FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

MODYUL 1: ANG AKADEMIKONG PAGSULAT 2. Napapaunlad ang pagsasagawa ng mga gawain sa larangan, analisis, panunuring
kritikal, pananaliksik at eksperimentasyon ang mga isinasagawa rito.
➢ Ginagabayan ito ng etika, pagpapahalaga, katotohanan, ebidensya, at
Gawain 1 balanseng pagsusuri.
Panuto: Gamit ang iyong dating kaalaman, bigyan ng mga kaugnay na kaisipan ang konsepto ➢ Samantala ang DI-AKADEMIKONG GAWAIN ay ginagabayan naman ng
na nasa gitna ng concept map. KARANASAN, KASANAYAN, at COMMON SENSE.

AKADEMIKO DI-AKADEMIKO
Magbigay ng ideya at Magbigay ng sariling opinyon
Layunin
impormasyon
Paraan o Batayan Obserbasyon, pananaliksik, Sariling karanasan, pamilya, at
ng Datos pagbabasa komunidad
Iskolar, mag-aaral, guro Iba’t ibang publiko
Audience
(akademikong komunidad)
• Obhektibo • Subhektibo
• Hindi direktang tumutukoy sa • Sariling opinyon, pamilya,
tao at damdamiin kundi sa komunidad ang pagtukoy
mga bagay, ideya, • Tao at damdamin ang
Pananaw
• Nasa pangatlong panauhan tinutukoy
ang pagakakasulat • Nasa una at
pangalawang panauhan
ang pagkakasulat

Ang Akademikong Pagsulat

Ang AKADEMIKONG PAGSULATay isang pagsulat na naglalayong linangin ang mga

Ang AKADEMIYA ay itinuturing na isang institusyon ng kinikilala at respetadong mga kaalaman ng mga mag-aaral kaya ito tinatawag din na INTELEKTWAL NA PAGSULAT.
iskolar, artista at siyentista na ang layunin ay isulong, paunlarin, palalimin, palawakin ang Ito ay may sinusunod na partikular na kumbensyon. May layuning maipakita ang
kaalaman at kasanayang pangkaisipan upang mapanatili ang mataas na pamantayan ng resulta ng pagsisiyasat o pananaliksik na ginawa. Ito ay isinasagawa sa isang akademikong
partikular na larangan. Isa itong komunidad ng mga iskolar institusyon kung saan kinakailangan ang mataas na antas ng kasanayan sa pagsulat. Layunin
• Sa mga mag-aaral na magpapatuloy sa kolehiyo, Malaki ang maitutulong ng ng akademikong pagsulat ang magbigay ng makabuluhang impormasyon sa halip na
kaalaman at kasanayan sa malikhain at mapanuring pag-iisip upang masiguro ang manlibang lamang.
tagumpay sa buhay akademiya. Ang AKADEMIKONG PAGSULAT ay nangangailangan nang higit na mataas na antas
• Ang tao o ang sarili ay isang dinamikong puwersa ng buhay na may kakayahang ng mga kasanayan. Kailangang malinang at mapaunlad ang kritikal na pag-iisip, pagsusuri,
mag-isip nang kritikal o mapanuri , maging mapanlikha at malikhain, malayang paggawa ng sintesis, at pagtataya. Ito ang ginagamit sa mas mataas na edukasyon o sa
magbago at makapagpabago. kolehiyo. Dagdag pa nito, isa sa pinakamahahalagang output ng sinumang mag-aaral ang
• Ganito ang isang mag-aaral na lalo pang hinuhubog ng AKADEMIYA! mga gawaing nauukol sa akademikong pagsulat. Ito ay isang masinop at sistematikong
pagsulat ukol sa isang karanasang panlipunan na maaaring maging batayan ng marami pang
Sa AKADEMIYA pag-aaral na magagamit sa ikatataguyod ng lipunan.

1. Nalilinang ang mga kasanayan at natutuhan ang mga kasanayang kaugnay ng

larangang pinagkakadalubhasaan:
➢ kasanayan sa pagbasa, pakikinig, pagsasalita, panonood at pagsulat

