You are on page 1of 12

NGJALLJA

MARS 2016 NGJALLJA 1

Nr. 3 (278) Viti XXIV i botimit MARS 2016 Çmimi 20 lekë

Manastiri i Ri i Shën Vlashit, Durrës, 11-12 mars 2016

U mblodh Asambleja Kleriko - Laike
e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë
Krijohen dy Mitropoli të reja: Mitropolia e Elbasanit dhe Mitropolia e Apollonisë dhe e Fierit

Brenda një klime vëllazërore, më 11 dhe tropolitë (të gjithë klerikët dhe 30 laikë nga Krye- Ky Statut u pranua njëzëri nga Asambleja
12 mars 2016, në mjediset e Manastirit të Ri piskopata e nga secila mitropoli; 10 burra, 10 Kleriko-Laike e Kishës Orthodhokse Autoqe-
të Shën Vlashit, nën kryesimin e Fortlumturisë gra e 10 të rinj), si dhe bashkëpunëtorë, të cilët fale të Shqipërisë, që u thirr për këtë qëllim,
së Tij, Kryepiskopit të Tiranës, Durrësit dhe të diskutuan në mbledhjen e anëtarësisë e në gru- më 4 nëntor 2006 dhe u miratua nga Sinodi i
Gjithë Shqipërisë, Anastasit, u mblodh Asa- pe pune çështje që kanë lidhje me jetën e Kishës. Shenjtë, më 6 nëntor 2006.” Kanë kaluar
mbleja Kleriko-Laike e Kishës Orthodhokse Mbledhja e Asamblesë parashikohet nga tashmë 10 vjet nga aprovimi i Statutit të ri dhe
Autoqefale të Shqipërisë. Por një Asamble e Statuti i Kishës. Ajo bazohen në Nenin 70 të koha e zgjerimi i veprimtarisë së Kishës sonë
Kishës është, para së gjithash, një veprimtari Statutit, ku thuhet: “Ky Statut suprimon dhe kanë shtruar si të domosdoshme disa ndryshi-
shpirtërore dhe lutjeje, ndaj motoja që drejtoi zëvendëson ata të mëparshmit. Mund të mo- me e përmirësime.
gjithë punimet e saj ishte marrë nga Ungjilli: difikohet me vendim të përbashkët të Si- Asambleja u hap pasditen e datës 11 mars
“Me durim le të vrapojmë... duke shikuar nodit të Shenjtë, të Këshillit Kishtar Kle- 2016, me një Mbrëmësore në kishën e Ma-
te Jisui, që është kryet dhe fundi i besimit” riko-Laik dhe të Asamblesë Kleriko-Laike, nastirit, ku pati edhe një meditim nga Episkopi
(Heb. 12:1-2). me shumicë absolute të anëtarëve të tyre. i Krujës, Hirësia e Tij Andoni. Pastaj u vazhdua
Në punimet e saj, morën pjesë më shumë Nenet 1-7 të këtij Statuti nuk mund të ndry- me seancën e parë, që u hap nga Kryepiskopi
se 280 anëtarë nga Kryepiskopata dhe tri Mi- shohen apo të suprimohen. (Vijon në faqen 6-7)
2 NGJALLJA MARS 2016

Qendra e Bashkëpunimit Ndërfetar, Elbasan
Komiteti i Bashkëpunimit Ndërfetar, Elbasan
Elbasan, 21 mars 2016

KËRKESË AUTORITETEVE MË TË LARTA SHTETËRORE
Presidentit të Republikës z Bujar Nishani sanksionuar qartazi në Kushtetutën e Shqipërisë. veçantë dhe duhen respektuar me rigorozitet,
Kryeministrit të Shqipërisë z Edi Rama U mbushën 25 vjet nga rënia e diktaturës së pasi mospërmbushja e tyre cenon apo jep ndikim
Kryetarit të Kuvendit të Shqipërisë egër antifetare dhe me indinjatë të thellë negativ në harmoninë dhe paqen sociale në
z Ilir Meta vërejmë se shumë objekte kulti, si xhami, kisha, përgjithësi.
Ne anëtarët e Komitetit të Bashkëpunimit teqe, manastire apo prona (vakëfe) të tjera të Gjejmë rastin të dëshmojmë edhe një herë
Ndërfetar të Elbasanit ndjekim përherë me komuniteteve fetare, jo vetëm që nuk po se bashkëpunimi ynë fetar është në nivel shumë
vëmendje çdo shqetësim apo problem të kthehen, por po tjetërsohen dita ditës. Organet të lartë duke dhënë një shembull që duhet ndjekur
komuniteteve tona fetare, pasi, “kur një gjymtyrë përkatëse të shtetit shqiptar, që janë caktuar për nga politika, shoqëria dhe pse jo më gjerë.
jona sëmuret, vuan i tërë trupi”. Sigurisht që u kthimin dhe kompensimin e këtyre pronave, nuk Sigurisht që shteti ynë duhet të angazhohet
shqetësuam dhe nuk mund të rrimë pa përkrahur janë efikase. Edhe pse kohë pas kohe ne ngremë në përkrahjen e komuniteteve fetare, pasi është
edhe protestën e bërë nga Kuvendi kleriko-laik zërin tonë, organet përkatëse të shtetit vazhdojnë në dobi të vetë kombit tonë.
i Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë, të ecin në të njëjtin ritëm, pa bërë asgjë në këtë
Me konsideratë
mbledhur në Shën Vlash të Durrësit, në datat drejtim. Ky shqetësim është dhe vazhdon të
11 e 12 mars 2016. mbetet për të gjitha komunitetet tona fetare në Për Komitetin e Bashkëpunimit Ndërfetar
Përdhosja e objekteve të kultit, si dhe e të vend, ndaj ju bëjmë thirrje të plotësoni sa më
gjitha objekteve të shenjta që nderohen nga parë kërkesat tona. Kryetari
besimtarët tanë, jo vetëm që nuk duhet lejuar Kërkesat e komuniteteve tona fetare janë Arben Ramkaj
më, por duhet kërkuar edhe pengimi ndaj atyre të sanksionuara me ligjin përkatës, si dhe me Kordinator
që i shfrytëzojnë dhe i keqpërdorin këto objekte. marrëveshjet e bëra ndërmjet Këshillit të Sokol Lulgjuraj
Ruajtja e objekteve të kultit, si xhami, kisha, apo Ministrave dhe Komuniteteve Fetare,
teqetë, është ruajtje e dinjitetit të besimit, e marrëveshje të cilat janë të një rëndësie të

Objektet e shenjta, Kisha Orthodhokse në Durrës:
Shteti duhet të na i kthejë
Kisha Orthodhokse “Apostull Pavli dhe Shën e këtij komuniteti, si objektet e kultit, Ngjarje të tilla, sipas Kishës, përbëjnë një
Asti” në Durrës ka kërkuar kthimin e të gjitha manastiret e shenjta, pasuritë, arkivat e saj, ofendim të madh, sakrilegj dhe fyerje të ndjenjës
pronave të shenjta që shteti administron. të konfiskuara nga regjimi komunist, në fetare ndaj Kishës Orthodhokse. “Sigurisht që
Kjo deklaratë është bërë në emër të përputhje me legjislacionin në fuqi”. këto fenomene, të cilat nuk ndodhin në
klerikëve, këshillit kishtar lokal dhe të gjithë Indinjata dhe protesta, sipas saj, merr shkak objektet e kultit të komuniteteve të tjera, nuk
besimtarëve orthodhoksë të qytetit të Durrësit. në mënyrë të veçantë nga përdhosjet e vendeve ndihmojnë aspak në harmoninë fetare dhe
Nëpërmjet një deklarate për mediat, ajo thotë të shenjta, të cilat janë bërë në mënyrë të ndikojnë negativisht në promovimin e kësaj
se, në mbështetje të deklaratës së Asamblesë përsëritur (Voskopojë, Labovë e Kryqit - harmonie, gjë për të cilën mburret vendi ynë”
Kleriko-Laike mbajtur në dt. 11-12 mars 2016, Gjirokastër, Elbasan, Berat etj.). shkruhet në deklaratë.
Shën Vlash, Durrës, shpreh indinjatën e saj të Kisha Orthodhokse e qytetit të Durrësit
thellë dhe proteston ndaj organeve shtetërore, është në pronësi të shumë objekteve e trojeve
të cilat mbajnë ende në zotërim vendet dhe si brenda qytetit, ashtu edhe në rrethinat e tij, të
objektet e shenjta edhe pas 25 vjetësh liri fetare cilat gjatë këtyre 25 viteve kanë kaluar nëpër
në vend. një kalvar të pafundmë gjyqesh, e megjithatë,
Për këtë arsye, kjo kishë kërkon zbatimin e këto prona nuk na janë kthyer ende.
ligjit 10057 neni 22/2 datë 22.1.2009, Mbetemi me shpresë, përfundon deklarata,
“Marrëveshja ndërmjet Këshillit të Ministrave që të dëgjohet zëri i orthodhoksëve në mbarë
të Republikës së Shqipërisë dhe Kishës Shqipërinë, t’i kthehen Kishës Orthodhokse
Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë” që “t’i Autoqefale të Shqipërisë të gjitha pronat, të
kthejë dhe kompensojë Kishës Orthodhokse cilat kanë qenë ndër shekuj qendra
Autoqefale të Shqipërisë të gjitha pronat, me shpirtërore dhe kulturore të këtij komuniteti.
përparësi objektet e kultit tashmë të njohura
nga të gjithë, të cilat kanë qenë për shekuj Marrë nga gazeta Shqiptarja.com
qendra shpirtërore dhe kulturore të ko-
munitetit ortodoks dhe përbëjnë historinë
MARS 2016 NGJALLJA 3

