Fizikist Aralık ‘10

1

2

Fizikist Aralık ‘10

EDİTÖR
YAYINCI Fizikist.Com Fizikist Bilim ve Teknoloji Dergisi
Editör Yazarlar Emre ALTIN www.emrealtin.com Müberra Altın fizikist@fizikist.com Orhan Aydilek aydilek@fizikist.com Hülya Vardarlı hvardarli@fizikist.com Alican Tonbul atonbul@fizikist.com

Emre ALTIN www.emrealtin.com
Merhaba, her ay okunma rekorları kıran dergimizin CERN Özel Sayısı ile karşınızdayız. CERN’de yaşanan kritik gelişmelerin ardından bu ayki konumuzu CERN olarak seçmiş bulunuyoruz. Dergi içeriğiyle ilgili ayrıntıları aşağıda bulabilirsiniz.

Bu ay, Dünya Fizikçileri’nin yarısından fazlasının yer aldığı düşünülen büyük bir proje, hayallerin gerçekleşebileceğini gösteren eşsiz bir laboratuvar, ülkeler arası dostlukları geliştiren veya birbirine düşman olmasını sağlayan açık olduğu kadar gizli bir proje olan CERN projesini işleyeceğiz. Fizikist Ekibi olarak bu sayımızda Cern nedir? Cern de yapılan çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaların dünyamızı ve en önemlisi ülkemizi nasıl etkileyeceği sorularına cevap arayacağız. *** Fizikçinin Günlüğü bölümünde bu ay Fox’ta izlenme rekorları kıran bir sınır bilim dizisi olan Fringe’yi işleyeceğiz. *** Bir diğer bölümümüzde unutkanlık hakkında genel bilgiler, ve bu unutkanlığımızdan kurtulmak için hafıza güçlendirme tekniklerini göreceğiz. *** Paradok bölümümüzde ünlü bilim adamı Arşimet için basit bir matematik problemi sayılan fakat modern matematik dünyası için çok karmaşık olan 2+2=5 denklemini konu alacağız. Zeka Soruları bölümümüzde de her zaman olduğu gibi kafanızı kurcalayacak sorular mevcut. Sizleri Fizikist CERN Özel Sayısı ile keyifli bir zaman geçirmeniz dileğiyle dergimizle başbaşa bırakıyorum.

Web E-Posta Reklam

www.fizikist.com dergi@fizikist.com reklam@fizikist.com

Fizikist Bilim ve Teknoloji Dergisi hakkında soru ve görüşlerinizi dergi@fizikist.com e-posta adresine gönderebilirsiniz.

Fizikist ile Bilim Arası Başlıyor..

© Fizikist Bilim ve Teknoloji Dergisi Fizikist.Com web sitesinin bir ürünüdür. Dergi içerikleri kaynak gösterilmeden kopyalanamaz.

Fizikist Aralık ‘10

3

05 16 18 21 İÇİNDEKİLER 26 3 5 6 8 Editörden / Emre Altın ARALIK 2010 Cern Hakkında Herşey / Müberra Altın Cern Nedir? Kuruluş Amacı Nedir? Cern’de Yapılan Diğer Çalışmalar 10 Cern Deneyleri ve Türkiye 16 Fizikçinin Günlüğü .Euplides Paradoksu / Alican Tonbul 30 28 Baki Akkuş 29 Engin Arık 30 Elektrik ve Magnetizma Deneyleri 31 13 Adımda Hafızanı Güçlendir / Hülya Vardarlı 32 Zeka Soruları / Alican Tonbul 4 Fizikist Aralık ‘10 .Fringe / Orhan AYDİLEK 29 18 Bilim ve Teknoloji Haberleri 21 İnsan Beyni Kaç Gigabyte? 22 Anti Madde Yakalandı 24 Unutkanlığınız Ne Seviyede? / Hülya Vardarlı 26 Paradoks .

Şimdi büyük araştırmalar sonucu elde ettiğimiz bilgileri sizlerle paylaşmaya hazır olun. CERN Fizikist ekibi olarak bu sayımızda Cern nedir? Cern de yapılan çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaların dünyamızı ve en önemlisi ülkemizi nasıl etkileyeceği gibi sorulara cevap arıyoruz. Çok sayıda kıyamet teorisine konu olan korkutan CERN. Yapılan deneylerle evrenin sırlarını aydınlatabileceğine umut bağlanan CERN.Hakkında Her Şey Dünya fizikçilerinin yarısından fazlasının yer aldığı düşünülen büyük bir proje.. hayallerin gerçekleşebileceğini gösteren eşsiz bir laboratuvar. Fizikist Aralık ‘10 5 . TÜBİTAK vb.. gibi ülkemizin bilim kurumlarının yaptığı yayınlardan ve CERN‘in resmi sitesinden aldığımız bilgileri sıralamaya çalıştık. Cern ile ilgili birçok kaynaktan gazete arşivlerinden TAEK. ülkeler arası dostlukları geliştiren veya birbirine düşman olmasını sağlayan açık olduğu kadar gizli bir proje.

yeni reaktör sistemlerinin geliştirilmesi. İngiltere. İsveç. ve Yunanistan) işbirliği ile kurulmuştur. CERN’de yapılan araştırmalar nelerdir? CERN’de yürütülen araştırmaların esas amacı maddenin yapısını ve maddeyi bir arada tutan kuvvetleri anlamaktır. temel bilim araştırmalarının yanında. Slovakya ve Yunanistan’dır. Çek Cumhuriyeti. Finlandiya. çok geniş katılımlı uluslararası işbirliğinin başarılı bir örneği olarak hizmet vermektedir. elektronik. Belçika. CERN’e üye ülke sayısı 20'dir. Diğerleri ise. Konsey üye ülkelerin ikişer temsilcisinden oluşur ve her üyenin eşit oy hakkı vardır. temel bilimin en ileri saflarında yeni bilgi üretmeye çalışan bilim adamlarına teknolojinin izin verdiği en ileri deneysel olanakları ve çözümleri de sunmaktadır. bugün dünyadaki bilgisayar iletişiminin kalbi olan World Wide Web (www). daha sonra İngilizce "European Organization for Nuclear Research" olarak değiştirildi. Parçacık fiziği araştırmaları lazer fiziği. yeni elementlerin bulunuşu en önde gelen araştırmalardır. CERN’in Kuruluş amacı nedir? CERN İkinci Dünya Savaşından sonra Avrupa'nın fizik alanında ABD'ye yetişebilmesi ve nükleer parçacık fiziği konusunda atılım amacıyla kurulmuş bu merkezdir. telekomünikasyon. bilgisayar mimarisi. yeni temiz enerji kaynaklarının araştırılması. dünyanın en büyük parçacık fiziği araştırma laboratuvarıdır. İsviçre. CERN’deki değişik hızlandırıcılarda yürütülecek projelerin seçilmesi ve izlenip değerlendirilmesi. İsviçre. Hollanda. Portekiz. savunma sanayi ve mühendisliğin çeşitli dallarındaki yeni gelişmelerin lokomotifidir. Kurulduğundan bu yana Merkez. çarpışmalardan çıkan çok sayıdaki parçacığı algılayabilmek mevcut teknolojinin sınırlarını zorlamaktadır. ancak CERN kısaltması değişmeden kaldı. Türkiye 1961'den bu yana GÖZLEMCİ statüsünü sürdürmektedir. Parçacık hızlandırıcılarında çok yüksek enerjilere ve çarpışma sayılarına erişmek. yarının teknolojilerini geliştirmekte de çok önemli bir rol oynamaktadır. yapımını sağlayan ve deneyleri yürüten tatbikatçılardır. Bu ülkeler. İtalya. İsrail. Rusya Federasyonu ve TÜRKİYE’dir. Norveç. Avrupa’nın fizik alanında Amerika ve Rusya ile yarışa girmesini sağlayarak amacına şimdiden ulaşmış gibi görünüyor. bilişim teknolojisi (yazılım geliştirme. bilgisayar ağ bilimi vb. bu toplantıların gündem ve dokümanlarını temin edebilmek. Almanya. ve Konsey Başkanının daveti ile müzakerelere katılabilmektir. Yaklaşık 80 ülkeden 500 üniversiteyi temsil eden 6500 civarında ziyaretçi bilim insanı (dünyadaki parçacık fizikçilerinin yarısı) CERN’e gelerek kendi araştırmalarını yapar. İsveç. 3000 kişilik destek personeli ve nöbetleşe kısa süreler için çalışan 2500 kadar fizikçi vardır. plazma fiziği. konseyin açık toplantılarına katılmak. Macaristan. Ayrıca. Merkezi Cenevre kentine yakın. tıpta tedavi ve teşhis uygulamaları. 1954 yılında Cenevre’de kurulan organizasyonun adı. Japonya. bilgisayar teknolojisi. Konsey. Hindistan. nükleer tıp ve radyoterapi. Gözlemci olan ülkelerin hak ve yetkileri. Bu kapsamda CERN. Norveç. Bunlardan 100 kadarı teorik fizikçilerdir. Yugoslavya. İsviçre-Fransa sınırında yer alan CERN.CERN DENEYİ CERN Nedir? Nükleer Araştırmalar için Avrupa Konseyi anlamına gelen Fransızca "Conseil Europeen pour la Recherche Nucleaire" sözcüklerinin kısaltması. Amerika Birleşik Devletleri. Almanya. Bu topluluk 12 Avrupa ülkesinin (Belçika. Fransa. İngiltere. CERN’de bir bilgisayar programcısı olan Tim Berners-Lee’nin “HTML” adlı bilgisayar dilini bulup geliştirmesiyle oluşmuştur. Avusturya. Danimarka. CERN. Fransa. CERN’de yüzlerce bina. İnsanlığın asır- 6 Fizikist Aralık ‘10 . her hızlandırıcı için ayrı ayrı oluşturulan program komiteleri tarafından gerçekleştirilir. Avrupa Komisyonu ve UNESCO da gözlemci olarak temsil edilmektedir. Polonya. Gözlemci olarak katılan ülke/kuruluş sayısı 8'dir. Hollanda. teorisyenlerin fikirlerinin tecrübe edildiği deney düzeneklerinin (mekanizmalarının) projelerini hazırlayan. İtalya. Bu bağlamda CERN. İspanya. lardır yürüttüğü maddenin yapısını anlamak amaçlı büyük faaliyetin modern altyapısı parçacık hızlandırıcılarıdır. CERN’in en büyük karar organı CERN Konseyidir. Danimarka. Örneğin.). nanobilim. CERN’in bilimsel makro planını oluşturur ve bu planın gerçekleşmesini izler. malzeme bilimi. Diğer bir örnek ise hızlandırıcılar sayesinde ilk defa olarak anti-hidrojen üretiminin gerçekleşmesidir. pek çok ülkeye dağılmış olarak çalışan parçacık fizikçilerinin hızlı ve kolay iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla. Süper iletken teknolojisinin CERN hızlandırıcıları sayesinde ilerlemesi. Gözlemci statüsündeki ülkeler. Bulgaristan.

