1.

ZEMRA
Zemra është një organ muskulor jo te të gjitha organizmat e gjalla, që
pompon gjak nëpër enët e gjakut të sistemit të qarkullimit të gjakut. Gjaku
furnizon trupin me oksigjen dhe materie ushqyese, dhe gjithashtu
ndihmon në heqjen e mbeturinave metabolike. Zemra ndodhet në pjesën e
mesme të zgavrës së kraharorit.
Zemra është njëra prej organeve të para që formohet në trupin e njeriut
gjatë zhvillimit embrional. Zemra ndahet në katër
zbrazëtira:dy veshëza dhe dy barkushe.Veshëzat ndahen në:veshëza e
majtë dhe veshëza e djathtë.Barkushet ndahen në:barkushja e majtë dhe
barkushja e djathtë.
 a) NDERTIMI
Zemra ndodhet në pjesën e mesme të zgavrës së kraharorit, në nivelin e
vertebrave T5-T8. Pjesa më e madhe e zemrës është zakonisht e
zhvendosur paksa në anën e majtë të kraharorit (edhe pse ka raste që mund
të jetë e zhvendosur në të djathtë) dhe ndihet të jetë në të majtë sepse
gjysma e majtë e zemrës është më e fortë, pasi ajo pompon në të gjitha
pjesët e trupit. Meqënëse zemra ndodhet midis mushkërive, mushkëria e
majtë është më e vogël se mushkëria e djathtë dhe ka një zgavër kardiake
në kufirin e saj me zemrën për të lejuar vendosjen e zemrës.
Zemra është furnizuar nga qarkullimi koronar dhe është e mbyllur në një
qeskë membrane të dyfishtë, perikardi. Ky i fundit i bashkangjitet zgavrës
së kraharorit duke i siguruar zemrës një vend ku të mbahet. Sipërfaqja e
prapme e zemrës ndodhet në afërsi të kolonës vertebrale, dhe sipërfaqja e
përparme ndodhet thellë pas derrasës së kraharorit dhe kërceve të kafazit
të kraharorit. Dy nga venat e mëdha, venat tubolare, dhe arteriet e mëdha,
aorta dhe arteria pulmonare, janë të bashkangjitura në pjesën e sipërme të
zemrës, të quajtur bazë, e cila ndodhet në nivelin e kërcit të tretë të kafazit
të kraharorit. Maja e poshtme e zemrës , apeksi, ndodhet në të majtë të
dërrasës së kraharorit (8 deri 9 cm nga vija qendrore e dërrasës së
kraharorit) midis vendit ku brinja katërt dhe e pestë bashkohen me