Kisha Orthodhokse organizoi
trajnim me mësues nga Kosova
“Aftësitë bazë në mësimdhënie:
Klasa e mirëmenaxhuar” - kjo ishte
tema e trajnimit të organizuar nga
Kisha Orthodhokse Autoqefale e
Shqipërisë për 60 arsimtarë nga
Kosova dhe Shqipëria, i cili u
zhvillua nga 4-6 mars 2016, në
qytetin e Pogradecit. Në këtë
trajnim morën pjesë arsimtarë dhe
drejtorë nga 7 shkolla të ndryshme
të komunës së Malishevës, si dhe
zyrtarë nga Drejtoria Komunale
për Arsim dhe Edukim. Në fjalën e
tij falënderuese përfaqësuesi i
DKAE-së, Shefqet Kryeziu, tha:
“Deri tani jemi shumë të kënaqur
me çfarë iu keni përcjellë
arsimtarëve dhe drejtorëve tanë.
Për mua, kjo ishte përvoja e parë”.
Ndërsa arsimtari Fetah Hoti u
shpreh: “Kam rreth 800 orë
trajnime, por këto trajnime që kemi
marrë këtu kanë qenë vërtet shumë
të dobishme dhe praktike”. Gjatë
tealizohet të nxënit. Në një klasë hulumtimet shkencore tregojnë se rregullave dhe se të gjithë nxënësit
trajnimit dhjakon Spiro Topanxha
të mirëmenaxhuar nxënësit ndiehen çelësi i efektshmërisë është janë të barabartë para rregullave.
përshëndeti pjesëmarrësit e ardhur
të sigurt, përfshihen në punë, dinë organizimi. Çdo shkollë duhet të Trajnimi u mbyll me dëshirën për
nga Kosova dhe u përcolli atyre
çfarë pritet prej tyre dhe zakonisht ketë rregulla të qarta, si dhe pasoja t’i përsëritur këto përvoja të
mesazhin e Kryepiskopit Anastas:
janë të suksesshëm dhe nuk kanë pozitive e negative në rast të paharruara, që tashmë po kthehen
“Edukimi dhe arsimi për Kishën
paqartësi, humbje kohe apo respektimit ose mosrespektimit të në një traditë të bukur.
Orthodhokse është shumë i
ndërprerje. Ajo gjithashtu theksoi se Gabriela Hoppe
rëndësishëm, gjë që e tregojnë edhe
30 institucionet arsimore nga arsimi
parashkollor deri tek ai universitar
që Kisha ka hapur për edukimin e
Ndihma e Kishës Orthodhokse për kosovarët
brezit të ardhshëm… Vazhdoni Që prej kohës së luftës së vitit kse Autoqefale të Shqipërisë dhe bashkëkohore e punës me fëmijët
misionin tuaj të rëndësishëm pa 1999, kur vendi ynë priti valët e mësuesve kosovarë bashkë me si dhe puna në grupe, investime
harruar se sa ndikim keni tek ata refugjatëve kosovarë, Kisha nxënësit e tyre ka përcjellë në infrastrukturën shkollore të
fëmijë, të cilët nuk janë vetëm e Orthodhokse Autoqefale e Shqi- mesazhe frytdhënëse. Bashkë- programeve dhe projekteve të
ardhmja, por edhe e tashmja e përisë, në bashkëpunim me punimi ka thelluar edhe më tej veçanta.
vendit”. donatorë dhe organizma fetarë miqësinë vit pas viti, duke u Duke qenë nënshkrues të
Trajnuesja Ann Bryant foli për ndërkombëtarë (sidomos me pro- zgjeruar dhe duke u konkretizuar Kartës së Bolonjës, duhej që puna
mirëmenaxhimin e klasës, nevojën
gramin ACT, të Këshillit Botëror edhe në ndihma të rëndësishme e procesit mësimor të bëhej në
për të qenë mësues i organizuar dhe
të Kishave) organizoi një program materiale e logjistike për zhvilli- grupe, të rritej niveli arsimor, kë-
i përgatitur, nevojën për të krijuar
të gjerë ndihme, prej më shumë se min e kulturës dhe të arsimit në shtu në këtë sektor dha ndihmesën
dhe për të ndjekur procedura, si
12 milionë dollarësh. U bë e Kosovë. edhe Kisha jonë. Gjithashtu, çdo
dhe nevojën për të disiplinuar me
një plan. Ndër të tjera, ajo tha se, mundur t’u qëndrohej afër më Përveç kampeve verore me vit, një grup mësuesish nga Koso-
sipas hulumtimit shkencor, shumë se 33 mijë të ardhurve nga natyrë edukative e argëtuese që va vijnë në Shqipëri me ftesë të
“Mirëmenaxhimi i klasës është Kosova, me ushqime, veshmbath- zhvillohen çdo vit me rreth 1800 Kishës sonë për t’u trajnuar në
faktori më i rëndësishëm, që je, ndihma shtëpiake, mjekësore, fëmijë kosovarë, festivale e seminaret me temë “Metodat
rregullon të mësuarit e nxënësve.” strehim (në dy kampe) etj. Kampi aktiviteteve të shumta kulturore, bashkëkohore të mësimdhënies”
Kur flasim për mirëmenaxhim të i fundit për strehimin e tyre, që u kontributi i Kishës sonë është nga lektore amerikanë me
klasës, i referohemi të gjitha gjërave mbyll në qershor 2001, admini- shtrirë edhe në dhënien e disa eksperiencë dhe kualifikime të
që një mësues bën për të strohej nga Kisha. kompjuterave për laboratorët e ndryshme arsimore.
organizuar nxënësit, hapësirën, Kështu tradita e bashkëpunimit këtyre shkollave, pajisjen me
kohën dhe materialet, që të mes të rinjve të Kishës Orthodho- materiale didaktike, metoda
4 NGJALLJA MARS 2016