Japonya ve Çin gibi üye olmayan ülkeler de CERN hızlandırıcılarına ve projelerine büyük parasal katkıda bulunmaktadırlar. halen de başkanlığını yapmaktadır. aynı zamanda ilk Ağ tarayıcısı yazılımı yine Tim Berners-Lee tarafından geliştirilmiştir. 2000 yılında faaliyeti sona eren Büyük Elektron-Pozitron Çarpıştırırcısı (Large Elektron-Positron. SPS) ise bir çok Nobel Kazanan çalışmalara olanak sağlamıştır. gelişmişliğin bir ölçüsü olarak görülmektedir. 1959’da devreye giren 28 GeV’lik proton hızlandırıcısı (Proton Synchrotron. PS) ise bugün hala kullanılmaktadır. Kendisi şu anda World Wide Web Consortium’un (W3C) başkanı. 1989-2000 yılları arasında hizmet vermiş olan CERN’deki en önemli tesis elektron-pozitron çarpıştırıcısıdır (Large Electron-Positron Collider. Yüksek enerji fiziği araştırmalarında bir çığır açılacak. Çevresi 26. 1957 yılında kurulan 600 MeV’lik proton hızlandırıcısı devreye girdi.CERN DENEYİ Program komitelerinin seçtiği projeler. CERN'de en önemli yeri. yeraltındaki parçacık hızlandırıcılarının. yahut atom çekirdeği ile korkunç hızlarda çarpıştırılırlar. CERN’deki ilk hızlandırıcıdan başlayarak kronolojik olarak sıralamak gerekirse. Çarpışmalar ile bazı kısa ömürlü garip madde biçimleri bu arada parçacık fizikçilerinin ilgilendiği W ve Z parçacıkları ortaya çıkarılmıştır. yani akseleratörlerin olduğu bölgedir. LEP) ve bu çarpıştırıcı 100-200 GeV enerji aralığında çalışmıştır. Fizikist Aralık ‘10 7 . ABD. Proton demetleri vakum (10-13 atm) altında ışık hızına yakın bir hızda (ışık hızının %99. İnsanlık kültürüne katkılarından ötürü 2004 yılında kendisine İngiltere Kraliçesi tarafından sör unvanı verilmiştir. 1956’da kurulan 28 GeV’lik eşzamanlı proton hızlandırıcısı yapıldı. Günümüzde bu çarpıştırıcının yerine yeni bir proton-proton çarpıştırıcısı olan LHC (Large Hadron Collider) kurulmaya başlamıştır ve bilindiği gibi bu tesisin 2000 yılında devreye girmiştir. 1990 yılında. CERN laboratuvarlarının temeli hızlandırıcılar ve dedektörler üzerine kuruludur. Sistem. Bu. Tarım arazisinin altında kilometrelerce uzanan dev makinalarda atom parçacıkları ya birbirleriyle. 450 GeV süper proton hızlandırıcısı (Super Proton Synchrotron. LEP) yerine inşa edilmiştir. süper iletken teknolojisi kullanarak mutlak sıfırın hemen üstünde -271 °C’de çalışacaktır. CERN Direktörü. dünyada erişilmiş en yüksek çarpışma enerjisi olacaktır. devreye girmiştir. 1994 yılında Ağ ile ilgili standartları dünya çapında belirleyecek açık bir kurum olan W3C’yi kurmuştur. 1981’de geliştirilerek çarpışma halkası olarak kullanılabilecek duruma getirilen bu cihazdan bugün. MIT’de kıdemli araştırmacı. CERN fiziğe hizmet ederken teknolojinin özellikle bilgisayar teknolojisinin gelişmesine önemli katkılar sağlamaktadır. Southampton Üniversitesi’nde bilgisayar bilimleri profesörüdür. Rusya Federasyonu. mevcut teorilerin aradığı birçok sorunun cevabı –evrenin oluşumu da dâhil olmak üzere. Direktör Yardımcıları. dönüşümlü olarak parçacık hızlandırıcısı ve çarpıştırıcı olarak faydalanılmaktadır. LHC).659 metredir (yaklaşık 27 km) ve yer yüzeyinden 100 metre derinliktedir. dolayısıyla bu sayede maddeyle ilgili bugüne kadar bilinmeyenlerin gün ışığına çıkması mümkün olacaktır. Program Komitelerinin Başkanları ve Araştırma Bölümlerinin Başkanlarından oluşan Araştırma Kurulu’nda karara bağlanır. 1976’da 450 GeV’lik bir başka hızlandırıcı daha kulanıma girdi. Son yıllarda. Avrupa'nın bu en başarılı megabilim projesine katılmak ve katkıda bulunmak bugün tüm dünya ülkeleri arasında bir prestij konusu olup.99’u kadar) çarpışacaklar ve her saniyede yaklaşık 600 milyon çarpışma meydana gelecektir. LHC’de çok yoğun iki proton demeti 14 TeV’lik (14x1012 eV) kütle merkezi enerjisinde çarpıştırılacaktır. 1989 da Web kavramı da.CERN’de yapılacak deneylerden elde edilecektir. CERN’de bir fizikçi-bilgisayar programcısı olan Tim Berners-Lee’nin Robert Cailliau ile birlikte HTML adlı bilgisayar dilini bulup geliştirmesiyle oluşmuştur. 2000 yılında Dünyadaki en büyük çarpıştırıcı olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (Large Hadron Collider.

CMS (Compact Muon Solenoid): Genel amaçlı bir dedektördür. Dört adet dedektörden oluşan LHC’nin yapısına göz atalım. nükleer fizik. Doğuş Üniversitesi tarafından yürütülmektedir. on binlerce karmaşık parçadan ve elektronik devreden oluşan dev aygıtlardır. parçacık fiziğindeki yaklaşık 30 senelik bir problem olan Güneşin merkezindeki 15 milyon derecelik plazmadan çıkan Axion’ları (ki bunlar evrenin yaklaşık dörtte birini oluşturan soğuk karanlık maddeye de en uygun adaydır) gözlemleyerek ışık tutmayı hedeflemektedir. atom fiziği çalışılmaktadır. ALICE (A Large Ion Collider Experiment): Çok küçük boyutlarda maddenin fiziğini araştırmakta kullanılacaktır. Bu deneydeki çalışmalara ülkemizden. katı hal fiziği. Bu çalışmalara ülkemizden Ankara Üniversitesi katılmaktadır. Dedektörler LHC sisteminin ana parçalarını oluşturmaktadır ve hızlı parçacıklar çarpıştığında oluşan parçacıkları kaydeden. LHC’den elde edilen fizik sonuçlarına göre daha duyarlı deneylerin yapılabileceği ortamı sağlayacaktır. Çukurova Üniversitesi ve Ortadoğu Teknik Üniversitesi katılmaktadır. TAEK destekli projeler çerçevesinde. Burada. 37 ülkeden. Çekirdek-çekirdek çarpışmaları ile quark-gluon plazmasını inceleyecektir. Bazı fizik süreçlerinin iyi algılanabilmesi için özel tasarımlanmıştır. CLIC teknolojisinin teknik özellikleri test edilmektedir. Bu çarpıştırıcı yapımı uzun yıllar süren titiz bir çalışmanın ürünüdür. Bu deneyde madde bilimi. CLIC (Compact Lineer Collider) elektron-pozitron çarpıştırıcısıdır. Bu deneydeki çalışmalar. yaklaşık 2000 fizikçi ve mühendis katılmakta. Bu deneydeki çalışmalara ülkemizden. Çoklu TeV enerjili elektron-pozitron lineer çarpıştırıcısının fizibilite çalışmaları “CLIC Test Facility 3” CTF3’de yapılmaktadır. Boyut olarak en büyük LHC dedektörüdür. manyetik alanı selonoid tarafından oluşturulur. • CAST (CERN Axion Solar Telescope): 2000 yılında CERN tarafından onaylanan CAST deneyi. Boğaziçi Üniversitesi katılmaktadır. yaşam bilimi. 35 ülkeden 150 üniversite ve laboratuvardan katılan toplam 1800 fizikçi bulunmaktadır. Boğaziçi Üniversitesi. LHC çarpıştırıcısı ATLAS. Yıldız Teknik Üniversitesi katılmaktadır. . 155 enstitü katkı vermektedir. CERN’DE YAPILAN DİĞER ÇALIŞMALARA ÖRNEKLER • CLIC: CERN’de kurulması düşünülen bir diğer çarpıştırıcı ise. ALICE ve LHCb olmak üzere dört dedektöre sahiptir. CMS. Ankara Üniversitesi ve 8 Fizikist Aralık ‘10 • SOLDE (On-Line Isotope Mass Separator): ISOLDE tesisi çok sayıda farklı deneyler için çok çeşitli radyoaktif iyon demetlerinin üretimini yapmaktadır. TAEK destekli bir proje çerçevesinde. TAEK destekli bir proje çerçevesinde. ATLAS deney grubunda. ATLAS (A Toroidal LHC ApparatuS): Evrenimizi oluşturan temel kuvvetleri ve maddenin temel yapısını araştırmakta kullanılacaktır.CERN DENEYİ Biz LHC’yi Türkiye ‘de Büyük Hadron Çarpıştırıcısı olarak biliyoruz. TAEK destekli projeler çerçevesinde. LHCb (Large Hadron Collider beauty): B-kuark ve b mezonların özelliklerini ve parite bozulmasını araştırmak amacıyla kurulmuştur. Bu deneydeki çalışmalara ülkemizden.

