You are on page 1of 48

Предмет: Македонски јазик

Тема: XXX Време за реализација: септември – јуни, учебна 2023/2024 год.


Изготвиле: Александра Спасевска од ООУ: „Кузман Јосифоски-Питу“ - Кичево
Адаптирале: од ОУ:
* Наставникот го задржува правото планираните активности тековно да ги изменува, дополнува или потполно заменува во согласност со потребите на часот и динамиката на
наставата.
** Направени се отстапки од фондот на часови предвиден за секое подрачје согласно личниот увид врз содржините и поимите од страна на наставникот, односно:
ЈАЗИК И КОМУНИКАЦИЈА ЛИТЕРАТУРА, ТВОРЕЊЕ, ИЗРАЗУВАЊЕ МЕДИУМСКА ПИСМЕНОСТ

75 52 17

содржини средства следење на напредокот


стандарди за оценување часови активности
(и поими)
Комуникација – елементи - Го објаснува поимот 5 [1] Со цел повторување на претходно - Картички со - Усни одговори
и видови комуникација. изучените содржини наставникот прави пет групи на букви кои на прашања;
(елементи на - Ги објаснува презентација со прашања поврзани со создаваат зборови; - Учество во
комуникацијата: порака, елементите на комуникацијата материјалот од претходната учебна година. - Илустрации; дискусии;
испраќач на пораката, преку пример. Презентацијата е во вид на квиз и учениците - Фотографии; - Презентирање;
примач на пораката, - Споредува различни добиваат „фрагментирани“ информации кои - Видео - Практична
средство за пренесување на видови комуникација треба да ги дополнат. Секој ученик добива материјал; изведба.
пораката; (сигнална и симболичка можност да одговори на три прашања, на - Табла, креда/
знак, симбол, сигнал, комуникација, вербална и принцип кој прв ќе тропне на училишната маркер;
сигнална и симболичка невербална комуникација, клупа. На крај се прогласува победник. - Презентација.
комуникација, вербална и посредна и непосредна, [2] Наставникот дели картички на секој
невербална комуникација, еднонасочна и заемна ученик индивидуално. Картичките содржат три
посредна и непосредна комуникација) користејќи групи на измешани букви (секоја група содржи
комуникација, еднонасочна соодветни примери. по пет збора) од кои учениците добиваат задача
и заемна комуникација) - Креира и презентира да составуваат зборови. Прво им дава задача да
модели на пренесување го состават првиот збор, чека неколку минутки,
пораки во различни па прашува да подигне рака секој којшто
комуникациски ситуации. составил збор. Постапката се повторува додека
не се исцрпат сите зборови. Доколку некој
ученик не е готов, не се чека да заврши туку се
преминува на следниот збор.
На крајот на активноста, наставникот
потенцира дека учениците коишто имаа
проблем да ги состават зборовите не го сториле
тоа по нивна вина, туку затоа што четири од
групите на букви не составуваат збор
(невозможна задача). Наставникот објаснува
дека таквата активност создала нешто што се
нарекува „беспомошност при учењето“. Ги
поттикнува да размислат што почувствувале во
миговите кога останатите учениците биле
подготвени да одговорат на задачата, со
потпрашања ги наведува да одговорат. Ги
наведува да сфатат дека проблемската ситуација
настанала бидејќи пораката којашто
наставникот ја пренел била
погрешна/недоволно објаснета, па создала
чувство на недоволна подготвеност и чувство
на пониска вредност. Потоа, наставникот
прашува дали имаа проблем да го состават
петтиот збор? Кога учениците ќе потврдат дека
имале проблем, наставникот ќе објасни дека
таквата ситуација настанала поради
разнишување на самодовербата. Остатокот од
часот поминува во објаснување како треба да
постапат кога се чувствуваат дека
комуникацијата меѓу нив и околината затаила,
па предизвикала тие да се чувствуваат
загрозено, неубаво или пак понижено.
[3] Учениците работат во парови, добиваат
илустрации со различни средства за
комуникација, на пример: телевизор, телефон,
компјутер, а потоа имаат задача да размислат
какви пораки може да се пренесат со помош на
посоченото средство на илустрацијата.
Секој пар кратко презентира пред
останатите групи.
Потоа се поведува дискусија со насочени
прашања:
- Како се нарекува процесот во кој се
разменуваат пораки/информации?
- Што користевте како средство за
пренесување на пораките?
- Дали користевте само зборови?
- Дали користевте гестови и мимики?
- Како се нарекува оној кој ја испраќа
пораката и како се нарекува оној кој ја прима
пораката?
Потоа, заеднички, наставникот на таблата, а
учениците во своите тетратки, преку техниката
грозд ги претставуваат основните елементи на
комуникацијата.
[4] Учениците работат во двојки.
Разгледуваат фотографии и слики со различни
примери на знаци кои секојдневно ги користиме
(жолти лисја, гулаб со маслинова гранка во
клунот, училишно ѕвонче, автомобил украсен со
цвеќиња, стапалка на плажа, семафор).
Под секоја фотографија/слика, учениците
треба да запишат каква порака е испратена и
како му е упатена на примачот. Се поведува
разговор што е знак и каква е неговата улога и
кои од знаците се испратени со намера, а кои не
се испратени со намера до испраќачот. Потоа,
учениците во двојки ги подредуваат знаците од
примерите во табела на таблата која е поделена
во две колони: сигнали и симболи. Неколку
парови ја презентираат табелата со подредените
знаци (сигнали и симболи) пред целата
паралелка. На крајот табелата се дополнува и со
други примери за сигнална и симболичка
комуникација.
[5] На учениците преку слики, видеа,
инсерти им се презентираат различни видови
комуникација. Учениците ги идентификуваат и
низ дискусија ги објаснуваат различните видови
комуникација од презентацијата. Потоа се делат
во групи. Секоја група креира и презентира по
еден пример за различен вид комуникација со
слика и со зборови. Останатите групи слушаат и
дополнуваат со свои примери.
Улогата на новинарството - Наведува примери за 4 [1] Учениците се воведуваат во улогата на - Новинарски - Усни одговори
(вести, мислења, новинар, информативни содржини и новинарството преку негативни примери од текстови; на прашања поставени
новинарство, етички примери за содржини во кои се новинарски текстови, односно, наставникот - Табла, од наставник;
стандарди, непристрасност изнесува мислење. изготвува презентација со извадоци од креда/маркер; - Домашни
и балансираност) - Ја објаснува улогата новинарски текстови кои поради правописните - Смарт табла; задачи;
на новинарството во грешки и синтаксички неправилните реченици - Тетратка, - Изработка на
општеството. даваат двосмислени информации. Учениците пенкало; хамер;
- Го објаснува дискутираат за кршењето на етичките - Хамер. - Творење на
значењето на непристрасноста стандарди при таквата презентација. текст со зададени
и балансираноста како етички [2] Учениците, поделени во групи, правила.
стандарди. добиваат комплет од 8 картички со куси
- Пишува новинарски текстови (измислени или
нелитературен текст со преземени) со наведен автор (измислен или
користење податоци од вистински).
различни извори (стручни Три од текстовите треба да бидат со
книги, учебници, весници, информативни содржини, а пет со содржини во
списанија, речници, кои се изнесува мислење, при што секој текст
енциклопедии). треба да биде на различна тема (пр. Здравство,
- Искажува став (во култура, спорт, корупција, заштита на животна
пишана форма) за тема во средина):
прочитан текст и го Примери за информативни текстови: Резултати
поткрепува со цитати од од четвртфиналето на Светското фудбалско
текстот. првенство; Информации за слободни места за
- Изделува податоци од упис во средните училишта; Преглед на
прочитан стручен текст во сообраќајните несреќи во кои настрадале
врска со дадена тема. пешаци во текот на изминатата година.
Примери за текстови со изнесено мислење:
Како да бидат жените позастапени во власта;
Како правилно да се храниме за да бидеме
здрави; Бездомниците станаа и наша реалност;
Скопје повторно меѓу најзагадените градови во
светот: Што мислат граѓаните за тоа?; Кој
повеќе страда од булинг – момчињата или
девојчињата?
При тоа треба да се внимава текстовите да
бидат непристрасни/објективни (да ги
исклучуваат предубедувањата на новинарите), а
оние што изразуваат мислење да бидат и
балансирани (да ги содржат
ставовите/аргументите на луѓето со различни
гледишта во врска со проблемот).
Групите добиваат задача да ги анализираат
текстовите и да ги групираат според тоа дали
содржат само информации или, освен
информациите пренесуваат и мислење. Откако
ќе ги презентираат одговорите, се поведува
дискусија во што се состои разликата меѓу
информативни содржини или и содржини што
изразуваат мислење. Врз основа на дискусијата
се заклучува кои се очекуваните точни одговори
(особено важно доколку некоја група не
направила точна поделба на текстовите).
Истите картички се користат за да се
идентификуваат авторите на текстовите и да се
укаже дека тие се новинари и дека текстовите
се новинарски написи што се среќаваат или би
можеле да се сретнат во медиумите
(електронски или пишани).
[3] Истите групи од претходниот час,
добиваат по две картички од текстовите
(различни комбинации за секоја група) со задача
да ги анализираат од аспект на тоа: (1) кои
информации или проблеми ги опфаќаат, (2) како
им помагаат на читателите или влијаат врз нив
и (3) како може да придонесат за секојдневниот
живот на луѓето или за решавање на
проблемите во општеството. Откако ќе ги
презентираат резултатите од направената
анализа, заеднички се дискутира за улогата на
новинарите и за важноста на новинарството за
секојдневниот живот на луѓето и за
демократијата во општеството.
Наставникот користи еден од текстовите што
изразуваат мислење за да укаже што значи
непристрасно (објективно) и балансирано
новинарско известување.
[4] Следниот час, секоја група добива по
еден текст со задача да го претвори во
пристрасен и небалансиран текст. Потоа
групите ги читаат „новите“ текстови и на крај
се дискутира кои се последиците од пристрасно
и небалансирано известување и зошто е важно
сите новинарски написи да ги следат барањата
за непристрасно и балансирано известување.
Поделби на - Го објаснува 7 [1] Учениците работат индивидуално и - Работен лист; - Усни одговори;
литературата значењето на поимот добиваат работен лист со два текста. Едниот - Наставен лист; - Учество во
(според внатрешните литература. текст е од енциклопедија или од учебник по - Литературен дискусии;
својства: лирика, епика, - Ги објаснува географија (на пр. научно објаснување за текст (песна, расказ, - Домашни
драма; според формата: поделбите на литературата сонцето), а другиот е литературен текст – песна драмски текст); задачи;
проза и поезија; според преку соодветни примери. (на пр. „Сончева песна“ од Стојан Тарапуза). - Енциклопедии; - Контролна
авторството: - Ги наведува Учениците ги читаат двата текста и потоа се - Учебници; вежба;
авторска/уметничка основните одлики на отвора дискусија за јазикот и содржината на - Табла, креда/ - Самостојна
литература, народна литературните родови прочитаното. маркер; изработка на мисловна
литература; литература, користејќи примери. Наставникот насоките за дискусија ги - Смарт табла; мапа/ шема/ табела.
текст, книжевен јазик, - Разликува литература поставува на таблата: Како ги доживеавте - Презентација;
лирика, епика, драма, напишана во стих и текстовите кои ги читавме? Кои се вашите - Стикери;
поезија, проза, литература напишана во првични согледувања? На каков јазик се - Листови;
авторска/уметничка проза. напишани двата текста? Дали употребените - Картички
литература, народна - Објаснува во каква зборови на ист начин ги објаснуваат - Контролна
литература) форма може да бидат претставените нешта? Дали зборуваат за исти вежба.
напишани литературните нешта? Дали се еднакво прецизни двата текста?
текстови од секој литературен Какви информации има во едниот, а какви во
род. другиот текст? Како е оживеано сонцето во
- Определува каде песната? Во кој од двата текста е употребен
припаѓа даден литературен необичен јазик при описите на сонцето? Во кој
текст според внатрешните од двата текста доаѓа до израз убавината на
карактеристики и според зборот? За кој од текстовите заклучуваме дека е
формата. литература? По дискусијата на таблата се
- Го објаснува пишува заклучок за поимот литература.
критериумот за поделба на [2] Учениците работат индивидуално.
народна и авторска/уметничка Преку презентација се запознаваат со
литература. поделбите на литературата според формата,
авторството и внатрешните својства (родот) и
нивните основни одлики, посочувајќи
соодветни примери. Поделени во групи со
помош на техниката Мисловна мапа ги
прикажуваат поделбите на литературата.
[3] Учениците добиваат наставни листови
на кои има песни, раскази, драмски текстови.
Скоро сите наставни листови се различни. Под
сите текстови има простор со празни линии на
кои ученикот ќе напише она што го согледува
од наставниот лист кој го добил: како е
напишан текстот, во која форма, што
кажува/изразува/претставува текстот.
Во меѓувреме наставникот подготвува на
таблата шематски приказ и кратко објаснување
за родовите во литературата (лирика, епика,
драма). Учениците на стикерче го пишуваат
насловот на она што го читале и го ставаат во
оној дел од шематскиот приказ на кој сметаат
дека припаѓа. Се дискутира за
изборот/одговорот што го дале и причините на
таквиот избор. Од дискусијата произлегуваат
заклучоци кои ќе се допишат на првичниот
шематски приказ за одликите на литературните
родови.
[4] Учениците работат во групи. Секоја
група добива работен лист со два текста ̵
едниот во стих („Сѐ што има крила, нозе, глава“
од Божидар Тимотиевиќ), а другиот во проза
(„Кралот Ружа и кралицата Трн“ од Ванчо
Полазаревски). Ги читаат, ги разгледуваат и ги
споредуваат текстовите. Дали текстовите се
разликуваат надворешно (визуелно)? Кој од
двата текста е поблизок до секојдневниот
говор? Кој од двата текста има поголема
ритмичност? Учениците во групите ги
запишуваат на ливчиња што е поезија, а што
проза. Групите си ги разменуваат ливчињата
(вртејќи во круг), го проверуваат напишаното и
дополнуваат доколку нешто испуштила
претходната група. Во пар изработуваат Венов
дијаграм за литература напишана во стих и
литература напишана во проза.
[5] Учениците работат во групи. Секоја
група добива три картички. Групите имаат
задача да истражуваат во учебникот (или
материјал кој го има во библиотечното катче во
училницата) и да напишат наслови на текстови
и автор. На картичките објаснуваат во каква
форма може да бидат напишани литературните
текстови од секој литературен род. Секоја од
групите презентира, давајќи соодветно
објаснување за избраните текстови. Се
проверува точноста на задачата со коментари од
учениците и наставникот.
