimesh
ndryshuar vetveten! apo edhe dika t ngjashme? Ju nuk duhet
Zhvillimi i konfliktit: t mendoni vetm pr dmet materiale.
Sillu pa dhun n konflikt! 6.Lidhja: N mbyllje t ksaj faze sht s-
Qndro larg veprimeve fyese ose dmtuese! rish e mundshme t bhet nj feed-back (rea-
Qndro larg fjalve fyese ose dmtuese! gim). Ktu mund t prmblidhen edhe njher
Qndro larg mendimeve fyese ose dm- pikat m kryesore. Kshtu, vshtrimi mund
tuese! t prqendrohet n hapin e ardhshm, kr-
kimin e zgjidhjeve. Tanim duhet t mendo-
Vepro n mnyr t orientuar, t prcaktuar
ni mir, se si mund t korrigjohet srish dmi
qart!
dhe se si mund t prmirsohet lidhja juaj.
Ji i gatshm t sakrifikosh!
Shmang ngritjen e fronteve artificiale! Udhzim: N kt faz mundet q, n raste t ca-
ktuara, t jet e nevojshme t alternosh biseda indi-
Shmang ekseset e panevojshme!
viduale me kundrshtart, si p.sh., nse
Zgjidhja e konflikteve: diskutimi nxehet s teprmi;
Sille konfliktin drejt nj zgjidhjeje! kndvshtrimet krejtsisht t ndryshme
54
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
t konfliktit nuk jan afruar aspak me njri- krkohen zgjidhje dhe gjenden zgjidhje, mar-
tjetrin; rveshjet fiksohen me shkrim.
biseda krcnon t dal jasht kontrollit; Sqarohen rregullat e biseds: Pajtuesja ose
njri nuk do ose nuk mund t flas hapur, ose pajtuesi shpjegon rregullat m t rndsishme
n bisedn e pajtimit:
rregullat parimisht nuk respektohen.
mos ndrprit tjetrin, n vend t ksaj, nse
Pajtuesja ose pajtuesi duhet ta ndrpresin
duhet, mbaj shnim mendimet e tua;
bisedn, kur fillon t krijohet prshtypja se
mundsia e gjetjes s nj zgjidhjeje t pr- mos shaj ose sulmo tjetrin.
shtatshme me kta partner konflikti pr mo- Zgjidhjet
mentin pothuajse prjashtohet. N kt rast
1.T mendohen mundsit e zgjidhjes: Partnert
pajtuesi ose pajtuesja duhet ta konsiderojn
n konflikt mbledhin zgjidhje. Secili mban shnim
veten si nj njeri q gabon.
n qetsi propozimet e tij. Mendohuni: far jam
Tregoji nj pozicionim bujar kundrshtarit gati t bj? far pres prej tjetrit?
tnd!
2.Shkruaj mundsit e zgjidhjeve: T gjitha
Shndrrim, por jo detyrim! mundsit e zgjidhjeve lexohen me z t lart dhe
Gjat procesit t ndrmjetsimit, palve, pasi dgjohen, mblidhen dhe zakonisht shkruhen nga
jan bindur pr t marr pjes me dshir n pa- ndrmjetsi n nj flet.
jtim, u theksohet se sa i rndsishm sht komu- 3.Zgjidhjet m t mira przgjidhen: Zgjidhjet m
nikimi gjat procesit. Secila pal n negocim arrin t mira t propozuara vlersohen nga t gjith s
prfitime t ndryshme gjat ktij procesi nse bashku. Zgjidhjet e mira jan: realiste, t peshuara
krijon dhe mirmban procese komunikimi t qa- mir dhe mjaft t sakta! Shtrohet pyetja Cili pro-
rta dhe me dy kahe. Ndrmjetsimet ndonjher pozim ishte m i miri? Apo mund t krijohet edhe
preken nga keqkuptimet. Gjat ndrmjetsimit,
nj kombinim zgjidhjesh t propozuara?
vshtirsit q lidhen me komunikimin mund t
marrin prmasa problematike, sepse komunikimi 4. Marrveshja mbi zgjidhjet: Marrveshjet e
sht komponenti m jetsor i ktij procesi. Nj mundshme lidhen gojarisht dhe verifikohet, nse
komunikim i keq pengon progresin dhe dmton partnert n konflikt mund t bien dakord me kto
marrdhniet e palve gjat ndrmjetsimit. zgjidhje.
Prve peer mediation (ndrmjetsimi mes Marrveshjet
moshatarsh) n shkoll duhet t ket edhe ele-
1.Shkruhen marrveshjet: Hartohet marrveshja
mente t tjera t prpunimit t konflikteve shkol-
me shkrim. Zgjidhja duhet formuluar saktsisht:
lore. Kta komponent t rndsishm kan t
bjn si me komunikimin msues-nxns, rregullat Cili do t bj; far, ku dhe kur, pr t shmangur
n raportin me njri-tjetrin, ngjarjet n procesin konfliktin ose pr t korrigjuar dmet? Duhen pr-
msimor, ashtu edhe me t gjith strukturn e dorur fjal t thjeshta, asnjanse (asnj fyerje).
shkolls. N rast se duhet, prcaktohet se far ndodh, kur
nj pal nuk i prmbush detyrimet q dalin nga
Programi i zgjidhjes s konflikteve mes nxnsve kontrata, p.sh. vijimin e procesit t pajtimit ose
me an t metods s ndrmjetsimit hartohet rifillimin e tij.
sipas ktyre etapave:
2.Nnshkruhen marrveshjet: Nse marrveshja e
Prshndetja: Prezantimi. Pajtuesja ose pajtimit sht formuluar, ather ajo lexohet fjali
pajtuesi prezantohet duke thn emrin e vet pr fjali dhe miratohet nga partnert n konflikt.