Nereden mi biliyoruz? Bunu 2001 yılında kendisi de bir fizikçi olan Erdal İnönü’nün itirafı ile öğreniyoruz. Çünkü 1993’te toryumun uranyumun yerine alabileceği kanıtlandı. Ayla Çelikel ve Saleh Sultansoy tarafından başlatılmıştır. CERN Bilimsel Direktörü Prof. daha 1961 yılında CERN’e gözlemci üye olarak kabul edildi. Baki Akkuş’un fizik camiasına bildirdiği gibi. tekrar gündeme getirilen Türkiye’nin CERN üyeliği konusu Başbakanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın gündemine taşınmıştır. Saleh Sultansoy ”CERN üyesi olan 20 Avrupa ülkesi arasına hala girmemiş olan Türkiye’nin. TAEK Başkanı Sayın Okay Çakıroğlu kurumunun çok olumlu görüşünü Başbakanlığa iletmiştir. TÜBA’nın öncülüğünde CERN-Türkiye ilişkileri ile ilgili toplantılar düzenlenmiştir. Röportajı yapan Hürriyet yazarı Özdemir İnce aynen şöyle diyor. Engin Arık. Maalesef o zamanki TÜBİTAK yönetiminin engellemesi sonucunda bu girişimler de başarıya ulaşamamıştır. 1985-2001yılları arasında görüldüğü gibi ülkemiz bilim kurumları Cern’e üyeliğimize pek sıcak bakmadıkları gibi önüne set çekmeyi de ihmal etmemişler. Prof. CERN’ün kuruluşundan sadece 7 yıl sonrasına rastlıyor. Bunlar santralı bitirdikleri zaman bize satacaklar. Dr. Boğaziçi Üniveritesi Fizik Bölümü’nden Prof. Engin Arık (saygıyla anıyorum) ve çalışma arkadaşı Prof. Temmuz 2002 ortalarında Engin Arık ile yaptığımız söyleşinin konusu şu anda yapılmakta olan deneyler değildi. TFD(Türk Fizik Derneği) yönetimi önderliğinde. 2005 Dünya Fizik Yılında. Nisan 2008’de iki kurum arasında bir protokol imzalanıyor. Nihayet sene 1985 i gösterdiğinde bir girişim gerçekleşiyor. Cashmore başkanlığında bir heyet Ankara’yı ziyaret ederek DPT. Aradan geçen 50 yıl maalesef boşa harcanmış. Biz Toryum’u konuşuyorduk. 1954 yılından bu yana hemen yanı başımızda Avrupa’da gerçekleşen bu devasa projenin içinde neden yer almadık. Tüm bu gelişmeler olurken ülkemizin bundan haberi yok muydu? Biz bu çalışmalara neden ve nasıl dahil olamadık? şeklindeki sorular ister istemez aklımızı meşgul ediyor. DPT Müsteşarlığı bu konuda tam destek sözü vermiştir. Bir sonraki girişim 2001 yılı başında Prof. Dünya toryum rezervlerinin yarıdan çok fazlası Türkiye’de bulunuyor. TÜBA ve TÜBİTAK yönetimi ile temaslarda bulunmuştur. *** Prof. Bu tarih.” 40 yıl önce Cern ‘e üye olabilirdik ama ben beklemek gerekir diye düşündüğüm ve bu yönde karar verdiğim için kendimi affetmiyorum” diyor Erdal İnönü. bu tarihlerde TAEK’i görevlendiriyor. Engin Arık söyleşide CERN laboratuvarının toryum reaktörü konusunda yaptığı çalışmayla ilgili olarak şunları söylüyordu: “Ön çalışmalar bitti. maalesef bu olumlu başlangıç Prof. Diğer hükümetlerde bilime önem verdi denemez. Özemre’nin TAEK başkanlığından ayrılması ile amaca ulaşamadan son bulmuştur.CERN DENEYİ Soru . TFD Başkanı Prof. Fizikist Aralık ‘10 9 . Prof. Cevap: Bunun cevabı ise güldürürken düşündüren cinsten. Mart 2006’da somut adımlar atılıyor. Ayrıca Japonya ve ABD de kendi santrallarını yapmaya çalışıyor.Cevap Soru: Yapılan çalışmalara bakıldığında sadece gözlemci statüsünde olmak bir fizikçi olarak beni ve ülkemizde üniversitelerde görev yapan. Ahmet Yüksel Özemre’nin başkanlığında bir heyet CERN yönetimi ile temaslarda bulunmuş. Hazır Engin Arık ‘ın sözü geçmişken Cern ve engin ARIK bağlantısını anlamamız açısından Hürriyet gazetesi arşivinden aldığım 19 Eylül 2008 tarihli yazıyı sizlerle paylaşmak istiyorum. yüzyılın radyoaktif olmayan en stratejik maddesi.” Burada bir parantez açmak istiyorum. bu süreci acilen başlatması tüm Türk Fizik camiası ve gençlerimizin bilimsel geleceği açısından hayati önem taşımaktadır. Üyelik başvurusu ise 16 Mart 2009 tarihinde yapılıyor. Prof.. Başbakanlık. Şu anda CERN’de üzerinde çalışmalar yapılan nükleer enerji santralı gerçekleşirse toryum bir numaralı element olacak. Türkiye. Avrupa’nın ilk prototip toryumlu nükleer santralı 2005 yılına kadar tamamlanacak. Metin ARIK‘ın şu sözleri Üyelik sürecini özetler nitelikte “CERN’e üyelik konusunda geç kalındı. laboratuvarlarda sabahlayan bilim insanlarını oldukça incitiyor doğrusu.” şeklindeki sözleri başbakanlığa iletilmiş olan görüştür. Hatırlayacağınız gibi Isparta da bir uçak kazasında diğer beş fizikçi arkadaşı ile beraber hayatını kaybeden Prof. Trajikomik olayların ilki Adnan Menderes hükümeti 1954 yılında üyelik için para yatırılması gerektiğini duyunca "Bizde bilim adamı yok ki üye olalım!" diyerek yan çizmesiyle başlıyor. Metin Arık. 90’larda ilgi biraz artsa da asıl hareketlilik 2000’li yıllarda başlıyor. 800 bin ton! 21.

son kullanıcı analizi ile yüksek performanslı paralel analizler yapılmaktadır. 2006 yılından itibaren Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) ile ilgili ülkemizde yürütülen etkinlikleri koordine etmek. konulması ve gerektiği durumlarda çalışmalarla ilgili bilimsel destek alınmasıyla ilgili olarak. Analiz işlemleri sırasında gerekli olan verinin yönetimi ve depolanması bu merkezde gerçekleşir. CMS. Türk Fizik Derneği. LHC çalışmaya başladığında yılda yaklaşık olarak 15 petabayt (15 milyon gigabyte) veri üretecektir. CERN’deki deneylere katılan ve yüksek enerji fiziği alanında uzman olan 12 bilim insanımızdan oluşan CERN Bilim Komitesi 24 Kasım 2006 tarihinde kurulmuştur. Baki Akkuş’ta… 27 Ekim 2010 tarihli ntvmsnbc haberi. Ayrıca her Seviye-2 merkez kendisine coğrafi açıdan yakın olan bir Seviye-1 merkezini seçer. Dr. LHC GRID ağı vasıtasıyla ve ULAKBİM altyapısı kullanılarak (bu altyapıya TAEK’te kurulan süper-bilgisayar altyapısı da dahil edilecektir) ülkemizdeki bilim insanlarına ulaşacaktır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu. LCG. Haluk Denizli'nin yaptığı yaz okuluna. İstanbul Üniversitesi. proje teklifleri değerlendirilmekte ve CERN kapsamında ülkemizde yürütülen etkinlikler hakkında kararlar alınmaktadır." Yeryüzündeki toryumun yarıdan fazlası bizde ama biz CERN'in yapmakta olduğu toryum nükleer enerji santralı çalışmalarında yer almıyoruz!!!! Umudumuz Sayın Prof. Bu Komitede. Bu kapsamda ülkemizle CERN arasındaki ilişki TAEK’in koordinasyonu altında yürütülmektedir. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi ve Muğla Üniversitesi'nin ortaklaşa düzenlediği ''Türk Fizik Derneği 6. 2008 yılında başlayacak olan CERN deneylerinden elde edilecek çok yoğun veri. Verinin ilk ön incelemesi burada yapılmaktadır. Seviye . 53 tane Seviye-2 merkezi bulunmaktadır. endüstri ve sağlıkta çok büyük bir gelişme yaratacağını söyledi. bilgisayarların hesaplama ve veri depolama kaynaklarını internet üzerinden paylaşmak amacı ile oluşturulan bir servis olarak tanımlanabilir.000 DVD’yi doldurmak anlamına gelmektedir! CERN DENEYLERİ VE TÜRKİYE Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK). GRID. ''Türkiye'nin hem CERN'e üye olması. Baki Akkuş. fonksiyonlarına göre değişik seviyelerde sınıflandırılmıştır. Seviye . Danışma Kurulu Başkanlığını Prof. CAST deneylerine ve CLIC çalışmalarına Türkiye’den katılan araştırmacıların projeleri TAEK tarafından desteklenmektedir. Türkiye dahil. Deneylerden ham veriyi almakta ve depolamaktadır. CERN üyeliğiyle edinilecek hızlandırıcı teknolojisinin bilişim. kısaca GRID) geliştirilmiştir. Seviye – 0: Bu merkez CERN’dedir. Dünyada yaklaşık olarak. ülkemizde yürütülen çalışmaları finansal olarak desteklemek ve CERN çalışmalarında ülkemizi temsil etmek üzere görevlendirilmiştir. ATLAS.2: Bu merkezlerde ise simülasyon. Uluslararası Katılımlı Parçacık Hızlandırıcıları ve Dedektörleri Yazokulu''. Ağda bulunan bilgisayar merkezleri. Gülsen Önengüt ve Organizasyon Komitesi Başkanlığını Doç Dr. Suat Özkorucuklu. bilimsel etkinliklere katılmak. Prof. Ülkemiz ile CERN arasındaki ilişkinin çerçevesini belirleyen TAEKCERN İşbirliği Anlaşması 14 Nisan 2008 tarihinde Cenevre’de imzalanmıştır. Türk ve yabancı bilim insanları ile yüksek lisans ve doktora öğrencilerinden oluşan yaklaşık 100 fizikçi katılıyor. Dr. Prototipin geliştirilmesinde mutlaka aralarında bulunmamız gerek. Türk Fizik Derneği Başkanı Akkuş. Dr. Parantezi burada kapatıyor ve Cern ‘e geri dönüyorum. Dünyada halen 11 tane Seviye-1 merkez bulunmaktadır. Bu ise toplam olarak yılda 100.CERN DENEYİ Araştırmanın içinde olursak biz kendimiz daha iyisini üretebiliriz. Bilim Kurulu Başkanlığını Prof. LHC HESAPLAMA GRIDI VE TÜRKİYE LHC deneylerinden gelen verilerin çözümlemesine yardımcı olacak bilgi işleme ortamını hazırlamak üzere LHC Hesaplama Gridi (LHC Computing Grid. TAEK-CERN GRID Mutabakat Zaptı 29 Ocak 2008 tarihinde imzalanmıştır. ileri teknolojinin ülkemizde üretilmesi açısından çok büyük önem taşıyor'' dedi. hem de ülkemizde Türk Hızlandırıcı Merkezi'nin kurulması. Bu merkezlerde veri yoğunluklu analizler ile ulusal ve bölgesel destek çalışmaları ve GRID işletim servislerine katkı işleri gerçekleştirilir. ALICE.1: Bu merkez ham veriyi ve yeniden oluşturulmuş veriyi Seviye-0’dan alır. iletişim. CERN ile yürütülen çalışmaların esaslarının ortaya 10 Fizikist Aralık ‘10 . Bodrum Belediyesi Nurol Kültür Merkezi'nde başladı. LCG projesinin en önemli başarılarından birisi ortak yazılım ve kaynaklara ulaşmada sistematik sağlamasıdır.