E Diela e Orthodhoksisë
Të Dielën e Parë të Kreshmës ikonës dhe ngjashmërisë së Perë- nderimi dhe respekti u drejtohet Pikërisht këtë bëjmë edhe ne
së Madhe, Kisha Orthodhokse ka ndisë. Çdo njeri është ikonë e gjallë edhe Hyjlindëses së Tërëshenjtë e orthodhoksët, e rrethojmë kishën
vendosur ta quajë e Diela e Ortho- e Perëndisë. shenjtorëve. me shenjtorët e pikturuar kudo mbi
dhoksisë, për të kujtuar luftën e Kjo është arsyeja që besimi or- Kur një besimtar orthodhoks mure. Ikonat, të dashur besimtarë,
egër, që zgjati më shumë se 120 vjet thodhoks i vlerëson njëlloj të gjithë përkulet përpara një ikone, bën she- na ndihmojnë të krijojmë një
brenda gjirit të Kishës. Kjo luftë u njerëzit pa dallim race, gjuhe, kombi njën e kryqit dhe e puth atë; ky res- atmosferë të përshtatshme lutjeje.
zhvillua midis kundërshtarëve të apo edhe besimi, pikërisht për faktin pekt dhe ky nderim nuk shkon te Gjatë lutjes përdorim të gjitha
ikonave dhe përkrahësve të tyre se çdo qenie njerëzore në rruzullin materia, te lënda nga e cila është shqisat, trupin, mendjen e shpirtin.
dhe u karakterizua nga shkatërrime tokësor është një ikonë e Perëndi- bërë ikona, por kalon te personi i Nëpërmjet ikonave të shenjta ne
në masë të kishave të shenjta, nga së. Kjo është arsyeja kryesore për- ikonizuar. ndiejmë praninë e Perëndisë dhe
persekutime, internime e deri në afrohemi më shumë pranë Tij.
martirizime. Kjo ditë na kujton vitin Për më tepër, ikonat e shenjta
843, kur perandoreshë Theodhora kanë edhe një funksion didaktik.
shpalli një herë e mirë rikthimin e Për shumë shekuj, shkrimi dhe lexi-
Ikonave të shenjta brenda në Kishë, mi kanë qenë privilegj vetëm i një
duke i dhënë fund edhe këtij debati pjese të kufizuar të shoqërisë, ndër-
shumëvjeçar. sa pjesa më e madhe ishte analfa-
Ky debat dhe këto kundërshti- bete. Kështu ikonat luanin një rol
me nuk morën fund në shek. IX, shumë të rëndësishëm, për të më-
por gabimisht vazhdojnë edhe sot. suar historinë e shpëtimit të qenies
Shumë të krishterë të traditave të njerëzore. Mjafton të futemi në një
tjera ose jo të krishterë e kundër- nga kishat e vjetra të Shqipërisë dhe
shtojnë përdorimin e ikonave. Ata do të shohim në afresket e tyre
i kundërshtojnë sepse nuk i kuptoj- shumë pjesë nga Dhiata e Vjetër
në ikonat dhe domethënien e tyre. dhe Dhiata e Re. Pra, mund të
Ata mendojnë se ikonat janë idhuj- themi se ikonat janë “Ungjill me
tari ose, më keq akoma, janë herezi, figura”. E gjithë theologjia dhe
sepse besimi i tyre nuk i lejon që të historia e Ungjillit qëndron përpara
paraqesin Perëndinë në ndonjë syve tanë nëpërmjet figurimit të
imazh. tyre në ikonat dhe afresket e ki-
Ne të krishterët orthodhoksë shave.
mbajmë në kishat tona, në shtëpitë
tona madje dhe në zyra, në makinë Dhe së fundi, ikona është një
etj., ikonat e Zotit Krisht, të Hyjli- dëshmi e gjallë e Mishërimit të Pe-
ndëses së shenjtë, të shenjtorëve rëndisë. Perëndia mori trup njerë-
të ndryshëm. Po përse i mbajmë zor dhe ikonat na e kujtojnë këtë
ikonat? Përse u falemi? A i adhu- se ne orthodhoksët mbajmë ikona E njëjta gjë ndodh kur puthim fakt. Dua ta mbyll këtë shpjegim
rojmë apo i nderojmë dhe cili është të shenjta dhe i nderojmë. fotografinë e një të dashuri tonë të me një shprehje që thotë një nga
ndryshimi midis adhurimit dhe Përse u falemi? A i adhurojmë familjes, i cili mund të jetë në mër- personalitetet më të mëdha në
nderimit? Po ne njerëzit a jemi apo i nderojmë dhe cili është ndry- gim. Nga malli që kemi për të, pu- botën e krishterë, shën Joan Dama-
ikona? shimi midis adhurimit dhe nderi- thim fotografinë e tij. Kjo është skini, i cili jetoi pikërisht gjatë pe-
Do ta fillojmë me Zanafillën, pra mit? Ikonat janë një dritare midis arsyeja edhe përse mbajmë foto- riudhës së luftës së tmerrshme ndaj
me krijimin e botës kur Perëndia hyjnores dhe njerëzores; ato janë grafitë e njerëzve tanë të dashur, ikonave. Ai është një nga shenjtorët
tha: “Ta bëjmë njeriun sipas imazhe të Ungjillit të Shenjtë dhe që kanë kaluar në përjetësi dhe nuk më të mëdhenj të Kishës, një nga
shëmbëlltyrës sonë dhe në një libër i hapur që mund ta lexojë gjenden më midis nesh. Kështu theologët dhe himnografët më të
ngjasim me ne, dhe të ushtrojë edhe një fëmijë që nuk ka shkuar edhe ikonat shërbejnë si një dritare mëdhenj të Krishterimit dhe një nga
sundimin e tij mbi peshqit e detit, akoma në shkollë. që na lejon të shohim qiellin dhe të përkrahësit më të flaktë të ikonave.
mbi zogjtë e qiellit, mbi kafshët Një akuzë është se ne bëjmë komunikojmë me hyjnoren. Ai thotë: “Në të kaluarën, Perë-
dhe mbi gjithë tokën” (Zan. 1:26). idhujtari, duke adhuruar ikonat. Në Apostullin e ditës, dëgjojmë ndia nuk u pikturua asnjëherë.
Siç paraqitet edhe në këtë varg Por, çdo besimtar orthodhoks di apostull Pavlin të thotë: “Edhe ne, Megjithatë, tani që Perëndia u
të Biblës, ikona më e mirë e Pe- shumë mirë të ndajë adhurimin nga të rrethuar nga një re kaq e ma- shfaq në mish, unë mund të krijoj
rëndisë nuk është bërë prej druri, nderimi. Ne dimë se adhurimi, si dhe dëshmitarësh… le të rendim një ikonë të Perëndisë, të
as nuk është afresk i pikturuar në forma më e lartë e lutjes dhe e për- me durim në udhën që është Perëndisë që mund ta shoh”.
një faqe muri sipas një stili të artit kushtimit shpirtëror, i përket vetëm përpara nesh, duke i drejtuar
të pikturës. Kjo ikonë është pikë- dhe vetëm Perëndisë Triadik, Atit, sytë te Jisui, i cili është kreu dhe Atë Spiro Kostoli
risht njeriu, i cili është krijuar sipas Birit dhe Shpirtit të Shenjtë, ndërsa fundi i besimit” (Heb. 12:1-2).
MARS 2016 NGJALLJA 5