dhe pyet, nse duhet, pr emrin e partnerve Pasi t jen trajtuar t gjitha hollsit, pajtuesja
n konflikt. ose pajtuesi pyet nse marrveshja mund t mirato-
Qartsimi i qllimeve: Bhet i qart qllimi het n trsi ose nse ka ende pyetje pa prgjigje.
i biseds s pajtimit. Vet personat n konflikt Pas ksaj nnshkruhet marrveshja.
krkojn zgjidhje t knaqshme pr t dyja 3. Ndarja: Ndoshta ofrohet edhe mundsia e nj
palt. N kt proces pajtuesja ose pajtuesi prapavshtirmi, pr t par se si e kan prjetuar
ofron ndihmn e vet. partnert n konflikt bisedn e pajtimit dhe se si
Prcaktohen parimet baz: Pajtuesi ose e shohin ata tashm marrdhnien e tyre t mte-
pajtuesja u siguron partnerve n konflikt jshme. Partnert n konflikt ndahen nga njri-tjetri.
mirbesim dhe asnjansi. Kryesisht konflikte emotive q ndodhin m
Shpjegohet procesi i pajtimit: Pajtuesja ose shum pr arsye t vogla, por q shuhen shpejt.
pajtuesi shpjegon hapat e ardhshm t procesit Konflikte q shpesh i lihen kohs pr tu zgjid-
t pajtimit: hur dhe rrallher krkojn procesin e ndrm-
referohen pikpamjet, jetsimit.
55
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Konflikte q ndodhin pr shkak t moshs, ku emotive, prandaj u desh nj periudh prej 5 se-
mbizotrojn temperamenti agresiv, mungesa e ancash kshillimi individual q ajo t pranonte t
komunikimit sipas rregullave t etiks. Por nuk bisedonte qetsisht me paln kundrshtare.
mungojn edhe thashethemet, xhelozia, egoi-
Vajza tjetr K, ishte m bashkpunuese dhe
zmi, ambicia, mungesa e sinqeritetit, fyerjet,
e gatshme pr pajtim. Pas biseds me t dyja
ngacmimet ofenduese etj.
n prani t prindrve dhe drejtoreshs, vajza
Do t shohim disa raste konfliktesh q kan ndo- e quajtur E. nuk pranoi q zgjidhja e znkave
dhur n shkolla t qytetit t Tirans dhe t shohim t tyre t ishte kshillimi i vazhdueshm dhe
se cila do ishte zgjidhja m efektive. bisedat me shoqen e saj pr mbylljen prfundi-
misht t problemit dhe zgjodhi si rrug m t
Ilustrime
prshtatshme largimin nga klasa e saj dhe nga
gjimnazi.
Konflikte nxns-nxns
N kt rast, palt nuk jan t interesuara pr
Rasti 1 t arritur pajtimin. Pra, nuk ekziston dshira e
Historiku i konfliktit t dy palve pr t arritur n nj marrveshje.
A mund t zgjidhej ky konflikt me mnyrn e
Dy nxnse t vitit dyt n nj shkoll t mesme
ndrmjetsimit n shkoll?
t prgjithshme fillojn n orn e pushimit n
klas nj debat midis tyre, i cili me kalimin e kohs Edhe ndoshta po, nse ndrmjetsi n klas
i ngrinte sa m shum tonet. Pjesa tjetr e klass do t ishte i pranishm me asistencn e tij. N
nuk ndrhyri pr asnj moment edhe pse debati rolin e ndrmjetsit mund t ishte nj bashk-
kaloi m pas n fyerje vetjake. Arsyeja e debatit t moshatar, si presidenti i qeveris s nxnsve
tyre ishte nj ndodhi e pak kohve m par, ku pro- ose nj shok q ka respekt dhe reputacion ndr-
tagoniste ishte njra prej vajzave e quajtur K. Sipas mjet bashkmoshatarve, q i dgjohet fjala
versionit t saj (dhe t disa shoqeve t saj m pas) dhe ka besueshmri, q sht tip i shtruar, i
ajo shoqrohej me nj nxns tjetr t gjimnazit duruar ose i qet. Dhe duke ditur se nxnsit
m t cilin, u shpreh se e lidhte thjesht shoqria. besojn dhe vlersojn mendimin dhe veprimin
Ky pasazh i historis u gjet i vrtet me konfirmi- e bashkmoshatarve, ky konflikt mund t zgji-
min e shoqeve t tjera t klass (pa dijenin e saj). dhej me metodn e ndrmjetsimit.
Shoqja e saj e klass E. u kishte rrfyer shoqeve N vendet evropiane sot prdoren shum
t saj t ngushta n klas interesimin q tregonte metodat e ndrmjetsimit me dy persona ndr-
pr kt nxns dhe dshirn pr tu shoqruar me mjets dhe kto prvoja jan t suksesshme.
t. Pasi ia doli q t trhiqte vmendjen e tij dhe Kjo ka t bj me faktin se pjesmarrja e dy
t zinte shoqri me t, kuptoi se djali i interesonte personave si ndrmjets rrit besueshmrin
nga ana romantike. N kt periudh ajo shikon te palt q jan n konflikt. Dhe n rastin n
shoqen e saj t klass q shoqrohej me djalin n shqyrtim ndrmjets mund t ishin, njkoh-
fjal dhe pret rastin pr ta sulmuar shoqen dhe sisht, nj shok dhe psikologu.
jo pr t biseduar me t.