Во вториот дел од часот, првата група добива
текст напишан во поезија и проза, втората група
добива народна песна и уметничка песна и
третата група добива лирски, епски и драмски
текст. Групите ги читаат текстовите и ја
определуваат припадноста на текстот.
[6] Учениците на наставен лист читаат
народна песна и читаат авторска песна. Прават
споредба на песните и дискутираат за нивното
авторство, посочувајќи ја анонимноста
наспроти конкретниот автор.
[7] Учениците добиваат контролна задача
која се состои од литературни текстови кои
треба соодветно да се определат и анализираат,
да се препознае авторството, да се препознае
литературниот од народниот јазик. Контролните
задачи се кратки и брзи за одговарање, втората
половина од часот, наставникот на смарт
таблата споделува точни одговори на
прашањата преку кои учениците самостојно си
го оценуваат напишаното.
Именки: видови именки и - Ги наведува видовите 5 [1] Учениците се делат во групи. Секоја - Наставен лист; - Усни одговори
граматички категории на именки: општи и сопствени, група добива наставен лист во кој има различни - Текстови на прашања;
именките конкретни и апстрактни, задачи: да се направи попис на сите предмети (литературни и научни); - Домашни
(општи и сопствени, збирни збирни и материјални. во училницата, да се набројат имињата на - Табла, креда/ задачи;
и материјални, конкретни и - Го идентификува предметите кои се користат кога се подготвува маркер; - Одговори на
апстрактни именки, видот на именките во даден храна, рецепт, краток текст кој изобилува со - Тетратка; квизови;
граматичките категории род, именки од некоја конкретна област – пример - Смарт табла; - Изработка на
текст и наведува примери на
број и определеност, член, градежништво, или текст со попис на артикли - Графикони, постери;
различни видови именки.
членски наставки) од бутик и сл. Потоа прават табела во која шеми; - Индивидуално
- Ги идентификува и ги определуваат кои од именките се: општи и - Фотографии, и групно претставување
наведува формите за род и сопствени, конкретни и апстрактни, збирни и постери, видеа; на резултати од
број на именки и колебливоста материјални (некои од именките може да се - Дигитална поставени задачи.
на родот кај именките во најдат во неколку колони од табелата). Задача за алатка Quizizz;
даден текст. учениците е да бараат што е заедничко, а што - Картички.
- Ја објаснува улогата посебно за општите и сопствените, конкретните
и апстрактните, збирни и материјалните именки
на членската наставка кај
и сл. Заклучоците ги презентира секоја група
именките и ги наведува трите
пред паралелката, а потоа со помош на
форми на членските наставки наставникот се прави шема со користење на
според родот и бројот на алатка од смарт табла на дефиниција и пример
именките. за секој вид именка.
- Правилно ги користи [2] Учениците работат во двојки. Добиваат
членските наставки при наставен лист со две табели. Меѓусебно треба
изразување на просторната да си кажат по пет општи именки и да ги
определеност во зборовните запишат во табелите одредувајќи род и број на
изрази. кажаните именки. Неколку ученици ги читаат
примерите пред сите. Потоа, учениците се
поделени во парови и добиваат наставен лист
на кој е напишан текст, пример: „Владо седеше
покрај огнот на плажата каде што имаа забава.
Одеднаш забележа дека нараквицата на Мери
беше во жарта. О, како да ја спаси? Зеде стапче
и ја пренесе на безбедно во сувиот песок. Но
потоа кога сакаше да ја допре, нараквицата
беше пожешка од жар. Ја фрли и падна
назадечки во песокта.“ На наставниот лист
задебелени се: песок, песокта, жар, жарта.
Учениците имаат задача да го одредат родот кај
именките и за истото се прави дискусија.
Заклучуваат дека кај одредени именки во
македонскиот јазик има колебање во родот,
односно дека се двородови именки.
[3] Учениците добиваат текст заситен со
именки. Наставникот посочува да ги напишат
именките во своите тетратки. На таблата се
пишуваат примери од членувани и нечленувани
именки, а учениците ги разгледуваат примерите
и прават свои заклучоци. Потоа на таблата се
поставени слики, постери и слично, од каде
може да се види дека именките се визуелно
претставени со различна оддалеченост од
говорителот. Учениците создаваат свои
примери, реченици во кои ги употребуваат
именките со различни членски наставки. Читаат
и коментираат што означуваат: -ов,-ва,-во,-ве и
кога се употребуваат (блиску до тој што
зборува), -он,-на,-но,-не и кога се употребуваат
(далеку од тој што зборува), -от,-та,-то,-те и
кога се употребуваат (пред тој што зборува).
Заклучуваат заедно со
наставникот/наставничката дека со
членувањето се изразува определеност на
именките.
[4] Учениците работат во парови.
Извлекуваат неколку картички со именки.
Задачата е едниот ученик да влече картичка и да
му ја прочита именката на другиот. Тој да ја
членува и да ја запише во тетратката, а потоа и
да го определи родот и бројот кај истата. Потоа
учениците си ги заменуваат своите улоги.
Неколку пара ученици ги запишуваат
одговорите на таблата образложувајќи ги
граматичките категории кај именките.
[5] Наставникот подготвува квиз
користејќи ја дигиталната алатка Quizizz.
Учениците индивидуално ги одговараат
прашањата, додека на смарт таблата се
покажува кој ученик најточно ги одговорил
истите. На крајот на часот се дискутира за
најчестите грешки и заедно со учениците се
дефинира наученото.
Раскажување и - Прераскажува 5 [1] Учениците започнуваат со проектната - Тетратка за - Усни одговори
прераскажување содржина на прочитан расказ активност: Денови за роман. Учениците се лектира; на прашања;
(расказ, роман, филм, и роман (усмено и писмено), поделени во групи. Активноста трае во текот на - Инструкции за - Домашни
настан) почитувајќи го редоследот на целата учебна година, додека не се обработат обработка на лектира; задачи;
настаните во текстот. планираните лектири за учебната година, - Лектира; - Изработка на
- Прераскажува односно: - Табла, креда/ проект (Денови за
маркер; роман);
содржина на гледан филм 1. „Хајди“ – Јохана Шпири;
- Смарт табла; - Презентација;
(усмено и писмено), 2. „Големи и мали“ од Бошко Смаќоски;
- Филм; - Пишување на
почитувајќи го редоследот на 3. „Белото Циганче“ – Видое Подгорец; - Мапа; самостоен расказ.
настаните во филмот. 4. „Робинзон Крусо“ од Даниел Дефо. - Картонски
- Раскажува за Во рамките на групата, секој ученик води цртеж.
доживеан или измислен дневник за читање романите – извадоци од
настан. романи, при што се прават белешки за
- Определува каде елементите на романите по насоки кои
припаѓа даден литературен учениците ги добиваат на почетокот на
текст според внатрешните учебната година од страна на наставникот. По
карактеристики и според секое читање на нови извадоци учениците како
формата. група прават презентација на прочитаното со
- Разликува раскажувач помош на белешките.
од автор/писател во дадено На првиот час од серијата: Денови за роман,
прозно дело. учениците започнуваат со обработка на
- Разликува раскажувач лектирата „Хајди“ при што учениците.
во прво лице (јас) и Учениците веќе добиле насока да дизајнираат и
раскажувач во трето лице нацртаат карта на локациите кадешто патувала
(тој). Хајди. Притоа, да издвојат цитат којшто
- Пишува самостојно најмногу се поврзува со локацијата којашто ја
смислена куса приказна со нацртале. На часот, хронолошки се раскажува
јасно препознатливи ликови и прочитаното, користејќи ја мапата. Секоја група
настани. избира кој ученик ќе почне, а кој ќе заврши со
раскажувањето, но секој ученик мора да
раскаже барем дел.
[2] Учениците избираат лик (претходно
наставникот/наставничката им има подготвено
картонски цртежи со профилна слика на ликови
од „Хајди“ – Јохана Шпири на кој лицето му е
исечено, па ученикот го става своето лице на
сликата). Добиваат задача да се стават себеси
во позиција на ликот што го одбрале и усно да
раскажат некој негов настан, а потоа
раскажуваат своја или видена таква случка од
секојдневието. Потоа во одделението се
дискутираат сличностите меѓу проблемите на
ликовите и на учениците.
[3] Учениците обработуваат лектира –
роман „Големи и мали“ од Бошко Смаќоски.
Наставникот ги има поставено на таблата
насловите на главите на кој романот е поделен
во неговата структура за да им биде насока при
прераскажувањето на лектирата односно
последователноста на настаните. Учениците се
следат и дополнуваат во прераскажувањето на
романот.
[4] Учениците самостојно гледаат филм на
Youtube (сите епизоди од серијата „Големи и
мали“ во еден долгометражен филм). По
посетата/проекцијата имаат задача да го
прераскажат гледаниот филм почитувајќи го
редоследот на настаните во филмот и да го
споредат со романот.
[5] Учениците работат според
инструкциите за техниката Насочена фантазија.
Ги затвораат очите и ги слушаат инструкциите:
„Замислете се покрај еден убав сончев брег. Се
шетате покрај морето и дишете длабоко од
свежиот утрински воздух. Ја мирисате морската
сол. Ги слушате плискањата и брановите. Сѐ е
мирно и тивко. Нема никој на брегот. Небото е
сино. Се гледаат оддалеку прекрасни птици кои
радосно пеат и летаат во кругови. Одеднаш
здогледувате во далечините еден чамец. Во него
е една личност што ја сакате многу. Тој/таа се
приближува кон брегот и мафта со рацете. Вика
по вас. Ве повикува да дојдете во кајчето и да
се возите по морската широчина. Вие се
радувате. Подготвени во костимот за капење се
стрчувате кон морето. Ја чувствувате студената
вода, ама не ви е проблем. Убаво ве разладува.
Ги слушате вашите плискања во водата.
Испливувате до човекот. Ви подава рака и се
качувате на кајчето. Се чувствувате прекрасно.
Мирно е, морето е сино и се бранува нежно.
Птиците сега се поблизу до вас. Ги слушате
убаво како пеат. Молчите и го гледате синото
небо на кое нема ниту едно облаче. Се слуша
плискањето на брановите во кајчето… се
будите…“ Откако ќе се разбудат одговараат на
следните прашања: Какво беше небото? Како
изгледаше личноста што ја сакате многу? Која е
таа/тој? Носеше капа? Во која боја беше? Што
слушавте? Што видовте? Откако ќе заврши
кратката дискусија во која учениците
споделуваат што виделе и чуле, тие сето тоа го
запишуваат како краток расказ.
Придавки: граматички - Правилно ги користи 6 [1] Учениците учествуваат во игровна - Листови - Усни одговори
категории на придавките формите на граматичките активност „Погоди го предметот и опиши го“, хартија; на прашања;
и степенување на категории на придавките во во парови. Секој ученик треба да замисли еден - Литературни - Дискусии на
придавките усното и во писменото предмет кој се наоѓа во училницата. Потоа, текстови; час;
(описни придавки, изразување. секој ученик на лист хартија треба да напише - Илустрации, - Домашни
граматички категории род, - Правилно ги користи три придавки кои го објаснуваат замислениот фотографии; задачи;
број и определеност, формите за членување на предмет (на пример, ако ученикот го замислил - Смарт табла; - Есејски
степенување на придавките придавките во согласност со зборот „врата“ може да ги напише придавките: - Табла, креда/ прашања;
- позитив, компаратив, членувањето на именките. дрвена, бела, голема). Потоа учениците си ги маркер; - Контролна
суперлатив) - Ги препознава менуваат листовите и секој треба врз основа на - Тетратки; вежба.
описните придавки, го напишаните придавки да го погоди - Топка;
објаснува нивното значење и замислениот предмет на своето другарче. Парот - Различни
ги применува во усна и добива поен тогаш, кога и двајцата ученици од предмети (помали-
писмена комуникација. парот ќе го погодат зборот на своето другарче и поголеми чаши,
- Образува смисловни ќе ги кажат граматичките категории на различни нијанси на
и граматички правилни придавките кои се употребени за описот на листови, пенкала...).
состави од именка и зборот/именката.
придавка/придавки. Потоа, истите парови продолжуваат со
- Правилно образува натпреварот, притоа, добиваат текстови во кои
компаратив и суперлатив на ги подвлекуваат именките и ги одредуваат
придавките и ги применува граматичките категории род, број и
правописните правила во определеност. Потоа за секоја именка пишуваат
однос на степенувањето. по неколку придавки и составуваат реченица.
Откако ќе завршат со активноста, паровите
даваат сопствени коментари во однос на
поврзаноста на определеноста кај придавките и
именките во дадените примери.
[2] На смарт табла наставникот
претставува шаховска табла, при што на црните
полиња има описни придавки, белите полиња
се празни. Учениците треба да ја дополнат
шаховската табла со именки кои ќе
соодветствуваат на описите. На крај,
наставникот ги прашува дали можат самостојно
да изведат дефиниција за описни придавки, а
истата се запишува на таблата и во тетратките.
Потоа, учениците добиваат илустрации како
мотивација да направат описи на нешта кои ќе
ги селектираат од илустрацијата. Секој посебно
го образложува значењето на описните
придавки кои ги користел/а.
[3] Учениците добиваат на наставен лист
краток текст со содржина која е поврзана со
некои од содржините по другите предмети. Ги
пронаоѓаат именките во текстот, а потоа за нив
смислуваат придавки со кои ќе образуваат
смисловно и граматички правилни состави од
именка и придавка/придавки.
[4] Учениците работат во групи. Пред
секоја група се поставуваат по три предмети
кои ги карактеризира исто својство кое е
застапено во помал или поголем степен. Во
рамките на групата учениците треба да
определат кај кој предмет истото својство е
застапено во помал, односно поголем степен.
Потоа споредуваат два предмети и
определуваат кај кој предмет својството е
застапено во поголем/помал степен. Од
употребените придавки учениците во групите
составуваат реченици, а потоа по еден ученик
од групите ги запишува речениците на таблата,
презентирајќи што сработиле и заедно ги
коментираат и ги согледуваат карактеристиките
во однос на степенувањето. Заедно со
наставникот заклучуваат дека се степенуваат
описните придавки и дека истите разликуваат
две форми за степен (компаратив и суперлатив)
претставени преку претставките по- и нај- кои
се пишуваат заедно/слеано со основната форма
на придавката.
[5] Учениците се застанати во круг. Си
подаваат топче. Оној кој го има топчето кажува
именка и го фрла топчето кон некој од кругот,
тој кој го добива топчето кажува придавка и го
подава топчето пак, третиот ја степенува
придавката. Постапката се повторува додека
има интерес за играта.
[6] Контролна вежба за придавки наречена
„Истражување за описни придавки“. Секој
ученик добива картичка со седум – осум
описни придавки. Во првиот дел од вежбата,
ученикот мора да најде именка која ќе се
комбинира со придавката, потоа придавките ќе
треба да ги сменува по родови. Во вториот дел
од вежбата треба да најде начин сите придавки
да ги состави во краток состав којшто ќе
вклучува степенување на истите.