25 MARS - UNGJILLËZIMI I HYJLINDËSES MARI
Nga Ungjilli E kremtja e Ungjillëzimit të
sipas Llukait Virgjëreshës Mari është më 25
Mars, nëntë muaj para Krisht-
Edhe në të gjashtin muaj, lindjes. Ajo është kremtimi i
engjëlli Gabriel u dërgua prej lajmërimit të lindjes së Krishtit te
Perëndisë në një qytet të Gali- Virgjëresha Mari, siç është shkruar
lesë, me emrin Nazaret, te një në Ungjillin e Shën Llukait: Në
virgjëreshë, që ishte fejuar me muajin e gjashtë, engjëlli Gabriel u
një burrë, që quhej Josif, prej dërgua nga Perëndia në një qytet
të Galilesë, që quhej Nazaret, te një
shtëpisë së Davidit; edhe emri i
e virgjër, që ishte fejuar me një njeri
virgjëreshës ishte Mariam. Edhe
që quhej Josif, nga shtëpia e Da-
engjëlli, kur hyri tek ajo, tha: vidit; dhe emri i Virgjëreshës ishte
Gëzohu, o hirplote. Zoti është Maria. Dhe engjëlli hyri tek ajo dhe
bashkë me ty. E bekuar je ti në tha: “Gëzohu, o hirplote, Zoti është
mes të grave. Edhe ajo, kur e bashkë me ty; e bekuar je ti në mes
pa, u turbullua për fjalën e tij; të grave”. Por ajo, kur e pa, u turbu-
edhe mendohej, ç’të jetë vallë llua nga fjalët e tij dhe pyeste vet-
veten çfarë kuptimi mund të kishte
kjo përshëndetje? Edhe engjëlli
një përshëndetje e tillë. Dhe engjëlli
i tha: Mos u tremb, Mariam, se- i tha: “Mos ki frikë, Mari, sepse ke
pse gjete hir pranë Perëndisë. gjetur hir para Perëndisë. Dhe ja,
Edhe ja tek do të mbarsesh, ti do të mbetesh shtatzënë dhe do
edhe do të lindësh bir, edhe do të lindësh një djalë dhe do t’ia vësh
ta quash emrin e tij Jisu. Ky do emrin Jisu. Ai do të jetë i madh dhe
të jetë i madh, edhe Bir i të do të quhet Biri i Shumë të Lartit;
Lartit do të quhet; edhe Zoti dhe Zoti Perëndi do t’i japë fronin
e Davidit, atit të tij; dhe do të
Perëndi do t’i japë atij fronin e
mbretërojë mbi shtëpinë e Jakovit
Davidit, atit të tij. Edhe do të përjetë, edhe mbretëria e tij nuk do
mbretërojë në shtëpinë e Jakovit të ketë kurrë mbarim”. Dhe Maria
njerëzve me anë të Lindjes së Prandaj, kremtimi i Ungjillëzi-
përjetë, edhe mbretëria e tij nuk i tha engjëllit: “Si do të ndodhë kjo,
Shpëtimtarit. Sot është nisja e mit është festa e marrjes së lajmit
do të ketë mbarim. përderisa unë nuk njoh burrë?”
shpëtimit tonë dhe shfaqja e miste- tonë të shpëtimit dhe të lavdërimit
Edhe Mariama i tha engjë- Dhe engjëlli, duke u përgjigjur, i tha:
rit të përjetshëm; i Biri i Perëndi- të shërbëtores së Perëndisë, Maria,
llit: Si do të jetë kjo, sepse nuk “Fryma e Shenjtë do të vijë mbi ty
së bëhet i Biri i Virgjëreshës dhe e cila u bë Nëna e Perëndisë në
dhe pushteti i Shumë të Lartit do
njoh burrë? Edhe engjëlli iu Gabrieli ungjillëzon këtë gëzim. mish. Meqenëse festa e Ungjillë-
të të mbulojë me hijen e vet; pra-
përgjigj e i tha: Fryma e Shenjtë Prandaj, le t’i thërrasim Hyj- zimit bie normalisht në periudhën
ndaj edhe foshnja e shenjtë që do
do të vijë mbi ty, edhe fuqia e të lindëses: Gëzohu, o Hirplote, Zoti e Kreshmës së Madhe, mënyra e
të lindë prej teje, do të quhet Bir i
është me ty (Përlëshorja). Një tipar kremtimit ndryshon nga viti në vit,
Lartit do të të hijesojë; prandaj Perëndisë. Dhe ja, Elisabeta, far’
i veçantë i kësaj feste është Kano- ngaqë varet se në cilën ditë bie.
edhe shenjti që do të lindë, do e fisi yt, edhe ajo, në pleqërinë e
ni Mëngjesor, i cili ka karakterin e Nëse festa bie në një ditë jave të
të quhet Bir Perëndie. Edhe ja saj, mbeti shtatzënë me një djalë;
një dialogu ndërmjet Kryeengjëllit Kreshmës, gjë që ka më shumë
Elisabeta, farefisi yt, edhe ajo u dhe ky është muaji i gjashtë për atë,
Gabriel dhe Virgjëreshës Mari. mundësi, Mesha Hyjnore e festës
mbars me bir në pleqëri të saj, që e quanin shterpë, sepse me Pe-
Gjithashtu, ndërmjet elemente- bëhet në mbrëmje me Mbrëmë-
rëndinë asgjë s’është e pamund-
edhe ky muaj është i gjashti i ve më popullore të festës është soren dhe kështu, kremtohet mbas
shme”. Atëherë Maria tha: “Ja
asaj që quhej shterpë. Sepse Madhërimi, i cili ka formën e një dite agjërimi të plotë. Kur ndodh
shërbëtorja e Zotit; le të më ndodhë
s’ka gjë të pamundur për Perë- përshëndetjes sonë ndaj Nënës kjo, ndiqen rregullat e agjërimit
sipas fjalës sate”. Dhe engjëlli u
Virgjëreshë me fjalët e Krye- të Meshës së Dhuratave të Para-
ndinë. Edhe Mariama tha: Ja largua prej saj (Lluka 1:26-38).
engjëllit: Me zërin e kryeengjëllit, shenjtëruara. Mesha Hyjnore e
shërbëtorja e Zotit, u bëftë tek Shërbesat e festës së Ungjillë- le të thërrasim te ty, o virgjëreshë Ungjillëzimit është e vetmja Meshë
unë sipas fjalës sate. zimit, Mëngjesorja dhe Mesha e kulluar: Gëzohu, o Hirplote, Zoti e Shën Joan Gojartit, që lejohet në
Edhe engjëlli iku prej saj. Hyjnore, theksojnë përsëri e përsëri është bashkë me ty! (Madhërimi) një ditë jave, gjatë Kreshmës së
(Llukai 1:26-38) lajmin e gëzuar të shpëtimit të Madhe.
6 NGJALLJA MARS 2016

U mblodh Asambleja Kleriko - Laike
e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë
(Vijon nga faqja 1)

i Tiranës, Durrësit dhe i Gjithë Shqipërisë,
Anastasi, i cili foli rreth temës së ditës: Plotësimi
e përmirësimi i disa neneve të Statutit të Kishës
Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë. Fort-
lumturia e Tij e lidhi nevojën e tyre me ecjen
përpara të Kishës Orthodhokse Autoqefale të
Shqipërisë dhe me zhvillimet që vijnë si rrje-
dhojë e përgatitjeve për Sinodin e Madh dhe
të Shenjtë në muajin qershor, në Kretë.
Një ndër risitë më të rëndësishme të këtyre
ndryshimeve, që lidhet me zhvillimin e Kishës
dhe nevojat administrative që vijnë nga rritja e
numrit të besimtarëve, është edhe krijimi i dy
Mitropolive të reja.
Kështu, në nenin 8 të Statutit të Kishës, shto-
hen dy pika, që kanë të bëjnë me krijimin e
Mitropolive të reja, që do të jenë si më poshtë: në Ardenicë, i Ungjillëzimit të Hyjlindëses për të shitur kërkohet opinioni i Këshillit
5) Mitropolia e Elbasanit, që përfshin në ishullin Zvërnec, i Shën Marenës në Kleriko-Laik dhe vendimi i Sinodit të
Zëvendësitë Mitropolitane Lokale: Elbasan, Llëngë, dhe i Shën Theodhorëve në Dhërmi Shenjtë.
Shpat, Librazhd. emërtohen Manastire Sinodike. Disa përmirësime u bënë edhe në Nenin
6) Mitropolia e Apollonisë dhe e Fierit, Në pikën 6 përcaktohen manastiret që janë 61, për çështjet ekonomike:
që përfshin Zëvendësitë Mitropolitane edhe vende pelegrinazhi për Kishën tonë. Ato 1. Pranë Sinodit të Shenjtë funksionon
Lokale: Fier, Patos, Libofshë. janë: Manastiri i Hirshëm i Shën Kozmait të Komisioni Sinodik i Çështjeve Ekonomike
Një pjesë mjaft e rëndësishme e ndryshi- Etolisë në Kolkondas dhe i Shën Joan dhe Teknike. Ky komision përbëhet nga:
meve është ajo që ka të bëjë me manastiret e Vladimirit në Shijon. a) një Mitropolit kryetar, b) një episkop,
shenjta, që pasqyrohen në nenin 37: Një vend të veçantë zunë edhe disa për- c) Drejtori i Përgjithshëm i Zyrës ekonomike
Në pikën 4 të këtij neni, thuhet se: Për mirësime në nenet që kanë të bëjnë me aspektin dhe Teknike, d) një jurist, e) një inxhinier.
ruajtjen, mbikëqyrjen dhe sigurinë e pasu- ekonomik, duke krijuar hapësirë për krijimin Të gjithë anëtarët emërohen nga Sinodi i
risë së manastireve të shenjta që lulëzuan e shoqërive me përgjegjësi të kufizuar, si ato Shenjtë për një mandat pesëvjeçar, me të
në kohë të mëparshme dhe sot nuk kanë hidroenergjitike, nga Sinodi i Shenjtë (Neni 53). drejtë rinovimi. Në Zyrën Sinodike Ekono-
murgj, përkujdeset Komisioni Ekonomik i Në Nenin 55, u shtua një paragraf që thotë: mike dhe Teknike ndodhen degët: a) e Çë-
Kryepiskopatës ose i çdo Mitropolie. 2. Asnjë klerik i çdo lloj grade, dhe asnjë shtjeve Ekonomike, b) e Pronave, c) e Çë-
Një moment mjaft i rëndësishëm është edhe anëtar i Këshillit të famullisë, pavarësisht shtjeve Ligjore, d) e Zyrës Teknike, ku për-
përcaktimi i varësisë së manastireve të shenjta. funksionit që ai ka, nuk ka të drejtë të dhu- fshihet edhe Zyra e Trashëgimisë Kulturore.
Kështu, në pikën 5 të Nenit 37, thuhet se: Ma- rojë ose të shesë pasuri të luajtshme apo të 2. Pranë Sinodit të Shenjtë funksio-
nastiret e Hirshme: i Lindjes së Hyjlindëses paluajtshme të Kishës. Në rast e nevoje non Komisioni i Kontrollit i përbërë nga:
MARS 2016 NGJALLJA 7