Kshtu, n klas filloi debati, nj debat i ndezur, Rasti 2
i shoqruar me akuza, fyerje dhe me nj fjalor t Historiku i konfliktit
pahijshm. Situata u keqsua dhe debati degjene- Dy nxnse n nj shkoll t mesme t arsimit t
roi n prdorimin e dhuns fizike nga t dyja vajzat. prgjithshm t Tirans ishin shoqe t ngushta prej
Me ndrhyrjen e pjess tjetr t klass dhe t disa shum vitesh. Pr rrjedhoj kishin krijuar edhe
msuesve, vajzat u ndan.
miqsi familjare. Studionin jo pak her n jav s
bashku. T dyja nxnse shum t mira, t dyja
Zgjidhja
shum miqsore ndaj t tjerve dhe n veanti
T dyja vajzat pjesmarrse n konflikt u thirrn ndaj njra-tjetrs. T dyja nxnset ishin t tale-
n drejtor dhe biseduan me nndrejtoreshn, dre- ntuara n matematik dhe morn pjes me dshir
jtoreshn, msuesen kujdestare dhe prindrit e n olimpiadn e organizuar nga shkolla. Ato fituan
tyre. Duke qen se vajzat kishin prirjen pr t va- dhe duhet t konkurronin n olimpiadn n shkall
zhduar me znkat e tyre, u bisedua n privatsi me kombtare. Nxnsve fitues n kt olimpiad do
to me psikologen e shkolls, n fillim pa pranin e tu mundsohej nj burs nga shteti n nj nga
prindrve dhe pastaj n prani t tyre. Shkaku i ko- universitetet me emr n Evrop. Njra prej tyre
nfliktit t tyre ishte me karakter emocional, pran- fitoi, tjetra jo. N ditt e para marrdhniet midis
daj dhe puna me t dyja vajzat paraqiste vshtirsi tyre vazhdonin t ishin si m par. Pas disa ditsh
n komunikim. Njra prej tyre, vajza e quajtur E. pretendimi i prindrve t vajzs q nuk fitoi ishte
ishte me nj karakter tepr sanguin dhe shum shum i madh. Sipas tyre vajza duhet t kishte
56
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
fituar. Ajo meritonte przgjedhjen. N nj disku- olimpiad kishte ndrhyrje e miqsira, kjo nuk
tim me njra-tjetrn t dyja vajzat kishin ngritur e justifikon sjelljen q ajo bn ndaj shoqes s saj.
tonet. Sipas vajzs q nuk fitoi, konkurrimi ishte N rastin konkret, vajza q nuk fitoi, a besonte
zhvilluar jokorrekt, pasi vlersimet prfundimtare vrtet edhe vet pretendimin e saj (rrjedhoj
ishin dhn pas ndrhyrjeve t shumta, miqsive edhe e mbshtetjes s ktij pretendimi nga ana e
e tarafeve. Ajo pretendonte se shoqja q kishte prindrve) dhe n kt rast sjellja e saj do t pr-
fituar duhej ta kishte paralajmruar edhe at pr bnte gjysmn e s keqes, apo ajo e kuptonte fa-
mnyrn se si duhej t vepronte, pr t gjetur edhe ktin q vrtet n kt konkurs nuk kishte ndrhy-
ajo njerzit q duhej t ndrhynin. Diskutimi u aca- rje. Por ishin egoizmi, inati, sedra e smur q nuk
rua m tej kur fituesja ngulte kmb q vlersimi e linte at ta shmangte kt konflikt. Sidoqoft,
i br nga komisioni nuk kishte t bnte aspak me egoizmi i fshehur n ndrgjegjen e vajzs humbse,
ndrhyrjen, por me prgjigjen e sakt mbi t ciln n mos n kt rast n nj rast tjetr, do t dilte
ishte br vlersimi. n pah. Sigurisht themeli, rrnja e konfliktit duhet
t krkohet tek formimi, edukimi jo i shndosh,
Kshtu filloi ftohja. Vajzat nuk rrinin m bashk, q mbart shenjat e egoizmit e t xhelozis. Kto
nuk studionin m bashk. Prindrit e tyre as edhe lloj konfliktesh do t jen t pranishme n jetn e
prshndeteshin. Vajza q nuk fitoi, filloi vend e shkolls. Jan krejtsisht objektive, por q duhet
pavend t propagandonte me shokt e shoqet e t menaxhohen me kujdes, saktsisht, pr ti
klass q olimpiadat mund t fitohen vetm me parandaluar ato dhe duke edukuar t ruaj paqe
miqsira, vetm me pages. N sjelljen e saj vi- dhe toleranc.
hej re dika e veant n krahasim me m par.
Krkonte t shoqrohej me sa m shum shok e A mund t zgjidhej ky konflikt me an t
shoqe e t bnte sa m shum prkrahs n pre- ndrmjetsimit?
tendimet e saj. Vajza fituese, jo pa shqetsim e N grupin e konflikteve nxns-nxns, prvoja
ndiqte shoqen e saj, por vazhdimisht qndronte ka treguar, se kur ato zgjidhen ndrmjet bashk-
e trhequr. Ndonjher tentoi t afrohej e t ha- moshatarve, efekti ka qen shum her m i madh.
pte ndonj bised me t, por n momentin e fun- N kt rast, vajza q ka fituar olimpiadn duhet t
dit trhiqej. Trhiqej, sepse vrente te shoqja e tentonte pr t diskutuar e komunikuar me shoqen
saj nj qndrim gati prbuzs. Acarimi u thellua e saj. Ajo duhej ta bindte shoqen e saj, se sa korrekt
edhe me tej, pas nj testi n matematik, zhvi- ishte konkurrimi dhe sa pak mundsi kishte pr tu
lluar n shkoll, ku nxnsja humbse e konkursit manipuluar ai. Kshtu q ajo vet nuk kishte asnj
mori notn 10, ndrsa fituesja e konkursit notn faj pr vlersimin e komisionit. Ky konkurrim ishte
9. Menjher, sapo u bn t njohura vlersimet,
nj test q provonte aftsit e nxnsve n nj fush
nxnsja humbse e paprmbajtur thot ndrmjet
t caktuar, por kjo kurrsesi nuk mund t vinte n dyshim
t tjerash, se ne na rrofshin dhjetat me djers,
aftsit intelektuale t shoqes s saj q nuk fitoi. Vajza
pasi konkurset fitohen vetm me miqsia, ryshfete.