Структурни елементи на - Разликува раскажувач 6 [1] Учениците работат самостојно. - Тетратка за - Усни одговори
прозен текст од автор/писател во дадено Добиваат за читање расказ или извадок од лектира; на прашања;
(раскажувач, видови на прозно дело. роман во кој ликот раскажувач е некое животно, - Инструкции за - Домашни
раскажувачи, раскажување, - Разликува раскажувач растение, предмет... Раскажувачот може да е обработка на лектира; задачи;
тема, мотив, лик, време, во прво лице (јас) и куче (пример извадок од „Тешко е да не ме - Лектира; - Изработка на
простор, идеја) раскажувач во трето лице сакаш“ од Ј. Петровиќ). Претходно добиваат - Табла, креда/ проект (Денови за
(тој). податоци од наставникот/ наставничката за маркер; роман);
- Ги наведува авторот на расказот. Учениците согледуваат - Смарт табла; - Презентација.
елементите на прозен текст. дека раскажувачот и авторот не се исти, и дека - Филм;
- Прераскажува во секој раскажувачки текст има лик кој е - Мапа;
содржина на прочитан расказ раскажувачот и дека само понекогаш тој е - Презентација;
и роман (усмено и писмено), еднаков на авторот. - Картонски
почитувајќи го редоследот на [2] Учениците се поделени во групи. цртеж.
настаните во текстот. Секоја група добива расказ напишан во трето
- Ги открива и опишува лице. Во расказот има неколку лика. Задачата е
да одберат кој лик ќе го претставуваат и од
неговата позиција да го раскажат расказот (во
прво лице). Се чита напишаното и се дискутира
за нарацијата и нејзините разлики во однос на
раскажувачот кој може да биде во „јас“ и во
„тој“ форма во еден текст.
[3] Учениците се поделени во групи.
Секоја група добива наставен лист во кој има:
расказ, или извадок од расказ, извадок од
роман. Во наставниот лист дадени се прашања
во врска со тоа дали дадениот текст: раскажува,
претставува или изразува? Учениците го
избираат одговорот и потоа го читаат пред
паралелката заедно со извадокот во наставниот
лист. Се отвора дискусија за карактеристиките
на прозен текст (раскажувањето, описи,
настани, ликови, должина на раскажувањето).
[4] Учениците ги препрочитуваат
текстовите од претходниот час и одредуваат по
елементите во даден расказ
еден клучен, за нив важен збор во секој одделен
(раскажувач, ликови,
пасус и објаснуваат зошто го одбрале и што тој
содржина, тема, време,
значи за нив во текстот.
простор, идеја).
[5] На наредните два часа продолжува
активноста „Денови за роман“, преку романот
„Белото циганче“ од Видое Подгорец.
Учениците претходно добиваат задачи, при
читањето на романот да запишуваат во
тетратките за лектири. На часот се става фокус
врз просторот и идејата зад романот.
Наставникот има презентација за значењето на
овој роман во македонската литература за деца,
но и за истоимената серија.
[6] На часот се става фокус врз ликовите и
времето во романот. Учениците добиваат
цитати од романот и се прави мала
интерпретација при што се става фокус врз
негативното чувство предизвикано од булингот
што го доживува ликот Таруно. Потоа се
разговара за булинг во современото време, како
е различно, како да се спречи, како да се
справиме со такви ситуации.
Слобода на изразување и - Ја објаснува важноста 5 [1] Учениците, поделени во групи, ја - Листови; - Усни одговори
етичко однесување во на слободата на изразување добиваат следната задача: Секој од групата да - Табла, креда/ на прашања;
дигиталниот простор при креирање и споделување си замисли дека на некоја социјална мрежа маркер; - Домашни
(лични навреди и клевети, (фејсбук, инстаграм, тик-ток...) објавил селфи. - Хартиени задачи;
почитување на приватност) на медиумските содржини. На заеднички лист, секој од групата пишува по плочи; - Изработка на
- Препознава лични еден коментар што би сакал да го/ја добие под - Фотографии; проект (Дигитален
навреди и клевети во онлајн објавеното селфи (на пр., Многу си згодна ; - Презентација; мозаик на приватноста);
комуникација. Изгледаш топ ; Права манекенка!; Супер - Текстови; - Јавна
- Објаснува (преку фраер ). Потоа листовите се ставаат на ѕид и - Картички. презентација на
пример) што значи заштита на се читаат коментарите на сите. Заеднички се ставови.
констатира дека секој сака да добие позитивни
приватноста во дигиталниот
коментари.
простор.
Групите добиваат задача на друг лист да
- Препознава напишат негативни коментари кои некои други
прекршување на правото на би можеле да ги објават под неговото/нејзиното
приватност при онлајн селфи кога сакаат да го/ја навредат (на пр.:
комуникација. Личиш на диносаурус ; А да ослабеше некое
- Ги објаснува
последиците од неетичко
кило ; Бљак ; На што личиш бре ).
однесување во дигиталниот Листовите се ставаат на ѕид и се читаат
простор. напишаните коментари. Се дискутира какви
- Определува каде чувства предизвикуваат ваквите коментари кај
припаѓа даден литературен лицето на кое му се наменети.
текст според внатрешните Групите добиваат задача да си замислат
карактеристики и според ситуација во која некој го презема објавеното
формата. селфи и го споделува со друг и под преземената
- Го објаснува слика објавува и коментар во вид на клевета –
критериумот за поделба на невистина за некого со цел да го оцрни, да му го
народна и авторска/уметничка наруши угледот (на пр. Овој е крадецот од
литература. гардеробите на Физичко; Рекордерка во
- Ги наведува видовите бакнување). На посебен лист секој од групата
именки: општи и сопствени, пишува по еден коментар во вид на клевета.
конкретни и апстрактни, Потоа листовите се ставаат на ѕид и се читаат
збирни и материјални. коментарите на сите. Сите заедно дискутираат
- Ги идентификува и ги по следните прашања:
наведува формите за род и (1) Какви се последиците по
број на именки и колебливоста наклеветеното лице?
на родот кај именките во (2) Како му е нарушена приватноста и
даден текст. тогаш кога не му е објавено името?
- Ги препознава (3) Колку е етички да се навредуваат и
описните придавки, го клеветат другите преку социјалните мрежи?
објаснува нивното значење и Заеднички се заклучува дека секој е одговорен
ги применува во усна и етички да постапува исто како во реалноста –
писмена комуникација. клеветењето и навредувањето на социјалните
- Ги наведува личните мрежи е насилничко однесување иако лицето
заменки во еднина и множина, што клевети и навредува „не се гледа“.
со нагласување на формите за Секоја група дава предлози за етичко
граматичката категорија род однесување на социјалните мрежи – што треба,
само во 3. л. еднина. односно не треба да се прави (на пример, Не ги
- Ги идентификува навредувај и омаловажувај другите. Не користи
показните заменки во даден навредливи и непристојни зборови при
текст и го определува нивниот коментирање фотографии и постови на другите.
род и број. Не изнесувај приватни информации за другите.
- Правилно користи Не споделувај фотографии и доверливи
голема буква на секој дел кај информации без дозвола.). Од дадените
сопствените именки; голема препораки заеднички се составува кодекс на
почетна буква само на првиот однесување на социјалните мрежи.
дел од називот и на други [2] Проектна активност наречена
составни делови ако „Дигитален мозаик на приватноста“ која ќе трае
претставуваат имиња. два последователни часа. На почетокот на часот
- Правилно ги користи наставникот отвора кратка дискусија за
интерпункциските знаци: значењето на приватноста во дигиталниот
точка, запирка, прашалник, простор, притоа ја објаснува важноста од
две точки, три точки, заштита на личните информации. Наставникот
извичник, наводници во подготвил презентација со тоа колку лични
писмената комуникација. информации може да претстави една
- Правилно ги дели и единствена фотографија претставена на
пренесува зборовите на крајот социјални мрежи.
од редот со цртичка. Потоа, учениците работат во групи од по 3-
4 членови. Секоја група добива празни плочки
на мозаик изработени од картон и хартии.
Секоја група дополнително добива фотографии
на различни дигитални уреди, социјални
мрежи, игри и други секојдневни активности на
интернет. Потоа, учениците треба да состават
мозаик од секоја плочка, врз која ќе лепат
фотографија која е „симбол“ за дигитални
активности поврзани со приватноста.
Потоа, секоја група го презентира својот
мозаик и ги објаснува и интерпретира
фотографиите во контекст на приватноста на
интернет.
На крај на часот наставникот отвора
дискусија за тоа како учениците се чувствуваат
за својата приватност на интернет и кои мерки
ги применуваат за да се заштитат. Во текот на
дискусијата наставникот преку презентација
претставува механизми за заштита на
приватноста.
Потоа, секој ученик добива картички на кои
во неколку минути треба да креира порака или
совет за почитување на приватноста на
интернет.
Со магнет пораката се поставува на
таблата, креирајќи срце со картички, при
поставувањето на картичката ученикот пред
одделението ја споделува и објаснува својата
порака или својот совет.
[1] (Стандарди од литература)
Наставникот изготвил презентација со повеќе
видови на литературни текстови од
постмодерната литература кои содржат
навредливи содржини за одредени групации
(новинари, девојки, родова еднаквост),
учениците го определуваат литературниот вид и
дискутираат за етиката во јавниот говор. Потоа,
учениците добиваат картички во црвена и
зелена боја. Доколку тврдењето кое наставникот
го покажува на таблата во однос со
литературните видови е точно, учениците ја
подигаат зелената картичка и обратно. Секој
одговор носи 2 бода, учениците треба да освојат
максимум 50 бодови.
[3] (Морфологија) Наставникот изготвил
материјал со текстови од медиумскиот простор
којшто содржат погрешно употребени заменки,
именки и придавки. Учениците прават лектура
на текстот. Индивидуалната лектура носи 50
бодови.
[4] (Правопис) Секој ученик добива по три
картички со новинарски текст којшто треба да
се лекторира. На едната страна од картичката
има лекториран текст (различен од ној што
ученикот го лекторира). Во текот на првиот дел
од часот учениците лекторираат на лист
хартија, а во текот на вториот дел од часот го
проверуваат текстот на друг ученик според
точниот текст којшто го имаат на другата
страна од картичката. Секој текст носи 50
бодови, а секоја грешка одзема по 2 бода.
Самостојно пишување - Пишува текст на 6 [1] Учениците работат во парови. Со - Хартиени - Усни одговори
текстови дадена тема и на тема по помош на техниката „хамбургер“ совладуваат изработки; на прашања;
(композиција: вовед, главен избор, почитувајќи ги композиција на текст. Добиваат делови од - Табла, креда/ - Домашни
дел, завршен дел; креативно правилата за композиција на хамбургер направени од хартија. Горното лепче маркер; задачи;
пишување, дневник) текст. е воведниот дел, долното лепче е завршниот - Смарт табла; - Изработка на
- Пишува самостојно дел. Плескавицата е главниот дел. Зеленчукот се проект (хамбургер);
смислена куса приказна со стилските фигури а помфритот се новонаучени - Тетратки; - Јавна
јасно препознатливи ликови и зборови. На листовите од обратната страна го - Табаци; презентација на
настани. читаат текстот и согледуваат за важноста на - Литературни ставови;
- Раскажува лично сите елементи. Оваа активност може да се примероци; - Писмени
доживување и ги опишува реализира и со електронски материјал: - Наставни работи.
чувствата во врска со презентација, фотографија, 3Д форма и сл. листови.
доживувањето во форма на [2] Учениците имаат за задача да ја
дневник. повторат самостојно техниката „хамбургер“.
- Ги почитува Секој ученик носи делови од хамбургер
правописните правила при направени од хартија, а потоа пишуваат
пишување текст. белешки за текстот на обратната страна од
листовите на зададена тема: „Сакам да сум
слободен“. Потоа, на табак го пишуваат
целосниот текст. Наставникот индивидуално ги
проверува сите напишани состави и ги
коментираат и оценуваат заедно со учениците.
[3] *Писмена работа* Учениците добиваат
за задача да напишат текст со почитување на
правописните и композициски правила. Темите
треба да бидат поврзани со дигиталниот
простор, почитување на приватноста и
самодовербата.
[4] Учениците работат самостојно. (Оваа
активност им помага да разберат како се
создаваат митовите.) Имаат задача да се
замислат дека се едно племе кое живее
изолирано во еден шумски предел. Еден ден од
небото се појавува вселенско летало. Во своето
племе тие немаат сознание за сите технички
пронајдоци од денешнината. Живеат како
домородните племиња во минатото. Од
вселенското летало со голем сјај излегуваат две
суштества...
Задачата на учениците е да дадат објаснување,
од позиција на тогашни луѓе, како се случило
тоа, кои се двете суштества, како ќе се
однесуваат со нив... и сл. Неколку ученици ги
споделуваат идеите, а
наставничката/наставникот ги запишува на
табла (преку техниката: бура на идеи) потоа
бара од учениците да напишат краток текст во
кој едното суштество ќе биде Богот на
Вселената, а другото божицата на Земјата,
неговата жена. Текстовите се пишуваат со
почитување на воведен, главен и завршен дел на
текстот.
[5] Учениците работат самостојно.
Добиваат задача во наредните три недели да
водат дневник. Наставникот индивидуално
доделува на секој ученик правила за пишување
дневник. Оставено е на учениците дали ќе
споделуваат интимни детали или дневникот ќе
го водат во вид на хроника за општествени
случувања. Секој ученик има за задача да
пишува во дневникот секој ден и секој запис да
содржи вовед, главен дел и завршен дел.
Останува на избор на учениците дали
дневникот ќе го водат онлајн или во тетратка.
[6] *Писмена работа* По завршување на
активноста, учениците добиваат листа со идеи
од „лажни дневни активности“, треба да изберат
три од понудените опции и да состават
самостоен композициски текст, којшто
наставникот потоа го оценува.
Лични заменки - Ја објаснува (преку 4 [1] Наставникот ги претставува основните - Литературен - Усни одговори
(граматички категории: примери) улогата на личните форми на личните заменки: еднина 1. л. јас, 2. текст; на прашања;
лице, број и род) заменки во реченицата со кои л. ти, 3. л. тој, таа, тоа; множина 1. л. ние, 2. л. - Наставни - Домашни
Показни заменки се означува односот на вие, 3. л. тие. Учениците добиваат текст во кој ливчиња; задачи;
(граматички категории: род учесниците во разговорот. се употребени сите лични заменки во различно - Картички; - Јавна
и број) - Ги наведува личните лице и број. Имаат задача да ги најдат и - Табла, креда/ презентација на
заменки во еднина и множина, подвлечат и да ги одредат нивните категории маркер; ставови;
со нагласување на формите за лице, број и род доколку се во 3. л. еднина. - Смарт табла; - Контролна
граматичката категорија род Откако ќе ги прочитаат идентификуваните - Презентација; вежба.
