FKPKK

Feder ata Kombëtare e Federata Pyjeve dhe Kullotave Komunal e, Shqipëri Komunale,
www.shkpkk.org

Kurorae Gjelbër
Nr. 127, maj 2013

Kurora e Gjelbër

1

APPK
Asosacioni i Pronarëve të Pyjeve Privatë, Ko sovë Kosovë
www.akppp.org

Gazetë Periodike, Tiranë (Viti i pesëmbëdhjetë i botimit)

shpërndahet FALAS

Mbërrin për herë të parë në Shqipëri Sloganin “Pyjet për SIMPOZIUMI I 15-TË NDËRKOMBËTAR MBI popullin”, Kosova duASPEKTET LIGJORE TË ZHVILLIMIT TË het ta kthejë në realitet QËNDRUESHËM TË PYJEVE EVROPIANE
ALBORA KACANI, Federata Kombëtare e Pyjeve dhe Kullotave Komunale
impoziumi i 15-të Ndërkombëtar mbi aspektet ligjore të Zhvillimit të Qëndrueshëm të Pyjeve Evropiane, mbërriti për herë të parë në Shqipëri me 14-17 maj. Mbi 50 pjesëmarrës, nga 20 vende të botës, kryesisht nga Evropa Juglindore dhe Azia Qendrore, patën mundësinë të shkëmbejnë informacion dhe të bëhen pjesë e diskutimeve të shumta gjatë prezantimeve të paraqitura dhe gjatë vizitës në terren. Pjesëmarrësit ishin përfaqësues të politikëbërjes (ministritë përkatëse, Pyjeve, Administrimit të Shërbimit Civil Shtetëror), Shkencës në pyje (universitetet, institutet kërkimore) dhe shoqërisë civile (shoqata, OJQ mjedisore).

- Diskutimi në debatin e Parlamentit të Kosovës “për pyjet” Nga NIJAZI IDRIZI, deputet në Parlamentin e Kosovës

S

P
Simpoziumi u mbështet nga Fondacioni CNVP (Bashkojmë Vlerat e Natyrës me Njerëzit) dhe IUFRO (Unioni Ndërkombëtar i Organizatave Kërkimore në Pyje) në bashkëpunim të ngushtë me Ministrinë e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave, Akademinë e Shkencave të Shqipërisë dhe Federatën e Pyjeve dhe Kullotave Komunale. Objektivi kryesor i këtij simpoziumi ishte stimulimi dhe lehtësimi i komunikimit midis studiuesve e profesionistëve përgjegjës për ligjin e pyjeve dhe legjislacionit mjedisor

ylltaria është vënë në axhendat prioritare botërore, jo vetëm për shkak të rrezikut nga ndryshimet klimatike, por edhe për rolin social dhe ekonomik që ka. Forumi mbi Pyjet i Kombeve të Bashkuara (UNFF) ka miratuar katër Objektiva Globale: 1. Rikthimin e sipërfaqeve pyjore të humbura, 2. Rritjen e përfitimeve nga pyjet, 3. Rritjen e sipërfaqes së pyjeve të menaxhuar në mënyrë të qëndrueshme, 4. Mobilizimin e burimeve financiare. Këto objektiva janë sfida edhe për Kosovën.

Vijon në fq. 4

Pronarët e maleve
FESTA NË ULËZ, MAT ...
REXHEP NDREU
emperaturat e pazakonta të fund prillit, treguan se efektet e ndryshimeve klimatike kanë filluar të ndjehen edhe në vendin tonë. Kjo është thirrje që na bën natyra, për ta ruajtur e mbrojtur nga dëmtimet dhe mbipërdorimi. Ky ishte dhe objekti i diskutimit të grupit tonë nga Federata Kombëtare e Pyjeve dhe Kullotave Komunale, rrugës drejt Komunës së Ulzës. E, ndërsa udhëtojmë përgjatë Luginës së Matit, përpara syve tanë shfaqen si në një ekspozitë të stërmadhe, peizazhet tërheqëse të maleve, bukurinë e të cilëve e shtojnë edhe liqenet e Ulzës e të Shkopetit, të mbushur përplot nga shirat e mëdha të kësaj pranvere. Vijon në fq.2

Vijon në fq.3

Prof. As. Dr. ENVER ISUFI

Çmimi “Vasfi Samimi” kalon në Kosovë
Në mëngjesin e hershëm të datës 21 maj, disa makina e kthyen timonin drejt Kosovës, saktësisht drejt Pejës e Grykës së Rugovës. Ishte udhëtim emocionues për vetë programin që kjo ditë përmbante. Udhëtonim nga Tirana me çmimin “Vasfi Samimi” në duar, për t’ia dorëzuar inxhinierit të respektuar Haki Kola, drejtues i CNVP, Kosovë, çmim për shkrimin më të mirë botuar vitin e kaluar, çmim që tashmë jepet për herë të dytë nga Shoqata e Gazetarëve Shqiptarë të Bujqësisë.

T

Kryetar i Federatës Kombëtare të Pyjeve e Kullotave Komunale

Vijon në fq. 6

RRITET PËRGJEGJËSIA E Përvojë nga një vizitë AKTORËVE VENDORË PËR shumë mbresëlënëse (Studim i Universitetit Amerikan MENAXHIMIN E PYJEVE
(Kusht për zhvillim të qëndrueshëm të pyjeve e kullotave)
XHELAL SHUTI
koordinator i FPPKK, Kukës

Konsumi i energjisë nga familjet në Kosovë
të Kosovës)
Brian H. Bowen PhD, James A. Myers PhD, Arzana Myderrizi, Blendi Hasaj, Blerina Halili

SOKOL GURI, kryetar i FPPKK, Shkodër
Në kuadër të Projektit që po realizohet në disa komuna, projekt që mbështetet nga CNVP për menaxhimin e pyjeve dhe kullotave komunale, një grup nga Federata e Pyjeve dhe Kullotave Komunale, Shkodër, në bashkëpunim me NjQV të disa qarqeve, organizoi një aktivitet me synim shkëmbim përvoje midis federatave të Elbasanit, Korçës

N

ë kuadër të politikave për decentralizimin e qeverisjes së pasurive natyrore, procesi i kalimit dhe mbarështimit të pyjeve e kullotave komunale nga komuna/ fshati e familjet bujqësore,

N

Vijon në fq. 6

Vijon në fq. 4

ga viti 2010 deri në vitin 2013, Universiteti Amerikan në Kosovë (UAK), kreu punën studimore mbi konsumin familjar të energjisë. Ekipet studentore të UAK u angazhuan dhe u financuan nga Banka Botërore, Fondi i Vëllezërve Rokfeler dhe Instituti Norvegjez për Kërkime mbi Natyrën. Një komplet thelbësor të dhënash është grumbulluar për shumë shtëpi në zonat urbane dhe në zonat rurale përgjatë Kosovës. Në verën e vitit 2010, u morën në studim 2370 shtëpi në kryeqytetin e Kosovës, Prishtinë, dhe në verën e vitit 2012 u morën në studim 2966 shtëpi nga

Vijon në fq. 5

Pronarët e maleve
Vijon nga fq. 1
Si pa e ndierë, i afrohemi sheshit para zyrave të komunës, ku bie në sy përmirësimi rrënjësor i infrastrukturës. Ai është i sistemuar e i pajisur me stola, i rrethuar me gjelbërim e ndërtesa të restauruara. Kisha e ringjallur ia shton hijeshinë. Qysh në fillim tërheqin vëmendjen dy postera të vendosur në fasadën përballë sheshit. Në njërin shkruhet “Ulza Park Natyror”, ndërsa në tjetrin “Bashkojmë vlerat e Natyrës me Mjedisin”. Ata kishin një kuptim të veçantë në këtë ditë, ku gërshetohen sëbashku vlerat e natyrës dhe promovimi i tyre nëpërmjet përfshirjes së banorëve vendas, të cilët festonin edhe ditën e shënuar të “Shën Markut”, festë tradicionale e zonës. Me mikpritjen që i dallon, ata presin të ftuar nga disa qarqe. malet është orientimi i tyre drejt logjikës së tregut. Malet, ajri, uji, pemët, kafshët, zakonet, mitet, historia, biodiversiteti, janë pasuri e çmuar kombëtare. Ato duhet të gjejnë secila veten e të mos rrinë të përzier muzeu me jetën e absurdin. Ulza është ndër shkëndijat e para që duhet njohur e përhapur gjerësisht në Shqipëri për vlerat e natyrës dhe përdorimin për qëllime turizmi, gjë që s’i ka munguar Ulzës. Marrëveshja e pashkruar e banorëve për të ndaluar degradimin e mëtejshëm të burimeve natyrore dhe për t’i mbrojtur nga dëmtimi, është një shembull që duhet ndjekur. Po cilat janë shkaqet që e kanë katandisur në këtë ditë pyllin dhe tokën në vendin tonë? Gabojnë ata që thonë se shkretimin në disa zona e ka sjellë lufta. Në fakt shkatërrimin e sjell edhe padija e drejtimi i njëanshëm në veprimet tona, kokëfortësia për t’i marrë shpatit të malit atë që nuk mund të ta japë. Zëri i banorëve të Ulzës duket si analizë serioze e parathënies së shkretëtirës. Tek sheh përpjekjet që bëjnë banorët për te shpëtuar çfarë të mundin në këtë komunë, si edhe në Malzi, Shkrel, Melan, Kthellë e Gorë dhe në shumë komuna të tjera, fillimisht alarmohesh e thua se këta malësorë të urtë dikush i nxit që të marrin pyjet e të bëhen pronarë, ashtu siç morën fshatarët e fushës së Devollit, Korçës apo Myzeqesë tokën e tyre. Diskutimi vijon e të gjithë, njëri pas tjetrit, kërkojnë përkrahjen e ligjit për të mbrojtur atë sipërfaqe pylli që u takon, sepse në fakt ata janë taksapaguesit për shërbimin. Nëse policia e shtetit dhe organet e drejtësisë dënojnë deri me burg dikë që mbjell kanabis, si është e mundur që kur priten male të tërë askush nuk dënohet dhe askush nuk shqetësohet, thotë me keqardhje zoti Pal Qoku. Banoret e Ulzës nuk kanë fushë, nuk kanë as fabrikë apo minierë. Ata kanë ujin, që u jep dritë dhe pyllin e Luginës së Ulzës. Pylli është një nga “makinat” më të vjetra, që prodhon edhe ujin, por nëse nuk ndalet shkatërrimi, është shumë e vështirë, për t’u ringritur. Me gjithë padijen dhe varfërinë, të parët i mësuan e trashëguan disa rregulla për prerjen dhe kullotjen në mal, prandaj të gjithë njëzëri thonë se ULZES, por jo vetëm, i duhet kthyer mali, që nga buza e Liqenit e deri në majën e tij. Ju rroftë banorëve që ruajnë fundin, kur erozioni e shkatërrimi fillojnë nga maja. Ne, thonë ata, jemi gati ta mbrojmë pyllin, por duam që të na kuptohet halli dhe ligji t’i shërbejë pyllit e jetës sonë. Çfarë fiton shteti që na pret majën e malit, e pas kësaj na jep disa investime e projekte që të përmirësojmë fundin (siç ka ndodhur me malin e Skënderbeut, Parkun e Lurës, të Bozdovecit, apo siç po vazhdon të priten edhe rezervat e fundit që ka vendi në Dibër, Bulqizë, Mat, Korçë, Kolonjë, Librazhd, Gramsh, Kukës. E duam me ligj të gjithë malin, pasi ata që vijnë me makina e motosharra për të prerë, e kanë justifikimin në majë te gjuhës. Po presin në pyllin e shtetit, atë që bëjnë edhe

2

Kurora e Gjelbër
reja, të tilla si pagesa për shërbimet mjedisore. Komponent i rëndësishëm i këtij aktiviteti ishte panairi me produktet e vendit, i pari në llojin e vet në këtë komunë. Një grup prej 22 grash morën pjesë në panair mbështetur nga Shoqata e Përdoruesve te Pyjeve dhe Kullotave Komunale dhe grupi i grave te Agritra Vizion. Produktet kryesore ishin arroret, pijet e vendit, bimët mjekësore dhe aromatike, punimet e dorës dhe të drurit. Pjesëmarrësit patën mundësi për të shijuar e blerë produktet e panairit. Ngjarja u transmetua në mediat lokale dhe kombëtare, si Top News, Top Channel etj. Alket Islami, nga Shoqata Aeronautike Shqiptare, bëri të mundur filmimin e ngjarjes nga ajri. Për herë të parë ai fluturoi me parashutë mbi komunën e Ulzës. Festës i erdhi fundi dhe të gjitha sa u thanë në këtë ditë të shënuar të nxisin për të përcjellë mesazhe domethënëse për çdo banor shqiptar, për pylltarët, përdoruesit dhe pronarët, për shkencëtarët, politikanët dhe qeveritarët. Të gjithë Ne, duhet t’i kushtojmë më shumë vëmendje tokës tonë, që rrezikohet çdo ditë, mjedisit që na ndotet, ngrohjes globale në përmirësimin e jetesës sonë! Kambanat bien për të ndryshuar politikat për tokën, sidomos atë pyjore e kullosore. Këto politika kanë rol të madh në përmirësimin apo degradimin e tokës, në veshjen apo zhveshjen e saj, në përmirësimin e regjimit ujor apo anormalitetin e tij, në reduktimin e ndotjeve apo shtimin e tyre, në zbutjen e thatësirës apo shtimin e saj, në