fituese duhej t tentonte e t kmbngulte pr t
Shokt e shoqet e klass heshtn pr nj moment,
komunikuar me shoqen e saj, kur u dhan vlersi-
por pastaj u dgjua edhe nj z q tha: Po, po,
met e testit t matematiks t zhvilluar n shkoll.
kshtu bhet, do gj me miqsi, me pages. As-
Ajo do t duhej ta prgzonte, ta uronte e ta nxi-
njeri tjetr nuk u prononcua m direkt. Ndoshta
ste shoqen joformalisht, por sepse ajo e ndiente dhe
edhe pr faktin q pr t dyja shoqet ata kishin
ishte e sigurt q shoqja n konkurse t tjera do t
mjaft respekt dhe i donin. Ftohtsia u b edhe me
fitonte dhe pr kt ajo do t gzohej e do t ndi-
e madhe. Tani ato edhe nuk prshndeteshin m.
hej po aq mir sikur t kishte fituar ajo vet. Pra,
Nuk po merrte iniciativn asnj nga shokt e shoqet
vajza fituese duhej te tregohej m e kujdesshme, m
e klass, qoft edhe pr ti shtyr n nj diskutim.
e ndjeshme, m tolerante ndaj shoqes. Me qndrimin
As msuesja e matematiks q e dgjoi deklaratn
q mbajti, t krijohej prshtypja sikur edhe tek ajo
e nxnses humbse, as msuesja kujdestare q
mbizotronte egoizmi.
kishte konstatuar prishjen e tyre. Ato mbetn t
konfliktuara midis tyre. Vajza fituese u largua me Ndrsa vajza q humbi konkursin, edhe nse nuk
mbarimin e vitit shkollor. As edhe nj telefonat e besonte as vet q nuk kishte manipulime n
prshndetse ose urimi. kt konkurs, prsri kshtu do t sillej. Ndjenja
e egoizmit, e ambicies s smur, nuk e linte at
Shkaqet t gjykonte e vepronte ndryshe. Nga ajo kurrsesi
nuk pritej ndonj nism pr t komunikuar me
A do t lindte ky konflikt nse nuk do t zhvi-
shoqen e saj, ashtu si edhe ndodhi.
llohej olimpiada dhe nse fitorja n t do t kishte
t bnte me t ardhmen e vajzave pr studimet e
Zgjidhja
larta? Mendoj se po. Olimpiada ishte nj pretekst
q i dha shkas t shfaqej ai. N qoft se ishte i Ather kush do t ishte ndrmjetsi m i mir
vrtet pretendimi i vajzs humbse, q n kt n kto kushte? Msuesit, shokt e shoqet e klass,
57
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
prindrit? Padyshim m t plqyeshmit do t ishin dhe qytetarin e treguar dhe i fton ato t nn-
shokt e shoqet e klass, pr vet faktin se mnyra shkruajn nj marrveshje t prbashkt, e cila
e t menduarit, e t konceptuarit deri diku sht e sht shkruar m par nga ndrmjetsit.
prafrt. Pr faktin, se kur mosmarrveshjet shtro- N kt rast kemi t bjm me nj zgjidhje,
hen pr zgjidhje midis shokve e shoqeve, palt ku t dy palt dalin t fituara, pra t knaqura.
ndjehen m t qeta. Paragjykimet jan m t vogla
pr vet veorit psikologjike t ksaj moshe.
Rasti 3
N rastin konkret, ata q prkrahnin vajzn Historiku i konfliktit
q nuk fitoi n konkurs mund t mendonin:
Vrtet vajza q humbi ka t drejt. Sepse n Dy nxnse t vitit t par kan qen shoqe t
mos sht nxnse m e mir se ajo q fitoi, mira dhe komunikonin shpesh me njra-tjetrn.
t paktn jan t barabarta. Pra, edhe ajo Konflikti nis kur Antea dgjon nga nj shoqe e pr-
duhet t fitonte. Fituesja duhej t ishte m e bashkt thashetheme dhe fjal t rnda t thna
sinqert me shoqen e saj, aq me tepr q ato nga Klodi. Si kundrprgjigje ajo reagon n po t
kishin qen shoqe t ngushta. Pra, nj nga njjtn mnyr dhe pasoja ishte nj dyluftim i
bashkmoshatart mund t realizonte procesin hapur n klas. Gjat konfliktit thuhen fjal ofe-
e pajtimit ndrmjet vajzave, pasi lidhjet dhe nduese n adres t njra-tjetrs, por asgj nuk
konfidencat, besimi dhe siguria mund ta bnte sqarohet. Pas ksaj shoqet e ndrpresin komuni-
t suksesshme kt zgjidhje. kimin dhe fillon lufta n heshtje, duke prdorur
shoqet pr t br thashetheme, duke injoruar si
Kshtu, senatorja e klass i fton t dy vajzat
n nj takim, duke kmbngulur q ato t bin- dhe duke fyer njra-tjetrn n prani t tjerve.
den dhe t marrin pjes me dshir n procesin
e pajtimit. Kjo sht e rndsishme, pasi ka t Shkaqet
bj me nj fillim t mbar q siguron nj per-
N shikim t par shkaku i konfliktit sht perso-
spektiv t mir pr prfundimin e procesit. T
dyja vajzat vendosen prball njra-tjetrs, ku ni i tret q thot thashetheme ose gjysm t vr-
ndrmjet tyre ulet senatorja. teta pr nj nga vajzat. Por arsyet e vrteta duhen
gjetur te paaftsia e vajzave pr t peshuar rretha-
Senatorja i krkon secils vajz t tregoj nat me maturi. Ato u besojn menjher thashe-
historikun e konfliktit, sipas mnyrs s saj.
themeve, pa krkuar asnj sqarim. Gjithashtu, ato
Pasi i dgjon me vmendje bn nj prmble-
veprojn n mnyr impulsive kur shprthen kon-
dhje t shkurtr t asaj ka ka treguar secila
flikti. N vend q t largohen nga vatra e zjarrit,
nga vajzat.
kur ndizet konflikti, dhe t sqarohen m von me
Pastaj i fton vajzat t japin alternativa t qetsi, ato i hedhin dru zjarrit, duke prshkall-
zgjidhjes, duke u krkuar atyre q donjra zuar si tonin e zrit, edhe fyerjet.
duhet t lshoj pak dhe t fal dika.