dërrasën e kraharorit, pranë artikulimit të tyre me kërcet e kafazit. Ana e

djathtë e zemrës është deformuar përpara, dhe e majta e deformuar prapa.
Zemra ka formën e një koni, me bazën e tij të pozicionuar lart dhe kulmin
poshtë. Një stetoskop duhet të vendoset direkt mbi kulm (apeks) në
mënyrë që mund të numërohen të rrahurat e zemrës. Zemra e një të rrituri
peshon 250-350 gram. Zemra ka zakonisht madhësinë e grushtit: 12 cm e
gjatë, 8 cm e gjerë, dhe 6 cm e trashë. Atletët e trajnuar mirë mund të kenë
zemër shumë më të madhe për shkak të efekteve të ushtrimit të muskujve
të zemrës, të ngjashme me reagimin e muskujve skeletik.
b)MURI I ZEMRES
Muri i zemrës përbëhet nga tri shtresa: e brendshme (endokardi), e mesme
(miokardi) dhe e jashtme (epikardi). Këto janë të rrethuar nga një qeskë me
membranë të dyfishtë të quajtur perikardi.
Shtresa e brendshme e zemrës quhet endokardi. Ajo është e përbërë nga një
shtresë e epitelit të thjeshtë njështresësh, dhe mbulon dhomat e zemrës dhe
valvulat. Ajo vazhdon me shtresën e brendshme (endoteli) të venave dhe
arterieve të zemrës, dhe bashkohet me miokardin me një shtresë e hollë të
indit lidhor. Endokardi, duke sekretuar endothelinë, gjithashtu mund të
luajë një rol në rregullimin e tkurrjes së miokardit.
Shtresa e mesme e murit të zemrës është miokardi, që është muskul
kardiak. Miokardi ka edhe enë gjaku dhe fibrave nervore drejt epikardit që
ndihmojnë për të rregulluar rrahjet e zemrës. Indi i muskujve të zemrës ka
autoritmiciti, aftësi unike për të nisur një potencial kardiak veprimi në një
ritëm të pandryshueshëm, duke përhapur impuls të shpejtë nga qeliza në
qelizë për të shkaktuar tkurrjen e tërë zemrës. Kjo (autoritmiciti)
modulohet nga sistemet endokrine dhe nervor.
Ka dy lloje të qelizave të muskujve kardiakë: kardiomiocitet të cilat kanë
aftësinë për të kontraktuar me lehtësi, dhe kardiomiocitet e modifikuara,
qeliza kontraktuese të sistemit të përçueshmërisë. Kardiomiocitet përbëjnë
pjesën më të madhe (99%) të qelizave në barkushe dhe veshëza. Këto qeliza
të kontraktueshme janë të lidhura me disqe ndërmjetës që lejojnë një
përgjigje të shpejtë ndaj impulseve të potencialit të veprimit nga qelizat
stimuluese kardiake. Disqet ndërmjetës lejojnë qelizat për të vepruar si një
sincit dhe për të mundësuar kontraktimet që të pompojnë gjak nga zemra
në arteriet kryesore.
Qelizat stimuluese përbëjnë vetëm 1% të qelizave dhe formojnë sistemin e
stimulimit të zemrës. Ato janë përgjithësisht shumë më të vogla sesa qelizat
kontraktuese dhe kanë pak miofibril që u jep atyre kontraktueshmëri të
kufizuar. Funksioni i tyre është i ngjashëm në shumë aspekte me neuronet.
Vendosja e muskujve kardiakë është elegante dhe komplekse, sepse qelizat
e muskujve vendosen në mënyrë spirale rreth dhomave të zemrës. Ato
vendosen në formën e numrit 8 rreth barkushes dhe rreth bazave të enëve
të mëdha. Muskujt më të brendshëm ventrikularë gjithashtu formojnë
shifrën 8 rreth dy veshëzave dhe vazhdojnë drejt kulmit. Shtresat më
sipërfaqësore e muskujve ventrikularë mbështillen rreth dy veshëzave. Ky
model kompleks i përdredhjes së muskujve lejon zemrën të pompojë
gjakun në mënyrë më efikase se sa do ta bënte një model i thjeshtë i drejtë.
Ashtu si me muskujt skeletor zemra mund të rritet në madhësi dhe
efikasitet me ushtrime. Kështu vrapuesit e maratonës mund të kenë një
zemër të rritur në madhësi deri në 40%.
Cipa e zemrës-perikardi rrethon zemrën. Ai përbëhet nga dy membrana:
Një membranë e brendshme seroze e quajtur epikardi, dhe një membranë e
jashtme fibroze. Këto mbyllin zgavrën perikardiake, e cila përmban lëngun
perikardiak, që lubrikon sipërfaqen e zemrës.
c)VALVULAT