Ulza në këtë takim sjell bashke një grup aktorësh nga sektori i pyjeve, duke filluar nga Shoqata e Përdoruesve të Pyjeve e Kullotave me përfaqësues Fran Fufin, si dhe më të zgjedhurit nga Rajoni, Zenel Shehi e Malvina Shehi, përfaqësues të Federatës Rajonale. Të pranishëm edhe përfaqësues të Drejtorisë së Shërbimit Pyjor, të Shoqatës INCA Albania. Ata diskutojnë sëbashku për përvojat në rajon, modelet që duhen përhapur, si dhe argumentojnë mënyrën se si banorët e kanë ruajtur pyllin historikisht dhe kanë respektuar brez pas brezi kufijtë mes tyre. Tashmë po vërtetohet gjithnjë e më shumë se prona me zot mbrohet e administrohet më mirë dhe se ka një rritje 2-3 herë më të madhe se pyjet kolektive. Zoti Zenel sjell plot shembuj nga Kalaja e Dodës, Sllova, Maqellara, Melani, Suçi e Bazi, ku banorët i dalin zot pyllit dhe kujdesen për mbrojtjen e tij nga dëmtimet e zjarret. Gjithsesi, ata kërkojnë që shtetin dhe Shërbimin Pyjor t’i kenë në krahë, pasi me nevojën e madhe që ka zona fushore po edhe malësia për dru zjarri, u duket vetja shumë pak dhe e kanë të pamundur të ndalojnë plotësisht prerjet, dëmtimet, djegiet, etj. E, teksa bisedojnë mes tyre, të gjithë bashkohen në një shqetësim: Si mund të ndalohet prerja dhe shkatërrimi i pyjeve dhe ndjekja e modelit të fermerëve të Ulzës? Ata diskutojnë e argumentojnë detyrat dhe rolet e secilit aktor në rehabilitimin e Pyllit.

firmat private, që kanë fituar me tender dhe presin e presin deri në pafundësi. Kjo prerje masive e viteve të fundit, që po zhduk edhe drurët e farës, i tremb banorët nga gjithë Shqipëria. Nëse Berati, Fieri, Lushnja kanë fushën, kanë ullirin, kanë tokë arë e nuk mbeten pa bukë, në Mat, Pukë, Malësi të Madhe, Shkodër, Korçë, Dibër, Kukës, Skrapar, Gramsh, Librazhd, Përmet apo Tepelenë, priten edhe drurët e farës dhe, pas kësaj, e vetmja pasuri që u mbetet këtyre malësorëve është blegtoria. Por, e keqja që vjen pas është e pandreqshme, pasi delet e dhitë nuk e lenë të ripërtërihet pylli dhe për pak vite vjen shkretimi ... Po të vazhdohet kështu, nuk do të jetë larg dita kur edhe më i dituri do ta ketë të vështirë të besojë se në ato shpate tërësisht të gërryera e të shpëlara të këtë pasur ndonjëherë pyje.

Festa filloi
Ndërkohë që diskutimet vazhdojnë tamam për ato që na dhemb të gjithëve, sikur harruam se jemi në ditë feste! Mbi 200 burra e gra nga fshatrat komunës së Ulzës, pas ritit të zhvilluar në Kishën e restauruar me kontributin e tyre, filluan aktivitetet. Sheshi filloi të gumëzhijë, djem e vajza me veshjet tradicionale dhe orkestra karakteristike, i dhanë gjallëri e hijeshi të veçantë festës, që u ndoq nga shumë banorë dhe të ftuarit. Sipas zakonit, duheshin përshëndetur banoret e miqtë dhe për këtë e mori fjalën kryetari i komunës së Ulzës, Adrijet Gjeci, i cili nënvizoi rolin e madh që luajnë pyjet dhe kullotat në jetën e komuniteteve. Ai bëri promovimin e Parkut Natyror Rajonal, si dhe shpalli hapjen e zyrës së Parkut, mbështetur nga shoqata INCA. Zoti Gjeci tha se i duhet dhënë rëndësi finalizimit të regjistrimit të pyjeve e kullotave pranë ZVRPP. Me mbështetje të CNVP dhe bashkëpunimit me komunën, ata kane realizuar krijimin e modeleve të pyjeve të fermerëve, ngritjen e grupeve prodhuesve për gratë, realizimin e një plani strategjik. Më pas e mori fjalën Zëvendësministri i Punëve të Brendshme, Nard Ndoka, i cili përshëndeti vullnetin e qeverisë në mbështetjen e pylltarisë komunale, si dhe vuri theksin në rolin që NJQV duhet të luajnë në përfaqësimin e nevojave të komuniteteve. Sipas zotit Ndoka shpallja e Parku Natyror Rajonal të Ulzës u jep dinamikë aspekteve të menaxhimit të pyjeve e kullotave. Prof. Arsen Proko, drejtor i Pyjeve dhe Kullotave në MMPAU, nënvizoi mbështetjen për pylltarinë komunale nga projekti PZHBN dhe rolin e komuniteteve në mbrojtjen e pasurive të tyre natyrore në Ulzë. Ai theksoi se qeveria është në kërkim të projekteve të reja në vazhdim të mbështetjes së pylltarisë komunale në dimensione të

Roli i pyllit Pse duhet transferuar pylli
Malet, jo vetëm të Ulzës, janë strehë e shtrat për drurë, bimë dhe një mori pafund kafshësh e shpendësh, të egra e të buta. Ata japin energji dhe ushqim, mbajnë borë e japin ujë ... dhe të gjitha këto në shërbim të njerëzve. Po njerëzit, çfarë u ofrojnë atyre? Krahas infrastrukturës së vonuar, që duhet ndërtuar, kusht i rëndësishëm për të “ringritur”

reduktimin e përmbytjeve, apo vazhdimin e tyre. Qeveria kërkoi vitin e kaluar të gjenden mekanizmat e privatizimit të pyjeve, por disa teknicienë, që as s’e kanë njohur e as e njohin realitetin e pyjeve, e bindën shefin e tyre se si ata e duan pushtetin, por jo Pyllin?! E tani vonohet akti juridik ..., ndoshta do të duhet një katastrofë tjetër (përmbytje, thatësira apo zjarre) që të kujtohemi çfarë duhet të bëjmë?... por pasojat i paguan toka, që pakësohet, shkretohet dhe varfëria jonë, që shtohet! Me këtë rast, i bëjmë thirrje Qeverise dhe Parlamentit, që të kuptojnë atë që komunitetet po bëjnë, duke u organizuar të përdorin pyllin e kulloten si pasurinë e tyre. Ata duhet te përkrahin mënyrën se si zgjedhin përfaqësitë e ndajnë në mes tyre të drejtat e përgjegjësitë. Ky proces 20 vjeçar, i përkrahur nga evropianet, është rruga për t’i ringritur pyjet dhe ndërtuar demokracinë në malësi. Kjo kërkon rishikimin e ligjit për Pyjet, reformimin e institucioneve dhe fillimin e diskutimit me malësorët e të gjendet varianti nga mund të fitojnë të gjithë, për të bërë komunitetet pronare të maleve të tyre, provuar deri sot se janë në gjendje të qeverisin pasuritë e tyre në interes të Kombit dhe brezave që do të vijnë.

Kurora e Gjelbër
FERDIN LIÇAJ Kryetar i FRPKK për rajonin Tiranë - Durrës Rrëfenjë e shkurtër për një personazh të ditëve tona
Quhet Kasëm Skera. Emigroi jashtë vendit, në Belgjikë, sapo filloi ndryshimi i sistemeve. Kaloi një odise të tërë gjersa arriti në vendin perëndimor; më pas tërhoqi edhe familjen, të cilën e kishte në fshatin Parpujë të komunës Shëngjergj, të rrethit Tiranë. Megjithëse kaluan mbi njëzetë vjet punë e përpjekje të shumta, së bashku me pjesëtarët e familjes, Kasëmit nuk i ishte shuar aspak zjarri i dashurisë për vatanin, për miqtë e shumtë, për njerëzit e afërm dhe për të parët e tij. Prandaj, një ditë, së bashku me bashkëshorten, vendosën të rikthehen në fshatin e tyre, atje ku kaluan pjesën më të madhe të jetës. Ëndrra e Kasëmit ishte të ndërtonte një fermë familjare. Në Belgjikë kishte parë mjaft të tilla, por kushtet natyrore atje ishin krejtësisht të ndryshme nga ato të vendlindjes së tij, e cila nuk kishte asnjë pëllëmbë terren të sheshtë, por vetëm shpate kodrinore të veshura me shkurre e drurë pyjorë. Nga ana tjetër, terrenet e trashëguara prej familjes prindërore ishin të pakta e të copëtuara, ndërsa hapësira rrotull ishte mushà e përbashkët e komunitetit të fshatit të tij të vogël. Në këto kushte, Kasëmi vriste vazhdimisht mendjen se çfarë mund të bënte në se do të vendoste për t’u rikthyer. Më në fund mendimi iu fokusua te shtrati i lumit Erzen, i cili kalon pranë fshatit të tij. Ky shtrat ishte i populluar me rrape, me shelgje e konopica; ai u nënshtrohej periodikisht gërryerjeve të furishme nga prurjet e lumit gjatë periudhave me reshje të shumta. Në mendjen e Kasëmit vërtitej e vetmja dilemë: “A mund ta merrte këtë hapësirë për të realizuar qëllimin dhe synimet e tij? Mos vallë kjo do të quhej marrëzi nga komuniteti i fshatit?”

3

Na ishte njëherë ... Perëndimi
gjendet e përfshirë në hartën e planit të menaxhimit, hartuar në vitin 2007, por asnjë propozim për masa përmirësuese nuk është bërë për të, si në aspektin silvikultural edhe në drejtim të mbrojtjes së brigjeve prej gërryerjes nga ujërat e lumit. Në këtë vend “pa zot” shkoi emigranti parpujas Kasëm Skera dhe, me imagjinatën e tij, piketoi ndërtimin e një ferme familjare, pse jo edhe komunitare; aty ai do të mbillte arrë, do të ndërtonte një rezervuar për rritjen e peshkut të egër të lumit Erzen, do të ndërtonte shtëpi të vogla prej druri për të ftuar turistë të kalonin disa ditë të qeta e të këndshme larg jetës së zhurmshme e plot tym të zonave urbane, aty rrotull do të ndërtonte një stallë të vogël për mbarështimin e dhive dhe në hyrje, pranë rrugës së re të asfaltuar, do të ndërtonte një barrestorant, të cilin do ta furnizonte vetëm me ushqime origjinale të prodhuara sipas traditave të zonës. Këto ishin ëndërrimet e këtij burri të fortë, i cili besonte se mund t’i realizonte, sepse ishte i bindur që në rrugën e nisur nuk mund ta pengonte asgjë. Ai besonte gjithashtu se nuk do të ishte i vetëm në këtë sipërmarrje të guximshme, sepse siç thuhej në një proverb të popullit “Trim i mirë, me shokë shumë”. pengoheshin për të vapuar nën hijen e rrapeve gjatë muajve të nxehtë të verës. Dikush tjetër, prej banorëve të komunitetit, kishte hapur llaf se një pjesë e sipërfaqes, që kërkohej nga Kasëmi, ishte pronë trashëgimore e familjes së tij; për çudi ishte shfaqur edhe një i afërm i gjakut të tij, i cili kishte botuar një vjershë “satirike” në gazetën lokale për aventurën “donkishoteske” të Kasemit. Një histori sa e trishtë aq edhe komike! Çfarë shikojmë sot, pas një viti lufte e përpjekjesh të bëra nga një burrë i përkushtuar në planet e tij transformuese? Le ti radhisim rezultatet e vërejtura gjatë një vizite të bërë para pak kohe në breglumin e Erzenit, në fshatin Parpujë të komunës Shëngjergj: 1. Pastrimi i një sipërfaqeje prej 15 ha nga shtrati i lumit dhe mbjellja e saj me arrë (Juglans regia) gjithsej 3300 rrënjë (zënia e fidanëve është 100%); 2. Fillimi i ndërtimit të një stalle moderne për mbarështimin e dhisë franceze dhe pranë saj ndërtimi i një banese të vogël familjare; 3. Zbulimi dhe çelja e një burimi uji natyror në lartësinë 60 m mbi nivelin e shtratit të lumit, prurja e të cilit është e mjaftueshme për të ujitur krejt plantacionin me arrë; Çfarë do të bëjë tjetër ky guximtar i papërmbajtur? Le t’i citojmë ambiciet e tij: • Stabilizimin e shtratit të rrjedhjes ujore të lumit, nëpërmjet ndërtimit të pritave prizmatike me rrjeta hekuri të mbushura me gurë; • Ndërtimin e një pularie të vogël, me kapacitet 5000 krerë; • Ndërtimin e një rezervuari (5000 m²) ku do të rriten llojet e peshqve të egër të lumit Erzen (kontribut për biodiversitetin e faunës ujore të lumit); • Ndërtimin e vaskave (2000 m²) me ujë burimi, ku do të kultivohet trofta e zezë e ujërave malorë; • Projektimi dhe instalimi i sistemit të ujitjes me pika në të gjithë hapësirën e mbjellë me arrë;

