น้้ำยำฆ่ำเชื้อ

การท้าความสะอาดและการฆ่าเชื้อเป็นกิจกรรมหนึ่งที่ส้าคัญในโรงพยาบาล โดยเฉพาะกับอุปกรณ์ที่ต้องใช้ซ้า ในปัจจุบันจึงนิยมใช้
ผลิตภัณฑ์กลุ่มน้้ายาฆ่าเชื้อกันมากขึ้น ซึ่งถ้าเราใช้อย่างไม่ถูกวิธี จะส่งผลให้สิ้นเปลืองและอาจท้าให้เครื่องมือเสียหายได้
น้้ำยำฆ่ำเชื้อ (Chemical Disinfectants)
เป็นสารเคมีที่ใช้เพื่อท้าลายเชื้อโรค น้้ายาเหล่านี้มีทั้งรูปแบบพร้อมใช้ และแบบที่ต้องเจือจางก่อนใช้ คุณสมบัติของน้้ายาฆ่าเชื้อที่ดี ต้องมี
ประสิทธิภาพในการท้าลายเชื้อสูง มีความคงตัว ไม่มีเชื้อจุลินทรีย์ปนเปื้อน และปลอดภัยต่อผู้ใช้ เมื่อแบ่งตามลักษณะการใช้งาน น้้ายาฆ่าเชื้อแบ่ง
ได้เป็น 2 ลักษณะ คือ
1. ใช้เป็น Antiseptic ส้าหรับฆ่าเชื้อตามร่างกาย บาดแผล บ้วนปาก
2. ใช้เป็น Disinfectant ส้าหรับฆ่าเชื้อบนเครื่องมือ อุปกรณ์ทางการแพทย์และสิ่งแวดล้อม
อย่างไรก็ตามสารเคมีชนิดหนึ่งอาจเป็นได้ทั้ง antiseptic และ disinfectant ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของสารเคมีชนิดนั้นๆ และการเลือกใช้
น้้ายาฆ่าเชื้อ ควรเลือกให้เหมาะสมกับแต่ละประเภทของอุปกรณ์ทางการแพทย์ด้วย
กำรแบ่งประเภทของอุปกรณ์ทำงกำรแพทย์
ตาม Spaulding classification แบ่งอุปกรณ์ทางการแพทย์ออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่
1. Critical items (เครื่องมือที่ต้องปลอดเชื้ออย่างยิ่ง)
- เครื่องมือเหล่านี้จะสัมผัสกับหลอดเลือดและอวัยวะภายในร่างกาย เช่น เครื่องมือผ่าตัด , implants, cardiac catheter, urinary
catheters และ biopsy forceps of endoscope เป็นต้น
 ต้องใช้น้ายาที่สามารถท้าลายเชื้อได้ทั้งหมด รวมทั้งสปอร์ของแบคทีเรียด้วย ดังนั้น จึงต้องใช้ high – level disinfectant
2. Semi critical items (เครื่องมือที่ต้องปลอดเชื้อปานกลาง)
- เครื่องมือเหล่านี้ไม่ได้สัมผัสกับเนื้อเยื่อโดยตรง แต่จะมี mucous membrane กั้นอยู่ เช่น เทอร์โมมิเตอร์, endotracheal tubes,
bronchoscope, respiratory therapy equipment และ anesthesia equipment
 ต้องใช้น้ายาที่สามารถก้าจัด vegatative form ของเชื้อโรค รวมถึง TB โดยไม่จ้าเป็นต้องท้าลายสปอร์ของแบคทีเรีย ดังนั้น
จึงสามารถใช้ intermediate – level disinfectant หรือ high – level disinfectant ได้
3. Non critical items (เครื่องมือที่ไม่จ้าเป็นต้องปลอดเชื้อมาก)
- เครื่องมือเหล่านี้ไม่สัมผัสคนไข้โดยตรงหรือสัมผัสเฉพาะผิวหนัง เช่น mask, bedpans, blood pressure cuffs และ catheters
เป็นต้น
 เนื่องจากเครื่องมือเหล่านี้ต้องการท้าลายเชื้อทั่วไป แต่ไม่ต้องการท้าลายเชื้อ TB และสปอร์ของแบคทีเรียด้วย จึงสามารถใช้
low – level disinfectant และน้้ายาท้าความสะอาดทั่วไปได้
กำรแบ่งประเภทของน้้ำยำฆ่ำเชื้อ
สามารถแบ่งตามความสามารถในการท้าลายเชื้อออกเป็น 3 ประเภท (จะใช้ค้าว่า disinfectant แทนค้าว่า antiseptic เนื่องจากน้้ายา
ส่วนใหญ่มักใช้ในจุดมุ่งหมายของ disinfectant มากกว่า) ได้แก่
1. High – level disinfectant คือ สารเคมีที่สามารถท้าลายเชื้อโรค รวมถึงสปอร์ของแบคทีเรียได้ จึงเหมาะสมส้าหรับการท้าลายเชื้อใน