Te katër valvulat e zemrës shtrihen përgjatë të njëjtit plan. Valvulat

sigurojnë rrjedhjen në një drejtim të gjakut në zemër dhe parandalojnë
rrjedhjen në drejtim të kundërt. Midis barkushes së djathtë dhe veshëzës së
djathtë është valvula trefletëshe. Ajo përbëhet nga tre fletë, të përbëra nga
endokardi përforcuar me inde lidhëse shtesë. Secila prej tre fletëve të
valvulës është e bashkangjitur në disa fillesa me inde lidhëse, korda
tendine, nganjëherë referuar si fijet e zemrës. Ato përbëhen nga rreth 80%
fibra kolagjene me pjesën e mbetur të përbërë nga fibra elastike dhe
endotel. Kordat tendine lidhin secilën prej fletëve me muskujt papilarë që
dalin nga sipërfaqja e poshtme e veshëzës. Këto muskuj kontrollojnë
hapjen dhe mbylljen e valvulave. Tre muskujt papilarë në veshëzën e
djathtë quhen muskujt e pëparmë, të pasmë, dhe septal, të cilat
korrespondojnë me tre pozicionet e fletëve të valvulës.
Midis barkushes së majtë dhe veshëzës të majtë është valvula mitrale, e
njohur gjithashtu si valvula dyfletëshe sepse ka dy fletë, një të përparme
dhe një të pasme. Këto fletë i janë bashkangjitur nëpërmjet kordave tendine
me dy muskujt papilare që dalin nga muri i veshit të majtë.
Valvulat trifletëshe dhe mitrale janë valvulat atrioventrikulare (midis
barkushes dhe veshit). Gjatë fazës së relaksimit të ciklit kardiak, muskujt
papilarë janë gjithashtu të relaksuar dhe tensioni në kordat tendine është e
lehtë. Megjithatë, kur veshëza kontraktohet, kontraktohen edhe muskujt
papilarë. Kjo krijon tension në kordën tendine, duke ndihmuar për të
mbajtur fletët e valvulave atrioventrikulare në vend dhe parandalimin e
tyre për të shkuar përsëri drejt barkushes.
Zemra përbëhet prej dy pjesëve:

 Pjesa e djathtë, e cila e lëviz gjakun në drejtim të mushkërive (qarkullimi

i vogël).
 Pjesa e majtë, e cila e lëviz gjakun në drejtim të pjesëve tjera të trupit
(qarkullimi i madh).
Meqë rezistenca në enët e gjakut në trup është pesë herë më e madhe se
rezistenca në mushkëri, pjesa e majtë e zemrës duhet të jetë më e fuqishme
se pjesa e djathtë. Për këtë arsye pjesa e majtë e ka murin më të trashë se
pjesa e djathtë, por volumi është i njëjtë në të dyja pjesët e zemrës.
Barkushet janë pompa të fuqishme me mure të trasha muskulore, dhe
prandaj presioni i gjakut venoz (0–2 mm Hg) nuk arrin t'i tendosë.
Veshëzat janë dhoma të zemrës, me mure të holla e të tendosshme, që
shërbejnë si rezervuarë për gjakun venoz, por që njëkohësisht mund të
tkurren e ta pompojnë gjakun me njëfarë presioni për në drejtim të
barkusheve.

d)FUNKSIONI
Zemra është pompa.Në mënyrë që pompa (zemra) të kryejë funksionin e
saj duhet që muskuli i zemrës të jetë shëndoshë e mirë. Duhet që sistemi
elektrik i zemrës të koordinojë tkurrjen e valvulave dhe të barkusheve si
dhe duhet që muskuli të furnizohet rregullisht me gjak. Gjatë tkurrjes
(sistolës) të barkushes së majtë, presioni brenda barkushes natyrisht është
më i lartë sesa presioni në aortë. Kjo e pengon qarkullimin e gjakut në
shtratin koronar. Gjithashtu, fillesa e arterieve koronare gjatë sistolës
mbyllet nga kuspet e valvulës të hapur të aortës. Si rrjedhojë, enët koronare
nuk mund ta furnizojnë me gjak barkushen e majtë gjatë sistolës. Barkushja
e majtë furnizohet me gjak vetëm gjatë diastolës . Nëse diastola shkurtohet,
barkushja e majtë ka më pak kohë për t'u furnizuar me gjak. Valvulat e
zemrës duhet të jenë të afta të hapen plotësisht dhe të mbyllen
plotësisht. Stenoza është ngushtim i vrimës të valvulës. Mbyllja jo e plotë
përbën pamjaftueshmëri të valvulës. Pasojë e pamjaftueshmërisë është
regurgitimi (rikthimi i gjakut).Venat rikthejnë gjakun në zemër. Që të
kryejnë këtë funksion, venat janë të pajisura me valvula që nuk lejojnë
kthimin e gjakut mbrapsht. Tkurrja e muskujve të gjymtyrëve i shtrydh
venat dhe e shtyn gjakun drejt qendrës ('pompa muskulore'). Po ashtu,
presioni negativ gjatë frymëmarrjes ndihmon kthimin e gjakut për në
zemër.
e)TE DHENA TE TJERA