Kasem Skera
• Projektimi dhe ndërtimi i një punishteje për përpunimin e qumështit të dhisë, bazuar kryesisht në metodat e prodhimit tradicional të zonës; • Instalimi i një parku fillestar me 50 koshere bletë dhe shtimi e zgjerimi i vazhdueshëm i tij; • Kultivimi në të gjithë sipërfaqen e mbjellë me arrë, i një ose dy lloje bimësh mjekësore - aromatike (sherbelë, lavandul, zhumbricë); • Rrethimi me gardh “të gjallë” i të gjithë sipërfaqes së mbjellë me arrë, duke mbjellë trëndafila të egër (Rosa canina); prodhimi dhe tregtimi i verës vitaminoze antioksidante nga frutat e kësaj shkurreje me vlerë. Pyetjes se kur janë planifikuar të përfundojnë të gjitha këto, Kasëmi iu përgjigj: “Në pranverën e vitit 2015”. Duke e siguruar për mbështetjen tonë të vazhdueshme, nuk na mbetet tjetër veçse t’i urojmë këtij fermeri me vizion perëndimor: PUNË TË MBARË, SHËNDET DHE SUKSESE!

Kur flet puna, fjalët i merr era
Ka kaluar një vit qyshkur Kasëm Skera është rikthyer në vendlindje. Ka qenë një vit përpjekjesh të pareshtura, që filluan me formulimin e një dokumentacioni teknik për ta paraqitur pranë NjQV dhe institucioneve qendrore për të marrë në përdorim shumëvjeçar një pjesë të sipërfaqes së shtratit të lumit. Pengesat ishin të panumërta; te ne akoma nuk po ecet në këtë drejtim me gjithë lumenjtë e fjalëve, që janë derdhur gjatë pesë vjetëve të fundit nëpër seminare, në takime institucionale, në shtyp, etj. Komuniteti i vogël i fshatit Parpujë nuk e kuptonte aspak qëllimin fisnik të tij; pati edhe “protesta” me shkrim nga disa banorë, sepse e kishin problem për tufat e dhive që do të

Shanset u ofrohen guximtarëve
Sipërfaqja e shtratit të lumit nuk është pronë e askujt, ndonëse bën pjesë në kadastrën e inventarit të pyjeve të DSHP. Ajo

Tiranë, më 01 maj 2013

Mbërrin për herë të parë në Shqipëri
SIMPOZIUMI I 15-TË NDËRKOMBËTAR MBI ASPEKTET LIGJORE TË ZHVILLIMIT TË QËNDRUESHËM TË PYJEVE EVROPIANE
Vijon nga fq. 1
në vendet evropiane e jo vetëm, por në veçanti ato me ekonomi në tranzicion. Për të arritur këtë objektiv, Simpoziumi pati në fokus të përgjithshëm përshtatjen e legjislacionit dhe rregulloreve për menaxhimin e qëndrueshëm të pyjeve në një mjedis në ndryshim. Objektivat specifike të tij ishin krijimi i mundësive për specialistë nga vende të ndryshme, për t’u njohur dhe për të diskutuar zhvillimet e fundit në fushën ligjore dhe të politikave, me ngjashmëritë dhe dallimet. Kjo veçanërisht në kontekstin e rolit integral të shkencës së pyjeve, jo vetëm në kërkimin si i tillë, por edhe në harmonizimin e njohurive tradicionale, përdorimi specifik i pylltarisë në shkallë të vogël dhe cungishte, çështjet e pylltarisë në lidhje me traditat dhe nevojave të popullatave rurale të Ballkanit, ndikimi i tyre sociale e mjedisor. Gjithashtu, lehtësimi i diskutimit mbi zhvillimet evropiane që kanë të bëjnë me ligjin dhe legjislacionin mjedisor dhe këmbimit të përvojave në formulimin, zbatimin e administrimin e pyjeve të tyre dhe ligjet e ndërlidhura me tokat pyjore dhe për të lehtësuar krahasimin e tyre. Inkurajimi dhe mbështetja e një diskutimi të përgjithshëm nëpërmjet pyetjeve të hapura, problemeve dhe zgjidhjet e mundshme, që u identifikuan gjatë takimit, ishin një tjetër objektiv i tij. Dita e parë e simpoziumit u zhvillua në ambientet e Akademisë së Shkencave në Tiranë. Fjalën e hapjes e mbajti drejtori i CNVP - Ballkan, Z. Peter Kampen. Po ashtu, përshëndetën Z. Peter Herbst, koordinator i IUFRO dhe Z. Arsen Proko, drejtor i Pyjeve dhe Kullotave pranë MMPAU. Tematikat e trajtuara gjate prezantimeve dy ditët e para ishin: përafrimi i ideve politike referuar pyjeve dhe ligjeve mjedisore në fuqi që nga viti 1990 për realizimin, masat zbatuese dhe dispozitave ligjore; Politikat dhe mundësitë e menaxhimit, në lidhje me konfliktet e mundshme ndërmjet menaxhimit të pyjeve në shkallë të vogël dhe/ose shkurret në Pylltari/pyjet industriale, si dhe konservimi/rotacioni/bio-energjia, komunitetet rurale/nevojat industriale; Balancimi në mes të pyjeve dhe konservimit të natyrës në nivel të pronës publike dhe/ose private, specifikat lidhur me pronësinë/të drejtave të përdorimit, kufizimet ligjore mbi pronën, prerjet ilegale të pyjeve dhe degradimi i cungishteve; Partneriteti publik-privat në pylltari, duke përfshirë edhe specifikat e CEE dhe shteteve të Ballkanit në lidhje me marrëdhëniet e administratës pyjore me pronarët e pyjeve publike /private, dhe sektorit të pyjeve, si një e tërë; Modelet e administratës pyjore publike; Prirjet në zhvillimin e sektorit të pyjeve dhe të politikës pyjore në kushtet e tanishme në Evropë. Dita e tretë e Simpoziumit ishte organizuar në formën e vizitës në terren. Ajo u zhvilluan në Komunën e Kthelles të rrethit të Mirditës. Programi i larmishëm i ditës u zbukurua më tepër nga mikpritja dhe zemërgjerësia mirditore. Fillimisht u bë një vizitë në pyllin e fermerit Frok

Radaci. Pjesëmarrësit u priten dhe u përshëndetën nga përfaqësuesit e autoriteteve lokale, si nënprefekti i qarkut Lezhë, kryetari i Komunës, shefi i menaxhimit pranë Drejtorisë së Shërbimit Pyjor Mirditë, nënkryetarja e Federatës Rajonale të Pyjeve dhe Kullotave. Vizita në terren, po ashtu, u shoqërua me diskutime veçanërisht në lidhje me procesin e regjistrimit të pyjeve dhe kullotave pranë njësive të qeverisjes vendore deri tek përdoruesi i fundit. Përfaqësuesit e CNVP, së bashku me ata të Federatës Kombëtare të Pyjeve dhe Kullotave Komunale, prezantuan setin e dokumenteve të nevojshëm për përfundimin e këtij procesi. Fermeri Frrok Radaci u shpreh shumë i kënaqur që tashmë i njihet pylli i trashëguar brez pas brezi nga gjyshërit dhe stërgjyshërit. Unë tha ai, prej vitit 1990 këtë pyll e konsideroj pronë timen, jo vetëm për faktin se e kam të trashëguar nga gjyshërit, por ma njeh këtë të drejtë fshati dhe strukturat shtetërore në Komunë. Ka mëse 20 vjet që këtë pyll vetëm e kam mbrojtur nga

dëmtimet e zjarret dhe sot ai ka një rritje rreth 9 m3/ha, sipas studimit që kanë bërë specialistët Albana Lleshaj dhe Arjol Lila. Unë tani kam më shumë njohuri për pyllin dhe kam më të qartë strategjinë dhe aktivitetet që duhet të bëj për të plotësuar nevojat e mija por gjithmonë duke e përdor pyllin në mënyrë të qëndrueshme. Me dashamirësinë që i karakterizon banorët e komunës së Kthellës, ai i ftoi të pranishmit në oborrin e shtëpisë së tij ku të gjithë patën mundësi të shijojnë bukuritë e natyrës përreth dhe gatime tradicionale të zonës. Pjesëmarrësit u larguan nga Kthella me përshtypjet më të mira. Simpoziume të tillë kanë rendësi të veçantë për vendin dhe pylltarinë tonë, pasi sjellin bashkë eksperienca nga vende të ndryshme të botës dhe na japin mundësinë e pasqyrimit të përvojave tona pozitive dhe progresit të arritur nga viti në vit. Një falënderim shumë i veçantë shkon për organizatorët e këtij Simpoziumi, Peter Herbst, Peter Kampen, Sheza Tomçini dhe Haki Kola.

4

Kurora e Gjelbër
Me mbështetjen e donatorëve është hartuar një Strategji për periudhën 20102020. Shumë investime janë bërë për të hartuar plane menaxhuese afatgjata për pyjet publike (madje edhe për zonat e mbrojtura?!), të cilat po vjetrohen pa u zbatuar asnjëherë. Po ashtu, janë investuar shumë para për pyllëzimin e tokave publike. Rezultatet e këtyre investimeve nuk po duken askund?! Të nderuar deputetë! Perëndimi e ka zbatuar reformën mbi tokën pyjore në viti 1848, të cilën ia ka dhënë fshatarit për të përmbushur nevojat e tij. Kjo reformë nuk është zbatuar në territoret e pushtuara nga perandoria osmane. Reforma serbe e kohës së pushtimit, ua mori pyjet pronarëve, duke përdorur kritere politike. Prandaj ne sot, për këto shkaqe, po përballemi me ankesa nga banorët e Rugovës, të cilët janë të interesuar që t’i kthejnë pronat e tyre, të cilat u takojnë. Pra, Kosova ende nuk e ka përfunduar reformën për të drejtat mbi tokën pyjore. Për të dalë nga kjo gjendje, kërkohet nga qeveria, që ajo urgjent të ndërmarrë një reformë të thellë, e cila duhet të japë efekte shumëqëllimore, si në vështrimin mjedisor edhe në atë social dhe ekonomik. Sfida jonë është që sloganin botëror “Pyjet për popullin”, ta kthejmë në realitet. Kjo kërkon nga institucionet, angazhim serioz, për të analizuar traditën tonë të menaxhimit me pyjet, për t’i deleguar përgjegjësitë e menaxhimit te komunat dhe popullsia lokale, duke i qartësuar të drejtat dhe detyrimet pronësore. Unë e konsideroj popullin tonë si zgjidhje të mundshme të këtij problem. Ne duhet të guxojmë e t’i delegojmë tek ai të drejta dhe përgjegjësi. Ai nuk mund të mbetet hajdut i “pronës së vet”. Ai nuk duhet të ndahet nga pylli i tij, rreth të cilit e ka ndërtuar shtëpinë e vet dhe nuk duhet t’ia fusim armën në fyt. Përkundrazi, ai duhet të angazhohet të luajë rolin që i takon, duke u përfshirë në menaxhimin e kësaj pasurie kombëtare. Për më mirë, kjo reformë është në harmoni me politikat evropiane, të cilat synojnë që pyjet t’u kthehen njerëzve, për t’u vënë në shërbim të plotësimit të nevojave të tyre dhe rritjen e mirëqenies. Së fundi, dëshiroj të jap disa rekomandime, të cilat shpresojmë se do të merren parasysh: 1. Të iniciohet sa më shpejt, hartimi i një reforme për pylltarinë, që të ketë parasysh tre dimensionet e menaxhimit të qëndrueshëm të pyjeve (ekonomik, mjedisor e social), të cilat duhet të menaxhohen sipas kritereve të BE. 2. Të harmonizohet baza ligjore, ku të definohen saktësisht rolet dhe përgjegjësitë e menaxhimit, në mes të niveleve qendrore dhe dy niveleve të qeverisjes (lokale e qendrore). 3. Të definohen me Ligj pronarët e pyjeve të Kosovës (cila nga ministritë, komunat apo pronarët privatë). 4. Plani strategjik të harmonizohet me planet opercionale të prerjeve, për të harmonizuar nevojat e popullsisë për dru me potencialin prodhues të pyjeve dhe të obligohen të gjithë pronarët e pyjeve, që t’i zbatojnë këto plane. 5. Ligji i ri i Pyjeve, t’ua njohë pronarëve, pronësinë; shtetit rolin e hartimit të politikave; kompanive profesionale, menaxhimin; administratës publike, kontrollin e zbatimit të ligjit dhe qytetarit përfitimin. 6. Pyjet në zonat e mbrojtura (në Malin Sharr dhe Bjeshkët e Namuna) të menaxhohen nga pronarët, duke respektuar standardet e BE për zonat e mbrojtura. 7. Të ngrihet një sistem arsimor (i mesëm dhe universitar) për edukimin e ekspertëve për pyjet. 8. Të ngrihet infrastruktura fizike për menaxhimin e qëndrueshëm të pyjeve dhe mbrojtjen e tyre nga fatkeqësitë natyrore (zjarret, stuhitë, etj.). 9. Të zbatohen rekomandimet e Strategjisë për menaxhimin e pyjeve me Partnerite Publiko-Private, për përfshirjen e të interesuarve që kanë kapacitete në menaxhimin e pronës publike. 10. T’u hiqen armët rojave të pyjeve dhe të aplikohen shërbimet këshillimore, për rojat e pyjeve dhe për të gjithë shfrytëzuesit e tyre. 11. Të obligohen shfrytëzuesit e pyjeve që biomasën e pyllit ta largojnë prej aty dhe të subvencionohen ata që shfrytëzojnë përpunimin për shndërrimin e saj në bioenergji. Faleminderit!