Motoja e Asamblesë: “Me durim le të vrapojmë... duke shikuar tek Jisui,
që është kryet dhe fundi i besimit” (Heb. 12:1-2).
a) Kryepiskopi ose zëvendësuesi i emëruar Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë, Hirësia e Tij Joani, i cili vuri në dukje edhe ro-
prej tij, b) një mitropolit ose episkop, c) një nga Sinodi i saj i Shenjtë. lin aktiv dhe shpesh thelbësor të Kryepisko-
përfaqësues i Këshillit Kleriko-Laik, d) një pit Anastas për gjetjen e konsensusit gjatë
ekonomist, e) një jurist. Të gjithë anëtarët Të nesërmen, më 12 mars 2016, pjesë- mbledhjeve përgatitore. Pas një fotografie të
emërohen nga Sinodi i Shenjtë për një marrësit u mblodhën në Liturgjinë Hyjnore, ku përbashkët të pjesëmarrësve në Asamble, u
mandat pesëvjeçar me të drejtë rinovimi. ishin të pranishëm Kryepiskopi Anastas dhe vazhdua me takimet në grupe, ku u diskutua
Punën e këtij komisioni e kryen një sekretar të gjithë anëtarët e Sinodit të Shenjtë dhe kle- për tema dhe probleme të ndryshme.
i veçantë i zgjedhur prej tij. rikët e laikët pjesëmarrës. Gjatë saj u bë një Nga Asambleja Kleriko-Laike pati edhe
3. Komisioni Ekonomik i Kryepiskopatës meditim nga Episkopi i Bylisit, Hirësia e Tij një Protestë drejtuar Autoriteteve Shtetërore,
ose i Mitropolisë përbëhet nga: a) kryebariu Asti. mediave dhe publikut, për të tërhequr vëme-
përkatës, b) një klerik, anëtar i Këshillit Më pas u vazhdua me seancën e radhës, ndjen ndaj rasteve të përdhosjes së vendeve
Kleriko-Laik, c) një laik, anëtar i Këshillit ku pjesëmarrësit u informuan rreth mbledhjes dhe sendeve të shenjta orthodhokse dhe për
Kleriko-Laik dhe dy anëtarë (preferohen të së Sinodit Panorthodhoks në muajin qershor, të kërkuar kthimin sa më shpejt të tyre, sipas
jenë njëri ekonomist e tjetri jurist). Këta në Kretë dhe pjesëmarrjen e Kishës sonë në marrëveshjes Kishë-Shtet.
anëtarë zgjidhen nga Këshilli Kryepiskopal të. Rreth kësaj teme foli Mitropoliti i Korçës,
ose Mitropolitan për një mandat trevjeçar,
me të drejtë rinovimi.
4. Kryepiskopata dhe Mitropolitë admi-
nistrojnë financat e tyre, kanë Zyrën e Fina-
ncës dhe NIPTIN e tyre përkatës. Për plo-
tësimin e nevojave të buxhetit të tyre, i bëjnë
kërkesë përkatëse Kryetarit të Sinodit të
Shenjtë.
Gjithashtu, disa përmirësime u bënë në
Nenin 62, për administrimin e të ardhurave, në
Nenin 63, për gjykimin e shkeljeve nga klerikët
dhe në nenin 68, për nënshkrimet dhe vulat.
Të gjitha këto ndryshime iu nënshtruan
diskutimeve nga anëtarët e Asamblesë, të cilët
bënë edhe poropozime për përmirësime. Ato
u votuan nen për nen dhe morën aprovimin
unanim të pjesëmarrësve. Më pas, ndryshimet
e aprovuara nga Asambleja Kleriko-Laike do
të shqyrtohen e aprovohen, sipas Statutit të

NGA STATUTI I KISHËS ORTHODHOKSE AUTOQEFALE TË SHQIPËRISË
ASAMBLEJA KLERIKO – LAIKE Neni 28
Në të marrin pjesë anëtarët e Sinodit të Shenjtë, anëtarët e Këshillit
Kleriko-Laik, dy përfaqësues nga çdo manastir i shenjtë dhe njëzet klerikë
Neni 27 dhe njëzet e katër laikë, me përfaqësim të përshtatshëm, burra, gra dhe
Për trajtimin e problemeve të përgjithshme, të cilat shqetësojnë Kishën të rinj, nga Kryepiskopata dhe Mitropolitë. Sipas kushteve konkrete, ky
Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë, Asambleja Kleriko-Laike mblidhet numër mund të shtohet me 1/3 me vendim të Sinodit të Shenjtë.
detyrimisht çdo dy vjet, por edhe në raste të jashtëzakonshme kur e lyp Për Asamblenë e caktuar, klerikët zgjidhen prej plenumit të klerikëve
nevoja. të Kryepiskopatës dhe të Mitropolive, ndërsa laikët zgjidhen prej
Asambleja Kleriko-Laike studion problemet kishtare dhe shoqërore anëtarëve të Këshillave të Famullive dhe prej bordeve të Fondacioneve
aktuale dhe i propozon Sinodit të Shenjtë dhe Këshillit Kishtar Kleriko- të Kishës të miratuara nga Sinodi i Shenjtë. Për të arritur një përfaqësim
Laik masa për kryerjen e veprës kishtare dhe, në përgjithësi, të «dëshmisë» sa më të mirë të të gjitha dioqezave, Sinodi i Shenjtë lëshon në çdo rast
orthodhokse në botën e sotme. Çështjet dogmatike dhe kanonike janë qarkoren përkatëse.
kompetencë ekskluzive e Sinodit të Shenjtë.
8 NGJALLJA MARS 2016

KRESHMA CILAT JANË
PERIUDHAT E CAKTUARA
Si "kreshmë" karakterizohen plotë, pa ngrënë e pa pirë). Këtu kreshma shfaq pikëllimin për PËR KRESHMË
ditët dhe periudhat e vitit, gjatë të bëhet fjalë për kreshmën e Moisi- mëkatet tona, që u bënë shkak që
cilave nuk na lejohet të hamë disa ut, të Ilias dhe të Jisuit; të Moisiut, të rrëmbehet prej nesh Krishti dhe Çdo i krishterë është mirë të
lloje ushqimesh. E quajmë "kresh- kur merrte Ligjin në Malin Sina të ngjitet në Kryq. Pikërisht "do të kreshmojë gjatë periudhave të
më" nga karakteristika e jashtme. (Eks.34:28); të Ilias, kur ikte nga rrëmbehet lart", siç thotë teksti hyj- caktuara nga Kisha jonë.
Por, mjerë ne nëse me kreshmë do përndjekja e mbretëreshës idhuj- nor, ka këto dy kuptime: së pari Ato janë si vijon:
të kuptojmë vetëm kufizimin e tare Jezavel dhe para se të "shihte" rrëmbim dhe zhdukje (nga faqja e 1- Çdo të Mërkurë e të Premte
gamës ushqimore. Kreshma është të Lartin (3 [sipas një emërtimi tje- dheut, vdekja) dhe, së dyti, nëpër- 2- Kreshma e madhe e Pashkës
mjet, jo qëllim! Domethënë agjërimi tër 1] Mbretërve 19:8); dhe Jisuit, mjet ngritjes (në Kryq). 3- E Apostujve të Shenjtë
na ndihmon, na krijon atmosferë pas Pagëzimit e para daljes së Tij 4- E Hyjlindëses së Shenjtë (1-15
Me të drejtë, pra, Kreshma para
për lartësim shpirtëror. në veprimtarinë publike (Matth. gusht)
Pësimit hyjnor dhe Pashkës quhet
4:2). Kreshmën jo thjesht e nën- 5- Kreshma e Krishtlindjes
Pse kreshmojmë? "Kreshma e Madhe". Kreshma e
kuptojmë, por ka edhe porosi të
Madhe është më e hershme bashkë
Kreshma është pasoja, "gjoba" qarta, të shpërndara kudo në Shkri-
me Kreshmët e së mërkurës dhe Gjithashtu, është mirë të
e ngrënies së frytit të ndaluar në met e Shenjta për zbatimin e saj.
të së premtes (Dhidhaki Apostolon mbajmë kreshmë gjatë festave
kopshtin e Edenit, në Parajsë, kur Kreshmojmë "duke iu bindur tra-
8.1). Kreshmët e tjera u futën më të mëposhtme, çfarëdo dite që të
gjarpri mashtroi Evën. Dhe ajo ditës ungjillore", thekson himnografi
vonë dhe gradualisht. Kjo Kresh- bien, me përjashtim të së shtunës
mendoi se "ishte i mirë për t'u ngrë- (Vargësore mbrëmësore e së Die-
më është e Madhe edhe për nga e të së dielës, që ndërpresim kre-
në fryti që më vrau", siç vajton një lës të të Lidhurave të Djathit).
rëndësia: Na përgatit për pjesë- shmën me vaj e me verë.
tropar (Lumërim i së dielës, Tingulli
E kishte parathënë Zoti "se kur marrjen në javën më të madhe dhe 1- Më 5 janar, para Epifanisë së
i Rëndë). E hëngrën frytin etërit
do rrëmbehet" Dhëndri, atëherë plot kuptime të jetës tokësore të Zotit
tanë të parë, duke shkelur kështu
Nusja e tij, Kisha, do të kreshmojë Perëndinjeriut. 2- Më 29 gusht, Prerja e Kryes së
porosinë ndaluese, të parën dhe të
(Matth. 9:15). Dhe me të vërtetë, Shën Joan Pagëzorit
vetmen gjer atëherë të Krijuesit
(Gjen.3:1-7). Ah! Adam edhe Eva, 3- Më 14 shtator, Lartësimi i
fillim të keq bëtë, shembull të keq Kryqit të Nderuar
na latë, trashëgimi të keqe mbarë- 4- Më 24 dhjetor, para
njerëzore. Kënaqësinë e mëkatit Krishtlindjes
tuaj, e të parëve tanë, që u bë para-
lindësi i mëkateve tona, e paguajmë Nëse rastis ndonjë festë fetare
me dhimbje. "Çdo mëkat bëhet për të Hënën e Bardhë ose gjatë Ja-
kënaqësi edhe çdo falje vjen në- vës së Madhe të Pashkës, kre-
përmjet vuajtjeve, mundimit dhe shma nuk ndërpritet.
trishtimit", konstaton me pikëllim
Thallasi, një nga shkrimtarët e Fillo-
Për Kreshmën e Pashkës
kalisë (Peri agapis ke egratias...
duhet të dimë se:
Ekatontas 2, 74).
- Nuk hahet mish, peshk, bulmet,
Kreshma është biblike. Tashmë vezë gjatë gjithë kohëzgjatjes së
e kemi parë. Model i saj janë tri saj.
kreshmët dyzetditëshe (agjërim i - Peshk hahet vetëm më 25 Mars,
e kremtja e Ungjillëzimit dhe në të
Fillo punën, o shpirti im! Dielën e Dafinave.
- Lejohet ngrënia e “frutave të
Erdhi koha, o shpirti im, erdhi koha, nëse do që të njohësh veten, qenien dhe rrugëtimin tënd; detit” (midhje, oktapodë, sepje,
nga vjen dhe ku duhet të prehesh; nëse është jetë çka po jetojmë, apo duhet të përmirësohemi. kallamarë etj.).
Fillo punën, o shpirti im, duhet të pastrosh jetën tënde. - Nëse është e mundur, kreshma
Kërko Perëndinë dhe misteret e Tij: mbahet pa ngrënë vaj në ditët e
Shiko se cila ishte më parë bota, çfarë ofronte për ty, nga vjen dhe cili është marshimi i saj. javës (ose të paktën të premteve
Fillo punën, o shpirt, duhet të pastrosh jetën tënde. dhe të mërkurave), ndërsa të shtu-
Si qeveris Perëndia, si e mban tërë universin? nave dhe të dielave përdoret gjith-
Përse lëvizje këtu, dhe atje prehje? Sa për ne, na rrëmben rryma e jetës. monë vaji (me përjashtim të së
Fillo punën, o shpirti im, mos shiko gjë tjetër veç Perëndisë. Shtunës së Madhe).
Çka ishte krenari më përpara, sot u bë turpi im. - Verë pihet të shtunave dhe të
Cila është lidhja ime me jetën? Dhe cili është fundi i kësaj lidhjeje? dielave.
- Kushdo që ka probleme shëndetë-
Ndriço, o shpirti im, dëbo çdo lajthitje.
sore apo të tjera, që nuk e lejojnë
Fillo punën, o shpirti im, mos iu dorëzo dhimbjes.
Shën Grigori i Nazianzit ta mbajë kreshmën, duhet të bise-
dojë me atin shpirtëror..
MARS 2016 NGJALLJA 9