само во 3. л. еднина. лични заменки, преку дискусија изведуваат - Тетратка.
- Ги идентификува заклучок за тоа кога се користат основните
личните заменки во даден форми на личните заменки: прво лице е лицето
текст и го определува нивниот што зборува; второ лице е лицето кому му се
род, број и лице. зборува; трето лице е лицето за кое се зборува.
- Ги идентификува Учениците, поделени во групи, смислуваат
показните заменки во даден реченици во кои правилно ги користат личните
текст и го определува нивниот заменки (објаснувајќи ја нивната поврзаност со
род и број. учесниците во говорната ситуација) што ги
- Ги поврзува формите кажуваат усно и реченици што ги запишуваат.
на показните заменки со [2] Учениците работат поделени во групи.
формите на членуваните Добиваат текст во кој има употребено показни
именки. заменки. Имаат две задачи: да ги пронајдат сите
- Прави разлика помеѓу показни заменки и да го одредат нивниот број и
показните заменки тој, таа, тоа род. Да ги пронајдат членуваните придавки и
и личните заменки за 3. лице именки, и истите да ги заменат со показна
еднина. заменка. (На пример: Писменцево однеси му го
на момчено со црвена јакна и донеси ми ја
црвената јакна/ Ова писменце однеси му го на
она момче со црвена јакна и донеси ми ја таа
јакна.) Потоа дискутираат за разликата меѓу
личните заменки во трето лице еднина и
показните заменки тој, таа, тоа. Секоја група
запишува по два нови примери за секој вид
задача.
[3] Активност за повторување и
утврдување на знаењето, наречена „Кој сум
јас?“. Учениците се делат на две или повеќе
групи. Секоја група има листа со кратки
реченици кои имаат празнини. На пр.: „Кога ќе
стигнеш дома, пренеси ги книгите во ___
соба.“; „Јас сакам да играм фудбал, а ___ сака
да игра компјутерски игри.“; Вчера ____ и ____
одлучивме да одиме на пикник.“. Играта
започнува со првата група. Еден ученик од
групата избира една од речениците и ја
пополнува празнината со соодветна заменка.
Останатите ученици од истата група треба да ја
пополнат истата реченица користејќи различни
показни и лични заменки. На пример, ако
оригиналната реченица користи „ти“ и „јас“,
останатите ученици треба да ја преправат со
„него“ и „неа“. Во играта победува онаа група
која ќе има најмногу варијанти на речениците.
На крај на час се дискутираат сите варијанти на
речениците и со помош на наставникот се
пополнуваат празнините во знаењето.
[4] * Контролна вежба * Прв дел:
Клупите се разместуваат за да има простор
секој ученик да биде седнат на столче со
одредена оддалеченост од друг ученик. Секој
ученик добива картички со сите изучени лични
и показни заменки. Наставникот на смарт
таблата покажува реченици на кои им недостига
некаква заменка. Учениците ги користат
картичките за да ја дигнат раката и да одредат
која заменка треба да се употреби. Наставникот
користи систем на броење до три за сите
ученици да ги подигнат рацете во исто време.
Секоја реченица носи по еден бод. Втор дел: Се
користат истите картички како и претходно.
Наставникот на смарт таблата покажува
реченици кои содржат именки кои можат да
бидат заменети или дополнети со показни
заменки. Учениците одговараат на ист начин
како на претходната задача. Секоја реченица
носи по еден бод. Трет дел: Учениците
добиваат две картички, едната црвена, другата
зелена. Наставникот на смарт таблата покажува
тврдења во однос на личните и показните
заменки, реченици кои се точно, а некои
погрешно напишани согласно родот и бројот, а
учениците треба да одговараат со подигање на
раката на ист начин.
Сите грешки заеднички се коментираат,
наставникот дозволува учениците кои знаат да
им објаснат на учениците кои не знаат. На
крајот на часот, наставникот ги соопштува
добиените поени на учениците.
Читање со разбирање - Одговара на прашања 4 [1] Учениците работат во групи и читаат и - Текстови со - Усни одговори
во врска со податоци дадени разгледуваат текстови со графикони, табели и податоци во вид на на прашања;
во вид на табели и графикони. дијаграми. На наставен лист добиваат различни графикони, табели и - Учество во
- Одговара на прашања типови прашања (со заокружување, дијаграми; дискусии;
во врска со податоци дадени дополнување, целосен одговор, точно-неточно) - Наставни - Домашни
на мапа. кои се однесуваат на текстовите и треба да ги листови; задачи;
- Одговара на прашања - Презентација; - Одговори на
одговорат. На крај на часот наставникот ги
поврзани со содржина на - Смарт табла; квизови;
покажува точните одговори и се дискутира за
прочитан текст од стручна - Табла, креда/ - Истражувачки
книга, енциклопедии, оние одговори кои не успеале да ги пронајдат. маркер; задачи и активности.
извештаи. [2] Учениците се поделени во групи. - Тетратка;
- Пишува Добиваат мапа, а секоја група треба - Мапа;
нелитературен текст со информациите од мапата да ги презентира - Литературни
користење податоци од одговарајќи на поставените прашања. текстови;
различни извори (стручни [3] Сите ученици добиваат ист тест од - Енциклопедија;
книги, учебници, весници, енциклопедија, но наставните ливчиња кои ги - Истражувачки
списанија, речници, добиваат се поделени на три групи: (1) материјал.
енциклопедии). прашања што директно произлегуваат од
- Изделува податоци од текстот и треба да се одговорат со
прочитан стручен текст во заокружување и дополнување; (2) прашања кои
врска со дадена тема. директно произлегуваат од текстот и треба да се
одговорат со текстуален одговор; (3) тврдења
кои се лажни, но вистинитоста на истите се
наоѓа во текстот.
Секој ученик има по десет минути да ги
одговори прашањата, а на крај усно се
разговара како се стигнало до одговорите.
[4] Истиот енциклопедиски текст се
користи како основа за дополнително
истражување на учениците и дополнување на
„празнините“ во текстот, преку составување на
краток нелитературен текст којшто подоцна се
чита пред учениците. Истражувањето се прави
преку електронски материјал којшто го
подготвува наставникот.

[1] Учениците слушаат извадоци од - Табла, креда/ - Усни одговори


книгата „Добра ноќ за бунтовни девојчиња“ од маркер; на прашања;
Елена Фавили. По секој слушнат текст - Смарт табла; - Домашни
одговараат на прашања кои ги добиле на - Стручна задачи;
наставен лист. Одговорите се презентираат пред литература; - Дискусии на
паралелката. Се наведуваат примери од - Литературни часот;
прочитаните делови од книгата за различни дела; - Изработка на
успешни жени во различни професии. Се - Енциклопедии; проект;
заклучува дека жените можат да бидат успешни - Тетратки; - Истражувачка
во различни професии (писателки, пилоти, - ИКТ. задача.
- Одговара на прашања истражувачки, научнички итн).
поврзани со слушнат текст на [2] Учениците добиваат задача да
дадена тема. истражат кои стручни книги ги имаат во својот
Слушање со разбирање - Резимира во 1-2 2 дом, да ги запишат нивните наслови и видот на
реченици (во пишана или усна стручната книга која ја нашле на дадена тема
форма) слушнат или прочитан (речник, лексикон, енциклопедија, учебник
текст од 5-6 реченици. итн.). Ако не можат да пронајдат дома, може да
ја посетат и училишната библиотека и да
добијат помош од библиотекарот. Учениците
пронајдениот текст од стручна литература,
енциклопедија или некој извештај, го
претставуваат пред своите соученици.
Учениците го слушаат текстот и одговараат на
прашањата поврзани со слушнатиот, односно
прочитан текст. На крајот резимираат со една
до две реченици во пишана или усна форма.

Правописни правила: - Правилно користи 2 [1] Учениците се поделени во групи и - Презентација; - Усни одговори
Употреба на голема буква голема буква на секој дел кај секоја група добива да напише различни - Табла, креда/ на прашања;
сопствените именки; голема работи: (1) пет географски имиња (со еден и два маркер; - Домашни
почетна буква само на првиот збора во името) на континенти, држави, - Фотографии; задачи;
дел од називот и на други градови, океани, езера, реки, планини; (2) пет - Тетратки; - Дискусии на
составни делови ако имиња на ученици во класот; (3) пет презимиња - Наставни часот;
претставуваат имиња. на наставници кои им предаваат; (4) пет ливчиња. - Истражувачка
прекари; (5) пет имиња на планети и галаксии; задача.
(6) пет наслови на омилени книги; (7) пет
наставни предмети; (8) три називи на
институции кои имаат повеќе зборови во
називот.
Групите ги запишуваат одговорите на табла и
заеднички се дискутира за точноста на
напишаното. Во дискусија се заклучува кога се
користи голема буква при пишување на
сопствените именки, особено кога имињата се
составени од два збора.
[2] На претходно подготвена презентација,
учениците проследуваат слајдови со
фотографии. Во тетратката треба да ги запишат
називите и имињата на тоа што го гледаат
(историски настани, културни собири, цркви,
манастири, политички партии). Потоа
примерите се запишуваат на таблата и се
дискутира како се запишани. По дискусијата
следуваат слајдови со точно напишани имиња.
Учениците прават лектура.
Употреба на - Правилно ги користи 2 [1] Учениците работат самостојно. - Литературни - Усни одговори;
интерпункциските знаци интерпункциските знаци: Добиваат текст на кој му недостигаат текстови; - Чек листи;
(точка, запирка, прашалник, точка, запирка, прашалник, интерпункциски знаци: точка, запирка, - Табла, креда/ - Тестови на
две точки, три точки, две точки, три точки, прашалник, две точки, три точки, извичник, маркер; предзнаење.
извичник, наводници) извичник, наводници во апостроф, наводници. Треба да ги запишат на - Смарт табла;
писмената комуникација. соодветното место. На крајот од активноста - Работни
добиваат по еден работен лист со точно листови;
употребени интерпункциски знаци и секој - Презентација;
ученик ја проверува точноста на употребените - Тетратки.
знаци.
[2] Наставникот подготвува презентација
користејќи ја за извор Фејсбук групата „Пуздер
правам од македонскиот јазик“ со примери за
погрешно употребени интерпункциски знаци:
точка, запирка, прашалник, две точки, три
точки, извичник и наводници. Секој слајд од
презентацијата содржи точен и погрешен начин
за бележење на одредениот знак. Потоа,
учениците и наставникот заедно ја дискутираат
поставеноста на истиот. Потоа, се изведуваат
заклучоци кои се запишуваат на таблата и во
тетратките. На крај на часот, двајца ученици
добиваат краток дијалог кој го глумат пред
паралелката. Учениците го запишуваат она што
го слушаат, користејќи ги правописните
правила за обележување на директниот говор.
На интерактивна табла или на работен лист е
запишана дијалошката форма со правилно
употребени знаци за обележување на
директниот говор од каде учениците заедно со
наставникот/наставничката дискутираат за
правилната употреба на знаците.
Делење на зборовите на [1] Учениците пишуваат диктат при што - Литературен - Диктат.
крајот од редот и - Правилно ги дели и фокус на проверката при пишувањето е текст;
пренесување на дел од пренесува зборовите на крајот 1 пренесувањето на зборовите на крајот на редот. - Смарт табла.
зборот во друг ред од редот со цртичка. Точноста ја проверуваат во пар, според
(правописен знак цртичка) прикажаниот пример на таблата.
Опишување - Опишува ликови, 5 [1] Учениците на час зборуваат за некоја - Литературен - Усни одговори
(лик, предмет, појава, личности, предмети, појави, позната личност, може да биде музичка ѕвезда, текст; на прашања;
пејзаж, настан) пејзажи од реален живот или спортист или активист. Потоа се чита текст во - Тетратка; - Домашни
од илустрации/видеа. кој се опишува личноста, се изложуваат факти и - Табла, креда/ задачи;
- Користи опишување информации. Учениците потоа продолжуваат со маркер; - Дискусии на
при самостојно составување самостојна работа и ја опишуваат личноста. На - Смарт табла; часот;
текст. крајот се чита и се дискутира за содржината на - Презентација; - Изработка на
- Искажува став (во описот. - Блок, опрема за проект;
пишана форма) за тема во [2] Учениците се делат во парови. Имаат цртање; - Истражувачка
прочитан текст и го задача во тетратката да именуваат некоја - Картички; задача;
поткрепува со цитати од природна појава: град, снег, грмежи, торнадо, - Видео - Пишување на
текстот. земјотрес... потоа со техниката бура на идеи да материјали. самостојни текстови.
- Пишува текст на ги напишат сите зборови што им доаѓаат кога ќе
дадена тема и на тема по помислат на таа појава. Користејќи ги
избор, почитувајќи ги зборовите прават опис на појавата којашто ја
правилата за композиција на именуваа.
текст. [3] Учениците го избираат своето омилено
- Пишува самостојно годишно време и во тетратката запишуваат кои
смислена куса приказна со особености ги има тоа. Цртаат цртеж од:
јасно препознатливи ликови и пролет, лето... и усно го опишуваат. Потоа
настани. добиваат картичка во која има опис на еден лик,
се обидуваат да го вметнат ликот во измислена
приказна во која е опишано годишното време.
Ликот не го сака/го сака тоа годишно време.
Напишаното се споделува во паралелката.
[4] Наставникот подготвува збирка на
видеа во кои има ликови кои нешто прават,
неми снимки на предмети или пејзажи, а
ученикот се обидува да ги вметне во приказна и
да ги опишува ликовите, личностите,
предметите, појавите, пејзажите.
[5] Учениците се поделени во групи, секоја
група добива извадок од книгата „Приказни за
момчиња кои не се плашат да бидат поинакви“
од Бен Брукс. Описот за личноста која ја имаат
во извадокот потоа ја опишуваат и портретираат
во краток текст. Напишаното се споделува во
паралелката. На крајот дискутираат за славните
и не толку славни мажи од минатото до денес
кои го направиле светот подобро место преку
сочувство, великодушност и самодоверба.