Sloganin “Pyjet për popullin”, Kosova duhet ta kthejë në realitet
Vijon nga fq. 1
Të nderuar deputetë! Mbi 40 % e Kosovës mbulohet nga pyjet, që shtrihen mbi toka pjellore. Shteti është pronar i rreth 60 % të Pyjeve më të mira të vendit, të cilat janë problemi kryesor i pyjeve, ndërsa rreth 40 % janë private, të cilat përkundër vështirësive të shumta, menaxhohen më mirë dhe janë furnizuesit kryesorë legalë të popullsisë me dru. Studime të ndryshme kanë konstatuar nivel të lartë të përdorimit të drurit për ngrohje nga familjet tona, që i bie të jetë deri në 10 herë më i lartë se sa prodhimi legal i druve, këtë aktualisht e raportojnë institucionet përgjegjëse?! Kjo diferencë merret ilegalisht nga pyjet, duke lënë pasoja afatgjata në rreth 70 % të tyre, të cilat kanë nevojë për masa përmirësimi. Të gjithë e vlerësojnë popullsinë lokale si problemin kyç për këto prerje ilegale. Konsumatorët e druve jetojnë kryesisht në zona rurale. Ata aty janë të punësuar, krijojnë të ardhura ekonomike dhe e garantojnë mirëqenie për familjet e tyre nga pyjet, me të cilët kanë jetuar nëpër kohë, duke i dhënë e marrë njëri - tjetrit. Sfidë janë familjet që nuk disponojnë më pyje të vetat dhe kanë të njëjtat nevoja, që i plotësojnë me rrugë ilegale, te pylli i shtetit. Këta banorë pa tokë pyjore, janë të privuar nga mundësia që të kontribuojnë për rritjen e pyllit dhe furnizimin legal të familjeve të tyre me dru për ngrohje edhe pse jetojnë pranë tyre. Të nderuar deputetë! Për pyjet tona, ne paguajmë taksa, për t’i shfrytëzuar në mënyrë të qëndrueshme, sipas potencialit që kanë, me përfitim e jo që taksat e ndara nga buxheti i familjeve tona, të shpenzohet duke e paguar metrin e druve 90 •, sa e paguam këtë dimër, për shkak të acarit të madh që na kapi. Në të vërtetë kjo i bie se njerëzit tanë paguajnë taksa për ta privuar veten e tyre nga shfrytëzimi i potencialit të pyjeve. Për më keq, kjo i bie edhe për te rënë rreth 10 mijë qytetarë për çdo vit, në konflikt me ligjin, pse duan të plotësojnë njërën nga nevojat më elementare të jetës, atë të ngrohjes së votrave të tyre, që është nevojë ekzistenciale?! Përpjekje për t’i përmirësuar politikat, bazën ligjore dhe menaxhimin e kësaj pasurie kombëtare, ka pasur vazhdimisht, por arritjet nuk janë të kënaqshme. Shteti, me 60 % të pyjeve më të mira, kontribuon vetëm me 22 % prodhim vjetor të druve (34.000 m3/vit). Ndërsa pronarët privatë, me 40 % të sipërfaqes, kryesisht pyje të ulëta, sigurojnë rreth 78 % të prodhimit vjetor legal të druve (2012)?! Për 14 vjet me radhë është harxhuar shumë buxhet, energji njerëzore e studime për ndërprerjen e prerjeve ilegale, si nga qeveria, donatorët e gjykatat dhe asnjë rezultat nuk kemi arritur?! Kjo ka ndodhur sepse është punuar mbrapsht. Në vend që ky mund të derdhej për planifikimin dhe zbatimin e prerjeve legale, ka ndodhur e kundërta?! Kjo është arsyeja që debati për prerjet ilegale në pyje është përherë i pranishëm. Ky debat na ka çuar deri në absurd, sa ka mashtruar shtetin, që në përpjekje për t’i ndaluar prerjet ilegale, u ka vendosur pushkët në supe, rojeve të pyllit. Edhe kjo përpjekje, ka dështuar dhe ka rezultuar me acarimin e panevojshëm të raporteve të shtetit me popullin, ndërsa të gjitha këto eksperimente i kanë paguar pyjet e Kosovës, të cilat po vazhdojnë të degradohen e shkatërrohen. Nga emocionet, pak kush u kujtua se mbrojtja e pyjeve me pushkë është metodë bolshevike. Në shtetet demokratike pyjet mbrohen me dije. Edhe përpjekjet për reformim e ndryshim kanë qenë të vazhdueshme. Ligji i Pyjeve i vitit 2003 ka qenë gjithmonë objekt kritikash e përmirësimesh. Me decentralizim, komunave u është deleguar mbrojtja dhe prerjet e pyjeve. APK-së i është lënë e drejta e planifikimit vjetor dhe e kontrollit. Që atëherë, akuzat e ndërsjella vazhdojnë dhe situata në pyje është keqësuar.

Përvojë nga një vizitë shumë mbresëlënëse
Vijon nga fq. 1
e Gjirokastrës. Ky grup shkoi në disa komuna për t’u njohur me disa modele që po prezantohen nga projekti se si mund të menaxhohen këto burime natyrore, duke rritur qëndrueshmërinë, por dhe duke siguruar të ardhura për rritjen ekonomike të fermerëve në këto zona. Në përbërje të grupit kishte përfaqësues nga komunat ku po zbatohet projekti, nga Shkreli dhe Shllaku, nga Shkolla Pyjore dhe nga Federata Rajonale, Shkodër. Takimet nisën në Gjinar të Elbasanit, ku në një takim të organizuar nga kryetari i kësaj komune, pjesëmarrësit u njohën me përvojën e saj për ruajtjen dhe shtimin e pyjeve. E pamë edhe me sytë tanë punën e mirë që komuna dhe vetë banoret kanë bërë. Ishte kënaqësi njohja nga përfaqësuesi i zyrës së pylltarisë së komunës me gjendjen në këtë komunë dhe modelet e realizuara. U njohëm me fazën ku ishte projekti, që po realizohet në këtë komunë, që dukej se kishte ecuri të kënaqshme. Nga grupi ynë u dhanë disa fidanë sherbele, gjë që u mirëprit nga

fermerët, pasi kishin mendimin që ta praktikonin edhe në ato zona. Dita e dytë ishte parashikuar për në Korçë. Prandaj, herët në mëngjes, pasi u bashkuam me grupin vendas që do të na shoqëronte, me këshilltarët e CNVP dhe me kolegët nga Federata Rajonale e Korçës, u nisëm për në komunën Liqenas, aty ku dhe projekti po punon. Aty, ishte kënaqësi të njiheshe me disa fermerë që punonin për kultivimin e çajit të malit, model i ofruar nga projekti. Për të mësuar ishte edhe puna

e bërë me pyjet, të cilët jo shumë kohë më parë ishin në gjendje shumë të keqe, por tani me përkushtimin dhe punën e te gjithëve kishte nisur një kthesë e dukshme. Në një bisedë, Kiçoja, koordinatori i Federatës, na tregoi se para dy dekadash, dallimi mes pyjeve andej e këndej kufijve shtetërorë ishte e dukshme, por ky ndryshim ka ardhur duke u zhdukur, gjë që tashmë bie në sy. U njohëm gjithashtu me fazën e kalimit të pyjeve në përdorim tek fermeri, sipas një mënyre që ndiqej në këtë komunë. Njohja me Parkun Kombëtar ishte me shumë interes. Koordinatori i këtij parku na njohu me punën e bërë për të pasur një pasuri të tillë, si dhe me përpjekjet që bëhen për menaxhimin e tij. Dita e trete ishte në Gjirokastër, për t’u njohur me mënyrën se si fermerët menaxhojnë kullotat e tyre, që të jenë më të sigurta dhe më jetëgjata. Ixh. Ferdin Liçaj na njohu me modelin që u është ofruar blegtorëve dhe fazat që këto kullota do të ishim më të qëndrueshme. Ky model u pa nga grupi edhe në terren, pikërisht në komunën Picar, ku u organizua edhe një bisedë me blegtorë, që dukej se ishin të kënaqur me modelin që ofrohej. Të nderuar lexues, me këto pak radhë u përpoqëm të sjellim diçka nga ajo përvojë që gjetëm gjatë një udhëtimi treditor në qarqet

Elbasan, Korçë e Gjirokastër. Këto pësoja do t’ia shtojmë asaj të fituar në qarkun tonë të Shkodrës. Pa u zgjatur, mendojmë se është rasti të falënderojmë ata që na mundësuan këtë aktivitet, si dhe këshilltarin e CNVP Mark Rupa, me zyrë në Shkodër dhe përfaqësuesit e zyrave në Korçë e Gjirokastër. Falënderim i veçantë për kryetarin e komunës Gjinar, si dhe për drejtuesit e koordinatorët e tri federative. Të gjithë janë të mirëpritur në Shkodër, ku do të gjejnë gjera te bukura, si ato që ka krijuar natyra, ashtu edhe ato që ka bërë dora e njeriut.