Vajza q ka fituar shprehet se shoqja ime ka
Zgjidhja
t drejt, sepse edhe ajo sht nxnse e mir
pra, edhe ajo duhet t fitonte. Un duhej t Pak koh pas konfliktit n klasn e vajzave u zhvi-
isha m e sinqert me shoqen, duke pranuar llua nj seminar me tem Zgjidhja e konflikteve.
faktin se ajo sht po aq e zonja sa edhe un, N kt seminar tregohej prmes puns n grup
por ja q konkursi sht vetm nj rast dhe jeta dhe dramatizimeve t nxnsve metoda konkrete
do t na krijoj dhe shanse t tjera, ku secila dhe efektive t zgjidhjes s konflikteve. Pas semi-
nga ne do t marr vlersimin e dshiruar. narit, dy vajzat krkojn nj takim me psikologen,
Vajza tjetr pranon se ajo do t duhej ta meqense informacioni i prafrohej situats s
prgzonte, ta uronte e ta nxiste shoqen jofo- tyre. Pas disa bisedave ato tregojn shqetsimin
rmalisht dhe pr kt ajo do t gzohej e do t e tyre. Psikologia luan rolin e nj ndrmjetsi,
ndihej po aq mir sikur t kishte fituar ajo vet. duke dgjuar qndrimin e secils pal dhe perifra-
Pra, vajza duhej t tregohej m e kujdesshme, zon qndrimin e tyre dhe, s fundi, secila tregon
m e ndjeshme, m tolerante ndaj shoqes. Me si mund t zgjidhet konflikti dhe bien dakord q
qndrimin q mbajti ajo pranon se tek ajo mbi- jo vetm t zgjidhin kt mosmarrveshje, por
zotrojn shenja egoizmi. Ajo pranon ti krkoj edhe t zgjidhin do konflikt tjetr sipas t njjts
falje asaj dhe prindrve t saj pr situatn e mnyr.
padshiruar q ishte krijuar.
Ather vajza q ka fituar e fton shoqen e saj Rasti 4
q t ulen prsri n nj bank dhe t vazhdo-
jn t msojn s bashku. Historiku i konfliktit
Senatorja i prshndet vajzat pr tolerancn N nj shkoll periferike, ku msojn nxns me
58
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
prejardhje origjine nga krahina t ndryshme t Shq- Msuesja do t ftoj n procesin e pajtimit t
ipris, dy vajza grinden me njra-tjetrn. Njra gjitha palt, vajzat, prindrit, vllan e njrs
nga vajzat shkruan n xhupin e vajzs tjetr nj fjal vajz dhe, pr t arritur bindjen e tyre, duhet
me an t s cils i kujton vajzs ve-ndin nga ajo ka koh, kmbngulje, durim, besim n vetvete
ardhur. Vajza e mrzitur shkon me-njher te pri- dhe n palt e konfliktuara.
ndi dhe ai vjen i revoltuar n shkoll duke krkuar Pasi t gjith bien dakord, duhet treguar
takim me msuesin dhe me drejtorin e shkolls. kujdes n mnyrn e komunikimit me to, t
Drejtori duke prdorur metodn e ndrmjetsimit zgjidhen dhe t prdoren me efektivitet fjalt,
arrin t pajtoj t dy nxnset dhe prindin q t gjestet dhe mimika, ku t mbizotroj nj gje-
dalin t knaqur nga kjo zgjidhje. Por, duke kaluar ndje e qet dhe e patensionuar.
npr mjediset e shkolls, prindrit e vajzs takon
T gjitha palt duhet t ulen n mnyr q
djalin e tij q mson n t njjtn shkoll, n nj
ta shikojn dhe dgjojn pa vshtirsi njra-
vit m sipr. Djali i shqetsuar pyet prindrit prse
tjetrn dhe mjedisi t jet i pastr, me drit
ka ardhur n shkoll dhe, edhe pse dgjon vari-
dhe i rehatshm.
antin e pajtimit, nga prindrit e tij, ai nuk sht
dakord. Ather djali i revoltuar dhe i prekur ose Palt duhet ta dgjojn pa ndrprer njra-
i fyer krcnon shoqen e motrs, duke tentuar t tjetrn dhe msuesja gjithmon t bj nj
ushtroj dhun fizike ndaj saj. N kt moment prmbledhje t fjals s tyre pr t futur nota
vajza e trembur dhe e friksuar shkon te prindrit tolerance gjat biseds. Palt shtrojn alte-
e saj dhe tregon historin q ka ndodhur,,duke rnativa zgjidhjeje dhe vendosin s bashku pr
krkuar ndihm prej tyre. zgjidhjen m t mir t mundshme, ku t gjith
t mbeten t knaqur.