Kisha e Shën Marisë në Manastirin e Apollonisë

Apollonia, sipas burimeve
historike, në shek. V del si episko-
patë më vete, me episkop Feliksin.
Si e tillë, ajo vazhdon të përmendet
edhe në shek. VI. Këto të dhëna
tregojnë se bashkësia e krishterë,
që thuhet se ishte krijuar nga apo-
stull Pavli, jo vetëm që mbijetoi, por
edhe u zhvillua, duke arritur të
bëhet një qendër e dëgjuar epi-
skopale.
Në vazhdim të këtyre shekujve,
për të gjithë vendin tonë krijohet
një gjendje shumë e errët për sa u
përket burimeve historike. Megji-
thatë, monumentet që shpëtuan dë-
shmojnë vazhdimësinë. Nisur prej
tyre, krijohet mundësia që të plo-
tësohen dhe të saktësohen të dhëna
të rëndësishme për hartimin e his- vetëm zgjidhja arkitektonike, por katedrale të episkopatës së Apollo- Manastiri përreth gërmadhave
torisë së Kishës dhe besimit të kri- edhe teknika e ndërtimit dhe mate- nisë të shek. V-VI. të katedrales së Apollonisë tregon
shterë në vendin tonë. rialet e përdorura në fazën e saj Në faqen e brendshme të murit për një kohë rigjallërimi të besimit
Një nga këto monumente, i cili fillestare. perëndimor të sallës kryesore është dhe Kishës së krishterë. Ky ma-
arriti të shpëtojë në një gjendje disi Kisha e Shën Marisë në Mana- ruajtur një copë afresku, ndoshta nastir është nga më të hershmit në
të mirë, është kisha dhe, pjesërisht, stirin e Apollonisë, siç vërehet edhe ndonjë shenjtor. Kjo pjesë pikture, zonën e Myzeqesë dhe në kohën e
manastiri “Fjetja e Shën Marisë” në gjendjen e sotme, paraqet një megjithëse shumë e vogël, tregon tij ishte edhe një qendër e rëndë-
në Apolloni. zgjidhje arkitektonike të mirë- se kisha ka qenë e pikturuar me sishme kulturore kishtare. Për
Kisha e këtij manastiri është njohur që në kohët më të lashta të afreske, që në kohët më të lashta. periudhën e parë të këtij manastiri
konsideruar nga studiues të deri- kishave bizantine. Nga ana tipo- Në sondazhet e bëra më vonë nuk ka ndonjë të dhënë historike.
sotëm si një ndërtim i shek. XII- logjike kjo kishë përfshihet në është zbuluar edhe një skenë e Ekziston diçka për praninë e një
XIV. Por, mendojmë, se faza fille- kishat e tipit “kryqi i brendashkru- vogël, e pikturuar në niken e majtë ndërtese të veçantë brenda oborrit,
stare e ndërtimit duhet të jetë ar me kupolë”. Ajo është me për- të absidës. Në këtë skenë të vogël e cila, për nga trajtimi arkitektonik
shumë më e hershme. Ka shumë masa të konsiderueshme për një paraqitet zbritja e trupit të Krishtit dhe zbukurimi i brendshëm, tregon
mundësi që kjo kishë të lidhet me kishë manastiri, kurse si katedrale nga kryqi. Kjo pikturë në afresk se ishte trapezaria e manastirit. Kjo
katedralen e episkopatës së shek. ajo plotësonte në të gjitha drejti- është gjithashtu e fazës së parë të trapezari ka rëndësi, sepse është e
V-VI. Si element kryesor për të met, si anën funksionale, ashtu pikturimit të kishës dhe e njëkoh- vetmja që ruhet në vendin tonë.
mbështetur këtë mendim është edhe atë arkitektonike. shme me portretin që përmendëm. Nga ana tjetër, ajo ka vlera të
shkallarja përreth absidës së kishës, Në ndërtim janë përdorur blloqe Në studimet e fundit, fragmentet e mëdha arkitektonike e artistike të
në pjesën e saj të brendshme, që guri të nxjerra nga rrënojat e monu- pikturës murale të zbuluara brenda ruajtura mjaft mirë...
ruhet pjesërisht deri në ditët tona. menteve antike të Apollonisë, gjë kishës, janë konsideruar si më të Në qoftë se kemi parasysh
Kjo shkallare tregon qartë për një që e përforcoi mendimin se faza e hershme nga piktura murale e tra- diplomën e perandorit bizantin
funksion të veçantë dhe konkretisht parë e ndërtimit lidhet me kishën pezarisë. Vasili II, drejtuar Kryepiskopit të
për vendosjen e froneve ku uleshin Ohrit, në vitin 1019, me anë të së
episkopët. Ky element është kon- Në qoftë se kemi parasysh diplomën e perandorit cilës i caktohen Kryepiskopatës së
statuar edhe më parë dhe është bizantin Vasili II, drejtuar Kryepiskopit të Ohrit, në vitin Ohrit, për të gjithë territorin në
pranuar se kisha ka qenë katedër 1019, me anë të së cilës i caktohen Kryepiskopatës së varësinë e saj, 40 klerikë dhe 30
episkopale, por nuk është sqaruar Ohrit, për të gjithë territorin në varësinë e saj, 40 klerikë parikë etj., atëherë mendojmë se
fakti se në shek. XII-XIV Apollonia Manastiri i Shën Marisë në Apollo-
nuk ka qenë asnjëherë qendër
dhe 30 parikë etj., atëherë mendojmë se Manastiri i Shën ni ka qenë një qendër kulturore e
episkopale. Për një datim të her- Marisë në Apolloni ka qenë një qendër kulturore e krishterë me rëndësi të veçantë.
shëm të kësaj kishe, tregojnë, jo krishterë me rëndësi të veçantë.
(Vijon në faqen 10)
10 NGJALLJA MARS 2016

