-Vlerësimi sipas blumit i rrezulltateve të të nxënit me kompetenca të përmbajtjes-

Pyetjet-
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1. Jdentifikoni idetë dhe modelet për atom duke filluar nga atomistët grek deri te E. Raterfordi.

2. Shpiegoni pengesën kryesore të modelit të E. Raterfordit e cila nuk mund të shpjegohej me qëndrimet e
fizikës klasike.

3. Tregoni dallimin qenësorë mes modelit të J.J. Tomsonit dhe tëE. Raterfordit për atom duke marrë si kriter
vendndodhjen e ngarkesës pozitive.

4. Prezantoni me gojë dhe në mënyrë analitike përkufizimet e dy postulateve të Borit.

5. Zbuloni në postulatin e parë të Borit për atom të hidrogjenit ligjin klasik dhe hipotezën kuantike.

6. Shënoni analitikisht dhe ilustroni grafikisht postulatin e dytë të Borit për atom të hidrogjenit, për rastet kur
elektroni e absorbon apo e emeton një foton-kuant energjetik.

7. Njehsoni shpejtësinë e elektronit rreth bërthamës së atomit dhe tregoni vartësinë e saj nga niveli energjetik që
ka elektroni.

8. Përfitoni shprehjen për nivele energjetike të elektronit në atom të hidrogjenit r, = a, -n ku ap ështe rrezja e parë
e orbitës së Borit.

9. Shkruani shprehjen për nivele energjetike të elektronit në atom të hidrogjenit dhe arsyetoni me ndihmën e
boshtit numerik pse duhet të merret parashenja minus.

10. Veni në dukje me fjalë katër vetitë themelore të atomeve.

11. Emërtoni pesě seritë spektrale në atom të hidrogjenit dhe ilustroni në diagramin Grotian kalimet e
elektroneve nga nivelet e larta energjetike në nivelet 1,2,3,4 dhe 5.

12. Shpjegoni nivelet energjetike të atomeve të merkurit në eksperimentin e Frank- Hercit si goditje elastike dhe
jo elastike tě tyre me elektronet e katodës.

13. Zbuloni formulën që shpreh gjatësinë valore të kuantit të emetuar energjetik hf kur atomi i eksituar kthehet
në gjendje normale, pasi të ketë pranuar energjinë e U, nga elektroni i katodës, (përfitimi i formulës 5.16).

14. Dalloni rrezet e forta dhe rrezet e buta të rrezatimit rëntgen sipas gjatësive valore.
15. Shpjegoni vetitë e rrezatimit frenues dhe rrezatimit karakteristik rëntgen sipas mekanizmit të krijimit.

16. Identifikoni arsyen pse difraksioni i rrezeve rëntgen kryhet me shumë vēshtirčsi në çarje që i ndërton njeriu
kurse kristalet janë shumë të përshtatshme për këtë qëllim.

17. Përfitoni formulën e përcaktimit të maksimumeve interferenciale të difraksionit të rrezeve rëntgen në

18. Tregoni dallimet mes lumineshencës dhe fosforeshencës sipas kohë së zgjatjes së emetimit të dritës pas
momentit të ndërprerjes së eksitimit të mjedisit.

19. Vertetoni analitikisht rregullën e Stoksit sipas së cilës drita lumineshente karakterizohet me gjatësi valore më
të madhe se drita që shkakton lumineshencën.

20. Shpjegoni me ilustrim emisonin spontan dhe emisionin e stimuluar të dritës me ndihmë e niveleve
energjetike të atomit.

21. Shpjegoni kuptimin fizik të termave: emision i stimuluar, popullim, popullim inverz, mjedis aktiv dhe
pompim i niveleve energjetike.

Përgjigjje-
—––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1.Se pari e kemi Atomizmin antik, modelin e J.J. Tomsonit, Modeli planetar i E.Ratherfodit, dhe modeli i Borit
për atom te hidrogjenit.

2.Modeli atomik i Rutherfordit nuk po ndiqte teorinë e Maxwell dhe nuk ishte në gjendje të shpjegonte
stabilitetin e një atomi. Teoria e Radhërfordit ishte e paplotë sepse nuk përmendte asgjë në lidhje me rregullimin
e elektroneve në orbitë. Kjo ishte një nga të metat kryesore të modelit atomik të Rutherfordit.