Nga ky moment fillon konflikti midis prindrve
Kshtu vajza q ka fyer shoqen krkon falje,
t dy vajzave, konflikt, i cili krkon nj mena-
duke pranuar q u ndodh n nj moment dobsie
xhim t mir, pasi ai ka filluar t prshkallzo-
dhe inati ndaj shoqes s saj.
het. N kt rast sht drejtori dhe psikologia
e shkolls q do t bjn procesin e ndrmje- Vajza tjetr, bashk me prindrit, pranojn
tsimit ndrmjet prindrve. t falin at duke i krkuar asaj m shum re-
Ky sht nj rast konflikti ku numri i pjes- spekt ndaj kujtdo, pavarsisht se nga cili vend e
marrsve n t rritet. N fillim kemi konfliktin ka origjinn dhe far dialekti prdor.
ndrmjet nxnseve, pastaj nxnses-vllait t Edhe pse, vllai i vajzs tregohet pak kok-
nxnses tjetr dhe n fund konflikti ndrmjet fort, n fund ai bindet pr t falur dhe pre-
prindrve t dyja nxnseve. Konflikti sht i mton q nuk do ta fyej dhe godas m shoqen
ndrlikuar, sepse ai prbhet nga disa konfli- e motrs s tij.
kte t lidhur me njri-tjetrin, t cilt nuk jan
t shkputur, por bjn q prshkallzimi t Konflikt prind-msues
prparoj.
Rast 5
Pse ka ndodhur kjo?
Historiku i konfliktit
Shkaqet Nj prind i ka dy fmijt n nj shkoll 9-vjeare
Konflikti nuk sht menaxhuar mir nga personat n Tiran, djalin n klas t pest dhe vajzn n
q kan dashur ta ndrmjetsojn at, pra, mund klas t tet. N nj prej mbledhjeve me prindr,
t themi q kemi ndrmjets t paaft. Gjat pro- prindi fillon t ankohet te msuesja kujdestare pr
cesi t pajtimit palt nuk jan respektuar, duke i paknaqsit q ka ndaj saj n lidhje me vlersi-
dgjuar deri n fund, por bisedat jan br n ko- min ndaj djalit. Ajo ka nj besim shum t madh
rridore t shkolls. dhe bindje q djali i saj mson shklqyeshm n
lndn q jep msuesja kujdestare, por sht m-
Nj efekt negativ q ka ndikuar n thellimin e suesja q nuk e vlerson drejt at. Pas diskutimit
konfliktit sht mungesa e komunikimit nga ana e me msuesen kujdestare dhe debatimit n lidhje
drejtuesit dhe prdorimi i autoritetit t tij institu- me notn, ajo vendos ti drejtohet drejtoreshs
cional. s shkolls. Pas sqarimit t situats dhe biseds
edhe me msuesen kujdestare n drejtor, prindi
Zgjidhja largohet n dukje i bindur. Pas disa ditsh krkon
Do t kishte qen m rezultativ procesi i pajtimit ta takoj prsri msuesen kujdestare, sepse nuk
nse nxnset do t ishin pyetur se k do t dshi- i plqen q ajo e ka vlersuar me nj not (q si-
ronin pr t luajtur rolin e ndrmjetsit dhe kt pas saj nuk e meritonte) djalin e saj n nj testim.
rol shum mir mund ta bnte msuesja kujdestare Diskutimi me msuesen vazhdon pr nj koh t
e tyre. gjat, tani me akuza nga ana e prindit se msuesja
59
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
e ka inat djalin e saj dhe e vlerson qllimisht me shkak prbn edhe mosrespektimi i rregullave dhe
pak, duke e dalluar nga nxnsit e tjer. Por, prindi normave disiplinore nga ana e nxnsit. Por shkaqe
nuk pranon q t pyes dhe shokt e tjer t djalit t tjera mund t jen edhe mungesa e burimeve
ose t shoh testimin e tij dhe vlersimin prkats dhe mjeteve pr zhvillimin e msimdhnies, si dhe
si i sugjeroi t bj msuesja. Tashm ky prind veorit psikologjike dhe problematikat e moshs.
beson se msuesja e vlerson m pak vetm djalin Msuesit dhe nxnsit bashkpunojn n kushtet
e saj, por pa prova konkrete. e mbipopullimit t klasave dhe vshtirsis s te-
ksteve q vshtirsojn ndrveprimin dhe vlersi-
Zgjidhja
min e prshtatshm t nxnsve.
N kt rast, ky problem krkonte ndrhyrjen e
drejtoris s shkolls dhe kshtu drejtoresha ven-
Zgjidhja
dosi q, pas dgjimit t dyja palve dhe argu-men-
teve t tyre, t bisedoj me t dy. Prindi n kt N kt rast menjher pas ors msimore, ku
diskutim nuk pranoi t dgjonte jo vetm msuesen ndodhi konflikti i siprprmendur, nxnsi para-
kujdestare dhe argumentimet e saj pr do vlersim qitet te psikologia e shkolls dhe krkon disa su-
t djalit, por madje nuk pranoi as drejtoreshn t gjerime. Gjat seancs s terapis, nxnsi, pasi
ndrhynte pr t qetsuar situatn. Prindi paraqiti qetsohet, ndrgjegjsohet mbi prgjegjsit e
si argumente vetm akuzat dhe fyerjet vetjake tij n kt konflikt dhe informohet me mnyrat e
ndaj msuesit me ose pa t drejt. N kt rast zgjidhjes s konflikteve prmes negocimit. Pas se-
konflikti, u pa e arsyeshme q t dgjohej deri n ancs s kshillimit, nxnsi komunikon me msue-
fund prindi, t paraqiteshin t gjitha testimet e sen. Duke respektuar autoritetin e msueses dhe
djalit dhe vlersimet e tij (si prov e padiskutueshme me nj ton t qet, ai krkon t shpjegoj sjelljen
e shkruar nga ana e tij) dhe t dgjohej mendimi e tij dhe at t msueses. T dyja palt zotohen
i t gjith shoqeve dhe shokve t klass s djalit t respektojn rolet e tyre prkatse si nxns dhe
si nj mnyr e drejt ballafaqimi. Pas bisedave msues, duke ruajtur marrdhnie miqsore deri
t vazhdueshme me prindin, n prani jo vetm t n fund t vitit shkollor.