Стереотипи и говор на - Препознава 8 [1] Учениците, поделени во 5 групи, - Картички; - Усни одговори
омраза во медиумите и на стереотипи во медиумите. влечат по една од комплетот картички на кои се - А3 листови; на прашања;
социјалните мрежи - Објаснува како напишани (по едно на секоја картичка): РАСА - Хамери; - Домашни
(родови стереотипи, стереотипите во медиумите ја (белци, црнци и други), ПОЛ/РОД (момче, - Презентација; задачи;
возрасни стереотипи, расни искривуваат вистината. девојче, жена, маж), ПРОФЕСИЈА (полицајци, - Смарт табла; - Дискусии на
стереотипи, етнички - Ги објаснува лекари, наставници и други), ВОЗРАСТ - Табла, креда/ часот;
стереотипи, професионални последиците од ширењето (постари, помлади, тинејџери), ЧЛЕНОВИ НА маркер; - Изработка на
стереотипи, говор на стереотипи преку медиумите и СЕМЕЈСТВО (ќерка, син, мајка татко, баба, - Тетратка; проект;
омраза) на социјалните мрежи. дедо). Секоја група треба, на голем лист хартија, - Видео - Истражувачка
- Препознава говор на да опише (со зборови и преку цртеж) како материјал. задача.
омраза во медиумите и на луѓето на избраната картичка се прикажани во
социјалните мрежи. медиумите (во филмовите, играните серии,
- Објаснува што е говор рекламите) – како изгледаат, како се однесуваат
на омраза. и какви особини имаат. На друг лист хартија,
- Ги објаснува треба и да наведат примери од медиумите во кои
последиците од користење го виделе тоа (кој филм, серија, реклама). По
говор на омраза во медиумите завршување на работата, секоја група (една по
и на социјалните мрежи. една) ги закачува своите листови со описите и
- Наведува стратегии за примерите на ѕид и ја презентира својата работа
спротивставување со говорот пред другите. По секоја презентација учениците
на омраза. од другите групи дополнуваат со свои примери
- Ги разликува и заеднички се констатира каков опис доминира
глаголите според значењето – во медиумите. Наставникот ги запишува на
дејство или состојба. табла сите наведени описи што се совпаѓаат со
- Правилно образува вообичаените стереотипи за групите (пр.:
свршени глаголи од Црнците се криминалци, продаваат дрога...
несвршени и обратно. Бабите се грижливи, прават пита, не се
- Менува дадени дотеруваат, Момчињата се храбри, силни, не
глаголи во сегашно, идно и плачат).
минато определено време. Наставникот ги користи описите запишани
- Ги менува и ги на таблата за да го дефинира поимот стереотип
користи глаголите СУМ и (карактеристика што им се припишува на
ИМА во формите за сегашно, припадниците на одделни групи) и да укаже на
идно и минато определено видовите стереотипи што се определени со
време. групите на кои се однесуваат (расни, родови,
- Идентификува видови професионални, возрасни). При тоа, описите на
реченици според модалноста членовите на семејството се поврзуваат со
во даден текст. родови и возрасни стереотипи.
- Ја објаснува [2] На следниот час функционираат истите
структурата на простата групи, а во рамки на секоја група, секој ученик
реченица и функцијата на треба да наведе пример на конкретно лице што
прирокот и подметот во го знае, а што е различно од стереотипот и да ги
реченицата. наведе неговите/ нејзините карактеристики што
- Наведува и го/ја прават да се разликува од стереотипот.
конструира примери со Групите ги презентираат своите примери. Во
самогласното р во усна и отворена дискусија се заклучува дека
писмена комуникација. медиумите главно нѐ тераат да ги гледаме сите
- Идентификува припадници на една група како да се исти
звучни, безвучни согласки и (според стереотипот), иако многу од нив се
сонанти во даден збор. разликуваат од стереотипот.
- Идентификува и [3] Од групите се бара да подготват
објаснува едначење на предупредување што би се ставило пред
согласките по звучност во филмот, серијата или рекламата што ги
даден збор. поттикнуваат стереотипите кон определена
- Ги применува група, по принципот на предупредувањето што
правописните правила за: го има на цигарите: Пушењето убива – да
едначење на согласките по смислат една ударна реченица која укажува на
звучност во дадени зборови и последицата од присуството на конкретниот
обезвучување на крајот на стереотип.
зборот. [4] Се води отворена дискусија за да се
- Правилно бележи со објасни како родовите стереотипите во
акцентски знак едносложни, медиумите се пренесуваат и на социјалните
двосложни, трисложни и мрежи: (1) Колку некој (момче или девојче) што
повеќесложни зборови. е различен од стереотипот се чувствува
- Разликува автор од слободен да се прикаже во вистинското светло?;
лирски субјект во дадени (2) Како би реагирале другите доколку се
лирски песни. прикаже во поинакво светло; (3) Кои се
- Разликува врзан и последиците од тоа?. Заеднички се заклучува за
слободен стих во дадени негативните последици од ширењето родови и
лирски песни. друг вид стереотипи преку медиумите и на
социјалните мрежи.
- Ги наведува
[5] Проектна активност: „Отсечи ги
стилските фигури (рима, стереотипите“. Учениците добиваат бинго
ономатопеја, епитет, картички со различни термини поврзани со
компарација, персонификација говор на омраза и стереотипи: „говор на
и ги илустрира со примери. омраза“, „стереотип“, „дискриминација“,
- Ги определува „толеранција“ итн. Учениците треба да го
карактеристиките на даден пополнат бингото со дефиниции (сопствени
мит. дефиниции) кои ги усвоиле во текот на
- Ги објаснува претходните часови. Потоа, наставникот
елементите на сказната (тема, споделува примери на смарт табла кои
ликови, време, простор, учениците треба да ги подредат според
картичките кои ги поседуваат.
Се отвора отворена дискусија во која учениците
можат да споделат и лични примери на говор на
омраза, по што се преминува на втората
активност од часот.
Учениците, поделени во три групи создаваат
анти-стереотипен постер. При создавањето на
постерот се користи Canva. Наставникот избира
волшебни елементи).
место во училиштето кадешто учениците ќе го
- Ги објаснува изложат својот постер откако ќе биде испечатен.
елементите на реалистичната [6] Годишното утврдување на знаењата на
приказна (тема од учениците наставникот го прави на два начини.
секојдневието, реалистични Првиот дел од часот е насочен на брзи одговори
ликови, време и конкретен кои ги бара од секој ученик индивидуално преку
простор). влечење на картички, а вториот дел од часот е
- Ги открива и опишува насочен кон квиз на дигиталната алатка Quizizz.
елементите во даден расказ Активностите се бодуваат и учениците веднаш
(раскажувач, ликови, ги знаат своите достигнувања.
содржина, тема, време, [7] Учениците добиваат тест на знаење кој
простор, идеја). содржи избор на литературни дела: поезија,
раскази, сказни, бајки, митови. Имаат прашања
- Ги наведува
на дополнување, заокружување и целосни
карактеристиките на
одговори. Сите прашања произлегуваат од
авантуристичкиот роман по
конкретни литературни дела.
кој се разликува од другите
[8] Наставникот подготвува презентација
епски творби во проза.
со стандарди стереотипи за наставниците и
учениците, заеднички разговараат како часот по
македонски јазик во текот на учебната
2023/2024 година го кршат стереотипот и како
може да се сфати дека секој стереотип се
заснова на закоравени сфаќања кои се исчистени
од емпатија и разбирање на другиот.
Глаголи: значење, - Ги разликува 13 [1] Учениците се поделени во двојки и со - Табла, креда/ - Усни одговори
граматички категории, глаголите според значењето – помош на техниката минута работа имаат маркер; на прашања;
составни делови, дејство или состојба. задача да запишат во своите тетратки по пет - Тетратка; - Домашни
класификација, глагол - Разликува глаголски глаголи, а потоа со истите да состават пет - Смарт табла; задачи;
сум и има; личноглаголска форми според граматичките реченици. Во примерите најпрво одредуваат - Наставен лист; - Дискусии на
форма категории време, број, лице и што означува глаголот: дејство или состојба. Во - Литературен/ часот;
(дејство и состојба; лице, вид. истите примери со глаголи потоа разликуваат нелитературен текст; - Изработка на
време, број и вид; општ дел - Правилно образува лице, време и број. Сработеното го - Конјугатор графикони, цртежи;
на глаголот и основен вокал; свршени глаголи од презентираат запишувајќи ги примерите на (електронска - Контролна
глаголски групи; прости несвршени и обратно. таблата. Потоа учениците добиваат наставен апликација); вежба;
глаголски форми, сложени - Идентификува општ лист со табела во две колони каде треба да ги - Презентација; - Презентација.
глаголски форми, сегашно дел, основен вокал и наставка запишат глаголите од таблата и да ги - Хартиени
време, минато определено кај глаголот. распоредат во колоните според поставените изработки (составни
време, идно време) - Ги разликува барања. Во првата колона глаголите со кои се делови од глагол);
глаголските групи според тоа искажува дејство кое е во процес во одвивање, а - Графикони;
на која самогласка завршуваат во втората колона треба да се распоредат - Табели;
во 3л. еднина сегашно време. глаголи со кои се искажува дејство во неговата - Фотографии,
- Разликува прости и заокруженост увежбувајќи ја категоријата вид илустрации;
сложени глаголски форми кај глаголите. Сите одговори се проверуваат - Топка;
според употребата на заеднички во паралелката. - Квиз.
личноглаголските форми. [2] Учениците имаат задача да ги
- Менува дадени пронајдат глаголите од даден текст, може да
глаголи во сегашно, идно и биде и песна или неколку реченици. Откако ќе
минато определено време. ги одделат, ја определуваат основата форма на
- Посочува примери на глаголот и неговиот вид. Потоа им се
глаголски форми за сегашно, претставува глаголскиот конјугатор, кој може да
идно и минато определено се најде на интернет како посебна апликација, и
време. таму внесувајќи ја основната форма на глаголот,
- Ги менува и ги проверуваат дали точно го определиле видот на
користи глаголите СУМ и глаголот. Штом проверат, го трансформираат
ИМА во формите за сегашно, глаголот: ако е свршен, во несвршен и обратно.
идно и минато определено [3] Учениците работат во парови.
време. Добиваат наставен лист на кој има запишано
- Ги менува постојните пет несвршени глаголи. Задачата е да ги
глаголски форми за време со трансформираат во свршени со користење на
форми за друго глаголско префикси (гради-изгради, мие-измие). Потоа,
време. пет свршени глаголи треба да ги
трансформираат во несвршени на тој начин што
ќе им додадете суфикс -ва или -ува на
свршените, на пример: седне (свршен) –
седнува (несвршен), изгрее (свршен) – изгрева
(несвршен). Сработено го презентираат пред
целата паралелка. На крајот добиваат наставен
лист со реченици во чиј состав се употребени
глаголите: руча, вечера, телефонира и
информира. Секој пар има задача да ја определи
граматичката категорија вид кај посочените
глаголи. Потоа се презентира сработеното и се
коментира видската припадност на
употребените глаголи ‒ видската припадност се
определува само во реченицата, во контекстот.
[4] Учениците се делат во групи. Секоја
група добива пластифицирани составни делови
за пет глаголи. Деловите се: општ дел, основен
вокал и наставка. Во тие пет глаголи треба да се
наоѓа и глагол кој нема наставка или глагол кој
нема основен вокал, за да се воочи дека
некогаш тие може да изостануваат. Задачата е
да ги состават глаголите, да ги прочитаат и
секој во својата тетратка да напише по една
реченица. Потоа ги читаат пред сите ученици во
паралелката.
[5] Учениците работат во мали групи, по
четворица. Секоја група добива ист текст.
Задачата е да ги пронајдат глаголите и да
определат на кои од трите глаголски групи им
припаѓаат. Претходно им се кажува колку
глаголи има во текстот и колку од нив припаѓаат
на а-глаголска група, колку на е-група, колку на
и-глаголска група. Групата што ќе заврши прва
и точно ќе одговори на задачата е победник.
[6] Наставникот подготвил презентација во
која првиот слајд е составен од текст во кој
учениците ќе треба да ги пронајдат сите глаголи
и глаголски времиња. Прво наставникот ги
насочува учениците во тетратките да ги поделат
глаголите на минато, сегашно и идно време.
Потоа, откако наставникот ќе објасни дека
постојат два вида на глаголски форми (прости и
сложени), учениците ќе треба пронајдените
глаголи да ги подредат на таблата во две
колони. Треба да согледаат дека две од формите
се прости (сегашно време и минато определено
време), а третата (идно време) е сложена. На
крај во тетратките дефинициски ги запишуваат
согледаните разлики со зборови кои ќе ги
изберат учениците, а не диктат на наставникот.
[7] Учениците работат во групи. Секоја
група добива наставен лист со примери на
глаголски форми во сегашно, идно и минато
определено време. На наставниот лист има
табела со три колони и над секоја колона е
запишано името на глаголското време: сегашно,
идно и минато определено време. Групите
имаат задача да ги подредат глаголите во
колоните, образувајќи ги со наставките за
соодветното време. Се врши проверка на
сработеното пред целата паралелка и
наставникот дава повратна информација.
[8] Учениците се поделени во мали групи.
Секоја група добива плик со по три реченици
коишто се составени со глаголски форми за
идно, сегашно и минато определено време со
различни значења. Учениците треба ги посочат
значењата на глаголските форма употребени во
трите реченици. Секоја група ги дава
одговорите на поставеното барање. Преку
дискусија наставникот и учениците изведуваат
заклучоци за значењата на глаголските форми
употребени во посочените реченични ситуации.
[9] Учениците ја играат играта Јас сум – ти
си: Влечат сликички на кои има илустрирано
инсекти, животни, предмети... Дел од нив се
повторуваат. Стојат во круг и се почнува со тоа
што наставникот/ наставничката покажува една
илустрација од сликичките и вели: „јас сум
пеперутка“, ако има некој кој е пеперутка, а се
наоѓа во близина на наставникот/наставничката,
истапуваат еден чекор во кругот и наставникот/
наставничката вели: „ти си пеперутка“, ако е
подалеку од наставникот/наставничката, вели:
„тој е пеперутка“. Ако се работи за повеќе
ученици, во зависност од нивната поставеност,
наставникот/наставничката вели: „ние сме
пеперутки, и вие сте пеперутки, тие се
пеперутки. При секоја промена на сликичката,
наставникот/наставничката внимава на
позицијата на ученикот кон кој се обраќа. Потоа
ги запишува речениците од една сликичка на
таблата, па разговара со учениците за тоа што
го гледаат на таблата. Учениците треба да ги
увидат личните заменки, но и формите на
помошниот глагол сум во сегашно време.
Играта се повторува со тоа што им се кажува на
учениците да замислат дека сонувале оти се она
што го има на картичката, па фразата сега ќе
биде: „Јас сонував дека бев пеперутка...“ и така
ги добиваме формите од помошниот глагол сум
за минато определено време. Во продолжение
учениците поделени во две групи имаат задача
да состават текст со десетина реченици, но
едната група треба да ги користи формите на
помошниот глагол сум во сегашно време, а
другата треба да ги користи формите на
помошниот глагол сум во минато определено
време. Секоја група ги чита текстовите и се
дискутираат разликите кои се јавуваат кај
формите од помошниот глагол сум за двете
времиња.