dikkatli olun!) Fizikist Aralık ‘10 11 . İşte. zamanda yolculuğun mümkün olabileceğini tam altı senedir hiç durmaksızın anlatıyor. ABD'de yayınlanan Popüler Mekanik adlı dergide. Fakat Bay Kaku'nun yaptığı açıklamayı anlayabilmek için. bizim o ev- renlerle irtibat kurabileceğimizi. dolaylı yoldan da başka boyutların varlığına ve zamanda yolculuğa dair teorilerin üretildiği deneyler. (Diziyi seyredecekseniz ve heyecanı kaçsın istemiyorsanız. CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda kanıtlanmaya çalışılan kuramların aynı olduğu söylenmiş. Hani şu "Tanrı parçacığını" bulmaya çalıştıkları.CERN DENEYİ Dünyada bu konuyla ilgili bilim insanları bu verilere ulaşacak ve verileri analiz edeceklerdir. Lost ve bilim üzerine Erin McCarthy imzalı bir makale yayınlandı. CERN artık hayatımızın içinde cümlelerimizde izlediğimiz dizilerde. dünyada en çok izlenen dizilerden biri. normalde bunlardan hiç haberi bile olmayacak insanlara birden fazla evrenin varolabileceğini. Hani şu CERN'deki deneyler sayesinde "tanrının beynini okuyabiliriz" diyen kişi. TAEK ve CERN arasında imzalanan söz konusu GRID Mutabakat Zaptına göre taahhüt edilen Türkiye Seviye-2 GRID sistem altyapısı yukarıda verilmektedir: Derler ki bir kelimeyi cümle içinde kullanmak onu öğrendiğimizin göstergesidir. Makalede açık ve seçik bir şekilde Lost'un yaratıcılarının ağzından dizide işlenen fizik kuramlarıyla. TAEK ve CERN arasında 29 Ocak 2008’de imzalanan GRID Mutabakat Zaptı ile Türkiye CERN GRID sistemine dahil olmuştur ve böylece 2008 yılında başlayacak olan CERN deneylerinden elde edilecek çok yoğun verinin LHC GRID ağı vasıtasıyla ve ULAKBİM altyapısı kullanılarak (bu altyapıya TAEK’te kurulan süper-bilgisayar altyapısı da dahil edilecektir) ülkemizdeki biliminsanlarımızın hizmetine sunulması mümkün olacaktır. diziyle ilgili önemli bir bilgiyi de vermemiz gerekiyor ki. iyibilgi okuyucuları o kişiyi daha önceki CERN yazılarından dolayı yakinen tanıyor: Kuramsal Fizik Profesörü Michio Kaku. İlgimi çeken bir yazıyı da ha paylaşmak istedim. Bu diziyi severek takip ettiğini bilinen ve dizideki hikaye ile gerçek dünyadaki fiziğin aynı olabileceğini söyleyen bir kişi daha var ki. diziyi takip etmeyenler için kurduğu bağlantı havada kalmasın.. Kaku'nun Lost ve CERN ile ilgili çok ilginç bir açıklaması var. LCG projesinin misyonu LHC'yi kullanan bütün yüksek enerji fizikçileri için veri saklama ve analiz imkanı sağlamaktır.

LHC’de bu düzeyde yüksek enerjilerle oynamanın kimi felaketlere yol açacağına ilişkin senaryolar da gündeme geldi.8 TeV enerji bulunan. Örneğin. Hatta Almanya bunun için AİHM’ye başvurdu. Şeklinde bir haber çıkıyor . yer altında özel inşaa edilmiş "laboratuvarlarda" gerçekleşiriliyor. zaman ve mekan yırtılmaya. Enerji seviyesi o kadar yüksek hale getiriliyor ki. Michio Kaku’nun bu konuyla ilgili açıklamasına. Tam üyeliği sağladığımız vakit daha sağlıklı bilgiler elde edeceğimiz gerçeğini şimdilik bir yana bırakıp Cern de görev yapan Türklerin anlattıklarına göz atalım diyorum.. Bu projedeki deneylerin önemli kısmı. vakum kabarcıkları. geliştirilen teknolojiler insanlığın yararına kullanılsın. İki resim arasındaki benzerliğe dikkat. Dünyanın en çok izlenen dizisinde. cüzzi iradesi ile insanın herşeyi yapabileceğini mi söylüyorlar bize? CERN’i basında takip eden herkes felaket senaryolarını da beraberinde takip etmek durumundadır. muazzam enerjiye sahip manyetik alanların enerjisinden yararlanabilmek (CERN'deki muazzam derecedeki enerji ve yer altı benzerliğine dikkat).. öyle bir enerji toplanıyor ki. İnsanların her şeye kadir olduğunu mu söylüyor acaba Kaku ve Abrams gibiler? Külli iradeyi yoksayıp. dolayııyla gerçekliğin dokusu parçalanmaya başlıyor. Fizikist Aralık ‘10 ..CERN DENEYİ Dizinin kurgusunun temelinde Dharma İnsiyatifi adı verilen bir bilimsel araştırma projesi yatıyor. Sağdaki CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndan bir kesit. Bir öncekisayımızda antimaddenin büyük enerjisinden bahsetmiştik. Cern’de yapılan deneyler ise bing bang ‘in bir küçük uygulaması diyebiliriz. imkanlı hale getirecek. Dahası CERN bunun için 2003’te bağımsız bilim insanlarından oluşan bir komisyona bir güvenlik raporu hazırlatmıştı. Gerçekten Tanrı’nın varlığı ispatlanacak mı veya bu çalışmalarda böyle bir amaç var mı bilemiyoruz ama çalışmalara oldukça yüksek meblağlar ayrıldığı bir gerçek. tüm felaket senaryolarında ileri sürülenler kuramsal temellere ve deneysel verilere dayandırılarak tek tek yanıtlanıyor. Cern de bazılarına göre bir karadelik yaratılmaya çalışıyor ve bu karadelik dünyayı tehdit ediyor. Bunun sebebi de. LHC’nin çalışmaya başlamasının eli kulağındayken. kurşun gibi ağır iyonların çekirdekleri de çarpıştırılacak.Cern de neler oluyor sorularına sağlıklı cevap verebilecek yegane kişiler Cern de çalışan ülkemiz bilim insanları. Lost’un yaratıcıları dizinin hikayesinde. Bu da ancak ve ancak yaratılış teorisi ile mümkündür ki birçok görüşe göre bu bilim ve dinin barışması anlamına geliyor. CERN 2003’te yayımladığı güvenlik raporunu gözden geçirtip. Umuyoruz ki tüm bu buluşlar. İsviçre’nin Cenevre kentindeki Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezi’nde (CERN) yürütülen dünyanın en büyük bilimsel deneyi ‘’Büyük Patlama’’da. gerçekleşmesi imkansız olarak düşündüğümüz şeyleri. 12 CERN’deki Türkler anlatıyor.geçtiğimiz aylarda yeniden yayımladı. Soldaki Lost dizisinde adı geçen Dharma İnsiyatifi adlı projenin kullandığı logo. LHC (Large Hadron Collider – Büyük Hadron Çarpıştırıcısı). Kaku’ya göre.Birçok komplo teorisi yazılıyor Cern hakkında. yüksek enerjilere çıkılacak.Özellikle savaş teknolojileri ve bomba yapımı konusunda. imkansız diye bir şeyi düşünmek imkansız hale geliyor.Anti hidrojenin bulunduğunu biliyoruz. LHC’de ayrıca çekirdeğindeki nötron ve proton başına 2. Bu yeni raporda. Yani şimdiye değin Dünya üzerindeki herhangi birhızlandırıcıda ulaşılmamış. 90’a yakın Türk araştırmacı görev alıyor. Buna göre yaratılış teorisi ispatlanacak yani madde ve antimadde karşılaştırılacak ve madde antimadde birbirini yok edecek. bu felaket senaryolarının da artmasıyla. manyetik tek kutuplar. O zaman anlaşılacak ki vardan yok edilebilebiliyorsa yoktan var edilebilmekte mümkün. takvimini aksatmış olsa da tamamlanıp deneylerine hazır duruma gelmesine az kaldı. Son dönemde kurşun iyonlarıyla yapılan deneyde de başarı sağlandığı haberleri ulaştı. son model fizik kuramlarından yararlanarak zaman ve mekan boyutunda geçişlerin sağlanabileceği bir “kurtçuk deliğinin” varlığına dair bir temel oluşturuyorlar. Hemen ardından şöyle devam ediyor. Bir gaz ve toz bulutuyken büyük patlama(big bang)ile oluşan dünya hepimizin hafızalarında yer alıyor. mikroskobik karadelikler gibi kavramlarda çok yeni değil. yer altında çok ender rastlanan. Gelelim Prof. bir protonun serbest halde taşıdığından yaklaşık 700 kat daha büyük. Peki muazzam boyutlarda enerjiye ihtiyaç duyan deneyler neyin üzerine? Zaman yolculuğu ve boyutlararası seyahat. Ancak bu enerji yine de evrendeki tüm gökcisimlerinin hatta Dünya’nın milyarlarca yıldır etkisinde kaldığı kozmik ışınlarla çarpışmalarda elde edilenden çok daha düşük kalıyor. Bu enerji.. Zaman ve mekanın yırtılması. Bu senaryoların kuramsal olarak dayandırıldığı. Burada proton çiftleri 7 TeV’lik enerjiyleçarpıştırılacaklar. Ancak bu duyumların bilimsel bir dayanağı olmadığını düşünerek burada paylaşmayı çok uygun bulmuyorum. Basına en çok yansıyan haberlerde Cern ‘in gündeminde dünyanın oluşumu ile ilgili bilimeyenler vardır. Ancak Cern yetkilileri bunun saçmalık olduğunu ve bu çalışmaların Dünyayı tehdit etmediği konusunda ısrarlı tutumlarını sürdürüyorlar.

çalıştırılmasında ve sorunların çözümünde ve binlerce fiber optik kablonun bağlanmasında çalıştığını anlattı. yani bulutların üzerine çıkmanız lazım. Bu deneyde belki hiçbirimizin beklemediği bir şey gelecek. CERN benim için beklenmediklerin yeri. yapımında çalıştığı detektörün şimdi sorunsuz çalışmasını ‘’dünyanın en muhteşem olayı’’ sözleriye değerlendirdi. Erkcan. en iyi yerdesin” CERN’deki çalışmalara University College London’dan katılan bilim insanı Dr. dehliz gibi yerlerden geçerek detektörleri yaptık. Cenevre’de kış aylarında çok yağmur yağıyor ve hemen hemen de hiç güneş yok. insanın yaptığına inandığında bunun mutlaka bir geri dönüşünün olacağını belirterek. ekipmanlarla yere eğilerek. “Cern beklenmediklerin yeri” Doç. ‘’Oysa CERN’e üyelik bir anlamda karlı bir yatırım. bir şeyleri umut ediyorum ama beklenmedik bir şeyi bulmak istiyorum. Aslında dünyada çalışılabilecek en iyi yerde çalışıyorsun. Ellerimizi evrene doğru açtık ve bir duamız var ve diyoruz ki ‘bize bir şey ver’. sözlerini şöyle sürdürdü: “Ne sıkılması Erkcan. Yani iki yıl boyunca gün yüzü görmedim’’ diyen Demirköz.CERN DENEYİ Cenevre . Daha ne isteyebilirsin ki’’ sözleriyle kendini yeniden motive ettiğini aktardı. Bu gemiyle okyanuslara açıldık diyebiliriz. ‘’Ben 2 yıl boyunca her gün kaskımı taktım. Parçacıkların dışarı kaçmaması için dedektörleri adeta matruşkalar gibi içiçe geçirip arada boşluk bırakmayacak şekilde tasarladık. çıkabilir ya da uzun süre çıkmaya da bilir. Bizim için evrene açılan bir el CERN. Ama CERN’de bir şeyi beklemek de istemiyorum. Dr. CERN’e üyelik için yıllık aidatların. Kendimi o gün yine havanın kötü olacağına inandırıyordum. Çünkü erken saatte yerin altına inecektim ve çıktığımda yine güneş olmayacaktı. okyanuslara açılan yepyeni bir gemi aslında. ‘’LHC. En fazla istediğim şey bu. Bilge Demirköz. öğretilen fizik arasında büyük bir farkın bulunduğunu vurgulayan Dr. Bilime ve teknolojiye yatırım yapacaksınız ki uzun vadede ülkeniz kazansın’’ dedi. sayısal derslerin keyifli taraflarının öğretilmedikçe öğrencilerin bilime ilgi duyamayacağını söyledi. Belki karşımıza bir şey hemen Fizikist Aralık ‘10 13 . ‘’Ne sıkılması Erkcan. Bakalım çalışmalarımızın. CERN benim için bizlerin evrene uzattığı bir dua. Bu nedenle güneşi ve yeşili görmek için Alpler’e. bundan zaman zaman sıkıldığı anlarda. ucu demirli ayakkabılarımı giydim ve her gün yerin altına indim. bu süreçte yaşadıklarını şöyle anlattı: ‘’İki yıl yerin altında inanılmaz tempoda kablolarla. çabalarımızın karşılığında evren bize ne verecek?’’ “Üyelik kârlı bir yatırım olacak” Türkiye’nin uzun yıllar deneysel parçacık fiziğini ‘’lüks ve kötü kardeş’’ olarak gördüğünü. iki yıl ATLAS detektörünün yapımında. Demirköz.CERN’deki çalışmalarını 5 yıldır aralıksız sürdüren Doç. Cenevre’deki hayatının yüzde 90’ının bilgisayarda program yazarak geçtiğini. Bu süreçte. elektrik lambasını bulmaya çalışmıyormuş. bu nedenle CERN’e üyelik girişimi yapmadığını kaydeden Erkcan. Erkcan. Ancak önemli olan bu geminin içinde. Zaten yerin altında olduğumdan ve güneşi görmediğimden kayak sevgim oluştu.’’ Demirköz. sabahları uyandığımda güneşe bakmamaya çalışıyordum. hatta yapıldığı tersanede olmak çok önemli’’ diyen Erkcan. Erkcan Özcan da değişik ülkelerden yüzlerce bilim insanının çalıştığı CERN’in bir fizikçinin dünyada çalışabileceği en iyi yer olduğunu savundu. deney sonuçlarının üye ülkelerin gelişimine büyük katkı sağlayacağına işaret etti. Dr. ülkelerin milli gelirleri ve nüfusları göz önüne alınarak hesaplandığını bildiren Erkcan. şöyle konuştu: ‘’Örneğin Edison. Dünyanın çoğu yerinde ve Türkiye’de gerçek fizikle.