critical items สารเคมีกลุ่มนี้ เช่น Formaldehyde, Glutaraldehyde เป็นต้น
2. Intermediate – level disinfectant คือ สารเคมีที่สามารถท้าลายเชื้ออย่างน้อย TB ได้ แต่ไม่สามารถท้าลายสปอร์ของแบคทีเรีย
จึงเหมาะสมส้าหรับการท้าลายเชื้อใน semi critical items สารเคมีกลุ่มนี้ เช่น Phenol, Alcohol, Iodine, Povidone – iodine,
Chlorine, Sodium hypochlorite, Hydrogen peroxide เป็นต้น

วิธีใช้ ละลายน้้าตามอัตราส่วนที่กา้ หนด . Glutaraldehyde รูปแบบ/ยีห่ ้อ ประโยชน์ ® Glutaraldehyde 2% (POSE .ใช้ใส่แผลหรือ pack แผลสกปรก โดยไม่ท้าให้แสบ . ใช้ร่วมกับสารเคมีอื่นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการฆ่าเชื้อ Scrub มือแบบแห้ง เพื่อลดจ้านวนเชื้อโรคบนมือ ป้องกันการติดเชือ้ .ท้าให้ปลอดเชื้อส้าหรับเครื่องมือที่เข้า autoclave ไม่ได้ (แต่ต้อง รูปแบบที่ต้องเติม activator ก่อนใช้และ ใช้เวลานาน 3 – 10 ชั่วโมง) ต้องเติม deactivator ก่อนทิ้งสารทุกครั้ง) .เช็ดท้าความสะอาดโต๊ะ เก้าอี้ และอุปกรณ์ทั่วไป 3. Ethyl alcohol รูปแบบ/ยีห่ ้อ Ethyl alcohol 75% Hand Rubbing alcohol 2. Chlorhexidine.แช่เครื่องมือที่หวังฤทธิ์ฆ่าเชื้อระดับ Intermediate เช่น ฆ่า TB.5% povidone surgical scrub 4.ใช้แช่หรือท้าลายเชื้อจากสิ่งขับถ่ายของผู้ป่วยโรคติดต่อ (เช่น วัณโรค ไทฟอยด์) และแช่เครื่องมือที่ติดเชื้อก่อนท้าความสะอาด เช่น ผ้าเปื้อน bed pan เป็นต้น . Povidone Iodine 7. Hydrogen peroxide H2O2 3% H2O2 1.ใช้ท้าความสะอาดแผล และก้าจัดเนื้อเยื่อที่ตายแล้วจากแผล . Acetic acid เป็นต้น ตำรำงที่ 1 สำรเคมีในกลุ่ม High – level disinfectant สำรเคมี 1.ใช้ท้าความสะอาดแผล และก้าจัดเนื้อเยื่อที่ตายแล้วจากแผล .ใช้เป็น Disinfectant ในเครื่องมือทางการแพทย์ โดยไม่มีฤทธิ์ กัดกร่อน stainless steel และไม่ทิ้งคราบไว้ เช่น ท้าความ สะอาดเบื้องต้น tracheostomy ที่มีคราบเสมหะเหนียว เป็นต้น .ใช้แช่เครื่องมือที่ปนเปื้อนจากคนไข้ HIV . Cetrimide.scrub ผิวหนังก่อนท้าหัตถการ .ถูพื้น เช็ดตู้ เตียง ล้างห้องน้้า . Disinfectant: .3. Antiseptic: ท้าความสะอาดและฆ่าเชื้อบนผิวหนังก่อน ท้า หัตถการ 2.scrub มือบุคลากรในห้องผ่าตัด .ใช้แช่เครื่องมือที่มีเลนส์เป็นส่วนประกอบ เช่น endoscope เครื่องช่วยหายใจ เครื่องดมยา . Low – level disinfectant คือ สารเคมีที่ท้าลายเชื้อก่อโรคทั่วๆไป ได้แก่ แบคทีเรียแกรมบวกและลบเป็นอย่างน้อย จึงเหมาะสม ส้าหรับการท้าลายเชื้อใน non critical items สารเคมีกลุ่มนี้ เช่น Benzalkonium chloride.ถูกดูดซึมเข้าสู่รา่ งกายได้โดยการหายใจ การสัมผัสทางผิวหนัง ผู้ปฏิบัติงานจึงควรใช้อย่างระมัดระวังอย่างยิ่ง ตำรำงที่ 2 สำรเคมีในกลุ่ม Intermediate – level disinfectan สำรเคมี 1.ใช้เป็นน้้ายาบ้วนปาก และใช้ก้าจัดสีที่อยู่บนผิวเคลือบฟัน . HIV และ HBV ใช้เวลาอย่างน้อย 10 นาที . Phenolic compound 10% povidone solution Pose .cresol® (ชนิดผง) ในต้ารับ ประกอบด้วย phenol หลายตัวเพื่อออก ฤทธิ์เสริมซึ่งกันและกัน (Synergistic) ประโยชน์ 1.DEX เป็น .5% 3.