Kisha e Shën Marisë në Manastirin e Apollonisë
(Vijon nga faqja 9) Paleologu VIII. Ai, me veshje dorë një krisobulë, ku mendohet se qet si mbrojtës të murgjve, gjë që
ceremoniale, qëndron para së janë përcaktuar edhe pronat e mund të lidhet me funksionin krye-
Ndërtimet e periudhës së parë Tërëshenjtës Mari, që i ka dorëzuar, dhuruara me këtë rast nga pera- sor, që duket se ushtronte akoma
mendojmë të jenë të njëkohshme në mënyrë figurative, tempullin e ndori. Në një mbishkrim, që ruhet ky manastir në përgatitjen e klerit
me rindërtimin e përgjithshëm të dhuruar prej tij. Perandori mban në në këtë skenë, perandorin e para- të krishterë. Në mbishkrime të tjera
kishës së rrëzuar, si dhe me vetë paraqiten personat e tjerë të
themelimin e manastirit. Teknika e familjes perandorake, që marrin
përdorur është njohur edhe në pjesë në këtë ceremoni kaq të
ndërtimin e mureve rrethuese të ka- rëndësishme...
lave mesjetare, si në Butrint, Be- Ndërhyrja më e fundit në ko-
rat etj., dhe zë fill me rindërtimin e nakët e manastirit, gjysmë të
kishave gjatë shek. X-XII. shkatërruar nga operacionet
Në një kohë më të vonë se luftarake austro-italiane të viteve
ndërtimi i trapezarisë, kishës i është 1916-1918, ishin ndërtimet e viteve
shtuar edhe eksonarteksi, i cili 1960, kohë në të cilën manastiri u
ruhet në gjendje thuajse të plotë. kthye në muze arkeologjik. Në këtë
Në brendësi të narteksit ruhet një kohë edhe në kishë u ndalua të
skenë e pikturuar, ku paraqitet kryheshin ritet fetare.
familja perandorake e derës së
Paleologëve. Në qendër të kësaj Koço Zheku
skene paraqitet perandori Mihail

Si llogaritet Pashka
Siç përmendet edhe në librin e eksodit, ndërsa Pashka Kristiane Perëndimit, sepse këto të fundit në një periudhë 35 ditëshe, nga 22
Eksodit (12:11), termi Pashkë bën ishte përkujtimi dhe përjetimi i nuk e zbatojnë vendimin e Sinodit I marsi - 15 prill. Po pse kjo formulë
fjalë kryesisht për ngjarjen e daljes Ngjalljes së Krishtit, i Cili u sakri- Ekumenik të Nikeas, që thotë se: nuk përkon me traditën e sotme
së izraelitëve nga Egjipti, dhe të fikua në kryq për shpëtimin e njerë- “Pashka nuk duhet të paraprijë ose Orthodhokse? Arsyeja është se në
shpëtimit të popullit të Perëndi- zimit. të bjerë në Pashkën Judaike”. kishat Orthodhokse funksionojnë
së gjatë natës së Eksodit. Mbas Në rastin e Pashkës Judaike Sinodi vendosi që Pashka do të dy kalendarë.
vendosjes së hebrenjve në tokën e kemi kalimin nga skllavëria e Egji- kremtohej në të Dielën e parë pas Kishat që kanë adoptuar kale-
premtuar në Palestinë, festimi i ptit, ndërsa me Pashkën Kristiane hënës së plotë të Ekuinoksit Pran- ndarin e ri, bëjnë një veprim të vetë-
Pashkës ishte ngjarja më e rëndë- kemi kalimin nga robërimi i mëka- veror, që bie ndërmjet 21 marsit e dijshëm: Për të ruajtur unitetin e
sishme e popullit të zgjedhur të tit, në Ngjallje. Qengji simbolizon 19 prillit. Kishës, ato e llogarisin Pashkën
Perëndisë. Pashka festohej në Krishtin, ndërsa gjaku i qengjit Por, në vitin 1582, me futjen e sipas kalendarit të vjetër, i cili ka
datën 15 të muajit Nisan, si për- simbolizon gjakun e Krishtit. Kali- Kalendarit të ri Grigorian, filloi një një ndryshim prej 13 ditësh nga
kujtimi i daljes nga skllavëria e mi i Detit të Kuq simbolizon Pagë- kapitull i ri i llogaritjes së Pashkës. kalendari i ri. Kështu që ndryshimi
Egjiptit dhe e kalimit të Detit të zimin e Shenjtë dhe kalimin nga Data e Ekuinoksit Pranveror, pra prej 35 ditësh, që i korrespondon
Kuq. Në vigjilje të festës, pra të robëria e mëkatit. 21 marsi, sipas Kalendarit Julian, Kalendarit Julian në datën 22 mars
Premten në datën 14 të Nisanit, Pashka kremtohej në muajin tashmë me Kalendarin e ri Gri- - 25 prill, në kalendarin e ri kjo
therej qengji, dhe të shtunën, fe- Nisan dhe ishte një festë e lëviz- gorian është 11 marsi. Kjo gjë periudhë korrespondon me datën
stohej Pashka. Therja dhe gjaku i shme. Hebrenjtë përdornin Kale- shkaktoi edhe ndryshime në për- 4 prill - 8 maj, në qoftë se Ekuinoksi
qengjit kishin një rëndësi qendrore ndarin Hënor. Numri i ditëve llogaritjen e Pashkës. Dihet që ka- Pranveror nuk është caktuar sipas
(Eksodi 12:3-13). ndërmjet çdo hëne të plotë (muaji lendari i ri u adoptua nga të gjitha kalendarit të ri, të cilin përdorim,
Pashka Judaike ishte si prototip hënor) nuk është i njëjtë me atë të Kishat e Perëndimit dhe vetëm por sipas kalendarit të vjetër. Dita
i ngjarjeve të mëvonshme të jetës Kalendarit Diellor. mbas disa shekujsh filloi të përha- e Pashkës është caktuar, që të
së Jisuit. Jisu Krishti e festoi Pa- Prandaj, për të korrigjuar këtë, pej në Lindje. Në vitin 1924 kale- gjitha Kishat Orthodhokse ta kre-
shkën të enjten në mbrëmje, pra në kalendarët e vjetër vendosën një ndari i ri u adoptua nga shumica e mtojnë në të njëjtën ditë.
datën 13 të muajit Nisan, gjatë periudhë të quajtur Epakt, me Kishave Lindore. Kisha është e detyruar, së pari,
Darkës Mistike. Të nesërmen në qëllim që të harmonizonin Kale- Nëse festa e Pashkës duhet të ta përllogarisë Pashkën të Dielën
datën 14 të muajit Nisan “qengji i ndarin Hënor me atë Diellor. kremtohet çdo vit në të Dielën e e parë pas hënës së plotë, pas
Perëndisë” u sakrifikua (u kryqë- Këto epakte të llogaritura nga parë mbas hënës së plotë të Ekui- Ekuinoksit Pranveror dhe, së dyti,
zua). Mund të themi se Pashka Kisha Orthodhokse ndryshojnë me noksit Pranveror (kjo do të thotë Pashka nuk duhet të bjerë në një
Judaike ishte festa përkujtimore e ato të llogaritura nga Kisha e që data e Pashkës mund të lëvizë ditë me Pashkën Judaike.
MARS 2016 NGJALLJA 11