1
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

• MAHAHALAGANG KONSEPTO NG AKADEMIKONG PAGSULAT AYON KAY KARENGOCSIK nilalaman ng resolusyon, kongklusyon, at rekomendasyon. lian sa mga halimbawa ng
(2004) akademikong teksto ang abstrak, bionote, talumpati, panukalang proyekto, repiektibong
1. Ang akademikong pagsulat ay ginagawa ng mga iskolar at para sa mga iskolar. sanaysay, sintesis, lakbay-sanaysay, synopsis, at iba pa.
2. Ang akademikong pagsulat ay nakalaan sa mga paksa at mga tanong na
kinagigiliwan ng akademikong komunidad. Gawain 2
3. Ang akademikong pagsulat ay dapat maglahad ng importanteng argumento. Panuto: Bumuo ng isang sanaysay kaugnay sa mga kaisipan na iyong nakuha tungkol sa
akademikong pagsulat. Lagyan ito ng sariling pamagat at bubuuin ng tatlong talata na may
Ang AKADEMIKONG TEKSTO ay isang sulatin o akda na maayos ang pagkakabuo tiglilimang pangungusap. Gawing gabay ang pamantayan sa ibaba sa pagsulat ng iyong
upang matulungan ang mga babasa na mas maintindihan at makasabay sa mga argumento sanaysay
o ideya ng sumulat.
Kadalasang katangian ng isang akademikong teksto ay pagiging pormal nito, inaral, PAMANTAYAN SA PAGSULAT NG SANAYSAY
sinaliksik, obhektibo, sakto, tuwiran, at may kakayanang maka-impluwensya ng kanyang
mambabasa.

MODYUL 2: IBA’T IBANG AKADEMIKONG SULATIN

Ang akademikong sulatin ay isang intelektwal na pagsulat. Makatutulong ito sa

pagpapataas ng kaalaman sa iba’t ibang larangan. Ito ay para din sa makabuluhang
pagsasalaysay na sumasalamin sa kultura, karanasan, reaksyon at opinyon base sa manunulat.
Ginagamit din ito upang makapagpabatid ng mga impormasyon at saloobin.
Ang akademikong sulatin ay maaaring, naglalahad, nagsasalaysay, naglalarawan at
nangangatuwiran. Ang mga sulatin ay maaaring magkaiba ayon sa anyo, katangian at gamit
nito.

Ang ilan sa mga halimbawa ng akademikong sulatin na naglalahad ay:

1. Abstrak
2. Sinopsis
Ang pagbuo ng akademikong sulatin ay nakadepende sa kritikal na pagbasa ng 3. Buod
isang indibidwal (Arrogante et al. 2007). Kinikilala sa ganitong uri ng pagsulat ang husay ng 4. Bionote
manunulat dahil may kakayahan siyang mangalap ng mahahalagang datos, mag-organisa ng
mga ideya, lohikal mag-isip, mahusay magsuri, marunong magpahalaga sa orihinalidad ng Ang mga halimbawa naman ng akademikong sulatin na nangangatuwiran ay ang mga
gawa, at may inobasyon at kakayahang gumawa ng sintesis. Sa pagsulat ng sulating pang- sumusunod:
akademiko, gumagamit ng piling-piling salita at isinasaalang-alang ang target na 1. Panukalang Proyekto
mambabasa. Mahigpit din sa paggamit ng tamang bantas at baybay ng salita dahil ang mga 2. Posisyong Papel
sulating ito ay nakatuon sa pagbibigay ng kaalaman. 3. Talumpati
Kung ihahambing sa malikhaing pagsulat, ang akademikong pagsulat ay
nangangailangan ng mas mahigpit na tuntunin sa pagbuo ng sulatin. Mayroon itong isang Ang mga sulating akademiko naman na naglalarawan ay:
paksa na may magkakaugnay na mensahe. Maayos na inihahanay ang mga pangungusap, 1. Lakbay Sanaysay
talata, at seksiyon upang maging malinaw ang pagkakabuo ng mga ideya at paliwanag ng 2. Photo Essay
mga ito. Ang karaniwang estruktura ng isang akademikong sulatin ay may simula na 3. Replektibong sanaysay
karaniwang nilalaman ng introduksiyon, gitna na nilalaman ng mga paliwanag, at wakas na

2
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

Nasa talahanayan sa ibaba ang iba’t ibang uri ng sulating akademiko ayon sa layon,
gamit at katangian nito.

3
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

(hango mula sa:)

TALUMPATI NG KAGALANG-GALANG BENIGNO S. AQUINO III

PANGULO NG PILIPINAS SA PAGDIRIWANG NG IKA-150
ANIBERSARYO NG KAPANGANAKAN NI JOSE RIZAL
[Inihayag sa Calamba, Laguna noong ika-19 ng Hunyo 2011]