Gjatësia e zemrës 12 cm

Gjeresia e zemres 8 cm
Pesha e zemrës 300 g
Volumi (i gjakut) 70 cm3
Volumi / min në qetësi 4900 cm3
Volumi / min gjatë punës maksimale bis 20-30 Litër
Volumi i gjakut gjatë 70 vjetëve ~180.000.000 Litër
Puna për rrahje, ana e majtë ~ 0,8 J
Puna për rrahje, ana e djathtë ~ 0,16 J
Puna gjatë ditës ~ 100.000 J
Numri i rrahjeve për një vit (mesatare) 36.000.000
Numri i rrahjeve për 70 vjet 3.000.000.000
2.GJAKU

Gjaku (lat. Sanguis) është një ind lidhor i lëngshëm, i cili me ndihmën

e zemrës dhe enëve të qarkullimit të gjakut mirëmban funksionet e
organeve të tjera të trupit nëpërmjet transportit të oksigjenit dhe lëndëve
ushqyese. Gjaku qarkullon nëpër enët e gjakut falë punës mekanike të
muskulit të zemrës. Trupi i njeriut përmban mesatarisht 5 - 6 litra gjak.
Gjaku është një lëng trupor tek te gjtha gjallesat poashtu edhe tek kafshët
që i dhuron qelizave lëndë të nevojshme ushqyesve dhe oksigjen dhe i
transporton mbetjet metabolike si mbeturinat larg nga këto qeliza. Kur ai
arrin në mushkëri, ndodh shkëmbimi i gazit, me shpërndarjen e dioksidit
të karbonit duke e përçuar nga gjaku në alveole (hojëza të mushkërisë) dhe
të oksigjenit duke e shpërndarë në gjak. Gjaku i oksigjenuar pompohet në
anën e majtë të zemrës në venën pulmonare dhe hyn në arterien e majtë.
Nga këtu ai kalon nëpër valvulën bicuspide, përmes barkushes dhe
shpërndahet në të gjithë trupin prej aortës. Gjaku përmban antitrupa,
ushqimin, oksigjenin,etj për të ndihmuar punën e trupit.
Gjaku përmban: qeliza të kuqe (eritrocite), qeliza të bardha (leukocite),
pllakëza(trombocite) dhe plazmën, në të cilën notojnë qelizat. Pjesët e
ngurta përbëjnë 45%, kurse pjesa lëngët 55%, të vëllimit të përgjithshëm.
Qelizat e kuqe përmbajnë hemoglobinën. Kjo proteinë është përgjegjëse për
lidhjen dhe transportin e oksigjenit. Në të vërtetë përbëhet
prej globinës dhe hem-it, i cili me hekurin formon një lidhje kimike.Ka
ngjyr të kuqe.

a)FUNKSIONET
Gjaku së bashku me pjesët përbërëse të tij përmbush një sërë funksionesh:

 Transport (oksigjeni, hormonet, mbeturinat e metabolizmit)

 Rregullim (baraspeshën e ujit, elektroliteve, temperaturës, vlerës së pH-
së)
 Mbrojtje
(nëpërmjet limfociteve, antitrupave, koagulimit dhe fibrinolisës)
 Funksion homeostatik, mban të pandryshuar temperaturën dhe
mjedisin e brendshëm.
Gjaku kryen shumë funksione të rëndësishme brenda trupit duke
përfshirë :

 Furnizimin e indeve me oksigjen

 Furnizon trupin me materie ushqyese si Glukoza, Amino Acidet dhe
Acide Yndyrore ( të tretura në gjak (psh lipidet e gjakut)
 Largimin e gazrave dëmtuese si Dioksid Karboni, Urea dhe Acidi
Llaktik
 Funksion imunologjike, duke përfshirë qarkullimin e qelizave te
bardha, dhe zbulimin e materialeve te huaja nga antitrupthat
 Kuagulimi, që është një pjesë e mekanizmit të trupit për vetë-riparim
 Funksionet transportuese, duke përfshirë transportin e hormoneve dhe
sinjalizimin për dëme të indeve
 Rregullimin e pH(normalja e pH të gjakut është në mes vlerave 7.35 -
7.45)

b)VETITE

 Temperatura është 36,6° C (te njerëzit e shëndoshë)

 pH 7,4
 Gjaku është një suspension
 Meshkujt kanë përafërsisht 4,5 litra gjak, Femrat 3,9 litra
Nëpërmjet ndryshimeve në gjak dhe pjesëve përbërëse të tij një numër i
madh i sëmundjeve mund të diagnostikohen dhe në vështirësinë e tyre
mund të kategorizohen, për këtë arsye është gjaku lëngu më i shpeshtë i
analizuar.

c)GJAKU,RRUAZAT E KUQE TE GJAKUT DHE RRUAZAT E

BARDHA,PLAZMA DHE PLLAKZAT E GJAKUT.