Vijon nga fq. 1

Konsumi i energjisë nga familjet në Kosovë
Evropë me 1600 kgke/1000 • PPB. Familjet në Evropë, priren të konsumojnë rreth 26 % të konsumit total kombëtar të tyre të energjisë. Në vitin 2010, në Planin Kombëtar të Efikasitetit të Energjisë të Ministrisë së Energjisë dhe Minierave të Kosovës tregohej se rreth 33 % e konsumit të energjisë në Kosovë, ishte konsumuar prej 312.711 familjeve të vendit (rreth 7 % më e lartë se mesatarja evropiane). Numri total i familjeve që përdorin lëndë drusore për ngrohje në Kosovë, vlerësohet në 271.161 të tilla. U evidentua që 36 % e banesave të Prishtinës përdornin lëndë drusore për ngrohje. Kjo ishte në një masë prej 7.58 m3/vit. 85 % e të gjitha banesave të tjera të zonave urbane, përdornin lëndë drusore në sasinë 9.75 m3/vit. 100 % e shtëpive të fshatrave përdornin lëndë drusore në sasinë 11.47 m3/ vit. Përafërsisht në Kosovë konsumohet 9.6 m3 lëndë drusore çdo vit. Vrojtimet e UAK tregojnë se konsumi total i lëndës drusore nga banesat e Kosovës është në rendin e 2.4 - 2.9 milionë m3/vit. Në një publikim të vitit 2008 të bërë nga një ekip i Universitetit të Prishtinës, jepej një vlerësim prej 1.5 milionë m3 konsum të lëndës drusore në vit. Një tjetër studim tregonte që rreth 37 % e 446.000 hektarëve me pyje të Kosovës dhe 35 % e të gjithë sasisë së drurëve të zjarrit, vinin nga shfrytëzimet e paligjshme. Studimi i UAK, demonstron një nevojë për investigim të mëtejshëm në konsumin e brendshëm të lëndës drusore dhe rregullimin e prerjeve në pyje. Emetimet e drurëve të zjarrit dhe qymyrit të drurit janë shqetësuese për shëndetin dhe mjedisin. Emetimet e drurëve të zjarrit, janë më të varfra në dyoksid karboni, krahasuar me emetimet nga qymyri dhe karburantet fosile (sipas peshës 1/25 e sasisë së lëshuar për ton linjit). Emetimet e tjera nga druri, duke përfshirë monoksidin e karbonit dhe metanin, janë të rrezikshme për mjediset e brendshme për të vegjlit dhe të moshuarit. Metani konsiderohet si gaz relativisht potent me efekt serë. Ai ka potencial të lartë në ngrohjen globale, 72 herë më shumë se CO2. Çështje më të gjera shëndetësore dhe mjedisore ekzistojnë me përdorimin ekstensiv të sobave me dru zjarri. Efikasiteti i sobave me dru zjarri, mund të jetë më i lartë se 70 80 %, por shumë nga sobat në Kosovë pritet të kenë efikasitet më të ulët se këto vlera. Sobat më të mirë dizajnuara dhe më të shtrenjta, gati nuk nxjerrin fare tym, fare pak hi dhe kërkojnë më pak dru zjarri, kështu që pakësojnë emetimet për të njëjtën prodhim nxehtësie. Sobat e vjetra ka gjasa të lëshojnë 15 – 30 g tym në orë. Sobat me dru zjarri amerikane, të certifikuara nga EPA, prodhojnë vetëm 2 – 7 g tym në orë (limiti i nxjerrjes së tymit i detyrueshëm i EPA-s është 7.5 g tym/orë, për sobat jokatalitike dhe 4.1 për sobat katalitike). Aktualisht ka shumë pak të dhëna mjedisore të disponueshme për Kosovën. Stacioni Hidro-meteorologjik në Prishtinë tregon që shpërndarja e grimcave në ajër është 44 % më e lartë se limitet e BE. Me instalimin e teknologjisë tregtare të mirëprovuar, pakësimi i grimcave të qymyrit është i arritshëm. Qymyri me shumë hi linjiti i Kosovës, prodhon emetime të pakta dyoksidi të sulfurit, të cilat janë rreth 8 % të vlerës limit të BE. Të dhënat e konsumit të energjisë të siguruara në këtë publikim të UAK, do të japin një kontribut të vlefshëm në drejtim të zhvillimit politik dhe planifikimit familjar. Nivelet e SO2, NO2, CO e O3 të Kosovës, nuk i kalojnë vlerat limit të BE. Konsumi i qymyrit (për prodhim energjie) në Kosovë është me rëndësi jetike për ekonominë. Rezervat e qymyrit të Kosovës janë shumë substanciale me rezerva linjiti prej 10 miliardë ton. Vetëm Gjermania (42 miliardë ton) dhe Polonia (14 miliardë ton) kanë rezerva më të mëdha linjiti në Evropë se Kosova. Një sfidë madhore për Kosovën me qymyrin dhe drutë e zjarrit, janë emetimet e grimcave, metanit dhe ndotësve të tjerë. Në vitin 2010 kishte vetëm një stacion monitorimi të cilësisë së ajrit në Prishtinë (Instituti Hidro-meteorologjik i Kosovës). Ky stacion ekzistues regjistron nivelin e grimcave në ajër (72 mikrogram për m3), i cili e tejkalon nivelin e pranueshëm të BE (50 mikrogram për m3). Familjet në Kosovë paguajnë përqindje shumë më të lartë të të ardhurave të tyre për elektricitet, edhe pse tarifat e energjisë elektrike janë ndër më të ulëtat në Evropë. Vende si Britania e Madhe, Italia e Gjermania paguajnë rreth 15 cent/kWh. Vende si Kosova, Serbia dhe Maqedonia paguajnë rreth 5 cent/kWh. Rritja potenciale e tarifave të energjisë në Kosovë do të shtojë presionin mbi shumicën e familjeve dhe do të nxisë rritjen e përdorimit të burimeve alternative. Studimet e UAK tregojnë që rreth 60% e shtëpive të zonave urbane të Kosovës paguajnë ndërmjet 10 e 30 % të të ardhurave të familjeve të tyre për përdorimin e energjisë elektrike. Kjo veçanërisht është një barrë shumë e madhe dhe është arsyeja kryesore se pse drutë e zjarrit janë kaq dominues. Të dhënat e grupuara për gjashtë qytetet më të mëdha Në verën e vitit 2012, gjashtë qytetet më të mëdha të Kosovës, Ferizaj, Gjakova, Gjilani, Mitrovica, Peja dhe Prizreni, u vizituan nga ekipet e studentëve të UAK me pyetësorë anketimi për efikasitetin e Energjisë së Familjeve. Anketimet për kryeqytetin, Prishtinën, qenë Ne vitin 1968 u krijua Ndërmarrja Pyjore e Mirditës, ku Pal Brozi emërohet drejtor, detyrë që e kreu me përkushtim deri në vitin 1971. Më pas, për pesë vite, punoi sekretar i Komitetit Ekzekutiv të Mirditës dhe me 1976 rikthehet në kryeinxhinier në Ndërmarrjen Pyjore. Në janar 1978 emërohet drejtor i NP Drurit në Rrëshen, ku vazhdoi deri më 1991. Siç kujtonte edhe vetë Pali, ajo ka qenë periudha më e vështirë e jetës së tij. Por, Pali asnjëherë nuk u shkëput nga informacioni për zhvillimin e qëndrueshëm të ekonomisë pyjore. Asnjëherë nuk kërkonte dhe as nuk pranonte që të abuzohej me planin e prodhimit në dëm të parimeve silvikulturale. Vitet e fundit ai kaloi në DSHP Mirditë, si specialist dhe shef i seksionit plo-tësuar më herët në verën e vitit 2010. Banesat totale të vizituara gjatë periudhës 2010 – 2013 llogariten në 5.338 të tilla. Një total prej 2.996 banesash nga të gjashtë qytetet, siguron një komplet të dhënash mbresëlënëse e gjithëpërfshirëse, të cilat janë më të besueshmet deri tani në Kosovë dhe janë të dokume-ntuara. Censusi i Kosovës raporton që 42.6 % e popullsisë së vendit jetojnë në qendrat urbane. Të dhë-nat e mbledhura nga gjashtë qytetet më të mëdha të Kosovës janë anali-zuar në bazë të madhësisë së sipërfaqes së dyshemeve të banesave. Në këto qendra urbane, 92 % e të gjitha banesave të vizituara kanë sipërfaqe dyshemeje ndërmjet 50 – 250 m2. 19 % e banesave kanë sipërfaqe 86 – 100 m2 dhe 21 % me sipërfaqe 101 – 150 m2. Në pjesën më të madhe të të gjitha banesave, shumica prej tyre ngrohnin vetëm një ose dy dhoma në periudhën e dimrit. Në banesat më të vogla (< 50 m2) 65 % e tyre ngrohin vetëm një dhomë. Në shumicën e rasteve shtëpitë blejnë 6 – 10 m 3 lëndë drusore çdo vit. Në banesat me madhësi mesatare 86 – 100 m2, 66 % e tyre blejnë 6 – 10 m3 në vit dhe 16 % blejnë 11 – 15 % m3 në vit. Mbi 45 % të banesave më të mëdha shpenzojnë mbi 325 • çdo vit për blerjen e lëndës drusore, ndërsa në banesat e vogla 38 % shpenzojnë 101 -175 •. Afërsisht gjysma e shtëpive paguajnë 31 – 60 • në muaj për faturat e tyre të energjisë të muajit janar. Afërsisht gjysma e shtëpive më të vogla kanë 6 – 10 llamba elektrike dhe afërsisht gjysma e shtëpive të mëdha kanë më shumë se 15 të tilla. Historiku i banesave Mbi 60 % e të gjitha banesave në të gjashtë qytetet janë ndërtuar në periudhën 1970 – 2000. Vetëm 20 % e shtëpive janë ndërtuar pas vitit 2000. Rreth 15 % janë ndërtuar para vitit 1970. Kështu që pjesa më e madhe e banesave janë rreth 12 deri 42 vjeçare dhe vetëm 1/7 e banesave janë më të vjetra se 42 vjet. Kështu që shumica e tyre janë të përshtatshme për investimin në përmirësimet e efikasitetit të energjisë. Vetëm rreth 4 % e të gjitha shtëpive kishin më pak se 50 m2 hapësirë banimi dhe 4 % kishin më tepër se 250 m2 hapësirë. Mbi 90 % e të gjitha shtëpive kanë 51 – 250 m 2 hapësirë banimi. Mbi 55 % e shtëpive në Kosovë u pa të kenë midis 5 dhe 8 njerëz që jetojnë në to. Rreth 1/3 e të gjitha banesave urbane kanë 4 ose më pak njerëz që jetojnë në to. Më pak se 10 % e të gjitha banesave kanë më shumë se 8 njerëz. Përgjithësisht në pjesën më të madhe të Evropës, madhësia e preferuar e familjes vazhdon të jetë me dy fëmijë. Madhësitë e familjeve në Kosovë janë më të mëdha sesa të Policisë Pyjore deri në vitin 1999, kur doli në pension. Gjatë mëse 40 vjetëve Pali u dallua jo vetëm si specialist i përkushtuar për pyjet, por edhe për aftësitë e tij organizuese e drejtuese në çdo detyrë të ngarkuar. Ai ishte korrekt dhe konkret në çdo hap të jetës, ndërtonte raporte dhe komunikime serioze me kolegët, vartësit dhe eprorët, deri tek punëtori i thjeshtë në prodhim. Janë këto disa nga virtytet e bënë të respektueshëm nga të gjithë, punonjës të ndërmarrjeve, qytetarë, kolegë, etj., jo vetëm në Mirditë po edhe në rrethe të tjera. Pal Brozi ishte jo vetëm modeli i mirë i një intelektuali bashkëkohor, i një prindi shembullor, njeri me virtyte të larta, me korrektesë e respekt të lartë në shoqëri. ato të Evropës. Madhësia mesatare sipas OECD në fillim të viteve 2000 ishte 3.9 njerëz. Irlanda kishte madhësinë mesatare më të madhe me 4.3 njerëz. Madhësitë e familjeve në rajonin e Ballkanit priret të jenë më pak se katër njerëz (Rumania, Sllovenia dhe Greqia ishin të gjitha rreth 3.9 dhe Bullgaria 3.6). Në zonat rurale të Shqipërisë, 55 % e familjeve janë me nga 4 njerëz. Numri mesatar i lindjeve për çdo grua në Shqipëri është 1.6. Si në aspektin rajonal ashtu edhe në atë evropian, madhësitë e familjeve në Kosovë priren të jenë më të mëdha. Në Kosovë rreth 1/3 e popullsisë është në kategorinë e moshës 16 – 35 vjeç. Një e treta tjetër është në kategorinë 36 - 65 vjeç. 59 % e popullsisë urbane të Kosovës është më pak se 35 vjeç. Në Kosovë 42% e banesave të zonave urbane kanë një person të punësuar dhe 27 % e tyre kanë dy persona të punësuar. Norma e papunësisë në Kosovë vlerësohet në 45 % (kryesisht të rinjtë, gratë dhe ata me arsim fillor). Kjo është më e larta në Ballkanin Perëndimor. Norma e papunësisë në Evropë vazhdon të rritet dhe mesatarisht shkon në mbi 10 % të fuqisë punëtore. Megjithatë, norma e papunësisë në Kosovë është ekstremisht e lartë, krahasuar me shumicën e shteteve evropiane. Sistemet e ngrohjes Një rezultat domethënës nga anketimet tregon se mesatarisht 85 % e banesave të zonave urbane përdorin lëndë drusore si burimin e tyre kryesor të ngrohjes. Vetëm rreth 9 % e banesave urbane përdorin energjinë elektrike për ngrohje. Druri është burimi më i lirë i lëndës djegëse dhe energjia elektrike vazhdon të jetë komoditet i kushtueshëm për pjesën më të madhe të banesave. Norma e konsumit të brendshëm të lëndës drusore të Kosovës parashikohet të jetë më e madhe sesa është e pranuar përgjithësisht. Struktura e konsumit në banesa është shumë selektive me 41 % të shtëpive që ngrohin vetëm një dhomë dhe 33 % e tyre ngrohin dy dhoma. Kjo është një ndërgjegje shumë efikase energjie, krahasuar me pjesën më të madhe të banesave në Evropë dhe SHBA. 87 % e banesave të zonave urbane konsumojnë 5 - 15 m3 lëndë drusore në vit. Rreth 28 % e banesave konsumojnë rreth 10 m 3 lëndë drusore në vit. Konsumi mesatar i përgjithshëm i lëndës drusore për shtëpi është 9.75 m3 në vit. Pjesa më e madhe e familjeve shpenzojnë midis 150 – 300 • në vit për blerjen e lëndës drusore. Përafërsisht në të gjitha rastet familjet përdorin lëndë drusore thjesht sepse është burimi i lëndës djegëse më i lirë. Rreth 2/3 e familjeve blejnë dru lisi dhe 1/3 blejnë dru ahu. Ndarja e parakohshme nga jeta e inxh. Pal Brozit është humbje jo vetëm për familjen dhe të afërmit, po edhe për shokët e dashamirësit, kolegët e bashkëpunëtorët e tij. Pylltarisë mirditore do t’i mungojë pionieri i saj, ai që jetën e lidhi me këto pasuri te pazëvendësueshme kombëtare. Puna dhe kontributi i inxh. Pal Brozit do të mbeten gjatë në kujtesën e gjithë atyre që e njohën nga afër. Kolë Malaj, Pirro Xhumetiku, Fadil Murra, Kristo Qendro, Mihallaq Kotro, Fadil Llubani, Sami Loka, Genc Kacori, Vlash Legisi, Gjon Fierza, Pashke Gega, Bibë Skana, Fran Gjoci, Bibe Doda ...