CERN’deki bilim insanlarının büyük bir işbirliği içinde hiç bilinmeyenleri aradığını sözlerine ekledi.4 milyon İsviçre Frangı. yalnızca bilgi edinmiyorsunuz. nüfusunu ve milli gelirlerini kullanarak hesap yaptım. şu ana kadar yaptığı alt yapılar için de katkı isteyebilirdi. Bence CERN'de çalışmanın en önemli yönü burada'' dedi. Her ülkenin belli bir pazarlık durumu da olabiliyor çünkü.CERN DENEYİ ''Türkiye için bu aidatın ne kadar olacağını açık ve net şekilde CERN'den öğrenememiştik.com 14 Fizikist Aralık ‘10 . Yıldız. ilham da alıyorsunuz. Ben geçen sene merakımdan şu anki 20 üyenin ne kadar ödediğini. 11 Mayıs 2010(ANKA) Bilgi güçtür. Çünkü CERN. Bu meblağ. Umarım dergimizin bu sayısı Cern hakkında ufkunuzu biraz daha geliştirip paylaştığımız CERN ile ilgili haberleri okurken daha çok anlamlandırabilmenizi sağlamıştır. 15-64 yaş arasındaki nüfusumuz için kişi başına yılda bir dolara bile karşılık gelmiyor. Hazır bir şirkete iyi bir ortaklık sağlamış oluyorsunuz. Böyle bakıldığında Türkiye aslında CERN'e üyelikle iyi bir yatırım yapmış da oluyor. ''CERN'de pek çok alanda uzmanlarla birlikte çalışıyorsunuz. Cern şu anda dünyada gücün simgesi olma yolunda önemli bir adımdır ve Türkiye bu adımı atabilecek kapasitededir. Bir dahaki sayımızda görüşmek dileğiyle… Yazan ve Derleyen Müberra ALTIN Yüksek Fizik Öğretmeni fizikist@fizikist.'' CERN'deki CAST deneyinde çalışan Boğaziçi Üniversitesi doktora öğrencisi Cenk Yıldız da CERN'de çalışmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirerek. Türkiye gibi ilerlemek isteyen bir ülke için çok yüksek değil. Yani bu tamamen gayriresmi bir miktar ancak Türkiye için hesapladığım yıllık aidat 39. Burada çalışırken.

Fizikist Aralık ‘10 15 .

şimdilerde birçok kötü insanın elinde yeniden gelişiyor.FİZİKÇİ’NİN GÜNLÜĞÜ Bu ay Fox’ta izlenme rekorları kıran bir sınır bilim dizisi olan bu diziyi inceleyeceğiz. Bu noktada karşımıza çıkan oğlu Peter Bishop. kişiler hatta aşk ile karıştırarak anlatıyor. Neden mi? Bunu diziyi izleyip görmelisiniz =) Paranormal Olaylara Bilimsel Çözümler Walter Bishop hastahaneye düşmeden önce üzerinde çalıştığı zamanın çok ötesindeki bilim. Sevgilisini bir çatışmada ağır yaralı bulan bir FBI ajanı ve onu kurtarmak için giriştiği bir iş. Belki yeni izleyiciler bunu birinci sezonun sonuna kadar çöze- Bilimsel Bir Dizi mi? Drama mı? Dizide tamamen saf bilim vardır demek yanlış olur. Bilimsel bir açıklamaya yatkın fakat bunu görebilen tek insan Akıl hastahanesindeki bilim adamı Walter Bishop. İşte Fringe dizisi tam bu noktadan başlıyor. Ve FBI’da Fringe bölümü açılmış artık sınır bilim olaylarının çözümü aranmaya başlanmıştır. FBI Fringe Department (FBI Fringe Bölümü) Yıllar önce akıl hastanesine kapatılan bir bilim adamı.ilk paranormal görünen olay aslında normal nsanlar için paranormal. koşullar. Ama onu oradan çıkarabilmesi için bir akrabası gerekiyor. Diğer taraftaki Walter ( Walternatif) bir savunma bakanı ve bu evreni yok etmek istiyor. Bilimi hayatın içindeki raslantılar. Paralel Evrenler! Dizi tamamen paralel evrenler üzerine kurulu diyebiliriz. 16 Fizikist Aralık ‘10 . meyebilirler. Bunu birtek anlayabilen ve açıklayabilen yegane insan Walter Bishop’ter. Fakat diziyi takip edenler kahramanlarımızın paralel evrendeki yansımalarıyla karşılaştılar bile. Artık macera başlayabilir. Onun Irakta karanlık ilşlere karışmış oğlu.

İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü aydilek@fizikist. 2008-2010 3. Walter Bishop 65 bölümdür dizide.FİZİKÇİ’NİN GÜNLÜĞÜ Anna Torv Olivia Dunham (65 Bölümdür dizide) ( 2008-2011) Joshua Jacson Peter Bishop (65 Bölümdür dizide) 2008-2011 Lance Reddick Agent Phillip Broyles 65 bölümdür dizide. 2008-2011 John Noble Dr. sezonda tekrar katıldı.com Fizikist Aralık ‘10 17 . 2008-2011 Hazırlayan Orhan AYDİLEK Kirk Acevedo Agent Charlie Francis 3 2 bölümdür dizide.

Deney. dünyanın en yüksek tanecik hızlandırıcısı. Şimdiye dek. bu eşsiz koşulları 7 Kasım'da gerçekleştirmeyi başardı. Avustralya’nın Melbourne kentinde bir araya gelen ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton. Cenevre yakınındaki sınırda yerin altındaki 27 kilometre uzunluğundaki daire biçimindeki tünelde bulunuyor. evrenin ve hayatın sırrının o saniyenin milyonda biri kadar sürede saklı olduğu düşünülüyor. Ocak ayından itibaren. 18 Fizikist Aralık ‘10 . Zira.7 milyar yıl önce meydana gelen Büyük Patlama'dan sonra saniyenin milyonda birinden oluşan evren plazması hakkında daha fazla bilgi edinmeyi umuyor. Fakat gelecek dört hafta boyunca bilim insanları. Yeni Zelanda ve ABD’nin ANZUS askeri ittifakının son görüşmesinde. iyon çarpışmalarından elde edilen verilerin analizine konsantre olacak. Dünya’nın yörüngesinde boyutu bir santimetre veya daha fazla olan 500 bin parça atık bulunuyor. Ağırlığını kullanım dışı kalan uyduların oluşturduğu uzay çöplüğü.HABER Evrenin sırrıyla ilgili büyük gelişme! Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'ndeki (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC). Avustralya. protonlar yerine kurşun iyonları çarpıştırarak başarılı şekilde 'mini Büyük Patlama (mini Big Bang)' yarattı. iki ülke uzaydaki çöplerin arasında tehdit oluşturabilecek boyutta olanlarını tespit etmek için gözetleme sistemleri üzerinde çalışmaya başlayacak. Güneş'in merkezinden bir milyon kat daha sıcak dereceler yarattı. uzay çöplüğü konusunda beraber hareket etmeye karar verdi. Uzay İçin Büyük Tehdit! lk adım şimdiden atıldı! Uzay çöplüğü derhal temizlenecek. LHC. evrenin oluşumuna dair sırları anlamak amacıyla protonları çarpıştırıyordu. Avustralyalı meslektaşı Kevin Rudd ile ABD Savunma Bakanı Robert Gates ve Avustralyalı meslektaşı Stephen Smith. Dünya’nın yörüngesinde bulunan yarım milyondan fazla parçanın oluşturduğu uydu çöplüğünün temizlenmesi kararı alındı. Tahminlere göre. yeni iletişim uyduları ve uzay turizmi için büyük bir tehdit oluşturuyor. Hürriyet'teki habere göre. Uzmanlar böylelikle 13. Fransa-İsviçre sınırındaki CERN laboratuvarında çalışan bilim insanları.