msueses kujdestare, por edhe t djalit, u arrit q
ai t krijonte bindjen q duhet punuar shum nga Literatura
t dyja palt, msues dhe nxns, n mnyr q t
arrihen rezultatet e dshiruara. Edukimi ndrkulturor dhe i t drejtave t
njeriut n shkoll, Tiran 2003
Shkaqet
Shkaqet e dukshme t konfliktit jan vlersimi n
dukje subjektiv, tendencioz dhe hakmarrs i msue-
ses dhe trajtimi i diferencuar i nxnsve n baz t
paraplqimeve vetjake ose interesave. Gjithashtu,
60
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
61
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
62
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
Kreu VI
Roli i komunikimit n parandalimin dhe zgjidhjen e konflikteve n
grupmoshat shkollore
63
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
nj debat ose konflikt q ka pasur koht e fu- gjuhn e trupit, pr shembull me gjeste nervoze,
ndit. Nxnsi tjetrdgjuesidgjon, duke lvizje t syve, lkundje t trupit, ngrdheshje t
prdorur gjuhn negative t gjesteve. lehta ose t hapura t fytyrs etj. (sepse fmijt jan
3.Pas disa minutash, ndrkoh q dgjuesi t hapur n demonstrimin e shenjave t trupit).
ndjek folsin, i thoni t prdor gjuhn pozi- Pasi nxnsit t ken shprehur veten n kt dia-
tive t gjesteve. Dgjuesit mund t prdorin log, msuesit i ftojn ata t analizojn situatn n
fletn e puns pr ti ndihmuar t kujtojn se t ciln u zhvillua dialogu. N prgjithsi gjuha e
cilat jan disa nga rrugt. trupit ose e gjesteve mbshtet ose kundrshton at
4.Pas disa minutash t tjera u thoni t gjithve q sht thn.
t pushojn. Pyesni folsin e do grupi:
2. Qndrimi
ndjenja provove kur dgjuesi prdori
Shum nga konfliktet, q ndodhin ndrmjet t
gjuhn negative t gjesteve?
rinjve, shkaktohen nga qndrime ose fjalt fyese
ndjenja provove kur dgjuesi prdori q ata ia thon me qllim ose pa qllim njri-tje-
gjuhn pozitive t gjesteve? trit. Jo rrall kto fjal prdoren pa t keq ndr-
mjet shokve dhe shoqeve, si shenj e afris ndr-
Shpeshher n prpiqemi t kuptojm mendimet mjet tyre. Por, n situata t tjera ato shkaktojn
ose dshirat e pashprehura me fjal t shokve ose grindje, zemrime, lndime, madje mund t pr-
shoqeve, duke vzhguar gjendjen e tyre emocio- fundojn edhe n rrahje ndrmjet tyre.
nale ose gjuhn e gjesteve. Jo rrall me an t saj Sensibilizimi i fmijve, pr dmet q mund t
arrijm t zbulojm edhe kundrshtit q shprehen sjell prdorimi i fjalve fyese, prbn qllimin
ndrmjet asaj q ata shprehin me fjal dhe pamjes e veprimtaris s mposhtme t zhvilluar n tre
s jashtme q shpesh edhe i tradhton. Prve hapa:
ksaj, leximi dhe kuptimi i gjuhs s ndjenjave
do t na ndihmonte t kuptonim m mir gjendjen Hapi 1
emocionale t njerzve q nuk i njohim, vean- Nxnsve u krkohet t kujtojn fjal fyese q ata
risht t atyre q vijn nga kultura t ndryshme ose i kan dgjuar nga t tjert ose i kan prdorur
t atyre q jan t ndrojtur. Kjo do t ndihmonte vet. Msuesi, pasi i shkruan ato n tabeln e zez,
n parandalimin e shum konflikteve q kan n zhvillon pyetjet e mposhtme:
baz t tyre cilsin e ult t komunikimit ndr-
mjet njerzve. Ku keni msuar t prdorni fjalt fyese?
Komunikimi joverbal dhe eksplorimi i tij i ma- Si ndjehen fmijt e fyer?
gjeps dhe i josh fmijt. Ky komunikim prfshin Prse duhet t prdorim fjal fyese?
faktor t till si veshja, prdorimi i koks, toni Si do t ndihej nj nxns nse do t ndo-
dhe modulimi i zrit. N prgjithsi ai prmban ele- dhej vazhdimisht prball fyerjeve t shokve
mentet e mposhtme: t klass? etj.
1. Shprehja e fytyrs
2. Qndrimi Hapi 2
3. Gjestet Klasa lihet t lodhet duke marr frym ngadal,
4. Informacioni ndrkoh q msuesi numron deri n dhjet. N
vijim ai i fton nxnsit t ndalen n fjalt fyese
Q nxnsit t njihet dhe t kuptojn m mir t shkruara n tabel, duke krkuar prej tyre t
secilin element dhe rolin q ata luajn n procesin mendojn pr pasojat e mundshme q do t sillte
e komunikimit, n klas mund t zhvillohen vepri- prdorimi i tyre n klas.
mtari t thjeshta q i mundsojn ti vn ato n
praktik. Hapi 3
1. Shprehja e fytyrs N kt faz msuesi fton klasn n diskutime
Msuesi i ndan nxnsit n ifte q bisedojn pr disa prej shkaqeve dhe pasojave t qndrimeve
duke qndruar prball njri-tjetrit. Nxnsit nuk ose t fjalve fyese.
duhet t qndrojn shum prball njri-tjetrit dhe
nuk duhet t bjn gjeste t pakontrolluara, duke 3. Gjestet (zemrimi)
prdorur duart. Duke e par njri-tjetrin n sy, ata
Hapi 1
fillojn t komunikojn, duke prdorur gjuhn e
trupit. Pr shembull, n qoft se njri nga bashk- Msuesi shkruan n tabeln e zez fjaln
biseduesit dshiron ti thot tjetrit se nuk sht i zemrim dhe u krkon nxnsve t kryejn ve-
gatshm t bisedoj, kt ai duhet ta shpreh me prime q ata i bjn n jetn e prditshme n
66
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
mnyr t till q ato veprime t shprehin zemrim, Msuesi, paraprakisht, u krkon nxnsve q,
p.sh., ata ecin t zemruar, pastrojn tryezn t n mnyr t pavarur, t zgjedhin fotografi ose pi-
zemruar etj. ktura q shprehin urrejtje.