Kurora e Gjelbër

5

gjashtë qytetet më të mëdha të Kosovës. Gjithashtu, mbledhja e të dhënave u bë edhe në fshatrat malorë të Kosovës (150 shtëpi). Mbledhja e të dhënave të besueshme për konsumin rezidencial të energjisë për shtetin më të ri të Evropës, është ende në hapat e parë, kështu që puna studimore e UAK përbën një kontribut unik për këtë temë, veçanërisht për konsumin në zonat urbane. Në sondazhet e UAK një vëmendje e veçantë iu kushtua konsumit të drurit. Nga 5.336 shtëpi të zonave urbane, 63 % e tyre konsumonin lëndë drusore për qëllime ngrohje. Sasia mesatare e lëndës drusore për shtëpi ishte 9.75 m3/vit. Survejimi më i vogël në fshatrat malorë (150 shtëpi) tregon që 100 % e tyre, përdorin lëndë drusore për ngrohje. Sasia e lëndës drusore për shtëpi në zonat rurale është 11.47 m 3 /vit. Sipas Censusit Kombëtar të Kosovës, vlerësohet që 42.6 % e popullsisë totale jeton në zonat urbane. Kompleti i të dhënave të AUK për shtëpitë e zonave urbane, siguron tablonë më të mirënjohur të konsumit familjar të energjisë për këto 42.6 % të të gjitha banesave në Kosovë. Gjatë viteve të fundit, vende të ndryshme të BE kanë bërë ulje të konsumit familjar të energjisë, duke përmirësuar efikasitetin e energjisë familjare. Megjithatë, këto përmirësime të efikasitetit, përgjithësisht kanë qenë të mënjanuara për shkak të rritjes së kërkesës për më shumë energji. Konsumi më i madh i energjisë nëpër Evropë bëhet për ngrohje banesash. Kjo llogaritet mesatarisht në 68 % të konsumit të energjisë nga familjet në 27 vendet e BE. Konsumi i energjisë në banesat e Kosovës për ngrohje, vlerësohet në mbi 80 % e konsumit total të energjisë nga familjet. Prej vitit 1997 e deri në vitin 2007, shkalla mesatare e përmirësimit të efikasitetit të energjisë për 27 vendet e BE ishte 0.8 % në vit. Në vende specifike si Bullgaria dhe Rumania, përmirësimet e tyre në efikasitetin e energjisë, gjatë periudhës 10 vjeçare ishin përkatësisht në rendin e 1.8 % dhe 4.4 %. Vende të tilla si Gjermania, Italia dhe Kroacia kishin shkallë përmirësimi prej 1 %, 0.4 % dhe 0.2 %. Konsumi mesatar për ngrohje për banor për 27 vendet e BE është vlerësuar të jetë 21 GJ. Efikasiteti i përgjithshëm i energjisë në Kosovë, në drejtim të intensitetit të energjisë, krahasohet në mënyrë të favorshme me shumë vende të tjera në Evropë. Intensiteti i Energjisë së Kosovës për vitin 2010 ishte rreth 260 kg karburant ekuivalent i përdorur për 1000 • Prodhim të Brendshëm Bruto (PBB). Danimarka ka performancën më të mirë me intensitetin më të ulët të energjisë në Evropë me 118 kgke/ 1000 • të PPB. Bullgaria ka intensitetin më të lartë të energjisë në

U nda nga jeta inxhinieri i pyjeve Pal Brozi
Pal Brozi u lind në janar të vitit 1936 në Perlat të Mirditës, ku kreu edhe shkollën fillore, ndërsa atë shtatëvjeçare si konviktor në Shkodër. Në vitin 1953 filloi arsimin e mesëm në Teknikumin Bujqësor të Kamzës (Tiranë) ku mori njohuritë e para për pyjet. Në vitin 1957, fitoi të drejtën e vazhdimit të studimeve në Fakultetin e Pyjeve në Sofje (Bullgari), ku u njoh edhe me studentë të tjerë shqiptarë, Vlash Milaj nga Fieri, Fadil Murra nga Dibra, Avni Mustafa nga Tropoja, Filloreta Progri nga Tirana, etj. Pas diplomimit, në vitin 1961, Pali filloi punë në Rrëshen, duke qenë kështu i pari mirditor inxhinier pyjesh. Vitet e para të punës ishin një periudhë e ngjeshur dhe e vështirë. Megjithatë, Pali dhe bashkëpunëtorët e tij që në ato vite realizuan disa punime në objekte të rëndësishme me pyllëzime.

6

Kurora e Gjelbër
në formën e konkurrimit dhe të përfitojnë të gjithë ata që kanë marrëveshje të drejtpërdrejtë me komunën, me qëllim që përfitues të jenë vetë fermerët, të cilët janë të interesuar për zhvillimin e qëndrueshëm të pyjeve e kullotave për rritjen e të ardhurave nga këto burime. Më pas, ky grup bëri një takim me ZRPP në rrethin e Kukësit, ku u pritën nga drejtori i kësaj zyre z. Fatmir Gjane dhe stafi i tij. Ai bëri një përshkrim të shkurtër të procesit të regjistrimit fillestar të pyjeve e kullotave në pronësi të komunave, si dhe rezultatet e deritanishme dhe problemet që hasen në këtë proces. Deri tani tha ai - janë regjistruar pyjet e kullotat e katër komunave, janë në proces edhe dokumentet e tri komunave të tjera dhe kanë shprehur interesin edhe pesë të tjera, të cilat kanë marrë informacionin e duhur për këtë proces. Shpresojmë që deri në fund të vitit 2013 të përfundojë i gjithë procesi në rrethin e Kukësit. Ekzistojnë një sërë problemesh që hasen në zyrën e regjistrimit, pasi ne kemi rregulla standarde, të cilat duhet të plotësohen nga të interesuarit, p.sh: Sipas ligjit të regjistrimit të pronave, komunat, përveç listës së inventarit, të miratuar nga KM, duhet të paraqesin edhe hartat e pyjeve dhe kullotave në shkallën 1: 2500, në fakt ato i kanë sipas planeve të mbarështimit në shkallën 1: 25000. Problem tjetër është se VKM nr.799, dt. 29.09.2010, përcakton që “MMPAU dhe NJQV, të përjashtohen nga tarifa e shërbimeve për të gjitha veprimet që do të kryejnë pranë ZRPP për pasuritë e paluajtshme publike, pyje e kullota, që kanë në pronësi/përdorim”, por, ne që nga prilli i këtij viti e në vazhdim jemi me vetëfinancim dhe ky vendim mund të ezaurohet dhe kërkohet një tjetër! Një punonjës i stafit të zyrës, tha se kërkohet rishikim i përgjithshëm i ndarjes administrative, që nga fshatrat, komunat, rrethet apo qarqet, pasi ka shumë paqartësi në hedhjen e pasurive kadastrale. Kjo e bën të domosdoshëm rishikimin e përgjithshëm të organizimit e funksionimit të pushtetit vendor për miratimin sipas strukturave përkatëse të hartave administrative.

RRITET PËRGJEGJËSIA E
AKTORËVE VENDORË PËR MENAXHIMIN E PYJEVE Vijon nga fq. 1
është mjaft dobiprurës dhe i suksesshëm. Qeverisja vendore merr më shumë të drejta e, njëkohësisht, detyrime për qeverisjen e pyjeve dhe kullotave komunale, duke përfituar mundësi më të mëdha për zhvillimin e aktiviteteve ekonomike, që lidhen me pylltarinë komunale, mundësi për të kryer shërbime më të mira ndaj banorëve të vet, që rrjedhin nga pronësia mbi pyjet e kullotat komunale. Në këtë vështrim, katër janë drejtimet kryesore: ruajtjen dhe përmirësimin e pyjeve dhe kullotave të tyre; • Përfitime sociale, fshatarët kanë qenë tradicionalisht zotëruesit e pyjeve dhe kullotave pranë fshatit të tyre (megjithëse në mënyrë informale), por që tashmë legalizohet përdorimi i tyre nga fshati, familjet, shoqata e përdoruesve; • Përfitime mjedisore, duke qenë fshatarët të bindur se pylli e kullota u përket atyre vetë dhe kjo e sanksionuar me dokumente, ata bëhen më të ndjeshëm për mbrojtjen e pasurive natyrore dhe krejt mjedisit, për të patur më shumë përfitime direkte ekonomike e indirekte mjedisore; • Kanë të drejtë të përfshihen në skemat e subvencioneve nga agjencia e pagesave, për zhvillim ekonomik të pasurive të tyre. Për të parë nga afër këtë proces, të kalimit, regjistrimit e lidhjes së kontratave ndërmjet përdoruesit tradicional dhe komunës, një grup nga BB, kryesuar nga znj. Drita Dade, drejtoreshë për Projektin e Pyjeve; znj. Bozena Lipej, konsulente për shërbime profesionale në fushën e regjistrimit të pasurive të patundshme; z. Nehat Çollaku, drejtor i Projektit të Zhvillimit të Burimeve Natyrore, pranë Ministrisë së Mjedisit, si dhe z. Gent Çupi, koordinator i projektit, bënë një vizitë në qarkun e Kukësit. Këtë grup e shoqëronte përfaqësuesi i CNVP, zyra Kukës, z. Isuf Omuri. Në fillim ata u takuan me përfaqësues të komunës Malzi, përfaqësues të Shoqatës së PPKK, Federatës së PPKK, qarku Kukës, fermerë, që kishin lidhur kontratë me komunën Malzi, etj. Z. Osman Abazi, nënkryetar i komunës prezantoi procesin e kalimit të pyjeve e kullotave komunale nga prona shtetërore tek prona komunale dhe regjistrimi i saj në ZRPP dhe deri tek përdoruesit tradicionalë. Ky proces kishte përfunduar në fshatin Petkaj, ku ishin lidhur 9 kontratat e para dhe janë gati edhe 16 të tjera. I gjithë ky proces - tha ai - ka patur mbështetjen teknike e financiare të SNV/CNVP dhe FPPPK, si dhe bashkëveprimin e ngushtë të komunës dhe komunitetit. Z. Hasan Alia, fermer me përvojë në menaxhimin e pyjeve, i pari që kishte lidhur kontratë me komunën, u shpjegoi të pranishmëve avantazhet e këtij procesi, si dhe problemet që hasen. Sipas tij, fermeri tani ka një dokument ligjor me marrëveshje për 50 vjet me të drejtën e përdorimit, por ai kërkon që kjo marrëveshje të kthehet me të drejtë pronësie, me ligj të veçantë, pasi këtë ai e trashëgon dhe tani disponon dokumentacionin e nevojshëm për t’u njohur se i tillë. Kjo i jep më shumë siguri për të investuar në këtë pasuri, pasi e gjithë familja e tij është e lidhur me të ardhurat që sigurohen nga pylli, si për dru zjarri, lëndë drusore, bazë ushqimore për blegtorinë, të ardhura nga prodhimet që vjel nga frutat e gështenjës dhe bimët mjekësore. Z. Avdyl Meta, përfaqësues i SHPPKK, njëkohësisht edhe përdorues, i cili ka lidhur kontratë me komunën, shprehu disa shqetësime në fushën e legjislacionit, si psh: - Sot kemi VKM nr. 22, datë 9.1.2008, i cili përcakton Procedurat dhe Kriteret e Administrimit të Pyllit Komunal, nga kjo dispozitë të drejtat e përdorimit nuk janë të plota e të qarta, sidomos për mbarështimin e pyjeve dhe kullotave që jepen në përdorim të fshatit dhe familjeve, si dhe për shoqatat e përdoruesve; - Mungojnë dispozitat ligjore për kriteret dhe rregullat e shfrytëzimit të pyjeve dhe të shitjes së materialit drusor e të prodhimeve të tjera jodrusore nga përdoruesit dhe shoqatat për rritjen e të ardhurave të tyre; - Dispozitat për furnizimin e fshatarësisë me lëndë e dru zjarri apo prodhime të tjera; - Dispozitat për të nxitur shtimin e vlerës së prodhimeve drusore e jodrusore nga pyjet e kullotat komunale nëpërmjet përpunimit e tregtimit të tyre. Kalimi i pyjeve dhe kullotave në pronësi të komunës nuk është shoqëruar me kalimin e specialistëve përkatës, të fondeve, mjeteve e pajisjeve të nevojshme nga shërbimi pyjor në komuna, përpjesëtimisht me sipërfaqen që kalon, si dhe i dokumentacionit kadastral, teknik e hartografik, kjo e vështirëson menaxhimin e pyjeve, pasi komuna nuk e ka stafin të mjaftueshëm nga ana profesionale. Znj. Bozena Lipej u interesua se si është realizuar ky proces, nga ana teknike dhe nga ana administrative dhe si janë zgjidhur konfliktet. Z. Isuf Omuri prezantoi kriteret që janë zbatuar në realizimin e këtij procesi, nga ana ligjore dhe ajo teknike, duke përdorur teknologjinë e fundit për matjet në terren dhe hartimin e dokumentacionit teknik. Z. Xhelal Shuti tha se i gjithë ky proces ka patur si bazë bashkëpunimin mes aktorëve, transparencën dhe pjesëmarrjen e komuniteteve me të gjithë grupet e interesit dhe këta kanë qenë faktorët e zgjidhjes së problemeve apo të konflikteve, ku komisioni i fshatit ishte institucioni vendimmarrës. Znj. Drita Dade, i përgëzoi të gjithë aktorët, që janë përfshirë në këtë proces dhe, nënvizoi ajo, puna juaj ia vlen të përgjithësohet e të ndahet në të gjitha komunat e tjera. Ne do të kemi si kriter në projektin e ardhshëm, që projektet të jenë