Mars'ın yüzeyini ve atmosferini detaylı bir şekilde inceleyebilmek için insansız uçak ARES'i geliştiriyor. Bir saat boyunca havada kalacak olan ARES'in. Atmosferdeki gazlar ilk kez net bir şekilde ortaya çıkacak" dedi. Tespit edilmiş olan nokta da yakında daha fazlasının ve buna ek olarak girdapların oluşabileceğinin habercisi durumunda..HABER Jüpiter’den Mutlu Haber Jüpiter'in kaybolan büyük kahverengi kuşağı geri dönüyor. Atmosfer bilimci Joel Levine. Mars’ın Atmosferi Keşfedilecek Amerikalı bilim insanları. Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA)'nın Virginia eyaletindeki Langley Araştırma Merkezi'nde yapılıyor. 9 ay içinde de gezegenin atmosferine girmesi planlanıyor. "ARES sayesinde şu ana kadar Mars'a gönderilen yüzey araçları ve uyduların göremediği şeyler keşfedilecek. Fizikist Aralık ‘10 19 . yabancı bir gezegenin semalarında uçacak. kuşağın geri dönüşüne ilişkin bazı işaretler tespit ettiler. bu süre içinde Mars'ın atmosferik özellikleri. Discovery News'e yaptığı açıklamada. Bu parlak leke aslında yüksek irtifalı bir bulut. 2009 yılının sonlarına doğru silikleşen ve Mayıs 2010’da tamamen ortadan yok olan ‘Güney Ekvatoral Kuşak’. Mars atmosferine girdiğinde kapsülün içerisinden çıkacak ve kanatlarını açarak uçuşuna başlayacak. NASA'nın Mars Keşif Programı çerçevesinde 2011'de fırlatılması. manyetik alanı ve yüzeyi ayrıntılı bir şekilde incelenecek. yaklaşık 645 kilometre boyunca uçuş gerçekleştirmesi planlanıyor. Elde edilen veriler. Bu tip oluşumlar da sonunda muhtemelen büyük kahverengi kuşağı meydana getirecekler. ARES'in yüksek çözünürlüklü kameraları ve hassas algılayıcıları sayesinde. Proje başarılı olursa ilk kez dünya yapımı bir uçak. Mars'la ilgili pek çok soruya yanıt niteliğinde olacak.. Normalde Güney Ekvatoral Kuşağı’da bu bulutlar meydana getiriyor. Güneş Sistemi’nin gaz devi Jüpiter hatırlanacağı üzere alamet-i farikalarından olan kahverengi kuşaklarının birini kaybetmişti. Florida’dan Don Parker tarafından 10 Kasım günü çekilen bu kızılötesi fotoğrafta işaretli olan parlak leke bunlardan en önemlisi. ARES'in yanı sıra her biri en fazla 485 milyon dolar değerinde olan 9 farklı projeyi daha içeriyor. daha önce de kaybolup geri gelmişti. Bölgesel Ölçekli Havasal Çevre Araştırmacısı (ARES) adlı insansız uçak. Kızıl Gezegen'e koruyucu bir kapsülün içinde sıkıştırılmış halde gönderilecek olan insansız uçak. Bir kaç amatör astronom. ARES'in. Mars Keşif Programı.

kendilerine sorulacak kelimeleri doğru tahmin ettiği görüldü. Sizce bunlar hangileri olacak" diye soruldu. Bir diğer deneyde de katılımcılara bilgisayar ekranında. Gök cismindeki metan döngüsüne ise metan yağmurları sağlıyor. Büyük Uzay serüveni 1997’de başladı. atmosfere sahip tek gök cismi olan Titan. Ve deneklerin yüzde 53'lük bir kısmının. Güneş sisteminin.. oldukça zahmetli ve yıllara yayılan bir çalışmayla mümkün. Bunlardan biri de halkalı gezegen Satürn ile ilgili gizemler aydınlığa kavuşturulmaya çalışılması. Daryl Bem. Artık görev. "burada da canlı yaşamı mümkün olur mu?" sorusunu akla getiriyor. Filmlere ve kitaplara konu olan "geleceği görme" yeteneği ilk kez bilimsel bir deneyle 'ete kemiğe büründü. Avrupa yapımı eklentisi Huygens ile Dünya’dan görülebilen en uzak gezegene (Satürn) doğru yola çıktı. 20 Fizikist Aralık ‘10 . 2005’te gezegenin en büyük uydusu olan Titan’a ulaştı. dünya dışında. yüzde 53'lük oranla doğruya yakın yapılan tahminler. Cassini-Huygens projesi ile Satürn’ün sırları aydınlığa kavuşacağa benziyor.. Titan’a ayak basan "ilk dünyalı" olan Huygens.. TESADÜF OLABİLİR Mİ? Parapsikoloji ve psişik yetiler konusunda çalışan Bem'in yaptığı deneylerin birinde. bu gökcisminde de gelecekte canlı hayatın mümkün olabileceğine inanıyor. Gezegenlerin sırlarını çözmek.. yine yüzde 53 oranında doğru tahmin yapıldı.' ABD'nin New York eyaletinde yer alan Cornell Üniversitesi psikoloji bölümünde görevli Prof. bu gök cisimi ile ilgili bilinmeyen birçok gerçeği günışığına çıkardı. "önsezi" kavramının kanıtı oldu. Dünya ile birçok yapısal benzerliğe sahip. katılımcı öğrencilere ezberlemeleri için bir kelime listesi sunuldu.HABER Satürn’ün Sırları Aydınlanıyor Bilimin geldiği en son noktalardan biri olan Cassini-Huygens projesi ile halkalı gezegen Satürn ile ilgili gizemler aydınlığa kavuşuyor. binden fazla gönüllü üzerinde dokuz deney yaptı. Geleceği Görmek Mümkün Mü? ABD'de yapılan deneylerde. Dünya’nın da 4 milyon yıl önce Titan’a benzer bir formda olduğunu hatırlatan bilimadamları. Bu aşamanın ardından da "İleride size listedeki bazı kelimeler sorulacak. Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA’nın geliştirdiği Cassini. birinde erotik fotoğraf gizlenmiş iki perde grafiği gösterildi. 7 yıl süren yolculuktan sonra hedefe ulaşıldı. Satürn’ün etrafındaki "halka"yı ve uydularını detaylı biçimde incelemekti. Ancak Titan’daki aktif akarsularda su değil sıvı metan akıyor. Deneklerin erotik görselin hangi perdeli grafikte saklı olduğunu tahmin etmeleri istendiğinde. Cassini’den ayrılan Huygens. Organik kimyanın varlığı.

tabletin belki yer küreye çevresel enerji bakımından çok şey katamayacağını ancak birçok çocuğun hayatını değiştireceğini ve ileriye götüreceğini söyledi.Bir kelebek en fazla ne kadar yüksekten uçar? Terence Hollingworth. Bu da ortalama olarak 1000'in üzerinde bilgisayara tekabül eder. İngiltere: Ben 60 mm kurşunu olan bir kalemle.Bir erkek yanlışlıkla doğum kontrol hapı alırsa ne olur? Joanna Jastrzebska. 3. Ancak bilgisayarların aksine beynin belleği dolmaz. Fizikist Aralık ‘10 21 . burada elektrik yok ama bilgisayar var. Güneş Enerjisi ile Çalışan Bilgisayar Öyle bir yer düşünün ki. beyin 4 terebayt kapasitesinde olabilir. öğrendikçe genişler. 1. Fransa: Yıl içerisinde Meksika'dan ABD'nin güneyine göç eden Danaus plexippus kelebek türlerinin pilotlar tarafından 1200 metre yükseklikte uçtukları görülmüştür. Nem oranı azalıp kuruluğu artan gözlerin içi bu yüzden kızarır. Rice Üniversitesi ve Nanyang Teknoloji Üniversitesi'nin ortak olarak geliştirdiği l-Slate.Bir kurşun kalemle ne kadar uzun bir çizgi çizilebilir? Peter Peters. Hormonlar olumsuz etkilenir. ilginç sorulara bilimsel yanıtlar verdi. bulantıdan başka yan etkiye yol açmaz. beynin kapasitesinin 500 terabayttan daha fazla olabileceğini görürüz. İngiltere: Bir defa alırsa.HABER İnsan Beyni Kaç Gigabyte? İngiliz bilim dergisi New Scientist. Hindistan'daki okullarda denenen l-Slate öğrenciler tarafından büyük ilgi gördü.İnsan beyni kaç gigabayttır? Londra College Üniversitesi Nöroloji Birimi: Eğer her bir nöronun 1 baytlık veri taşıdığını varsayarsak. İngiltere: Çünkü yorgunluk ve uykusuzluk göz kırpma işlemini yavaşlatır. Ancak düzenli olarak içerse. NTU Başkanı Su Guaning. 4. Üstelik çalışıyor da! Hındistan'daki elektiriği olmayan okullara giden 100 milyon öğrencinin umut ışığı güneş enerjisiyle çalışabilen tabletler oldu. 30 cm uzunluğundaki kağıtlar üzerine toplamda 541 metre uzunluğa ulaşan çizgiler çizdim. 3 ay sonra göğüsleri belirginleşmeye ve meme uçları genişlemeye başlar. 5. Göz kırpmak göz zarının üzerini sürekli olarak nemli tutar. Bu da 4 bin cigabayttır. düşük enerji harcayan mikroçipler kullanılarak yapıldı.Yorulunca gözlerimiz neden kızarır? Loughborough Üniversitesi. 2. Okullarda öğrenim gören ve yaşları 10 ila 13 arasında değişen daha önce hiç bilgisayar kullanmamış ya da video oyunu oynamamış çocuklar l-Slate'e oldukça çabuk alıştılar. Fakat beyinde her bir nöron için 50 bin sinapsis (bağlantı noktası) bulunduğunu düşünürsek. "Filler Neden Zıplayamaz?" (Why Can't Elephants Jump?) isimli bir kitap yayımlayarak.

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) fizikçilerinin gerçekleştirdikleri bir deneyde. 22 Fizikist Aralık ‘10 . Nature dergisinde yer alan makaleye göre. bu atomları. modern bilimin en büyük sırlarından biri olan ''anti-madde''nin elde edilmesi ve saniyenin onda biri süresince hapsedilerek gözlemlenmesinin başarıldığı açıklandı. üzerinde yeterince gözlem yapılacak bir süre boyunca. Deneyle ilgili araştırmacılardan Jeffrey Hangst. bunun.HABER Anti Madde Yakalandı Cern'deki deneyde antimadde 1/10 saniye süreyle incelenebildi. belirli bir ortamda tutularak (hapsedilerek) incelendi. ''hiç kimsenin henüz anlayamadığı nedenlerden dolayı doğa. madde ile temas anında yok olmasından ötürü. madde ile temas kuramayacağı bir ortamda yalıtılarak hapsedilmesi gerekiyordu. Bu anti-madde atomlar üzerinde yapılan gözlemler. elde edilen 38 adet anti-hidrojen atomu. Elde edilen anti-maddenin. ''Alfa'' deneyinde. anti-maddenin sakladığı sırları ortaya çıkarma konusunda kendileri açısından teşvik edici olduğunu belirtti. evrenin ortaya çıktığı Büyük Patlama'dan sonra anti-maddeye ne olduğunun anlaşılmasını sağlayabilecek. üzerinde çalışmayı yetecek süre boyunca yalıtılmış ortamda tutmayı başardılar. anti-maddeyi dışlamış durumda'' diyerek. hidrojen atomlarının karşıtı olan anti-hidrojen atomlarını vakumlu bir ortamda üretmeyi başaran fizikçiler. yani saniyenin onda birinde. gözlemlenmesi için.

com Bu sayfada kullanılan dünya haritası Fizikist.fizikist. Fizikist.Com’un dünya ziyaretleri istatistiklerinden alınmıştır. bu bilgilerin doğruluğuna ait rapor sunabilir.Tüm Dünya Fizikist’te Sen Nerdesin? Fizikist Bilim ve Teknoloji Platformu www. Dünya’da hangi ülkelerden ziyaret edildiği tam olarak gösterilmektedir. Fizikist Aralık ‘10 23 .

Unutkanlığınız Ne Seviyede? 24 Fizikist Aralık ‘10 .