3.Modeli i atomit të pudingut të kumbullës së Thomson-it kishte elektrone të ngarkuar negativisht të ngulitura
brenda një "supe" të ngarkuar pozitivisht. Eksperimenti me fletë ari të Rutherford-it tregoi se atomi është
kryesisht hapësirë ​boshe me një bërthamë të vogël, të dendur dhe të ngarkuar pozitivisht.

4.Posulati i parë i Borit thotë se: Elektroni ne atom mund te rrotullohet rreth bërthames vetem nëpër orbita te
caktuara e jo neper qfardo orbite.
Posulati i dytë thotë: Elektroni emeton ose thith energji te caktuar hf vetem gjate kalimit nga nje nivel energjetik
ne nivelin tjeter, perkatshisht nga nje gjendje stacionare ne gjendjen tjeter.
5.Modeli i Bohr-it për atomin e hidrogjenit bazohet në tre postulate: (1) një elektron lëviz rreth bërthamës në një
orbitë rrethore, (2) momenti këndor i një elektroni në orbitë kuantizohet dhe (3) ndryshimi në energjinë e një
elektroni si ai bën një kërcim kuantik nga një orbitë në tjetrën shoqërohet gjithmonë me emetimin ose thithjen e
një fotoni. Modeli i Bohr-it është gjysmë-klasik sepse kombinon konceptin klasik të orbitës së elektronit
(postulat 1) me konceptin e ri të kuantizimit (postulat 2 dhe 3).

6. Një elektron rrotullohet rreth bërthamës në orbita. Momenti këndor i rrotullimit është një shumëfish integral
i h/2p.

7.Shpejtësia e lëvizjes, shpejtësia mesatare me të cilën elektronet udhëtojnë në një përcjellës kur i nënshtrohen një
fushe elektrike, është rreth 1 mm në sekondë. Është vala elektromagnetike që valëvitet përmes elektroneve që
përhapet me shpejtësinë e dritës.

8.

9.E ( n ) = − 1 n 2 ⋅ 13.6 eV

10. Atomet kanë dimensionet rreth 0.1 nm, ato jane te qendrueshme dhe perbehen nga grimca qe nuk mund te
copetohen ne pjese me te vogla apo te shkatterohen.Atomi eshte elektroneutral, sa ka ngarkese te pergjithshme
pozitive aq ka edhe negative, dhe atomet leshojne dhe e absorbojne rrezatimin EM.

11. Seria e Lajmanit, Seria e Balmerit, Seria e Pashenit, Seria e Braketit dhe Seria Pfund.

12.Franck dhe Hertz kishin projektuar një tub vakum për studimin e elektroneve energjetike që fluturonin
përmes një avulli të hollë të atomeve të merkurit. Ata zbuluan se, kur një elektron përplaset me një atom merkur,
ai mund të humbiste vetëm një sasi specifike (4.9 elektron volt) të energjisë së tij kinetike përpara se të fluturonte
larg.

14.Rrezet e forta kanë gjatesi valore nga 0.001 deri ne 0.1nm, ndersa ato te buta me pak se 0.001.

16. Pasi ne kristale mund te shohim nje spekter te gjere dritash.

17.Kja behet me ndihmen e formules se Bragut.

18.Luminishenca paraqet qdo rrezatim te trupave perveq atyre te shkaktuar nga jashte, ndersa fosforishenca
është rrezatim i truoit, i cili vazhdon te emetohet edhe pas momentit te nderprerjes se eksitimit te tij.

20.Emisioni i stimuluar paraqet emetimin e atomeve te ndikuar nga forcat e jashtme, ndersa ai spontan paraqet
emitimin ku fotonet e emituara gjate rrezatimit kane cfardo drejtimi dhe ndodhin lirshem ne natyrë.

21.Emisioni i stimuluar paraqet emetimin e atomeve te ndikuar nga forcat e jashtme, gjendja e mjedisit aktiv per
te cilin ështe N2 > N1 quhet popullim inverz, mdedisi aktiv quhet mjedisi, qe mundeson krijimin e numrit me
te madh te grimcave ne nivelin energjetik me te larte sesa te ulet dhe si i tille eshte i pershatshem per gjeneriminn
e popullimit inverz. Me veprimin e jashtem te EM mundesohet kalimi i numrit me te madh te atomeve nga
gjendja e ulet ne gjendje te larte energjetike, ky proces njihet si pompim energjetik.

-Zenel Krasniqi