Gjaku është lëng biologjik i cili përbëhet prej qelizave të kuqe, të bardha,
plazmës, trombociteve, dhe indeve. Është i rëndësishëm për gjallesat
sikurse janë njeriu dhe shtazët, për shkak të rolit të rëndesishëm në
transportimin e (ushqimit dhe oksigenit) vitaminave, mbeturinave,
hormonave, etj. për të gjitha indet dhe qelizat e ndryshme. Temperatura e
gjakut eshte 37 °C masa e gjakut ne purt mcpep me am3 . Gjatë punimit të
temës kemi marrë informacione nga literatura ndërkombëtare si dhe të
dhënat nga loboratori mjekësor. Gjaku përbën 8% të masës trupore. Për
shembull, nëse masa e një personi është 60 kg, 4.8 kg është gjak (rreth 5
litra).
Përmbajtja e gjakut 1.
Plazma:është një lëng transparent ka tendencë të ngjyrës së verdhë dhe
ka një rol të rëndësishëm në transmetimin e ujit dhe kripërave, si dhe
ushqyesve të tillë si sheqernat, vitaminat, hormonet etj. Ekziston 54% e
gjakut siç është materiali ndërqelizor në gjak dhe përbëhet nga 90% ujë (uji
ka një rol të madh ku temperatura e trupit arrin 37 gradë), 10% lëndë të
tjera të tretura siç janë 2% (kripëra minerale jone, 7% proteina,
karbohidrate, yndyrna, vitamin, antitrupa, 1% hormone - gaze të tretur).

Qelizat e kuqe të gjakut (Eritrocitet) :Qelizat e diskut, në formë

konkave, të cilat bartin gaze dhe një sipërfaqe konkave për të rritur
hapësirën e shkëmbimit të gazit, dhe shfaqin një membranë qelizore
fleksibël ,që mund të kalojë edhe kapilarët më të ngushtë. Ai buron nga
palca e kuqe në kocka të mëdha dhe rinovohet çdo 120 ditë dhe prishet në
mëlçi dhe shpretkë dhe përmbajtja e saj e ndarë shkon në krijimin e acideve
biliare. Një qelizë e vogël si Eritrociti ka një funksion shumë të
rëndësishëm, detyra e së cilës është e kufizuar në bartjen e gazit oksigjen
nga mushkëritë dhe zëvendësimin e tij me dioksid karboni. Ndërtimi i
qelizave të kuqe të gjakut kontrollohet nga veshkat përmes një hormoni të
quajtur eritropoetinë. Sekretimi i këtij hormoni varet nga presioni i
pjesshëm i oksigjenit në gjak.

Qelizat e bardha të gjakut( Leukocitet ):Qelizat e bardha të gjakut

janë qeliza që sigurojnë mbrojtjen e trupit nga sëmundjet dhe numri i
qelizave të bardha të gjakut është më i vogël se numri i qelizave të kuqe,i
cili sillet midis katërmbëdhjetë deri shtatëqind qelizave të kuqe të gjakut
Eritocitet dhe Leuokocitet ,Roli dhe rëndësia e tyre 4 ne gjejmë një qelizë të
bardhë të gjakut pasi ato ndryshojnë në madhësi dhe forma dhe kanë një
bërthamë dhe ato janë më të mëdha se qelizat e kuqe të gjakut.
Pllakëzat e gjakut:Trupat citoplazmikë gjenden në gjak dhe prishen kur
bien në kontakt me ajër për t’u mpiksur në mënyrë që gjakderdhja të mos
shkaktojë dëme që nuk kanë një formë specifike. Gjaku, fibrinogjeni, është
një solid i quajtur fibrin, një filament i ngurtësuar që grumbullohet rreth
sipërfaqes së lëkurës për të parandaluar largimin e gjakut nga lëkura.