PROJEKT

Tema:Rendesia e substancave kimike te jetes.

Nentema:Roli i ujit ne organizem.
Lenda:Biologji
Klasa:X-D
Gjimnazi:”Sinan Tafaj”
Punoi:Alketa Hoxha,Eneda Gashi,Paulina
Meco,Inva Elezi,Kleos Bashukaj,Katia Starja,Isea
Alla.
 Ndarja e puneve
1 Eneda Gashi
Informacione te pergjithshme per ujin.

2
Alketa Hoxha
Roli i ujit ne organizem.

3 Paulina Meco
Rendesia e ujit ne organizem.

4 Kleos Bashukaj
Karakteristikat e ujit.

5 Katia Starja
Vetite kimike dhe fizike te ujit.

6 Isea Alla
Mungesa e ujit ne organizem

7 Inva Elezi
Fakte interesante per ujin ne organizem.
 Uji
Uji në gjëndjen e tij të pastër, është lëng pa shije dhe pa erë po ashtu dhe nuk ka
ngjyrë. Ai është i domosdoshëm për të gjitha format e jetës dhe njihet edhe si tretësi
më i gjithanshëm. Pa të, jeta siç e njohim ne, do të ishte e pamundur. Duket i pangjyrë
në sasi të vogla për syrin tonë, megjithëkëtë mund të shihet si i kaltër në sasi të mëdha
ose me vegla shkencore. Uji është lëngu më i përhapur në tokë. Formula kimike e tij
është H2O. Gjendet më tepër në oqeane dhe kësulat e akullta polare, por edhe në re,
lumenj. Në planetin tonë, uji është në lëvizje të vazhdueshme qarkulluese duke
përfshirë avullimin, reshjet dhe derdhjen në det.

Uji i përshtatshëm për tu pirë nga njeriu quhet ujë i pijshëm. Uji që nuk është i
përshtatshëm për t´u pirë, por që nuk është i rrezikshëm për njerëzit quhet ujë i sigurt.

Ky burim natyror po bëhet gjithnjë e me tepër më i pakët në disa vende, dhe sigurimi i
tij është shqetësim i madh shoqëror dhe ekonomik.

Uji ka formulën kimike H2O që domethënë se një molekulë uji përbëhet nga 2 atome
hidrogjen dhe një oksigjen. Në grimca me ngarkesa ai shpërbashkohet në si H++OH-,
me jonin hidrogjen (H+) të lidhur me grupin hidroksid (OH−). Uji është në baraspeshë
dinamik midis gjendjes së gaztë dhe asaj të lëngët në temperaturë dhe trysni
standarde. Uji në vetvete është pa shije dhe pa ngjyrë por në kontakt të gjatë me ajrin
lidhet me dioksidin e karbonit (CO2) dhe merr një shije të athët acidi karbonik që nuk
është i mirë për shëndetin.

Në shkenca uji quhet ndryshe edhe tretësi universal dhe është e vetmja substance e
pastër qe gjendet ne natyre ne te tria gjendjet e lendes.

Ne kemi plotë lloje të ujërave: 1. Uji i klorit, 2. Uji i pastër, 3. Uji që përdoret në
laborator etj.
Roli i ujit ne organizem 06
Përmirësimi i Tretjes
Pjesëmarrja e ujit në prodhimin e pështymës dhe lëngjeve
gastrike ndihmon në tretjen dhe thithjen e ushqimeve në
traktin gastrointestinal.
Uji është përbërësi më i rëndësishëm në organizëm dhe ka një rol kyç
në mbajtjen e funksionimit normal të trupit. Disa nga rolet kryesore të Balanca e Elektroliteve dhe Lëngjeve
ujit në organizëm përfshijnë: 07 Uji ndihmon në ruajtjen e balancës së elektroliteve dhe lëngjeve
brenda dhe jashtë qelizave, duke ndihmuar në funksionimin
Rregullimi i Temperaturës së Trupit normal të qelizave dhe organeve.

01 Uji ndihmon në mbajtjen e temperaturës së trupit në nivele normale përmes

djersitjes dhe avullimit, duke ndihmuar në ftohjen e trupit kur është e nevojshme.
Konsumimi i sasisë së mjaftueshme të ujit është jetik
Transporti i Lëndëve Ushqyese dhe Oksigjenit për mirëqenien e përgjithshme dhe për parandalimin
e dehidrimit, i cili mund të shkaktojë lodhje,
02 Gjaku, i cili përbëhet kryesisht nga uji, transporton oksigjenin dhe lëndët
ushqyese në qelizat e trupit dhe largon mbetjet metabolike. marramendje dhe probleme të tjera shëndetësore.