Ai u krkon atyre n klas t shpjegojn pse ata
Hapi 2
mendojn se fotot ose pikturat e sjella shprehin
Msuesi diskuton me klasn prfundimet e fazs urrejtje.
s par. Duke kaluar n prgjithsimin e prfu-ndi-
meve t ksaj faze, msuesi mund t zhvilloj py- Hapi 2
etjet e mposhtme:
Nxnsit vihen t plotsojn vazhdimin e mund-
N mnyr njerzit shprehin dshirat e tyre pa shm t fjalis:
prdorur gjuhn e folur ose t shkruar?
Urrejtja . Nxnsit duhet t plotsojn deri
Nse do tju duhej t kuptonit tjetrin vetm nga n pes fjali q fillojn me fjalt e msiprme.
pamja e jashtme, far do t krkonit n t? Cilat Msuesi sqaron se vazhdimi i fjalis nuk duhet t
veprime, sjellje, gjeste t njeriut shprehin m mir prfshij vetm at q ne mendojm pr urrejtjen,
gjendjen e tij t brendshme? por shkaqet dhe qndrimet q ne duhet t mbajm
Cilat jan gjrat q ju zemrojn m shum? etj. ndaj saj. Kjo jo vetm do ta pasuroj informacionin
pr urrejtjen, por do tu jap mundsi nxnsve t
shprehin edhe qndrimin e tyre ndaj saj.
4. Informacioni
Hapi 3
a) Fjalort e ndjenjave
Nxnsve u krkohen t shkruajn n fletore pr
Hapi 1 ndonj rast, n t cilin ata kan urryer ose jan
ndier t urryer dhe t tregojn se si kan dal nga
Fillimisht msuesi u kujton nxnsve se gjuha e kjo gjendje.
shkruar dhe ajo e folur nuk jan t vetmet burime
informacioni pr t njohur njri-tjetrin ose gje-
ndjen e tij n nj ast t caktuar. Shpesh arrijm Hapi 4
n prfundime duke u bazuar n vzhgimin e gje- N kt faz mund t zhvillohet diskutim pr
ndjes s tyre emocionale, t ciln e prkthejm n shtjet e mposhtme:
informacion n baz t kuptimit q i japim vepri-
meve ose qndrimeve t caktuara. N kt rast, A ka shkall urrejtja? A ka kufi?
mund t flasim pr nj fjalor ndjenjash t cilin e Cila sht e kundrta e saj?
prdorim pr t fituar ose plotsuar informacionin A mund t ndryshoj urrejtja dhe si?
pr njerzit, shokt, shoqet etj.
far lidhje ka urrejtja me zemrimin? Ku
ndryshon prej tij?
Hapi 2
A mund t urreni dhe t mos jeni t zemruar
Pas ksaj msuesi fton nxnsit t japin shembuj n t njjtn koh?
situatash, n t cilat ata kan mundur t fitojn info-
A mund t bjm edhe pa urrejtje?
rmacion shtes, duke prdorur pikrisht fjalorin e
ndjenjave.
c) Jeta private
Hapi 3
Kjo sht nj veprimtari q synon ti bj fmi-
Nxnsit mund t organizojn skee t shkurtra, jt t vetdijshm jo vetm pr nevojn e t ku-
pr t konkretizuar situata t tilla, ndrkoh q t ptuarit dhe t respektuarit t tjetrit, por edhe pr
tjert prpiqen ti prkthejn ato n informacione, rndsin pr t mos kaluar disa kufij n bisedat
duke prdorur fjalorin e ndjenjave. tona t prditshme me t tjert, prej t cilave
Ktu duhet mbajtur parasysh se nxnsit mund rrezikohet vet respekti pr ta dhe pr jetn e tyre
t ken kode t ndryshme pr deshifrimin e info- private. Edhe ktu shfaqet rndsia e njohjes s
rmacionit. Nxnsit vullnetar le t japin shembuj elementeve t komunikimit joverbal, pr t para-
t prejardhjeve ose t prvojave t ndryshme ku- ndaluar konflikte t mundshme n kt fush.
lturore. M posht po japim disa nga hapat e mundshm,
pr ta zhvilluar at n klas me nxnsit.
b) Urrejtja
Hapi 1
Hapi 1
Msuesit ftojn nxnsit t shkruajn n nj
67
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
UN DHE SHOQRIA
Cili sht roli im n shoqri, ndryshim do t
psoj ai n t ardhmen?
Cili mund t jet roli im n shoqri?
Sa varet ekzistenca ime nga shoqria?
Cilat jan prgjegjsit e mia ndaj
shoqris?
M pas nxnsit krahasojn prgjigjet q njri
grup ka dhn n emr t grupit tjetr, me ato
t vet grupit. N vijim msuesi zhvillon diskutim
rreth shtjeve t mposhtme:
pasoja sjellin paragjykimet tona n ma-
rrdhniet ndrmjet njerzve me kultura ose
kndvshtrime t ndryshme?
Si e shoh dhe e vlersoj tani grupin tjetr?
70
NDRMJETSIMI I KONFLIKTEVE N GRUPMOSHAT SHKOLLORE
71