Ailenden birileri ya da arkadaşların senin eskisine nazaran daha unutkan olmaya başladığını söylüyorlar mı? 8. Hatırlayıp üzülmekten daha iyidir. 11-13: Önemli ölçüde hafıza düşüşü yaşıyorsun ve bunu önlemek için bir şeyler yapmak zorundasın. Sık sık anahtarını unuttuğun oluyor mu? 11. C. Haydi başlayalım! 1.Rosetti Hülya VARDARLI İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü hvardarli@fizikist. beynin zor durumda. Bir şeyleri öğrenirken artık zorlandığını hissediyor musun? 13. Bir işe yoğunlaşırken zorlanıyormusun ve sık sık kafan karışıyormu? 3. Unutup Gülümsemek. Bunun da en önemli sebepleri aşırı stres ve hafıza bakımı yapmamaktır. onca işin gücün içinde dersler sınavlar derken birde sağlıklı olmayan yiyecekleri tüketip duruyoruz. İşte bu testle de sizlerin unutkanlık skalasında nerede olduğunuzu anlamanıza yardımcı olabiliriz. Bir saatten fazla bir işe yoğunlaşamadığın oluyor mu? 10. Hayatın içinde viskozitemizin en yüksek seviyesinde akıp giderken. Belki de stres hormonlarında ki dengesizlikten de böyle bir sıkıntı yaşıyor olabilirsin. 6-10: Hafızanın kesinlikle güçlendiriciye ihtiyacı var. Bir şeyleri aramaya kalkıp da sonradan ne aradığını unuttuğun oluyor mu? 7. Ee haliyle beynimizi ne kadar zor şartlar altında çalıştığını anlıyoruz. Hafıza problemi yaşıyormusun? 2. Geçmişle ilgili anıları hatırlayıp dün ne yaptığını unuttuğun oluyor mu? 5. Unutkanlıktan kurtulmak için bazı egzersizler uygulamalı. Sıklıkla zihni yorgunluk hissediyor musun? 9. aşırı stresten uzak durmalısın. Günümüz insanlarında artık ciddi derecede unutkanlık baş göstermeye başladı. TEST BAŞLIYOR! Sorulara vereceğiniz her ‘evet’ cevabı için kendinize 1 puan verin. Mesela bir uzmana görünüp bu hafıza düşüşünün sebebini araştırman gerekebilir.com Fizikist Aralık ‘10 25 . Herhangi bir şey için kullanacağın rakamları bir yere not etmeden hatırlamadığın oluyor mu? DEĞERLENDİRME 1-5: Hafızanla ilgili büyük problemin bulunmuyor.UNUTKANLIK TESTİ Bu ay ki yazımızda siz değerli okuyucularımıza bir test yapalım dedik. ancak yine de hafızanı daha da keskinleştirmek için tabii takviye ve geliştiriciler kullanabilirsin. Çok iyi tanıdığın birinin ismini unuttuğun oluyor mu? 4. Devamlı söylediğin bir şeyi tekrar ediyor musun? 12. Haftanın hangi gününde olduğunu unuttuğun oluyor mu? 6.

Çünkü bir kum tanesi.PARADOKS Alican Tonbul atonbul@fizikist. Yanına bir tane daha koyarsak yine yığın oluşmaz. hiçbir zaman bi “kum yığını oluşturulamayacağını iddia etmiştir. “Kum yığını” olmayan bir şeyin yanına (veya üzerine) kum tanesi koymakla yığın elde edemeyeceğimize göre hiçbir zaman “kum yığını” oluşturamayız. “yığın”değildir. Dokuz yüz doksan dokuz bin dokuz yüz doksan dokuzu “kum yığını” kabul edilmeyecek mi? Edersek “1” eksiği de yığın olmaz mı? Yani hangi aşama bizim için “yığın” anlamına gelir? Bir kum yığınından bir kum tanesi alırsak “yığın” özelliği bozulur mu? Bozulmayacağı için bir tane daha alırsak yine bozulmamalıdır. bie yığın oluştursun. Hangi merhaleden sonra kumlar “yığın” oluşturur? Diyelim ki ‘bir milyon adet’ kum tanesi. Son kum tanesine kadar böyle gidilirse sonuç ne olacak? 26 Fizikist Aralık ‘10 . Daha açık bir deyişle: Kabul edelim ki birer birer kum tanelerini bir araya getirelim.com Euplides (Kum Yığını) Paradoksu Euplides.

Fizikist Aralık ‘10 27 .

2001 ve 2004 yıllarında Yale Üniversitesi / Amerika Birleşik Devletleri A. 3 öğrenci doktorasını tamamladı ve halen 2 Yüksek Lisans ve 3 doktora öğrencisinin danışmanlığını sürdürmektedir. Dr. Baki Akkuş'un 19 tanesi SCI Expanded kapsamındaki dergilerde olmak üzere toplam 29 adet makalesi bulunmaktadır ve SCI kapsamındaki bilimsel dergilerden yayınlarına 165 adet atıf almıştır. Nazım Terzioğlu Bilim Ödülü ve 2003 yılında Akdeniz Gazeteciler Derneği Yılın Bilim Adamı Ödülünü almıştır.Ulusal Hızlandırıcı Merkezi’nde. 1996'da Doçent ve 2001 yılında Profesör oldu.tr . 16.2007 yılları arasında iki dönem toplam 6 yıl da Nükleer Fizik Anabilim Dalı Başkanlığı yapmıştır. Bilimsel çalışmalarının yanı sıra çok sayıda uluslararası ve ulusal bilimsel toplantılarda Danışma Kurulu. orta ve lise öğrenimini Mersin Tevfik Sırrı Gür Lisesinde tamamladı. Ayrıca 100 kadar uluslararası ve ulusal bilimsel toplantılar düzenlemiş ve düzenlemeye devam etmektedir.04. 1985 yılından bu yana Fen Fakültesi Fizik Bölümü Nükleer Fizik Anabilim Dalında çalışan Prof.Edebiyat Fakültesi. İstanbul Üniversitesi Akademik Yapılanma Sürekli Komisyon Üyeliği ve İstanbul Üniversitesi İleri Analizler Laboratuarı Danışma Kurulu Üyeliği görevlerini de sürdürmektedir. 2001 yıllarında Güney Afrika Cumhuriyeti. yrıca Türk Fizik Derneği Genel Başkan’lığı görevinin yanında Bal28 Fizikist Aralık ‘10 kan Fizik Birliği ve Avrupa Fizik Derneği’nin de üyesi olan Prof. Wright Nükleer Yapı Fiziği Laboratuarında deneylere katıldı. Akademik hayatı boyunca yürütücü ve araştırıcı olarak 8 adet ulusal ve uluslararası projede görev aldı. Bilimsel çalışmaları neticesinde Prof. 1984 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik Bölümü'nden mezun oldu. Bu projelerden Türk Hızlandırıcı Merkezi Projesinin (THM) Proton Hızlandırıcısı Grubunun Yürütücüsü ve İstanbul Üniversitesi Sorumlusudur ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda (TAEK) yürütücüsü olduğu projeleri halen devam etmektedir. Dr. 2 adet Kitap Bölüm Çevirisi bulunmaktadır. Baki Akkuş danışmanlığında 8 öğrenci Yüksek Lisans.2000 ve 2000 . Baki Akkuş 1959 yılında Mersin'de doğdu. Baki Akkuş.2004 ve 2005 .BAKİ AKKUŞ Prof. İngilizce bilen Prof. Süleyman Demirel Üniversitesi. Dr. Ayrıca Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun TAEK-CERN Bilim Komitesi Üyeliği. İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyon Üyeliği. Baki Akkuş 1997 . Baki Akkuş. Dr. 1996 yılında İstanbul Üniversitesi Prof. Dr. W. 1990-1991 yılları arasında Cenevre / İsviçre’de bulunan Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) CHARM-II ve CHORUS deneylerine araştırıcı olarak katıldı.edu. Kaynak: http://www. evli ve iki çocuk babasıdır. Araştırma Fonu’ndan Başarılı Araştırmacı Belgesi Ödülleri. Annals of Academy of Romanian Scientists. Physics Series de Yayın Kurulu üyeliği ve Valahia Üniversitesinde Yayın Kurulu üyeliği bulunmaktadır. 1998 yılında Leuven Üniversitesi / Belçika Nükleer Fizik Enstitüsü’nde. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik Bölümü Nükleer Fizik Anabilim Dalı'nda 1987 yılında Yüksek Lisansını ve 1991 yılında Doktorasını tamamladı. Poster.2009 tarihinden itibaren Fen Fakültesi Dekanı olarak görev yapmaktadır. 1995. Düzenleme Kurulu Başkanlıkları ve üyelikleri yapmıştır. 1998 ve 2002 yıllarında Sofya Üniversitesi / Bulgaristan Nükleer Fizik Bölümünde bilimsel çalışmalar yaptı. Baki Akkuş’un TÜBİTAK Doğa Dergisinde Hakemliği. Prof. 1999. 1994 ve 1995 yıllarında İstanbul Üniversitesi. Dr. Fen .istanbul. Cape Town . Bilim Kurulu. İlk öğrenimini Mersin Necatibey İlkokulunda. Fen Dergisinde Yayın Kurulu Üyeliği. Prof. Dr. 1998. Ayrıca çok sayıda Uluslararası ve Ulusal Bildiri. Dr.2002 yılları arasında toplam 6 yıl Fen Fakültesi Yönetim Kurulu Üyeliği ve 2001 .

ENGİN ARIK Engin Arık (14 Ekim 1948. İstanbul – 30 Kasım 2007. Doktora sonrası çalışmalarını University of London. deneysel yüksek enerji fiziği alanında University of Pittsburgh'da 1971'de master (MSc) 1976'da doktor (PhD) ünvanı aldı. çeşitli uluslararası etkinliklerde Türkiye'yi temsil etti. Türkiye'de çok önemli rezervleri bulunan toryum madeninin enerji sorununa temiz ve ekonomik bir çözüm olabileceği ve olması gerektiği yönündeki görüşleri ve çalışmalarıyla tanınıyordu. Isparta) tanınmış bir Türk nükleer fizikçi ve Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü'nde profesördü. Control Data Corporation'da iki yıl çalışmak üzere üniversiteyi bıraktı ve ardından Boğaziçi Üniversitesi'ne dönerek 1988'de profesör oldu. Arık ayrıca. Arık 30 Kasım 2007'deki AtlasJet 4203 Sefer Sayılı Uçuş kazasında hayatını kaybetti.[4] Boğaziçi Üniversitesi'nde kendisiyle aynı bölümde profesör olan Metin Arık ile evliydi ve iki çocuğu vardı. 1983'de. Arık 1969'da İstanbul Üniversitesi'nden matematik ve fizik diploması aldıktan sonra. Westfield College'da sürdürdü. Arık 1997 ve 2000 arasında. 1979'da Türkiye'ye dönerek Boğaziçi Üniversitesi'ne girdi. Fizikist Aralık ‘10 29 . İsviçre'deki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) kuruluşunun ATLAS ve CAST çalışmalarının üyesiydi.