Chlorhexidine + Cetrimide 3.5% Hibitane in water 0. Acetic acid รูปแบบ/ยีห่ ้อ 0. 0. Chlorhexidine 2.5% Chlorhexidine in alcohol 1% Chlorhexidine OB cream ® Chlorhexidine 4% (Germa Scrub ) Savlon 1 : 100 in water Savlon 1 : 30 in water Savlon 1 : 30 in alcohol with antitrust Zephirol 1 : 2000 - มีหลายความเข้มข้น ได้แก่ 0. 1%.ตำรำงที่ 2 สำรเคมีในกลุ่ม Intermediate – level disinfectant (ต่อ) สำรเคมี 5. 3% และ 5% - ประโยชน์ ฆ่าเชื้อบนผิวหนังผู้ป่วยก่อนท้าหัตถการ ฆ่าเชื้อบนผิวหนังผู้ป่วยก่อนท้าหัตถการ มีแอลกอฮอล์ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการฆ่าเชื้อ ฆ่าเชื้อและหล่อลื่นบริเวณ vagina ก่อนตรวจ Scrub มือบุคลากรก่อนท้าหัตถการ เตรียมผิวหนังผู้ป่วยก่อนท้าหัตถการ ใช้ท้าความสะอาดแผลหลังผ่าตัด ใช้เช็ดเฟอร์นิเจอร์ที่วางใกล้เคียงผูป้ ่วย แช่เครื่องมือกรณีรีบด่วนอย่างน้อย 2 นาที มีแอลกอฮอล์ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการฆ่าเชื้อ ปัจจุบันไม่ค่อยนิยมใช้ เนื่องจากถูกท้าให้หมดฤทธิ์ได้ง่ายจาก สารอินทรีย์และสบู่ เข้าไม่ได้กับสารหลายชนิด และเชื้อ แบคทีเรียแกรมลบดื้อต่อน้้ายาชนิดนี้ได้ง่าย มีคุณสมบัตยิ ับยั้งเชื้อ Pseudomonas sp. Chlorine – containing compound รูปแบบ/ยีห่ ้อ 10% Sodium hypochlorite 0. หมายเหตุ ในตารางข้างต้น เป็นตารางแสดงถึงน้้ายาฆ่าเชื้อที่มีในโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ เป็นเพียงข้อมูลพื้นฐานของน้้ายาฆ่าเชื้อแต่ละ กลุ่ม ในทางปฏิบัติการเลือกใช้น้ายาฆ่าเชื้อนั้น ต้องค้านึงถึงแนวปฏิบัติในคู่มือ “วิธีปฏิบัติ การป้องกันและควบคุมโรคติดเชื้อในโรงพยาบาล” . Benzalkonium chloride 4.ละลายน้้าตามอัตราส่วนที่ก้าหนด .มีฤทธิ์กัดกร่อนโลหะ และฟอกสี หมายเหตุ Dakin’s solution (Chlorinated soda solution) ซึ่งเป็นน้้ายาฆ่าเชื้อกลุ่ม Chlorine ปัจจุบนั ไม่มีในโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ แล้ว เนื่องจากกระทรวงสาธารณสุขมีค้าสั่งให้เพิกถอนทะเบียนต้ารับยาดังกล่าว เพราะเป็นยาที่ไม่มีประสิทธิผลและไม่ปลอดภัยต่อผู้ปฏิบัติงาน ตำรำงที่ 3 สำรเคมีในกลุ่ม Low – level disinfectan สำรเคมี 1.5% Sodium hypochlorite (10% Clorox®) Sodium Dichloro – S – triazinetrione (Pose – AID® ชนิดผง) ประโยชน์ .5%.เป็นน้้ายา Sodium hypochlorite พร้อมใช้งาน .5 – 1% ใช้ฆ่าเชื้อ HIV และ Hepatitis ส้าหรับเครื่องมือและเสื้อผ้าของ ผู้ป่วยโดยแช่อย่างน้อย 30 นาที .ใช้ท้าลายเชือ้ ในเครื่องมือเครื่องใช้ที่ปนเปื้อนสิ่งขับถ่ายผู้ป่วยโรค ติดเชื้อต่างๆ .ละลายน้้าตามอัตราส่วนที่ก้าหนด เช่น ความเข้มข้น 0.1%. ได้ดี ใช้เป็น surgical dressing (ใช้ pack แผล) ใช้กับแผลไฟไหม้ ป้องกันการเจริญของเชื้อ Pseudomonas sp.

Related Interests