1. Përmirësimi i menaxhimit të decentralizuar dhe të drejta pronësie e përdorimi më të sigurta për përdoruesit; 2. Përmirësimi i strategjive drejt menaxhimit dhe gjenerimit të të ardhurave për përdoruesit; 3. Forcimi i kuadrit institucional, politik e ligjor, në mbështetje të përdoruesve; 4. Përmirësimi i menaxhimit të pyjeve e kullotave, përmes kapaciteteve të fuqizuara të NjQV, në mbështetje të zhvillimit të qëndrueshëm. Ky proces synon regjistrimin e pyjeve dhe kullotave në pronësi të NjQV-ve dhe, pas kësaj, lidhjen e kontratave mes NjQV dhe përdoruesve tradicionalë. Avantazhet: Këto familje do të kenë mjaft përfitime nga procesi i kalimit: • Përfitime ekonomike – meqë nxjerrin prodhime drusore e jodrusore; • Ushqim për blegtorinë dhe të ardhura për jetesë, të cilat do të vijnë në rritje, nga që të gjithë fshatarët janë të interesuar për

Çmimi “Vasfi Samimi” kalon në Kosovë
Vijon nga fq. 1
Sa elementë interesant u bënë bashkë në këtë ditë të bukur pranvere. - Udhëtonim për në Kosovë, udhëtim që vazhdon e vazhdon të na krijojë emocione nga vetë fati i historisë mes dy pjesëve të vendit tonë. - Udhëtonim me emocion sepse bashkë me grupin ishte edhe një pjesë e shpirtit të Dr. Samimit, i biri, Genci. - Udhëtonim me librin e Dr. Samimit në duar, shkruar në vitin 1945, me titull “Nëna Kosovë”. - Udhëtonim drejt inxhinierit Haki Kola, që ka shkuar të shërbejë në Kosovë, si dikur vetë Dr. Samimi. - Udhëtonim drejt Grykës së Rugovës, motrës së Luginës së Valbonës, por që pak nga ne e kanë parë. - Udhëtonim drejt kolegëve të rinj kosovarë, që pak nga ne i njihnin. - Udhëtonim me dëshirën se do të takonim edhe shpirtbardhin Prof. Ahmet Osja, i cili nuk mungon kurrë në ditë të tilla me shenjë, aq më tepër sot që ai na pret edhe si kryeredaktor i Gazetës “Kurora e Gjelbër”. - Udhëtonim duke pasur në çantë letrën përshëndetëse të gazetarit të njohur Fuat Memeli, i cili na dërgon përshëndetje të ngrohta nga Bostoni i largët, edhe si ish-kryetar i shoqatës sonë të gazetarëve. Me ne edhe drejtuesi i CNVPShqipëri, inxh. Janaq Male. Të gjitha këto emocione u bënë në një kur arritëm në Rugovë e u takuam me kolegët kosovarë, pikërisht në Restorantin e drunjtë e të bukur “BJESHKA”. Aq më tepër që midis tyre ndodhej edhe deputeti i Kosovës, zëvendëskryereaktor i gazetës “Kurora e Gjelbër”, inxh. Nijazi Idrizi. Bashkë me të edhe Bashkimi, Miftari e Luani, Semi e Ardita, njerëz që e duan pyllin dhe zhvillimin e qëndrueshëm të tij. Takimi filloi me përqafimet e përzemërta me kolegët nga Kosova, me respektin e pronarëve të Restorantit dhe peizazhin e bukur që na rrethonte. Inxhinieri Gjon Fierza, që hapi takimin, paraqiti programin e asaj dite. Fillimisht u njohëm me portretin e Dr. Samimit, të këtij shqiptari shumëpërmasor. Edhe kolegët nga Kosova ndien krenari kur mësuan

për shkencëtarin dhe shqiptarin e madh. Pjesëmarrësit diskutuan gjatë dhe shprehën kënaqësinë që ky çmim i jepet inxhinierit Haki Kola, i cili mbart shumë cilësi “vasfijane”. I përkushtuar, kompetent, letrar, gazetar, njeri i qeshur e i dashur si vetë shembulli që i ofroi komisioni i çmimit. Hakiu, duke marrë çmimin nga duart e kolegut tonë të nderuar lezhian Gjovalin Gjeloshi, tha: “Mua më duket se ky çmim është një peshë e madhe për personin tim, por të paktën që nga sot e deri sa të jetoj, do mundohem të bëj punë shtesë, që t’i afrohem sadopak kësaj merite dhe këtij emri të madh, që më akordohet”. Edhe unë, shkruesi i këtyre radhëve, atë ditë dhe vazhdimisht ndiej emocione që pata fatin, që komisioni të më akordojë për herë të parë në vitin 2012 këtë çmim. Karriera e Dr. Samimit është një stekë shumë e lartë, dhe vetë stërvitja për ta kapërcyer atë stekë përbën një

krenari për çdo kandidat të këtij çmimi. Akoma mund të shkruhej për këtë ditë, sidomos për pamjet që kaluam para syve gjatë udhëtimit që bëmë në disa fshatra të Grykës së Rugovës, por të mos bëhemi të mërzitshëm e të lemë vend edhe për kolegët të sjellin përshtypjet e tyre. Kolegët specialistë të bujqësisë, pylltarisë dhe gazetarisë, gjithashtu falënderojnë kryetarin e shoqatës, gazetarin veteran Xhevdet Bashllari për dashurinë që tregon në organizimin e akordimit të këtij çmimi dhe gjithë veprimtarive të Shoqatës. Takimi gjithashtu ishe një ditë pune. Pjesëmarrësit diskutuan për ta përsosur shtypin bujqësor, për ta integruar atë me shtypin kosovar, për ta parë si një unitet mes bujqësisë, blegtorisë, pylltarisë dhe mjedisit të qëndrueshëm. Redaksia e gazetës simpatike “Kurora Gjelbër” shprehu gatishmërinë të kontribuojë akoma në rritjen e peshës së kësaj medie të shkruar për bujqësinë në trojet shqiptare.

Kurora E N Ge LGjelbër I S H
From 2010 to 2013 the American University in Kosovo (AUK) conducted household energy consumption survey work. AUK student teams were employed and funding was provided by the World Bank, the Rockefeller Brothers Fund (RBF), and the Norwegian Institute for Nature Research (NINA). A substantial dataset has been collected for many urban and some rural homes around Kosovo. In summer 2010 the homes in the capital city Prishtina were surveyed (2,370 homes) and in summer 2012 the homes in the other six major cities (2,966 homes). Data collection also took place in the mountain villages of Kosovo (150 homes). The collection of reliable residential energy consumption data for Europe’s youngest country, Kosovo, is still in its infancy and so the AUK survey work makes a unique contribution to the topic, especially for consumption in the urban areas. In the AUK surveys particular attention was given to wood consumption. From the 5,336 urban homes, 63% of them consumed wood for heating purposes. The average amount of wood consumed per urban home was 9.75 m3 per year (aggregated data in Section 3). The smaller survey in the mountain villages (150 homes) shows that 100% of them use wood for heating. The amount of wood consumed per rural home is 11.47 m3 per year. According to the 2011 Kosovo National Census it was estimated that 42.6% of the total population is living in the urban areas. The AUK urban Homes dataset provides the best known household energy consumption picture for these 42.6% of all Kosovo homes. Over recent years, various countries in the European Union (EU) have made reductions in household energy consumption and so improved the household energy efficiency. These improved efficiencies however have generally been offset by the increases in demand for more energy. Most energy consumption in homes across Europe is in space heating. On average this accounts for 68% of household energy consumption in the EU-27. The energy consumption in Kosovo homes for space heating is estimated at over 80% of total home energy consumption. From 1997 to 2007 the average energy efficiency improvement rate for the EU-27 countries was 0.8% per year. The average heating consumption per dwelling for the 27 countries of the EU has been estimated to be 71 GJ. The overall energy efficiency of Kosovo, in terms of energy intensity, compares favorably with many other countries in Europe. Kosovo’s 2010 energy intensity was about 260 kg oil equivalent

7

Kosovo Household Energy Consumption
The AUK surveys and Residential Energy Consumption Variables
used per •1000 GDP. Denmark has the best performance with Europe’s lowest energy intensity of 118 kgoe/•1000 GDP. Bulgaria has the highest energy intensity in Europe at 1600 kgoe/•1000. Households across the EU tend to consume about 26% of their total national energy consumption. In 2010 Kosovo’s Ministry of Energy and Mining (MEM) National Energy Efficiency Plan indicated that about 33% of Kosovo’s energy consumption was consumed by the country’s 312,711 households (about 7% higher than the EU average). The total number of homes that use wood for heating in Kosovo is estimated at 271,161. It was discovered that 36% of the Prishtina homes were using wood for heating. This was at a rate of 7.58 m3 per year. 85% of all other urban homes were using wood at a rate of 9.75m3. 100% of village homes were using wood at a rate of 11.47m 3 per year. An approximation of 9.6 m3 of wood is being consumed by homes around Kosovo each year. The AUK surveys show a total wood consumption in Kosovo homes per year to be in the order of 2.4 to 2.9 Million cubic meters (106m3). In a 2008 publication by a team from the University of Prishtina, there was an estimation of 1.5 10 6 m 3 of wood consumption per year. Another study showed that about 37% of Kosovo’s 446,000 hectares of forest were private forests and 35% of all fuelwood came from illegal harvesting. The AUK study demonstrates a need for further investigation into domestic wood consumption and regulation of tree cutting. Emissions from both firewood and coal are concerns to health and the environment. The firewood emissions are low on carbon dioxide emission compared with coal and petroleum (by weight about 1/25 of the amount issued per Lignite ton). Other emissions from wood, including carbon monoxide and methane, are dangerous however to the indoor environment for the very young and elderly. Methane is considered to be a relatively potent greenhouse gas. It has a high global warming potential 72 times that of carbon dioxide. Broader health and environmental issues do exist with extensive indoor wood stoves. The efficiency of wood burning stoves can be as high as 70 to 80% but many of the stoves in Kosovo are expected to have efficiencies which are lower than these values. The best designed and more expensive stoves can produce almost no smoke, minimal ash, and require less fuelwood therefore reducing emissions for the same heat production. Old stoves are likely to release 15 to 30 grams of smoke per hour. The U.S.A. EPAcertified wood stoves produce only 2 to 7 grams of smoke per hour (EPA’s mandatory smoke emission limit is 7.5 grams/hour for non-catalytic stoves and 4.1 for catalytic stoves). There is currently very little environmental data available for Kosovo. The one Hydro-meteorological Station in Prishtina shows particulate matter to be 44% higher than the European Union limits. With installation of well proven commercial technology, the reduction of particulates from coal is achievable. Kosovo’s high ash lignite coal produces low emissions of sulfur dioxide, which are about 8% of the EU limiting value. The energy consumption data, provided in this AUK publication, should make a valuable contribution towards policy development and household planning. Kosovo’s SO2, NO2, CO and O3 levels do not exceed EU limiting values. The coal consumption (for electricity generation) in Kosovo is vitally important for the economy. Kosovo’s coal reserves are very substantial with Lignite reserves of 10 Billion Tons. Only Germany (42 Billion Tons) and Poland (14 Billion Tons) have greater Lignite reserves in Europe than Kosovo. A major challenge to Kosovo with both coal and fuelwood is the emissions of particulate matter, methane and other pollutants. In 2010 there was only one monitoring station in Prishtina (Institute of Hydrometeorology of Kosovo, IHMK). This existing station records the particulate matter in the environment (72 micrograms per cubic meter) which exceeds the EU acceptable level (50 micrograms per cubic meter). Homes in Kosovo are paying much higher percentages of their incomes for electricity, even though the electricity tariffs are among some of the lowest in Europe. Countries like UK, Italy and Germany are paying around 15 Eurocents per kWh. Countries like Kosovo, Serbia and Macedonia are only charging around 5 Eurocents per kWh. Potential increased electricity tariffs in Kosovo will add significant pressure on most households and prompt increased usage of alternative fuels. The AUK studies show that around 60% of Kosovo urban homes are paying between 10% and 30% of their family income on electricity consumption. This is a particularly huge burden for Kosovo homes and the major reason why wood fuel is so prevalent. are 19% of the homes having 86100 m 2 and 21% having 101150m 2. In the majority of all homes most of them will be heating only one or two rooms in winter time. In the smallest homes (<50m2) 65% of them are heating only one room. In the largest homes 31% of them are heating only one room. In most instances the homes are purchasing 6-10m3 of timber each year. In the medium sized homes of 86-100m2 there are 66% of them purchasing 6-10m3 annually and 16% are purchasing 11-15m3 annually. There are 45% of the largest homes spending over •325 annually for purchasing wood while in the smallest homes 38% are spending •101-175. Nearly half of the homes are paying •3160 per month on their January electricity bill. Nearly half of the smaller homes have 6-10 electric light bulbs and nearly half of the largest homes have >15.