[10] Учениците добиваат различни
илустрации кои ќе им помогнат да напишат
реченици во кои ќе ги употребат глаголите сум
и има. Им се посочува да ги користат во
различно лице и број и во различни времиња.
(пр.: Овој човек во минатото имал скап и
луксузен автомобил, сега има само велосипед со
кој успешно рекреира.)
[11] Учениците се делат во три групи.
Секоја група добива ист текст, но во истиот
текст се употребени глаголи во различно време.
Задачата е да се открие со кое глаголско време
се искажани дејствата во текстот и како се
пишува глаголската форма за даденото време.
Примерите, групите ги запишуваат на таблата
посочувајќи на времето кога се врши
глаголското дејство.
[12] Учениците играат игра со тениско
топче. Оној што го има топчето кажува
реченица во сегашно време, го фрла топчето кај
друг ученик и тој треба да ја трансформира
реченицата во идно време, потоа следниот
ученик којшто го има топчето ја трансформира
во минато време. Учениците ги запишуваат
речениците во тетратките и составуваат краток
текст од запишаните реченици.
[13] Учениците добиваат контролна вежба
во вид на квиз за содржините од глаголи.
Вежбата треба да содржи 40 прашања со
заокружување што ќе им помогне да ги
повторат и утврдат сите поими од содржината
за глаголи.
Структурни белези на - Разликува автор од 4 [1] Учениците читаат песна (пример, - Литературен - Усни одговори;
поезијата лирски субјект во дадени песната „Ковач“ од Ненад Џамбазов). материјал; - Индивидуални
(стих, строфа, лирски лирски песни. Учениците дискутираат во групи: Каква е - Табла, креда/ анализи и изработки;
субјект, мотив, поетска - Разликува врзан и песната по должина? Дали песната може да се маркер; - Презентации;
слика, врзан стих, слободен слободен стих во дадени раскаже? Дали во неа се изразуваат чувства и - Тетратка; - Проверување
стих, моностих, дистих, лирски песни. расположенија? Какви се тие? Издвојте ги - Наставен лист; на знаењето преку игра.
терцина, катрен) - Го определува видот глаголите и заменките од песната. Во кое лице - Презентација.
на дадени строфи според се глаголите во песната? И кога глаголите се во
бројот на стиховите. прво лице, дали тоа значи дека поетот пишува
- Анализира структура за себе и дека тој е ковач? Ги презентираат
на дадена лирска песна и го одговорите и се дополнуваат меѓу себе.
Учениците доаѓаат до заклучокот дека ковачот
од песната не е поетот, туку „гласот“ кој ги
изразува чувствата и мислите и тој се нарекува
лирски субјект. Индивидуално изработуваат
Мисловна мапа/Скелетен приказ за лирска
песна.
[2] Учениците работат во пар или во
групи. Добиваат две песни. Едната песна (на пр.
„Со оваа песна“ од Ванчо Николески) е со
римувани (врзани) стихови, а другата (песната
„Пазар“ од Бошко Смаќоски) е без римувани
стихови (во слободен стих). Учениците
добиваат задача да ги прочитаат песните и да ги
пронајдат стиховите во кои има рими и
стиховите во кои нема рими. Ги запишуваат во
тетратките и презентираат. Потоа имаат задача
од поетски материјал кој го имаат во
определува мотивот на библиотеката во училницата/училиштето и од
песната. други песни да наведат по еден пример за
- Ги идентификува врзани стихови и по еден пример за слободни
поетските слики во дадена стихови.
лирска песна и ги поткрепува [3] Учениците индивидуално читаат песна
со стихови од песната. (пример песната „Силата на зборовите“ од
- Разликува глаголски Стојан Тарапуза) која е богата со поетски
форми според граматичките слики. Потоа, учениците се поделени во групи и
категории време, број, лице и секоја група добива различна строфа од
вид. песната. Групите треба да ги идентификуваат
поетските слики и да ги опишат, а потоа да
анализираат и интерпретираат што се изразува
преку нив. Групите презентираат и се
дополнуваат, а потоа ги запишуваат поетските
слики од целата песна во форма на куси искази.
[4] Учениците се поделени во групи.
Секоја група добива наставен лист со различни
видови строфи составени од различен број
стихови. Ги читаат строфите и констатираат
дека некои се составени од еден, два, три,
четири или повеќе стихови. Наставникот ги
поттикнува да размислат како се викаат
строфите. Се започнува од моностих, дистих,
терцет, катрен, па сѐ до децима. Се завршува со
игровна активност „Изброј, изговори точно и
победи“ – натпревар помеѓу учениците кој
најбрзо и најточно ќе ги каже видовите строфи.
Анализа на лирските - Разликува автор од 8 [1] Учениците низ техниката Бура на идеи - Табла, креда/ - Одговори на
песни според мотивот и лирски субјект во дадени искажуваат на што ги асоцира поимот маркер; прашања;
стилското изразување лирски песни. татковина запишан на таблата. На пример, - Смарт табла; - Дискусија на
(пејзажна, патриотска - Разликува врзан и татковина-родна земја, родина, роден крај, - Тетратка; часот;
песна; рима, ономатопеја, слободен стих во дадени Македонија, минато, богата историја, природни - Литературни - Самостојна
епитет, компарација, лирски песни. убавини, херои итн. Учениците читаат песна материјали; анализа на песна;
персонификација) - Го определува видот („Што е тоа татковина“ од Видое Подгорец). Се - Илустративни - Домашна
на дадени строфи според интерпретира песната: Какви чувства се материјали, цртежи, задача;
бројот на стиховите. искажуваат во неа? Како е опеана татковината? фотографии; - Индивидуални
- Анализира структура Која поетска слика ви остави најсилен - Табели, изработки;
на дадена лирска песна и го впечаток? Зошто? Учениците ги изнесуваат графикони; - Тетратки за
определува мотивот на своите мислења и коментари во однос на - Лектира; лектири;
песната. поимот мотив при што наставникот укажува - Картички. - Презентации.
- Ги идентификува како се делат лирските песни според мотивот и
поетските слики во дадена доаѓаат до заклучокот што е тоа патриотска
лирска песна и ги поткрепува песна. Ги издвојуваат белезите на патриотската
со стихови од песната. песна и ги споделуваат заклучоците заеднички.
- Ги наведува [2] Учениците разгледуваат слики на
стилските фигури (рима, пејзажи кои ги нацртале самите или ги донел
ономатопеја, епитет, наставникот. Ја читаат песната („Пејзаж“ од
компарација, персонификација Васил Куновски) и работат во групи со
и ги илустрира со примери. техниката Дневник со двоен запис за да се
- Препознава и именува објаснат основните белези на описните
стилски фигури во лирски (пејзажните) песни, поткрепувајќи ги со
песни. соодветни цитати. Групите ги презентираат
- Го идентификува одговорите.
видот на именките во даден [3] Учениците се наредени во две колони.
текст и наведува примери на Играта се спроведува во пар. Едниот ученик
различни видови именки. имитира звук, шум или глас, а другиот ученик
- Правилно ги користи треба да погоди кое животно, предмет или
формите на граматичките појава го испушта таквиот глас. Потоа се чита
категории на придавките во песна („Зимско утро“ од Блаже Конески). Се
усното и во писменото разговара за песната, се определува, мотив,
изразување. стих, строфа, порака, а потоа се пронаоѓаат
- Образува смисловни зборови кои содржат ономатопеја. Добиваат
и граматички правилни задача од звуци да создадат зборови ономатопеи
состави од именка и (на пр. зу-зу, зуи, зуење, брм-брм, брмчи,
придавка/придавки. брмчење итн.).
- Ги разликува [4] Неколку ученици кажуваат именки кои
глаголите според значењето – ќе им паднат напамет и се запишуваат на
дејство или состојба. таблата. Потоа, поделени во групи треба на
именките да им додадат придавки кои ќе ги
украсат, по можност да бидат и повеќе
придавки. Наставникот ги наведува дека во
литературните дела придавките имаат функција
да го украсат, да го разубават зборот, да
придонесат за неговата сликовитост и да му
придадат нови значења односно колку е
придавката понеобично поврзана со именката,
колку повеќе го покажува отстапувањето од
вообичаеното значење, толку епитетот е
поуспешен. Се чита песна („Тајна-игра-смисла“
од Славко Јаневски). Учениците во групи ги
пронаоѓаат зборовите кои им придаваат нови и
необични значења на именките и презентираат
и го откриваат поимот епитет.
[5] Учениците работат самостојно.
Добиваат песна во која има компарации, секое
ко или како во песната е потенцирано. Се
дискутира за изразите од зборови кои се
поврзани со ко или како. Заклучоците за
стилската фигура компарација се запишуваат во
тетратка.
[6] Учениците добиваат картички со
зборови (именки и глаголи). Работејќи во групи,
треба да ги поврзат именките со глаголите за да
добијат необични искази. На пр. Ја поврзуваат
именката облак со глаголот плаче и така го
добиваат исказот: Облакот плаче. Потоа се чита
песна („Кој знае како и кога“ од Петре М.
Андреевски. Се интерпретира песната според
учените книжевно-теориски поими. Работејќи
во група, учениците ги пронаоѓаат стиховите во
кои сонцето е оживеано, односно стиховите во
кои му се придаваат човечки особини и со тоа
се дефинира поимот персонификација.
[7] Активност за два часа: (1) Учениците
имаат за задача претходно да ги исчитаат
песните од стихозбирката „Црни и жолти“ од
Славко Јанески. Секој ученик добива за
задолжение да одговори прашања со две песни
од збирката (наставникот внимава сите 19
песни од збирката да се повторуваат барем два
пати): (1) Од колку строфи е составена песната?
(2) Колку стихови има секоја строфа? (3) Дали
сите строфи имаат еднаков број на стихови? (4)
Со свои зборови опиши дали во главата ти се
создаде некаква слика додека ја читаше
песната. (5) Дали го забележуваш гласот на
авторот во песната преку употреба на глаголи
или заменки во прво лице еднина („јас можам“,
„јас сакам“...)?
Во текот на часот секој ученик ги
аргументира своите одговори со примери од
песните кои ги анализирал, а заеднички се
доаѓа до повторување на веќе наученото, но и
се дополнува знаењето:
- песните имаат своја композиција, при
што стихот е основен елемент на песната.
Повеќе стихови со ритам и интонација или
рима формираат една целина наречена строфа.
Постојат различни видови строфи: моностих е
строфа составена од еден стих; дистих е строфа
составена од два стихови, терцет или терцина
од три; катрен од четири стихови, пентина од
пет стихови, секстина од шест стихови, септима
од седум стиха, октава од осум, а нона од девет.
- има повеќе видови рими: машка,
женска, дактилска или пак, вкрстена, паралелна
и прегрната.
- песните според организацијата на
строфите можат да бидат астрофични,
строфични и хетерострофични.
- оние стихови кои имаат организиран
метрички систем се нарекуваат метрички
(врзан) стих, а оние кои имаат послаби
метрички врски се нарекуваат слободен стих.
- лирскиот субјект е исто што и
нараторот во епиката, тој е гласот во лирската
песна, но никако не смее да се поистовети со
авторот на песната. Така, учениците доаѓаат до
заклучокот дека гласот од песната не е поетот,
туку „гласот“ кој ги изразува чувствата и
мислите и тој се нарекува лирски субјект.
Индивидуално изработуваат Мисловна
мапа/Скелетен приказ за лирска песна.
- преку гласот на лирскиот субјект се
претставени и поетски слики кои имаат за цел
да „им зборуваат на нашите сетила“ (сетилото
за допир, вкус, мирис, слух или вид), така што
тие можат да бидат визуелни и аудитивни.
[8] Сè уште се користи стихозбирката од
претходниот час, но овој пат, на учениците им
се делат два типа на картички: (1) на едниот тип
картички, на едната страна има запишано тип
на стилска фигура, односно: рима, ономатопеја,
епитет, компарација, персонификација, а од
другата страна, учениците треба да најдат
соодветен пример од стихозбирката; (2) на
другиот тип картички, наставникот веќе
издвоил примери од истата стихозбирка, а
учениците ги препознаваат стилските фигури.
Реченица: поим, содржина - Ја идентификува 4 [1] Учениците добиваат лист хартија на кој - Табла, креда/ - Одговори на
и модална карактеристика реченицата како логичен има напишано реченица. Со ножица ја сечат маркер; прашања;
на реченицата состав од зборови, како реченицата на тој начин што секој збор - Тетратки; - Дискусија на
(расказни реченици, граматички правилна претставува посебно парче, посебна единица. - А4, А3 листови часот;
прашални реченици, конструкција и како Од ученикот се бара правилно да ги спои хартија; - Домашна
извични реченици) интонациска целина. парчињата хартија на тој начин што правилно ќе - Ножици; задача;
- Идентификува видови конструира реченица која ќе претставува една - Кутија; - Индивидуални
реченици според модалноста смислена јазична целина составена од нејзините - Canva; изработки;
во даден текст. основни елементи. Учениците ги читаат и - Презентација; - Игра
запишуваат речениците на таблата, - Игра „Лавиринт“ во вид на
истакнувајќи ја поврзаноста на нејзините „Лавиринт“. контролна вежба.
основни елементи.
[2] Учениците се поделени во 4 групи и
секоја група влече по еден лист со задача од
кутија или од торбичка. На листовите има
напишано: раскажи, желба, прашај, заповедај.
Во зависност од зборот што го извлекле, треба
да состават по 3 реченици преку кои ќе го
изразат ставот на говорителот. (Пр.: Вчера бев
во Битола. Сакам сладолед. Каде одиш? Купи
ми чоколадо!) Се читаат речениците, се
дискутира каков став се изразува, што
означуваат и со која интонацијата се
читаат/интонираат.
[3] Учениците имаат задача да направат
постер преку Canva во кој како главна вест ќе
имаат употребено расказна, прашална, желбена,
извична реченица. (Кој е виновен за тоа што се
случи? Денес времето ќе биде сончево и сл.) На
часот ги презентираат постерите. Заеднички
прават лектура на речениците и ја согледуваат
соодветната интерпункција.
[4] Активност за повторување и
утврдување на поимите. Учениците се делат во
четири групи. Наставникот подготвив А3
формат „лавиринт“ за секоја група, со толку
фигури колку што има ученици во групата.
Секоја група треба да постигне да ги извади
сите играчи од лавиринтот за да ги освои сите
поени. Лавиринтот содржи бројки кои
соодветствуваат со соодветна реченица.
Учениците кога ќе стигнат до бројката треба да
одговорат каков вид на реченица е, доколку
одговорат точно, продолжуваат напред и на ред
е следниот играч од групата, доколку одговорат
погрешно фигурата се враќа на претходниот
чекор. Наставникот ги набљудува групите и ги
бележи нивните одговори. На крај на часот се
прогласува победничкиот тим и се кажуваат
освоените бодови.