Largimi i Mbetjeve
03 Uji është i domosdoshëm për funksionimin e veshkave, të cilat filtrojnë
mbetjet dhe toksinat nga gjaku dhe i nxjerrin ato jashtë trupit nëpërmjet
urinës.

Lubrifikimi i Artikulacioneve
04 Lëngu sinovial, i cili ndihmon në lubrifikimin e nyjeve dhe zvogëlimin e
fërkimit gjatë lëvizjes, përmban ujë.

Mbrojtja e Indeve dhe Organeve

05 Uji ndihmon në mbrojtjen e indeve delikate dhe organeve, duke
vepruar si një amortizues që mbron kundër goditjeve dhe lëndimeve.
 Uji ka rëndësi sepse:
a. Hidraton lëkurën, bën që ajo të duket e frekët dhe e re të ruan strukturën dhe pamjen e saj.
Rëndësia e ujit në organizëm Te personat gjithnjë të dehidruar lëkura është më pak elastike.

b. Mundëson funksionimin e organeve në mënyrën e duhur.

c. Mban një temperaturë normale.

d. Lubrifikon dhe mbulon nyjet.Zbut dhimbjen dhe ngurtësimin e kyçeve

e. Mbroni palcën kurrizore dhe indet e tjera të ndjeshme.

f. Hidratimi, çdo qelizë, ind dhe organ në trupi mbështetet në ujin për të funksionuar siç duhet.
Marrja adekuate e lëngjeve i mban sistemet e trupit të funksionojnë pa probleme, duke siguruar
një shëndet optimal. Duke pirë ujë rregullisht, i siguron trupit lëngjet thelbësore që i nevojiten për
të ruajtur ekuilibrin dhe vitalitetin.

g. Menaxhimi i peshës sepse mund të ndihmojë në kontrollin e oreksit, duke bërë të ndihemi më të
ngopur dhe duke reduktuar dëshirën për të ngrënë ushqime jo të shëndetshme. Plus, qëndrimi i
hidratuar mbështet metabolizmin, duke i mundësuar trupit tuaj të djegë kaloritë në mënyrë më
efektive.

h. Shpëlan e toksinave.Uji i pijshëm vepron si një detoksifikues natyral duke nxjerrë jashtë
substancat e dëmshme. Ky proces pastrimi ndihmon në ruajtjen e integritetit të organeve dhe
promovon mirëqenien e përgjithshme.

i. Qartësia njohëse. Truri gjithashtu lulëzon me ujë. Qëndrimi i hidratuar përmirëson funksionet
njohëse si përqendrimi, kujtesa dhe zgjidhja e problemeve. Kur truri është i hidratuar mirë, jemi më
të pajisur për të përballuar sfidat dhe qëndroni të mprehtë gjatë gjithë ditës.
 Uji është i nevojshëm për shumicën e
funksioneve të trupit, duke përfshirë:

-Rregullon -Ndihmon tretjen dhe -Nxitja e Energjisë.Kur jemi

-Ruan shëndetin dhe të hidratuar mirë, qelizat
parandalon kapsllëkun.
integritetin e çdo qelize në temperaturën e
-Bart lëndët ushqyese dhe funksionojnë në mënyrë
trup. trupit përmes oksigjenin në qeliza. optimale, duke çuar në
-Mban qarkullimin e gjakut djersitjes. -Shërben si amortizues brenda rritjen e energjisë dhe
mjaftueshëm të lëngshëm për
të rrjedhur nëpër enët e gjakut.
-Lag mukozën (si ato syve, palcës kurrizore dhe në produktivitetit.
qesen amniotike që rrethon
-Ndihmon në eliminimin e të mushkërive dhe të -Përmirësimi i
fetusin gjatë shtatzënisë.
nënprodukteve të metabolizmit gojës). tretjes.Tretja e duhur
-Funksioni i muskujve .Uji i
të trupit, elektroliteve të -Zvogëloni rrezikun e është jetike për nxjerrjen e
pijshëm siguron që muskujt të
tepërta (për shembull, lëndëve ushqyese nga
infeksioneve të marrin oksigjenin dhe lëndët
natriumit dhe kaliumit) dhe ushqimi që hamë. Pirja e
ushqyese që u nevojiten për të
ure, e cila është një produkt i traktit urinar (UTI), një sasie të mirë uji
performuar sa më mirë.
mbeturinave i formuar përmes duke e mbajtur Gjithashtu ndihmon në ndihmon në zbërthimin e
përpunimit të proteinave
fshikëzën e lirë nga parandalimin ushqimit dhe siguron
dietike.
bakteret. rrjedhjen e qetë të tretjes.
 Vetite kimike dhe fizike te ujit.
Vetië fizike të ujit
Uji gjendet në planetin e tokës në të gjitha format e tij, në gjendjen e lëngët, të gaztë dhe të ngurtë.Brenda atmospheres dhe sipërfaqes së Tokës, faza e lëngshme është më e
zakonshme dhe është forma që në përgjithësi shënohet me fjalën "ujë". Faza e ngurtë e ujit njihet si akulli dhe zakonisht merr strukturën e kristaleve tëforta, tëbashkuara, të tilla
sikubet e akullit, ose kristalet kokrrizore tëgrumbulluara lirshëm, si bora. Përveç akullit të zakonshëm kristalor gjashtëkëndor, njihen edhe faza të tjera kristalore dhe amorfe të
akullit. Faza e gaztë e ujit njihet si avulli i ujit (oseavulli). Avulli dhe retë e dukshme formohen nga pikat e vogla të ujit të pezulluara në ajër.
Dendësia e akullit dhe ujit në funksion të temperaturës. Dendësia e ujit është rreth 1 gram për centimetër kub (62 lb/cu ft): kjo marrëdhënie u përdor fillimisht për të përcaktuar
gramin. Dendësia ndryshon me temperaturën, por jo në mënyrë lineare: me rritjen e temperaturës, dendësia rritet në kulmin në 3,98 °C (39,16 °F) dhe më pas zvogëlohet. Rritja
fillestare është e pazakontë sepse shumica e lëngjeve i nënshtrohen zgjerimit termik në mënyrë që dendësia të ulet vetëm si funksion i temperaturës.

Disa nga vetitë e tjera të ujit janë:

-Përzierje dhe kondensim,Presioni i avullit,Ngjeshshmëria,Pika e trefishtë,Pika e shkrirjes,
Kapaciteti i nxehtësisë,Nxehtësiae avullimit dhe shkrirjes,Dendësia e ujit të kripur dhe akullit.

Vetitë kimike të ujit

Tre vetitë kimike kryesore të ujit janë:
1.Vetë-jonizimi
2.Gjeokimia
3.Aciditeti në natyrë
Në ujin e lëngshëm ka njëfarë vetëjonizimi duke dhënë jone hidronium dhe jone hidroksid.
2 H2O ⇌ H3O+ + OH-
Konstanta e ekuilibrit për këtë reaksion, e njohur si produkti jonik i ujit,ka një vlerë prej rreth 10 -14 në 25 °C. Në pH neutral, përqendrimi i jonit hidroksid (OH-) është e barabartë
me atë të jonit të hidrogjenit (të tretur) (H+), me një vlerë afër 10−7 mol L−1 në 25 °C.
Gjeokimia. Veprimi i ujit në shkëmb për periudha të gjata kohore zakonisht çon në erozionin e ujit dhe erozionin e ujit, procese fizike që shndërrojnë shkëmbinjtë e ngurtë dhe
mineralet në tokë dhe sediment, por në disa kushte ndodhin edhe reaksione kimike me ujë, duke rezultuar në metasomatizëm ose hidratim mineral. , një lloj ndryshimi kimik i një
shkëmbi që prodhon minerale balte. Ndodh gjithashtu kur çimentoja Portland ngurtësohet.
Aciditeti në natyrë. Shiu në përgjithësi është pak acid, me një pH midis 5.2 dhe 5.8 nëse nuk ka ndonjë acid më të fortë se dioksidi i karbonit. Nëse sasi të mëdha të oksideve të
azotit dhe squfurit janë të pranishme në ajër, ato gjithashtu do të treten në re dhe pika shiu, duke prodhuar shi acid.
Mungesae ujit ne organizem
Uji është burim i jetës. Pa të jeta e njeriut nuk do të kishte kuptim. Një njeri mund të jetojë më shumë se tre javë pa ushqim, (Mahatma Gandhi ka
mbijetuar 21 ditë pa ngrënë), ndërsa pa ujë nuk mund të mbijetojë. Jo më kot prindërit ju kanë rekomanduar që të pini sa më ujë në ditë që të jeni të
hidratuar dhe të parandaloni sëmundjet. Pavarësisht kësaj, shumë njerëz nuk janë të vetëdijshëm për rëndësinë që ka uji për funksionin e
organizmit. Mungesa e ujit sjell disa pasoja negative në organizëm, si rezultat i dehidratimit.Disanga problemet që shkaktohen nga dehidratimi dhe
konsumimi i pakët i ujijane :
Lodhje
Kur nuk pini mjaftueshëm ujë dhe trupi është i dehidratuar, ulet norma e aktivitetit enzimatik dhe gradualisht filloni të ndiheni të dobët, të lodhur
dhe pa energji.
Plakje e parakohshme
Të paktën 60 për qind e trupit të të rriturve përbëhet nga uji, dhe çdo qelizë e gjallë në trup ka nevojë të funksionojë. Kur pini mjaftueshëm ujë gjatë
ditës, ai ju ndihmon që të luftoni radikalet e lira që shkaktojnë plakje të parakohshme të lëkurës dhe organeve të brendshme.
Mbipeshë dhe obezitet
Uji në vetvete nuk ju dobëson, por luan një rol të rëndësishëm tek dieta për t’u dobësuar. Uji stimulon eliminimin nga trupi të toksinave dhe
lëngjeve të tepërta.
Tension i lartë dhe i ulët i gjakut
Uji ndihmon trupin të largojë toksinat nga enët e gjakut dhe përmirëson qarkullimin e tij. Sistemi i qarkullimit të gjakut ka nevojë për ujë që të
funksionojë siç duhet, duke qenë se vetëm sasia e gjakut në trup nuk është e mjaftueshme për të mbushur të gjitha arteriet, venat dhe kapilarët.
Dëmtime në tru
Dehidratimi mund të shkaktojë çrregullim në ruajtjen e elektroliteve si sodium dhe kalium në trup, dhe mungesa e tyre mund të shkaktojë pasoja të
rënda, duke përfshirë këtu edhe dëmtimet në tru dhe sulmet në zemër.
Probleme me sistemin e frymëmarrjes
Uji është një komponent kyç për sistemin imunitar dhe parandalimin e sëmundjeve të frymëmarrjes. Membranat e mukozës së mushkërive,
hundës, sinusitit etj duhet të jenë të lagështa mjaftueshëm që të mbrojnë trupin nga ajri i ndotur dhe grimca të tjera.
 Fakte interesante per ujin ne organizem.
Disa kuriozitete interesante për ujin në organizëm:

1. *Përbërja trupore*: Rreth 60% e trupit të një të rrituri është ujë. Tek foshnjat, kjo përqindje është edhe më e lartë, rreth 75%.
2. *Humbja e ujit*: Trupi humb ujin vazhdimisht përmes frymëmarrjes, djersitjes, urinimit dhe jashtëqitjes. Edhe kur nuk jemi aktivë fizikisht, trupi
humb rreth 2-3 litra ujë në ditë.
3. *Përmirësimi i humorit*: Studimet tregojnë se edhe dehidratimi i lehtë mund të ndikojë në humor dhe energji. Njerëzit që janë të dehidratuar shpesh
ndihen të lodhur dhe të irrituar.
4. *Truri dhe uji*: Truri përbëhet nga rreth 75% ujë. Dehidratimi mund të ndikojë në funksionet kognitive, përfshirë përqendrimin dhe kujtesën.
5. *Roli në metabolizëm*: Uji është thelbësor për të gjitha reaksionet metabolike në trup. Pa ujë, shumica e këtyre reaksioneve nuk mund të ndodhin.
6. *Kaloritë e djegura*: Pirja e ujit mund të rrisë përkohësisht metabolizmin tuaj. Studimet tregojnë se pirja e gjysmë litri ujë mund të rrisë
metabolizmin deri në 30% për rreth një orë.
7. *Lubrifikimi natyral*: Uji luan një rol të rëndësishëm në lubrifikimin e kyçeve dhe mbajtjen e tyre të shëndetshme. Pa hidratimin e duhur, kyçet
mund të bëhen më të ndjeshme ndaj dëmtimeve.
8. *Shëndeti i lëkurës*: Uji ndihmon në ruajtjen e elasticitetit dhe hidratimit të lëkurës. Mungesa e ujit mund të çojë në lëkurë të thatë dhe rrudha të
parakohshme.
9. *Konsumimi i ujit për humbje peshe*: Pirja e ujit para vakteve mund të ndihmojë në humbjen e peshës, duke krijuar një ndjenjë të ngopjes dhe duke
reduktuar konsumimin e kalorive.
10. *Ruajtja e temperaturës trupore*: Uji luan një rol kyç në rregullimin e temperaturës trupore përmes procesit të djersitjes. Kjo është veçanërisht e
rëndësishme gjatë aktiviteteve fizike dhe në kushtet e nxehtësisë.

Uji është një element i pazëvendësueshëm për mirëqenien dhe funksionimin e shëndetshëm të organizmit tonë, duke ndikuar në mënyrë thelbësore në
çdo aspekt të jetës sonë të përditshme.
FALEMINDERIT!