Bir ilmeğin kablosu pilin bir ucuna. Daha sonra şekilde görüldüğü gibi kablolardan ilmek yapılır ve bu ilmeklerin yalıtımı sökülür.5 Voltluk pilden yararlanılabilinir. motorun dönüşü sırasında sarımlardan geçen akımın belirli zamanlarda yön değiştirmesini de sağlar. Manyetik kuvvetin etkisiyle.5 volt pil 2. Motoru oluşturmak için son olarak şekilde görüldüğü gibi bu 2 ilmek sağlam bir şekilde karşılıklı bakacak şekilde yerleştirilir. Ama burada böyle birşey olmamaktadır. tur atınca akımın yönü değişir ve böylece mıknatıs bobini her seferinde iter.Aynı düzlem tekrar mıknatıs tarafından itilir ve bu böyle devam eder. Çünkü belli bir hızla gelen bobin durmadan dönmeye devam eder ve tam bir tur atınca mıknatıs tekrar iitilir. Böylece rotordaki iletkenlere etkiyen manyetik kuvvet hep aynı yönde olur. Tüm bunları yaptıktan bobinin dönmesi gerekir. Deneyin Fiziği Bobinden akım geçtiği zaman sağ el kuralı gereği bobinde manyetik alan oluşur.diğer ilmek diğer uca bağlanır.DENEY Elektrik ve Magnetizma Deneyleri Deneyin Adı: Motor Deneyi Amacı Motorun Çalışma İlkesinin Kavranması Deney İçin Gerekli Malzemeler 1. iletken çerçeve dönmeye zorlanır. sağ tarafında aşağı doğru olur.Hazırlarken 1. Bobinin her iki tarafından kabloların her iki ucu 3 4 cm olacak şekilde uzatılır ve bu kısımların dış yalıtımı sökülür. Manyetik alan içinde akım geçen iletken çerçeveye bir kuvvet etkir. stator ve rotor olarak adlandırılan iki kısımdan oluşur. Fırça-kollektör yapısı sayesinde iletken çerçeveden akım geçer.En son olarak alta mıknatıs konur. Bu kuvvetin yönünü bulmak için sağ el kuralı kullanılır. 2 adet çengelli iğne 4.Eğer dönmüyorsa bobine başlangıç dönmesi verebiliriz. Gerçekte bizim burada yaptığımız motorların içinde kullanılan prensipten farklı . Manyetik alanın yönü N kutbundan S kutbuna doğrudur. Manyetik kuvvetin etkisiyle.Bobin bu iki ilmeğe yerleştirilir. Mıknatıslarda aynı kutuplar birbirini iter. Statorda yer alan mıknatıslar manyetik alan sağlar. Rotorda ise sarımlar yer alır. Eğer sağ el kuralını burada uygularsak çerçevenin solunda kuvvet yukarı doğru iken. Mıknatıs Deneyin Yapılışı İlk önce bobin hazırlanır. Aşağıdaki şekilde bir doğru akım motorunun çalışma prensibi görülüyor. Akımın sargılardan geçişini sağlamak üzere motor üzerinde fırça kollektör yapısı bulunur. Doğru Akım Motoru Bir doğru akım motoru. Düşük güçlü motorlarda stator olarak genellikle sabit mıknatıs kullanılır. Kablolardan ilmek yerine çengelli iğnelerin gözü kullanılabilir. iletken çerçeve dönmeye zorlanır. Bobinin düzlemi mıknatıs tarafından itilir ve bobin 1 tur atar. Gerçek motorlarda verimi artırmak için bobin yarım 30 Fizikist Aralık ‘10 .Yani bobin mıknatıs olur. Yalıtılmış kablo 3. Şimdi basit bir motorun nasıl çalıştığını şekil üzerin anlamaya çalışalım ve olaya manyetik alan içinde akım taşıyan kabloya etkiyen kuvveti düşünerek yaklaşalım.Çünkü bobin yarım tur attığında mıknatısla ters kutup olur ve bu sefer mıknatısla birbirlerini çekerler. Bu yapı. 9 volt ya da 1.

dikkatin azalması demek. beyinde küçülme.Kan damarlarını genişletir. C vitaminiyse vücudun demiri emmesini sağlar.Soya hafızaya bağlı sinir taşıyıcılarını tetikler.en çok bilinen hafıza otu. 6.akşam yemeğinde adaçayı soslu spagetti ve gün boyunca çok fazla su.Bu da beyin fonksiyonlarını ve hafızayı olumsuz etkiler.radikalleri yok eder.duyuları güçlendirir.B vitamini beyne oksijen taşır.sözlü ve sözsüz hafızayı geliştirir. En önemlisi acetylcholine’nin (alzhaimer hastalarında tükenmek üzere olan. Adaçayı beyne mesaj gönderen kimyasalları artırıyor.Eksikliği acetylcholine’in (hafıza için gerekli kimyasal) beyindeki görevini yerine getirmesini engeller. 12.Hafızayı güçlendiren beyin yiyeceklerini düzenli egzersiz ve iyi bir gece uykusuyla birleştir.Kelime hatırlama testinde adaçayı alanlar almayanlardan daha başarılı.yeşil fasülye) tüket.Yeşil çay bu konuda bir adım önde.B vitamini hafıza için gerekli. Demir oksijenin beyne gitmesine yardımcı. İki çeşit çay da hastalıkla birçok yönden mücadele ediyor. 7.Yeşil ve siyah çay alzheimer hastalarında akıl fonksiyonlarının ve hafızanın yok olduğu bir hastalıkla mücadele etme ilacı. 5. 8. Vücut bu yağları üretemez.İşlenmiş gıdalardan uzak dur.bu 2 vitamini ya takviyelerden ya da yiyeceklerden al.Su yoksa yavaş çalışır. 2.Biberiye de hafızayı güçlendirir.fasulye).Basit bir kan testi eksiklik olup olmadığını gösterir.Aynı zamanda beyin hücrelerine zarar verecek radikalleri de yok eder. 13.Öğrenme gücünü ve hafızayı geliştirir. Demir eksikliği yüzünden oluşacak oksijen eksikliği beyin hücrelerinin çalışmasını yavaşlatır.Hafızanı ve konsantrasyonunu güçlendirecek bazı gıdaları veya takviyeleri diyetine eklemek çok basit.com 1.Su beyin fonksiyonlarını bütün olarak hızlandırır.Kendini bir dahi gibi hissedeceksin! Fizikist Aralık ‘10 31 . aynı bitkiden gelen siyah çayın etkisiyse bir gün sürüyor. 4.Annen balık yemenin seni akıllı yapacağını söylediyse çok haklı.Bu yağ beyin hücreleri için çok önemli.yumurta.Stresli zamanlarda vücutta B vitamini azalır.som.arz edilen oksijeni artırıp beyne giden kan akışını çoğaltır.akıl berraklığı sağlar.Ya vitamin al ya da B vitamini açısından yüksek besinler (karaciğer.Sabah bir yumurta.hafıza için gerekli beyin kimyasalı choline’e sahip olması.Ama sonuçlarını görmeye başlaman birkaç hafta alabilir. 10. 9.‘’Gingko biloba’’ doğu kültüründe binlerce yıldır kullanılan.uskumru yüksek değerde omega 3 yağına (EFA) sahip.etkisi bir hafta. 11.öğle yemeğinden sonra bir bardak yeşil çay.Uzun dönemli hafızayı %15 geliştirir.Beynin katı kısmı yağdan oluştuğu için ona iyi yağlar sağla: Yağ asidi (EFA). Hatıraları hatırlamak için yağ şart Yumurta mükemmel bir EFA kaynağıdır.hafıza için ana kimyasallardan biri) yok olmasını engelliyor.Varsa demir takviyesi al veya demir muhtevası yüksek yiyecekleri tüket (yağsız et.Hülya Vardarlı KİŞİSEL GELİŞİM 13 Adımda Hafızanı Güçlendir! hvardarli@fizikist.Yağlı balık çeşitleri sardalya.Beynin %70’i suyla kaplı olduğu için su hafızaya gerekli.Sardalyada ilave bir fayda. 3.Cortisol beynin daha basit ve ilhama dayalı hareket etmesini sağlayan adrenalini serbest bırakır.Demir eksikliği konsantrasyon zorluğu.soya fasülyesi.Susuz beyin bilgi bulundurma ve hafızayı oluşturmada beynin kapasitesini etkileyen hormon cortüsel’i salıverir.Bu da hafızayı.beyin yorgunluğunu azaltır.

ZEKA SORULARI Alican Tonbul atonbul@fizikist. sonra da Van’dan İzmir’e geri dönüyor. Buna rağmen birbirleriyle çarpışmadan seyahatlerini tamamlarlar.) tamamen aynı olmasına rağmen dönüş süresi gidiş süresinden daha uzun oluyor. Bu hat üzerinde A treni batıya doğru. pratik olmayanlar için anormal zordur. ağırlık. hız. B treni ise doğuya doğru. Hızları eşit olan trenler hiç durmazlar ve demiryolu değiştirmezler. Askeri bir jet uçağı önce İzmir’den Van’a uçuyor. hava koridoru vb. rüzgâr. Nasıl olur? (Kod: ARLK02) 32 Fizikist Aralık ‘10 . Uçağın ve çevrenin koşulları (uçak. aynı anda harekete başlar.com Bu sayfadakiler pratik zekalılar için çok kolay. pilot. Bu nasıl gerçekleşir? (Kod: ARLK01) Doğu-batı hattında tek bir demiryolu vardır.

2. Temiz olan yüzünü yıkama ihtiyacı duyduğu halde yüzü isli olan böyle bir ihtiyaç duymaz. Aynı görünüm ve ağırlığa sahip bu çubuklardan biri artı ve eksi kutba sahip bir mıknatıs. Fizikist Aralık ‘10 33 .ZEKA SORULARI Bir orman yangınında görevlilere yardım eden iki izci yoğun is ve duman altında çalıştıktan sonra dinlenmek için mola verirler. diğerinin ise temiz durumdadır. diğeri ise demirdir. Kerami Altınay Geçen Ayın Cevapları Cevaplarınızı soru kodlarına göre kontrol edebilirsiniz. 24 | KSM102: Açıda bir değişiklik olmaz. KSM101: 1.com e-posta adresine soru kodunu belirterek gönderebilirsiniz.5 -5 = 110 | KSM104: Solist saçlarını kazıtmıştır. 20 derecelik görünür. Soruların cevapları hakkındaki tahminlerinizi dergi@fizikist. Neden? (Kod: ARLK03) Yer kürenin her noktasına ulaşabilecek ve koşullar ne olursa olsun tüm fonksiyonları sorunsuz çalışabilecek bir robotun üretildiğini varsayın. Çubukları masadan kaldırmadan sadece hareket ettirerek ve başka hiçbir araç kullanmadan hangisinin mıknatıs olduğunu nasıl anlarsınız? (Kod: ARLK05) Geçen Ayın Kazananları Serkan Kuru. Bu robotun “Doğuya git!” ve “Batıya git!” komutlarını yerine getiremeyeceği yer neresidir? (Kod: ARLK04) Dikdörtgenler prizması şeklinde iki çubuk bir masanın üzerinde durmaktadır. Birinin yüzü isten kirlenmiş. | KSM103: 5!.

34 Fizikist Aralık ‘10 .