[1] Учениците самостојно читаат - Литературни - Одговори на
космогониски мит за настанувањето на светот и материјали. прашања;
вселената. За митот наставникот има - Табла, креда/ - Дискусија на
подготвени прашања (за што станува збор во маркер; часот;
митот, какви информации дава митот, во кое - Тетратка; - Домашна
време се случува, кој го раскажува настанот). - Смарт табла; задача;
- Наставни - Текстуални
Учениците одговараат самостојно на листот, а
ливчиња; одговори на наставни
потоа се дискутира секое прашање и одговор за
- А4 лист ливчиња;
- Ги опишува да се направи заеднички заклучок за тоа што се хартија; - Тетратка за
карактеристиките на митот. опишува во митот. - Лектира. лектира;
- Ги определува [2] Учениците работат самостојно, читаат - Презентација;
карактеристиките на даден извадоци од „Најубавите митови“ од Г. Шваб - Индивидуални
мит. (се избира еден митовите: Митот за Прометеј, изработки.
Мит 2
- Издвојува клучни и Митот за Икар, Златното јаболко и сл). При тоа
непознати зборови во даден тие издвојуваат клучни и непознати зборови и
мит и прави кратки белешки. прават кратки белешки. На крајот учениците
- Наведува примери на имаат задача со техниката Лектирно орманче да
митови.
го раскажат митот што го одбрале и да го
нацртаат ликот на кој што се однесува.
Лектирното орманче се изработува од лист
хартија кој се превиткува на четвртини, така
што се добиваат две врати на орманче.
Одозгора, на вратите се црта, а внатре се
раскажува митот. Презентираат пред
паралелката.

Сказни (бајки) - Ги објаснува 6 [1] На час се чита „Кралот – Жаба или - Литературни - Одговори на
(сказна, волшебни елементите на сказната (тема, верниот Хајнрих“, од Браќата Грим. Учениците материјали; прашања;
елементи) ликови, време, простор, добиваат насоки како да ја анализираат - Наставни - Дискусија на
волшебни елементи). волшебната приказна/сказна. Со помош на ливчиња; часот;
- Ги определува наставничката/наставникот ги запишуваат: - Табла, креда/ - Домашна
елементите во дадена сказна. темата, времето, просторот, ликовите односно, маркер; задача;
- Издвојува клучни и јунакот, по кого или по што трага јунакот, кој и - Тетратки; - Текстуални
непознати зборови во дадена како му помага или пак му пречи, како и - Блок, ликовни одговори на наставни
сказна и прави кратки зборовните формули и волшебните предмети со материјали; ливчиња;
белешки. кои се служи јунакот. Презентираат пред сите - Смарт табла; - Презентација;
- Споредува митови и во паралелката. На крај на часот учениците - Презентација. - Индивидуални
сказни според нивните имаат задача да нацртаат еден волшебен изработки.
карактеристики. предмет и да го опишат пред паралелката, која е
- Наведува примери на неговата функција и на кого би можел да му
народни и авторски сказни. биде од помош. Учениците кои имаат
инспирација може да смислат зборовна
формула и да ја прочитаат пред останатите.
[2] Учениците работат самостојно и ја
читаат: „Среќниот принц“ од Оскар Вајлд.
Прават план на настаните во текстот и
разговараат за раскажувачот, за содржината на
текстот, кои ликови и кои настани се
сказнолики/волшебни во текстот. Потоа
добиваат задача да направат мапа на градот
каде што ќе ги означат локациите од ликовите
на кои им помогна Принцот со помош на
ластовицата. На мапата треба да биде нацртана
и статуата од Принцот. Учениците треба да ги
именуваат и улиците (со што ќе внимаваат
правилата за пишување голема буква). Потоа
избираат еден лик (епизоден, од тие што добија
помош од Принцот) и ја раскажуваат неговата
приказна. Сите раскажани приказни се
пишуваат кратко и се поставуваат во
училницата.
[3] Учениците прават проектна активност
– Денови на сказната. На почетокот на
проектната активност, подготвуваат говор и
презентираат некоја сказна која многу ја сакаат.
Потоа се делат во групи и добиваат по една
нова сказна за читање, секој час, два часа по
ред. За реализација можат да се користат:
„Принцезата на зрно грашок“ од Андерсен,
„Светот под езерото“ од Десанка Максимовиќ,
„Сказна за рибарот и рипката“ А. С. Пушкин
„Принцот облак“ – Гроздана Олуиќ. Заеднички
ги објаснуваат карактеристиките на сказната
преку дискусија за темата, ликовите и нивните
карактеристики и волшебните настани. Во
секоја група се чита и се пишуваат белешки и
клучни зборови. Белешките се споделуваат во
групата, а потоа во одделението.
[4] Се повторува претходната активност.
[5] Учениците работат во пар. Се
потсетуваат на прочитан мит или сказна од
минатите часови. Со помош на Венов дијаграм
ги споредуваат карактеристиките на митот и
сказната според настаните и ликовите.
[6] Учениците работат во пар. Секој пар
има задача да наведе неколку примери авторски
и народни сказни од материјал којшто
електронски наставникот претходно го
подготвил. Примерите се споделуваат и
анализираат пред одделението.

Граматичка структура на - Ја објаснува 7 [1] Учениците се поделени во групи. - Литературен - Одговори на


реченица структурата на простата Секоја група добива краток текст во кој се материјал; прашања;
(проста реченица, подмет, реченица и функцијата на означени простите реченици. Задачата е да се - Картички; - Дискусија на
прирок - глаголски прирок) прирокот и подметот во анализираат речениците. Од кои делови се - Табла, креда/ часот;
реченицата. составени? Каква информација ни даваат? Која маркер; - Домашна
- Креира проста е функцијата на простите реченици? - Смарт табла; задача;
реченица со подмет и прирок. [2] Учениците се делат во парови. Секој - Тетратка; - Текстуални
- Ги препознава и ги пар добива картички на коишто има запишано - Табели; одговори на наставни
разликува формите на различни видови зборови. Треба да изберат - Домино ливчиња;
глаголскиот прирок. соодветни зборови и да состават реченица. Во картички. - Презентација;
- Составува реченици продолжение добиваат задача да ја тргнат - Наставни - Индивидуални
со различни видови зборови картичката каде што е прирокот. Се отвора ливчиња. изработки;
(именки, заменки и придавки) дискусија дали може реченицата да стои без - Контролна
во функција на подмет. прирок? вежба.
[3] Учениците се поделени во парови.
Секој пар прави своја табела со именки,
заменки и придавки и глаголи. Потоа
напишаните зборови ги користат за составување
прости реченици. Во речениците подвлекуваат
кој го врши дејството и кој збор го претставува
самото глаголско дејство. Неколку реченици се
запишуваат на таблата и се определува
подметот и прирокот.
[4] Учениците се делат во пет групи
(поделбата е 1, 2, 3, 4, 5 – се именуваат со
броеви). Во рамките на секоја група се игра
пантомима: „Погоди што правам?“ Ученикот
стои пред групата и прави некакво движење,
учениците треба да го погодат дејството и потоа
да состават реченица со тој глагол. (Пр: Сара
прави движења дека трча, ученците запишуваат:
Сара трча). Потоа наставничката им задава
глаголи: модални (може, мора, смее, сака) или
фазни глаголи (фати, зафати, продолжи,
престана) и им кажува да ги прошират
речениците користејќи ги и нив. (Сара почна да
трча). Потоа со учениците се дискутира за
формите на глаголскиот прирок и дека може да
биде прост и сложен.
[5] Ученците се поделени во групи. Секоја
група добива работен лист со примери за:
именки, заменки, броеви или придавки.
Задачата на групите е да го искористат секој
збор од работниот лист во функција на вршител
на глаголско дејство при составувањето
реченица. Потоа по групи се читаат речениците
и се запишуваат на таблата. Така се проверува
точноста на задачата. На крајот се дискутира
кои видови зборови се јавуваат во функција на
подмет.
[6] Учениците работат во парови. Секој
пар добива картички во облик на домино коцки.
Половина од картичките содржат подмет од
едната страна и прирок од другата страна.
Учениците треба да успеат да создадат што е
можно повеќе граматички точни реченици со
составување на картичките.
[7] Секој ученик добива А4 формат лист,
на којшто се напишани неколку глаголи и
неколку именски зборови. Користејќи ги нив,
ученикот со прости реченици треба да напише
приказна којашто ќе е граматички точна.
Приказната треба да е кратка, а потоа мора да
ги анализира прироците што ги создал.
Пишување текстови со - Искажува став (во 3 [1] Учениците добиваат наставен лист со - Наставен лист; - Усни одговори
користење податоци пишана форма) за тема во информации за настани. Секој информативен - Нелитературни на прашања;
прочитан текст и го текст е со должина од 5-6 реченици. Учениците и литературни текстови; - Дискусии на
поткрепува со цитати од имаат задача да изберат еден и да го резимираат - Табла, креда/ часот;
текстот. со 1-2 реченици. маркер; - Домашни
- Изделува податоци од [2] Учениците преку насочувачка - Тетратка; задачи;
прочитан стручен текст во дискусија зборуваат за професии и дали истите - Смарт табла; - Есејски
можат да се поделат на машки и женски. Потоа - Презентација; прашања;
учениците добиваат наставен лист со текст од - Енциклопедии. - Истражувачки
книгата „Сто највлијателни жени во историјата“ задачи;
(од повеќе автори). Потоа секој ученик во - Творење на
пишана форма треба да го искаже својот личен текстови според
став во врска со темата и личноста од одредени барања.
прочитаниот текст. Ставовите треба да бидат
поткрепени со цитати од текстот што го
прочитале. На крајот, во паралелката се читаат
творбите на учениците и се заклучува дека нема
врска со дадена тема.
поделба на машки и женски професии и дека
- Пишува
успешноста во определена професија зависи од
нелитературен текст со
многу други фактори (образование, стручност,
користење податоци од
посветеност итн.).
различни извори (стручни
[3] На учениците им се задава тема за која
книги, учебници, весници,
треба да најдат соодветна стручна литература
списанија, речници,
(со помош и насоки од наставникот). Темата
енциклопедии).
треба да е во согласност со нивната возраст (на
- Правилно ги наведува
пр. извадок од детска енциклопедија на теми
изворите на податоците што ги
кои се учат по предметот Природни науки,
користи при пишување
извадок од енциклопедија за настанокот на
текстови.
Сончевиот систем, за изумирањето на
диносаурусите и сл.) Учениците во двојки треба
да изделат податоци од прочитаниот текст и да
ги запишат во тетратките. Потоа добиваат
задача да напишат нелитературен текст,
користејќи ги изделените податоци. Откако ќе
завршат со пишувањето, ги наведуваат изворите
на податоци што ги користеле при пишувањето
на текстовите. Неколку ученици ги читаат
своите текстови пред целата паралелка.
Реалистични приказни - Ги објаснува 2 [1] Учениците се поделени во две групи. Ја - Литературен - Усни одговори
елементите на реалистичната читаат „Царевото ново руво“ од Андерсен и материјал; на прашања;
приказна (тема од „Брат брата не рани, тешко му кој го нема“ - Табла, креда/ - Дискусии на
секојдневието, реалистични (Шапкарев). Прават анализа на приказните со маркер; часот;
ликови, време и конкретен техниката прозорец: цртаат еден прозорец и на - Смарт табла; - Домашни
простор). едното крило од прозорецот ги запишуваат - Тетратка; задачи;
- Ги открива и наведува карактеристиките на приказната, а на другото - Насоки за - Есејски
карактеристиките во дадена цртаат цртеж кој ќе прикаже нивно видување на изработка на лектира; прашања;
реалистична приказна. приказната. Потоа ги претставуваат пред - Лектира; - Истражувачки
- Наведува примери на паралелката, во однос на реалистичноста на - Презентација; задачи;
реалистични приказни. темата, ликовите, настаните. - А4 листови - Тетратка за
- Ја објаснува [2] Учениците се поделени во групи. хартија; лектира.
разликата меѓу реалистичните Секоја група добива по една приказна. Една - Шеми, табели.
приказни и сказните. група добива реалистична, друга волшебна
приказна. Како извор се користи лектирата
„Хумористични народни приказни“ – Избор од
Томе Арсов, како и дел од приказните на
Цепенков. Задачата е еден ученик да ја прочита
на глас во рамките на групата, потоа заеднички
да ги запишат карактеристиките на приказната
според дадени насоки. Потоа онаа група што
имала реалистична приказна, ја добива
волшебната и обратно, ги решаваат истите
задачи. Потоа прават Т-табела во која ги
споредуваат двете приказни. Секоја група го
презентира сработеното, наведувајќи и други
примери на волшебни и реалистични приказни.
Поделба на гласовите - Ја објаснува 2 [1] Учениците се поттикнуваат да - Табла, креда/ - Усни одговори
(самогласки, согласки, поделбата на гласовите на изговараат самогласки и согласки и да го маркер; на прашања;
самогласно р) самогласки и согласки. опишат движењето на воздушната струја при - Смарт табла; - Дискусии на
- Наведува и нивното формирање. Притоа, наставникот - Презентација; часот;
конструира примери со поставува насочувачки прашања преку кои - Тетратки. - Домашни
самогласното р во усна и учениците ќе заклучат дека при изговорот на задачи;
писмена комуникација. самогласките воздухот од белите дробови низ - Презентација.
- Правилно го пишува душникот, во гркланот ги придвижува гласните
р во даден збор (со или без жици слободно движејќи се низ усната празнина
апостроф). и излегувајќи низ усните. При треперењето на
гласните жици нема препреки и овие гласови,
самогласките, се слушаат чисто. Учениците се
насочуваат со прашања и во однос на
согласките, тие го поминуваат истиот пат низ
органите, но притоа наидуваат на препрека во
различни делови од усната празнина. Учениците
пишуваат заеднички заклучок и го споделуваат
во одделението.
[2] Учениците се поделени во групи.
Секоја група добива сет со примери од зборови
кои го содржат р во позиција на самогласка и р
во позиција на согласка. Групите имаат задача
да ги поделат зборовите на слогови и да го
определат самогласното р во посочените
примери. Во продолжение тие добиваат текст од
кој ќе ги распоредат зборовите кои го имаат во
својот состав самогласното р во табела со две
колони. Во едната колона ги внесуваат
зборовите во кои самогласното р е на почетокот
на зборот и се пишува со апостроф, а во другата
колона р е во средината на зборот и се пишува
без апостроф. На крајот секоја група го
презентира сработеното и пишуваат по еден нов
пример на самогласното р во различна позиција
во зборот.