Heating systems in Kosovo
A significant result from the surveys shows that on average 85% of urban homes in Kosovo are using wood as their main source of heating. Only about 9% of urban homes use electricity for heating. Wood is the cheapest fuel source and electricity continues to be a costly commodity for most homes. Kosovo’s rate of domestic wood consumption is anticipated to be higher than is generally accepted. The consumption patterns in homes is very selective with 41% of the homes heating only one room and 33% of homes heating two rooms. This is very energy efficient consciousness compared with most homes across Europe and the United States. 87% of the urban homes are consuming between 5m3 and 15m3 of wood per annum. Around 28% of homes are consuming about 10 m3 of wood per annum. The overall average consumption of wood per home is 9.75 m3 per annum. Most of the homes are spending between •150 to •300 per annum in purchasing wood. In nearly all cases the homes are using wood simply because it is the cheapest fuel source. About two thirds of homes are purchasing Oak and nearly one third Beech.

Aggregated Data From Kosovo’s Six Major Cities
In Summer 2012 the six major cities of Kosovo, Ferizaj, Gjakova, Gjilan, Mitrovica, Peja, and Prizren, had AUK student teams visiting them with questionnaires from the AUK Household Energy Efficiency Survey. The survey for the capital city, Prishtina, had been completed earlier in the summer of 2010. The total urban homes visited over the 2010/2013 period amounted to 5,338. A total of 2,966 homes, from the 6 cities, provides an impressive and comprehensive data set from which the most reliable data, so far, is documented for Kosovo. The 2011 Kosovo Census reports that 42.6% of the total population of the country are living in the urban centers. The aggregated data from the six cities has been analyzed based on the floor sizes of the homes. In these urban centers 92% of all homes visited have a floor area of between 50 m2 to 250 m2. There

Brian H. Bowen PhD, James A. Myers PhD, Arzana Myderrizi, Blendi Hasaj, Blerina Halili
AUK-RIT Center for Energy & Natural Resources American University in Kosovo Rochester Institute of Technology

8 8

Kurora e Gjelbër Kurora e Gjelbër

E N G L I S H

The 15th International Symposium on Legal Aspects of European Forest Sustainable Development is held in Albania for the first time
Albora KACANI, National Federation of Communal Forest and Pastures
Commune of Mirdita district. The varied program of the day was enriched even more by the hospitality and generosity of Mirditors. Initially, was carried out a visit to the forest of Mr. Frrok Radaci. The participants were hosted and greeted by the representatives of local authori-ties, such as the vice prefect of Lezha county, the chairperson of the commune, the management chief at Mirdite Forest Service Directorate, vice chairwoman of the Regional Federation of Communal Forest and Pastures Users. The field visit as well, was accompanied by numerous discussions, especially regarding to the registration of forest and pastures to the local government units and furthermore to the end user. Representatives of CNVP along with the representatives of the National Federation of Communal Forest and Pastures presented for the participants the necessary set of documents for finalization of this process. The farmer, Mr. Frrok Radaci was expressed very pleased, that the forest he inherited generation by generation is already recognized by law. Since 1990 I consider this forest as my property, not only for the fact that I have inherited it from my ancestors, but this right of mine is recognized even by the village and the state structures in commune – Mr. Frrok said. There are over 20 years that I have protected this forest from damages and fires and today it has an annual growth about 9 m 3 /ha according to the analysis conducted by forest specialists Albana Lleshaj and Arjol Lila. Today I have more knowledge about my forest and the strategy and the activities needed to meet my needs are clearer to me, but always by using the forest in a sustainable way. With the kindness that the inhabitants of Kthella Commune are characterized, he invited the participants to the yard of his house, where all had the possibility to taste the beauties of the nature in Kthella and the traditional cooking of the zone. All participants left from Kthella with the best impressions. Such Symposiums have a special importance for our country and forestry, as bring together experiences from different countries of the world, but even give us the possibility to display our positive experiences and the progress achieved the recent years. A very special thanks goes to the organizers of this Symposium, Mr. Peter Herbst, Mr. Peter Kampen, Ms. Sheza Tomcini and Mr. Haki Kola.

PROMOTION OF NATURAL REGIONAL PARK AND LOCAL VALUES OF ULZA COMMUNE
On 25th of April CNVP (connecting Natural Values and People) in the framework of implementation of the project: Strengthening Sustainable Communal Forestry II” supported by the embassy of Sweden, in collaboration with INCA (Institute for Nature Conservation), jointly supported the organization of the event aiming the promotion of the Natural Regional Park and as well promotion of local products from the women producer groups in Ulza This event was organized on a special day for the inhabitants of Ulza, the fest of Saint Mark’s day, a very meaningful celebration for the communities of this area. Participation of high level institutions and decision making structures such as Ministry of Internal Fairs, Ministry of Environment, National Federation, other international organizations, was very important to the event. Opening speech was done by the Mayor of Ulza Commune Mr. Adrijet Gjeci , highlighting the important role the forest and pastures play for the livelihood of the communities of Ulza commune. Celebrating the promotion of the Natural regional Park & opening of the park office supported by INCA. At the same time the Mayor gave importance to processes such as finalization of the registration process to the IPRO office for forests and pastures and as well highlighting other processes related to sustainable forest management such as farmer forestry methods and techniques, women producer groups, strategic planning processes supported by CNVP in the framework of the project. The programme followed by a speech by the vice Minister of Ministry of Internal Affairs Mr Nard Ndoka, highlighting the willingness of the government in supporting communal forestry and the role the LGU should play in representing the needs of the communities. The Natural Regional Park gives different dynamics in terms of management of forests and pastures. Another speech was done by Mr. Arsen Proko Director of forest and pastures directorate at MEFWA . Mr. Proko highlighted the support to communal forestry by the NRDP project and the role communities of Ulza have had in the protection of their forests. The government is looking to continue the support in communal forestry and in new dimensions such as Payment for Environmental Services, new project under development. The trade fair which was organized for the first time in Ulez commune was one of the most important components of this activity. Around 22 women producer participated in the fair. Honey, nuts, different types of brandy from forest fruits, medical /aromatic plants, handcraft and wood work were the main products in the fair. The participation of women from different villages was made possible with the cooperation with women core group and Forestry User Association of Ulza commune. One very interesting element was the traditional popular dresses. These beautiful clothes made the whole event more colourful and fantastic. The event was visited from more than 200 People, inhabitants of Ulza commune and other. The participants had the opportunity to enjoy, buy & taste the products from Ulza commune. Present in the event were also German Organization, vice Chairman of Diber Qark, National Association of CFP Mr Rexhep Ndreu, Regional Federation of Kukes and Diber. Nut club Diber and Agritra Vision supported the women groups in promotion of their products in the fair. The event was broadcasted in the local and national media such as Top news, Top channel etc. Alket Islami from the Aeronautic Albanian Association made possible the filming of the event from the air. For the first time he flew with parachute over Ulza commune.

The 15th International Symposium on Legal Aspects of European Forest Sustainable Development, is held for the first time in Albania on 14th – 17th May. Over 50 participants from 20 various countries of the world, mainly from Southeastern Europe and Central Asia had the possibility to exchange information and to become part of numerous discussions during the presentations displayed, as well as during the field visit. Participants of the symposium were representatives of policy makers (respective ministries of Forests, State Civil Service Administration), Forestry Science, (universities, research institutions) and Civil Society (associations, environmental NGOs). The symposium was supported by the CNVP Foundation (Connecting Natural Values and People) and IUFRO (International Union of Forestry Research Organizations), in a close cooperation with the Ministry of Environment, Forests and Water Administration, the Academy of Science of the Republic of Albania and the National Federation of Communal Forest and Pastures. The main objective of this symposium was to promote and facilitate the communication between the researchers and professionals responsible for the forest and environment legislation in European countries and not only, but particularly those of a transition economy. In order to achieve this objective, this International Symposium, had in its general focus adaptation of the legislation and regulations for sustainable management of forests in a changing environment. The specific objectives were, creation of possibilities for the specialists from various countries to be informed and to discuss the latest developments in the legal and policy domain, with the similarities and distinctions. This, particularly in the context of the integral role of the forestry science, not only in researching as such, but even in harmonization of the traditional knowledge, the specific use of forestry in small-scale and coppices, forestry issues related to the traditions and needs of the rural people of the Balkans, their social and environmental impact. Also,

facilitation of discussion on European developments dealing with the environmental legislation and exchanging of experiences in formulation, implement and administration of their forests and the laws combined with the forest lands and to facilitate their comparison. Encouragement and support of a general discussion through open questions, where the problems and the potential solutions identified during the meeting were another specific objective of this symposium. The first day of the symposium was developed in the Academy of Sciences’ premises in Tirana. The opening speech was held by the Director of CNVP Balkans, Mr. Peter Kampen, also greeted Mr. Peter Herbst, coordinator of IUFRO and Mr. Arsen Proko, director of Forest and Pastures at the Ministry of Environment, Forests and Water Administration. The topics covered during the presentations in the first two days of the Symposium were: approximation of the politic ideas referred to forests and environmental laws in force since 1990 for realization of mitigating measures and the legal provisions; Policies and the management possibilities, regarding to the potential conflicts between the small-scale forest management and/or shrubs in Forestry/industrial forests, as well as conservation/rotation/bioenergy, rural communities/industrial needs; Balancing between the forests and nature conservation at public and/or private property level, specifications related to the ownership/rights of use, legal restrictions on the property, illegal cuttings of forests and degradation of coppices; The public-private partnership, including even specifications of CEE and of the Balkans’ countries regarding to the relationships of the forest administration with the public/ private forest owners and the forest sector as a whole; Models of the public forest administration; Trends on development of the forest sector and of the forest policy at the current conditions in Europe. The third day of the Symposium was organized in the form of field visit. It was developed in Kthella

Materialet u përshtatën në anglisht nga Arjol LiLA

KURORA E GJELBËR
Gazetë e FKPKK, Shqipëri dhe e APPK, Kosovë

Këshilli Botues: A. Proko, N. Çollaku, V. Tabaku, J. Male, B. Gashi, I. Zeka, B. Hoxha Kryeredaktor: AHMET OSJA Zv.kryeredaktorë: Nijazi IDRIZI, Ferdin LIÇAJ, Zef IMERAJ Redaksia: V. Muharremaj, H. Kola, Gj. Fierza, M. Shehi. Redaktor përgjegjës: V. Hoxha www.fkpkk.org Adresa: Bulevardi "Zogu I", Godina e ZP, kati II, Tiranë www.akppp.org Mobile: 068 40 75 975; e-mail: fkpkk@hotmail. com; velihoxha@yahoo.com