Kalendari
Besimtarët ndihen të përdhosur…* i Liturgjive Hyjnore,
Nga Enkel Demi
PRILL 2016
1 E Premte † Oshg. Maria nga
Një grup vajzash, që të merrnin sytë nga bukuria, mijëvjeçar. Meshën, priftërinjtë orthodhoksë, e thonë Egjipti. Dësh. Geronti e Vasilidhi.
(III e Akathistit)
kanë bërë fotografi të veshura si nuse në disa nga pas ikonostasit që është dhe ballina, të cilën shohin 2 E Shtunë † Osh. Titi, çudibërës.
kishat më të bukura bizantine të vendit, në Berat, besimtarët gjatë gjithë shërbesës, të shoqëruar nga Dësh. Amfiani e Edhesi. Dësh. i ri
Elbasan. Çikat, të cilat janë me shpinë zbuluar dhe këngët kishtare të muzikës bizantine, me tekstet e Panajoti.
dekolte tejet bujare, marrin poza ndjellëse sipër fronit shqipëruara nga imzot Noli. Në këtë vend, ku temjani 3 E DIEL † III KRESHMËS (Falja e
dhespotik, para derës dhe ikonave të ikonostasit. Fotot përhap aromën e tij të fortë, por karakteristike, nuk Kryqit). Omol. Nikita e Josifi. Osh.
janë marramendëse, të realizuara me mjeshtri të pa- mund të shkojë një modele e veshur pak, sepse edhe Iliri.
6 E Mërkurë † Eftiqi i Kon/pojës.
shoqe dhe thuhet se janë kryer, me sa duket në vigji- në ceremoninë e vërtetë të dasmës, vashat shkojnë
Osh. Grigor Sinaiti. 120 dësh. në
lje të pushimeve verore, me qëllim që trashëgimia në kishë me krahë mbuluar dhe vello të bardhë. Në Persi.
kulturore të bëhet e njohur nëpër botë, . asnjë vend të Perëndimit a Lindjes, nuk qëllon që të 8 E Premte † Ap. Agavi, Rufi, Fle-
hysh në një kishë, katedrale, me kapelë, me krahët e gonti, Asingriti, Ermiu nga të 70-t.
Ka qenë shumë i ashpër reagimi i Kishës Auto- (IV e Akathistit)
zbuluar, fund të shkurtër. Të vjen dikush, klerik apo 9 E Shtunë † Dësh. Efpsiki. Oshd.
qefale të Shqipërisë, ndërsa në shtyp pothuaj është
shërbyes, dhe të nxjerr jashtë. Në Shqipëri, si pa të Vadimi etj. Dësh. Rafaeli, Nikolla e
vënë në dukje që kjo mëri kishtare është e pavend se,
keq, sfidohet një traditë që ka kaluar mijëra vjet. Ndaj Irini.
në këtë botë me mentalitet të hapur ku ne jetojmë,
reagimi i Kishës mund të ishte dhe më i fortë, sepse 10 E DIEL † IV KRESHMËS (Joani
gocat e bukura mund të dalin ku është më mirë. Fjala
jam i bindur që besimtarët ndihen të përdhosur nga i Shkallës). Dësh. Perikliu, Sofokliu,
vjen, ta ka ënda që një nuse krahëzbuluar, me gjoks të
triumfi i padijes, siç ndodh rëndom në këtë vend. Miltiadhi.
hapur sa më s’ka, të bëjë një foto në ikonostas mes 13 E Mërkurë † Omol. Martini
Shën Marisë me Jezusin foshnjë dhe një tjetër ikone Në fund, Kisha ankohet se këto objekte kulti ku i Romës. Dësh. Elefteri, Zoili,
të vetë Jezusit. Kudo në botë, Itali, Francë, Greqi, janë bërë fotot, por dhe mjaft manastire, lipsane të Theodhosi.
15 E Premte † Dësh. Krishenti.
SHBA, Gjermani, kjo do të përbënte skandal. Në Shqi- shenjta, ikona dhe objekte të shenjta të adhurimit nuk Hierod. Leonidhi i Athinës.
përi jo, sepse padija në rastin më të mirë, ose jetesa janë kthyer ende, por përdoren për kësi punësh të (Akathisti i plotë)
mendjeprishur, na shtyn drejt kapërcimit të do caqeve, turpshme. Ata kanë gjithë të drejtën e botës të thonë 16 E Shtunë † Dëshg. Agapi, Irini,
Hjonia, Galinia, Harisa, Kalia, Niki.
që besimtarët i kanë të paprekshme. Ndoshta ideatori se këto vende e objekte kulti nderohen dhe janë të
i këtij shërbimi nuk ka marrë pjesë kurrë në një meshë shenjta për të gjithë orthodhoksët anembanë botës, 17 E DIEL † V KRESHMËS (Maria
orthodokse në Shqipëri, nuk ka parë kurrë në televizor sigurisht, edhe për besimtarët e Shqipërisë. e Egjiptit). Simeoni i Persisë. Dësh.
Adriani.
një natë Pashkësh apo Kërshëndellash. Besimtarët
Ndoshta ky është tundimi i fundit i pafesë që ka 20 E Mërkurë † Ap. Zakeu nga të
kristianë orthodoksë, pasi kryhet Mesha, nderojnë 70-t. Osh. Athanasi e Joasafi në
lënë për trashëgimi virtytin e vetëm, pacipërinë.
pikërisht ato ikona, luten para tyre, i përkëdhelin, i Meteorë.
puthin. Është pjesë e besimit të tyre të lashtë mbi dy- *(Marrë nga shtypi dhe mediat online) 22 E Premte † Ap. Nathanaili. Osh.
Thedhor Sikeoti. Osh. Theohari e
Apostoli.
23 E Shtunë † Ngjallja e Llazarit.
Shën Joan Vladimiri ka bërë, bën Donati e Therini në Butrint. (Sh.
Gjergji fest. 2 maj)
e do të bëjë edhe në të ardhmen
mrekulli të panumërta. Kisha e tij 24 E DIEL † # E DAFINAVE,
është vendi ku vijnë e falen të Hyrja e Krishtit në Jerusalem.
(Shërbesa e dhëndrit)
gjithë njerëzit, të krishterë e 25 E HËNË † E MADHE. Josifi i
myslimanë, pa dallim besimi, Dhiatës së Vjetër. (Shërbesa e
kombësie e race. Ky shenjt, me dhëndrit)(Ap. Marku fest. 3 maj)
26 E MARTË † E MADHE.
praninë e tij, bëri të mundur të (Paravolia e 10 virgjëreshave).
qëndrojë gjallë besimi i krishterë (Shërbesa e dhëndrit)
gjatë gjithë periudhës otomane 27 E MËRKURË † E MADHE.
Lyerja e këmbëve të Zotit Krisht.
pesëqindvjeçare, kur dihet që (Bëhet Efqeli)
krahina të tëra e ndërruan besimin 28 E ENJTE † E MADHE. Darka
dhe populli për pak sa nuk u Mistike. (Lexohen 12 Ungjijtë)
29 E PREMTE E MADHE.
konvertua i tëri në islam. Pësimet dhe Varrimi i Krishtit.
Në foton historike jepet një pamje e (Shërbesa e Orëve & Epitafi)
brendshme e kishës, që u dogj gjatë 30 E SHTUNË † E MADHE.
Zbritja e Zotit Jisu Krisht në Hadh.
Luftës II Botërore. Ap. Jakovi.
12 NGJALLJA MARS 2016

KISHA ORTHODHOKSE AUTOQEFALE E SHQIPËRISË
Asambleja Kleriko-Laike

(Në të cilën morën pjesë mbi 300 pjesëmarrës: të gjithë klerikët e Shqipërisë,
laikë dhe të rinj të Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë)

Autoriteteve Përgjegjëse Shtetërore

KËRKESË PËR KTHIMIN E KISHAVE, MANASTIREVE DHE
OBJEKTEVE TË SHENJTA
Fotografitë që tregojnë vajza cilën mburret vendi ynë. Rikuj- pesë vjetësh demokraci në vend, Orthodhokse, pa vonesë dhe
të reja, teksa reklamojnë fustane tojmë se veprime të tilla fyese, të japin leje që përdhosin të shenjtat pretekste, të gjitha kishat e
nusërie sipër fronit dhespotik, pa- përsëritura, nuk “promovojnë” dhe të hirshmet e Kishës Ortho- shenjta, manastiret, lipsanet e
ra Derës së Bukur dhe ikonave të trashëgiminë kulturore të vendit dhokse. shenjta, ikonat dhe objektet e

ikonostasit, konkretisht në kishat tonë. Vlen për t’u theksuar fakti KËRKOJMË që më në shenjta të adhurimit, të cilat re-
historike Orthodhokse të Beratit se sakrilegje të tilla nuk janë bërë fund të zbatohet ligji 10057, ne- spektohen, nderohen dhe janë
dhe Elbasanit, janë një ofendim i në asnjë objekt kulti të ndonjë ni 22/2 datë 22.1.2009, “Ma- të shenjta për të gjithë Ortho-
madh ndaj Kishës Orthodhokse. komuniteti tjetër fetar të rrëveshja ndërmjet Këshillit të dhoksët anembanë botës, si-
Kjo ngjarje është një sakrilegj Shqipërisë. Protestojmë, pasi Ministrave të Republikës së gurisht edhe për besimtarët e
i dukshëm dhe fyerje e ndjenjës organet shtetërore, të cilat mbajnë Shqipërisë dhe Kishës Ortho- Shqipërisë.
fetare. Sigurisht që ky fakt nuk ende në zotërim vendet dhe dhokse Autoqefale të Shqipëri- Manastiri i Ri i Shën Vlashit,
ndihmon harmoninë fetare për të objektet e shenjta pas njëzet e së”. Duhet t’i kthehen Kishës Durrës, 12 mars 2016

Kisha “Fjetja e Hyjlindëses Mari”, Berat Kisha “Fjetja e Hyjlindëses Mari”, Elbasan