[1] Учениците читаат самостојно расказ - Литературен - Усни одговори
(пример од збирката „Рано дојде љубовта“ од текст; на прашања;
Горјан Петревски) и ги анализираат ликовите, - Табла, креда/ - Дискусии на
- Ги наведува
кои се, колку се на број, кои постапки ги прават, маркер; часот;
карактеристиките на расказот
кои и колку настани се опишани, кој раскажува, - Смарт табла; - Домашни
по кој се разликува од другите
каде се одвива настанот. Прочитаното се - Тетратка; задачи;
епски творби во проза.
- Наставен лист; - Самостојни
- Ги открива и опишува претставува преку техниката Ѕвезда на
- Картички. анализи на литературни
елементите во даден расказ приказната.
дела;
Расказ (раскажувач, ликови, 2 [2] Учениците се поделени во групи. - Презентација.
содржина, тема, време, Секоја група има задача да го прочита дадениот
простор, идеја). расказ и да ги издвои клучните и непознатите
- Издвојува клучни и зборови. Потоа групите добиваат по три
непознати зборови во даден
картички на кои треба да направат кратки
расказ и прави кратки
белешки поврзани со издвоените зборови.
белешки.
Картичките се презентираат пред паралелката и
се разговара за истите.

Поделба на согласките по - Идентификува 2 [1] На учениците им се претставува - Табла, креда/ - Усни одговори
звучност звучни, безвучни согласки и поделбата на гласовите според признакот маркер; на прашања;
(звучни, безвучни и сонанти во даден збор. звучност на графички организатор по избор на - Смарт табла; - Дискусии на
сонанти) - Наведува примери на наставникот/наставничката. Се поттикнуваат да - Тетратка; часот;
двојки составени од звучна и ги изговараат гласовите, по претставен пример - Картички; - Домашни
безвучна согласка. од наставникот и да забележуваат разлики во - Презентација; задачи.
артикулацијата. Наставникот/наставничката со - Видео и аудио
насочувачки прашања и објаснувања ги води материјали.
кон главниот заклучок – треперењето на
гласните жици, односно нивната затегнатост
при изговорот ја создава нивната звучност.
Најзвучни се самогласките, потоа сонантите и
на крајот согласките. При изговорот на
согласките, доколку гласните жици не се
оптегнати, туку опуштени, се создаваат
безвучните согласки. На крајот учениците во
дадени зборови ги детектираат звучните и
безвучните гласови и заеднички се проверуваат.
[2] Учениците добиваат картички со
гласови. Наставникот на таблата поставува
приказ /табела од паровите звучна и безвучна
согласка. Им објаснува да ги читаат во пар како
што се прикажани во табелата, при што
ученикот кој ја има картичката Б ја изговара, а
веднаш по него се изговара П и така сè до
безвучната Х. Изговорот во парови се
повторува неколку пати. Потоа учениците
добиваат табела во која недостига една согласка
од парот. Учениците имаат задача да ја
пополнат табелата и заеднички да се проверат.
На крајот од активноста на импровизирано
петолиние и со различна боја, учениците ги
запишуваат гласовите според звучноста, така
што на најгорните линии стојат самогласките,
па подолу сонантите, па звучните согласки и
најдолу безвучните согласки.
[1] Учениците разгледуваат на табла - Табла, креда/ - Усни одговори
примери и дискутираат за начинот на нивниот маркер; на прашања;
изговор, односно како е полесно изговарањето - Смарт табла; - Дискусии на
во позиции на звучна и безвучна согласка една - Презентација; часот;
до друго во зборот, пример: клуб-клупски (клуб - Тетратка. - Домашни
+ ски), риба-рипка (риб + ка), снег-снекче (снег задачи.
+ че), град-гратче (град + че), тежок-тешка (теж
+ ка), блиска (близ + ка), гозба (гост + ба).
- Ги наведува и
Учениците заклучуваат дека поради
објаснува гласовните промени
приспособување на гласовите за полесен
и дава примери за едначење на
изговор настанува гласовна промена која се вика
согласките по звучност и
едначење по звучност. Потоа учениците работат
обезвучување на звучните
Гласовни промени: индивидуално врз текст во кој има зборови каде
согласки на крајот на зборот.
едначење на согласките по настанува едначење по звучност. Ги детектираат
- Идентификува и
звучност и обезвучување 2 и дискутираат за погрешно напишаните
објаснува едначење на
на звучните согласки на зборовите во него, а потоа ги запишуваат на
согласките по звучност во
крајот од зборот таблата и се обидуваат да ги изговорат.
даден збор.
[2] Учениците ги изговараат зборовите кои
- Идентификува
се на таблата и забележуваат кој збор како се
обезвучување на звучните
изговара: даб, џеб, бев, живеев, прав, прв, праг,
согласки на крајот на даден
драг, брег, снег, млад, град, ред, рид, грабеж,
збор.
надеж, бодеж, стремеж, копнеж, еж, нож, образ,
мраз. Потсетувајќи се на табеларниот приказ на
звучни и безвучни двојки дискутираат за
звучните и безвучните согласки. Заклучуваат
дека звучните согласки на крајот од зборот се
изговараат како безвучни, бидејќи е така
полесно, но обезвучувањето не се бележи во
пишувањето.
Авантуристички роман - Ги наведува 4 [1] Учениците ја завршуваат проектната - Истражувачки - Усни одговори
карактеристиките на задача: Денови за роман. Со подготвени материјали; на прашања;
авантуристичкиот роман по материјали од наставникот истражуваат за - Литературен - Домашни
кој се разликува од другите материјал; задачи;
значењето и развојот на авантуристичкиот - Лектира; - Изработка на
роман. На првиот час прават постер во Canva во - Табла, креда/ проект (Денови за
којшто ги истакнуваат сите карактеристики на маркер; роман);
авантуристички роман. Дискутираат, - Наставни - Презентација;
анализираат и даваат примери на ливчиња; - Истражување
авантуристички романи и негови сличности со - Смарт табла; - Самостоен
- Дигитална расказ.
авантуристичките филмови. Се разговара за
алатка Canva;
стилот на авантуристички роман наречен
- Word, InDesign
Робинзонада. и други алатки за
[2] Учениците носат соодветен материјал уредување текст.
за обработка на лектирата, авантуристичкиот
роман „Робинзон Крусо“ со примена на
техниката „Лектира во торбичка“. Учениците на
епски творби во проза. час носат хартиена кеса (кеса за подарок и
- Ги открива и опишува неколку листови во боја). На едната страна од
елементите во даден кесата лепат лист и на него ја раскажуваат
авантуристички роман накратко содржината од романот. На другата
(раскажувач, ликови, страна лепат лист на која ја запишуваат темата,
содржина, тема, време, идејата и ликовите автор, раскажувач, ликови,
простор, идеја). содржина, тема, време, простор, идеја. Во
- Ја поврзува кесата ставаат пет мали листови во кои
проблематиката на даден накратко опишале пет авантури на Робинзон
литературен текст со Крусо. Си ги разменуваат кесичките и читаат
стварноста преку наведување што напишале едни со други.
примери од секојдневниот [3] Учениците ги користат петте авантури
живот. на Робинзон Крусо за да разговараат за
чувствата кои може да се пробудат во нас
доколку доживееме такви авантури, разговараат
за своите фантазии. Застануваат во круг и секој
ја кажува својата замислена совршена авантура.
Потоа, секој ученик самостојно пишува краток
расказ налик авантурите на Робинзон Крусо и
заеднички создаваат дигитална книга
„Робинзонада“.
[4] Наставникот носи извадоци од други
авантуристички романи, ги дели учениците во
три групи. Секоја група добива по два
извадоци, а од нив прави целосна анализа на
особеностите на авантуристичкиот роман,
користејќи ја шемата од првиот час.
Правописни правила во - Ги применува 1 [1] Учениците проследуваат презентација - Табла, креда/ - Усни одговори
однос на гласовните правописните правила за: со примери во кои се посочени правилата за маркер; на прашања;
промени едначење по едначење на согласките по едначење на согласките по звучност и - Смарт табла; - Дискусии на
звучност и обезвучување звучност во дадени зборови и обезвучување на звучните согласки на крајот од - Презентација; часот;
зборот. При читањето на примерите, учениците - Наставен лист; - Домашни
низ прашања откриваат кога доаѓа до едначење - задачи;
на согласките по звучност и според која согласка - Презентација.
се врши оваа гласовна промена. Истата постапка
ја повторуваат за обезвучувањето на звучните
согласки на крајот од зборот. Учениците
на звучните согласки обезвучување на крајот на
продолжуваат да работат во двојки. Секоја
крајот на зборот зборот.
двојка добива наставен лист со текст во кој
гласовните промени не се соодветно
забележани/напишани, истото го коригираат.
Сработеното се презентира пред целата
паралелка со почитување на правоговорот и
правописот.
Акцент - Ги наведува 3 [1] Учениците работат во пар, добиваат - Табла, креда/ - Усни одговори
(акцентиран слог, акцентен карактеристиките на акцентот текст, го читаат и од него извлекуваат десет маркер; на прашања;
знак, определен, на македонскиот стандарден збора по свој избор. Ги делат зборовите на - Смарт табла; - Дискусии на
третосложен, динамичен, јазик (определен, слогови. Ги изговараат и забележуваат кој слог е - Литературен часот;
акцентирање сложени третосложен, динамичен). нагласен, бележат со акцентен знак и текст; - Домашни
зборови) - Правилно ги дискутираат дали определениот акцентиран - Тетратка; задачи;
акцентира зборовите и го слог се менува доколку зборот добие некоја - Наставни - Контролна
нагласува акцентираниот слог наставка или друга измена во неговата должина. листови. вежба (правилно
при читањето и при усно Заклучоците за карактеристиките ги даваат сами акцентирање при
изразување и говорење. по насоки на наставникот и ги запишуваат на говорење);
- Правилно бележи со таблата. - Работен лист со
акцентски знак едносложни, Потоа, учениците слушаат аудио снимка во кој бодовна листа.
двосложни, трисложни и говорникот еднаш неправилно, а друг пат
повеќесложни зборови. правилно акцентира двосложни и трисложни
- Го идентификува и зборови. Дискутираат за разликите од едната и
бележи акцентот кај другата снимка. Потоа повторно слушаат и
сложените зборови. анализираат. Им се објаснува дека разликите се
настанати поради различното акцентирање.
Потоа се поставуваат примери на таблата.
Наставникот чита акцентирајќи правилно и бара
од учениците да го забележат
повишувањето/нагласувањето на еден слог во
зборот. Во завршниот дел наставникот им го
презентира правилото за акцентирање: кај
зборовите составени од два слога, при изговор
се нагласува вториот слог (на пр. добар, дедо,
вака итн.), а кај трисложните зборови, при
изговор се нагласува третиот слог од десно кон
лево (на пр. Марија, ученик итн.). Потоа
учениците добиваат листа со двосложни и
трисложни зборови кои треба да ги напишат
поделени на слогови и да го означат слогот на
кој паѓа акцентот. На крајот, учениците ги
читаат на глас зборовите од листата, прво
акцентирајќи ги правилно, а потоа звуковно
нагласувајќи го акцентираниот слог.
[2] Учениците самостојно избираат текст
(од кој било стил), го читаат пред одделението
со почитување на правилата за акцент кои ги
изучиле. Имаат задача активно да слушаат, да
водат белешки за акцентирањето и да си даваат
повратна информација по секое читање според
запишаните белешки за неправилно
акцентираните зборови.
[3] Учениците добиваат работен лист во
кој има две колони: едната означена како колона
во која се посочени зборови: оро, водач, вино,
жито, дрво, ред, север, исток, запад, југ, а
другата како колона во која ќе образуваат и ќе
бидат запишат нови зборови составени од два
дела: ороводец, виножито, сончоглед и сл. По
завршување на задачата учениците прво ги
читаат зборовите што ги добиле како наведени
во првата колона, а потоа ги читаат новите
зборови од втората колона и ги запишуваат на
таблата. Со помош на прашања учениците
констатираат дека има прости и сложени
зборови и дека најголем дел од сложените
зборови се подведуваат под истото правило за
акцентирање кое се однесува на простите, но и
дека има сложени зборови кои секогаш се со
акцент на вториот составен дел и покрај тоа
што се повеќесложни. По завршената активност
неколку ученици запишуваат на таблата по еден
пример на сложен збор и правилно го
изговараат.
Лексика: Лексички - Наведува примери за 2 [1] Учениците работат во двојки. Секоја - Табла, креда/ - Усни одговори
значења на зборовите еднозначни и за повеќезначни двојка добива наставен лист со текст чија маркер; на прашања;
(еднозначност и зборови. содржина е богата со еднозначни и - Смарт табла; - Дискусии на
повеќезначност на - Ја објаснува повеќезначни зборови. Учениците треба да ги - Презентација; часот;
зборовите; директно и разликата меѓу директно и наведат зборовите коишто имаат само едно - Тетратки; - Домашни
преносно значење, преносно значење на значење и да ги наведат зборовите кои имаат - Наставен лист. задачи.
конкретно и апстрактно зборовите преку примери. две, три и повеќе значења. Учениците
значење на зборовите, - Ја објаснува продолжуваат да работат во групи со задача да
синоними, хомоними, разликата меѓу конкретно и препознаат зборови и зборовни изрази со
антоними) апстрактно значење на директно и преносно значење, конкретно и
зборовите преку примери. апстрактно и да ги преформулираат реченицата
користејќи ги зборовите/изразите од кои
директно ќе се препознаваат значењата (пр.:
Илина најде златен прстен. ̵ Дедо Благоја има
златно срце.; Мајка ми држеше чинија в рака. ̵
Таа идејата држи место.).
Групите ги читаат на глас новосоставените
реченици и сите заедно дискутираат за
изразноста на текстот во кој се користат
зборови/изрази со преносно значење. На крајот,
наставникот презентира реченици со директно и
- Идентификува преносно значење (пр.: Денес бевме на планина.
зборови во текст што имаат ̵ Ти си планина човек!) и во дискусија
синоними или антоними и ги учениците го толкуваат нивното значење.
наведува нивните [2] Учениците самостојно работат на
синоними/антоними. задачи и барања прикажани на наставен лист.
- Идентификува Најпрво со техниката пица треба да запишат во
зборови во текст што се четвртините од парчињата пицата синонимни
хомоними и ги наведува значења за даден збор, на пример: убава (лична,
нивните различни значења. прекрасна, привлечна, занесна). Во
продолжение на активноста во табела го
запишуваат спротивното значење на претходно
зададени зборови. Со помош на антонимите и
синонимите од наставниот лист, учениците
составуваат реченици. Од неколкуте зададени
хомоними составуваат реченици за да ги
покажат различните значења на зборовите (Тој
ми е син./Сакам син џемпер). Неколку ученици
ги читаат своите примери пред останатите
ученици во паралелката.

You might also like