Malinaw po: Hindi ipinanganak na superhero si Jose Rizal. Walang prediksyon sa kaniyang
kadakilaan; walang nakapagsabing ang anak ng mag-asawang Mercado ay magiging
Gawain 3 pambansang bayani ng lahing Pilipino. Isa’t kalahating siglo ang nakalipas, ginugunita pa
Panuto: Basahin ang mga halimbawang akademikong sulatin. Suriin ito ayon sa layunin, rin natin ang kanyang kapanganakan, at tinitingala ang kanyang kadakilaan.
katangian at gamit nito.
Kinikilala natin si Jose Rizal dahil sa harap ng mga sangandaan ng ating masalimuot na
Si Maria Jessica Aspiras Soho, o mas kilala sa tawag na Jessica Soho ay ipinganak kasaysayan, may isang Pilipinong muli’t muli ay piniling gawin ang tama—ang unahin ang
noong 27 Marso 1964, isang batikang mamahayag at personalidad mula sa La Union. kapakanan ng kaniyang kapwa, ang itaguyod ang pagkakaisa para sa kalayaan ng atin
Natanggap ni Soho ang Ka Doroy Valencia, isa rin si Soho sa mga 100 Filipino Women Of pong bansa—kahit pa ang kapalit nito ay ang sarili niyang buhay.
Distinction na pinili noong Centennial na pagdiriwang ng Pilipinas.
Matagal na pong nakahanay si Rizal sa iba pang mga dakila ng kasaysayan. Ngunit sinabi
Ang kanyang kwento ukol sa isang hostage crisis sa Lambak ng Cagayan ang po niya, sa bibig ng tauhang si Elias sa kanyang Noli Me Tangere:
nagpanalo sa kanya ng karangalang Coverage of a Breaking Story sa New Your Film
Festival. “Mamamatay akong di man nakita ang maningning na pagbubukang liwayway sa aking
inang bayan! Kayong makakikita, batiin ninyo siya—at huwag kakalimutan ang mga
Ang kanyang mga dokumentaryang Kidneys for Sale at Kamao ang nagbigay daan nalugmok sa dilim ng gabi!”
upang makuha niya ang karangalang maging unang Pilipinong tagapagbalita, at ang
estasyon niyang GMA Network ang unang lokal na kompanyang nakapagkamit ng tanyag Wala po akong dudang binabati na natin ang bukangliwayway ngayon, nang hindi
na George Foster Peabody Award noong 1999. nakakalimot sa mga nalugmok sa dilim, at sumusumpa: Sa bawat pagsubok, kapakanan
ng Pilipino ang isasapuso namin; sa bawat sangandaan, tuwid na landas ang aming
tatahakin.
Punan ang talahanayan sa ibaba.

ANYO LAYUNIN GAMIT KATANGIAN ANYO LAYUNIN GAMIT KATANGIAN

4
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

Gawain 4 3. DIIN
Panuto: Isa-isahin ang mga katangiang dapat taglayin ng bawat anyo ng pagsulat. Sundin ang • May diin ang isang akda o talumpati kung naaakit ang nakikinig o
talahanayan sa ibaba. bumabasa na ipagpatuloy ang pakikinig o pagbasa.
• Ito'y kinakikitaan ng diwang mahahalaga.
ANYO LAYUNIN GAMIT KATANGIAN
Pictorial Essay 4. KAUGNAYAN
Abstrak • Dapat na magkakaugnay ang diwa ng lahat ng sangkap ng pangungusap
at talata sa loob ng isang akda upang maging mabisa ang pagpapahayag.
Bionote
Panukalang Proyekto ➢ Ang PANGANGATWIRAN ay isang pagpapahayag na nagbibigay ng sapat na
katibayan o patunay upang ang isang panukala ay maging katanggap - tanggap o
MODYUL 3: IBA’T IBANG ANYO NG AKADEMIKONG SULATIN kapani- paniwala.

AKADEMIKONG SULATIN NA NAGLALAHAD AT NANGANGATUWIRAN ➢ Layunin nito na hikayatin ang mga tagapakinig na tanggapin ang kawastuhan ng
Ang PAGLALAHAD ay isang anyo ng pagpapahayag na naglalayong mabigyang- kanilang pananalig o paniniwala sa pamamagitan ng makatwirang pagpapahayag.
linaw ang isang konsepto o kaisipan, bagay o paninindigan upang lubos na maunawaan ng
nakikinig o bumabasa.
➢ Sa pangangatwiran, ang katotohaanan ay pinagtitibay o pinatutunayan sa
➢ Sa pamamagitan ng paglalahad ay nagiging ganap ang pagkatuto ng isang tao pamamagitan ng mga katwiran o rason.
dahil nabibigyan siya ng pagkakataong makatuklas ng isang ideya o kaisipan na
makapaghahatid sa kanya ng kasiyahan at kalinawan sa paksang pinag-uusapan. ➢ Ang PANGANGATWIRAN ay isang sining sapagkat ang paggamit nang wasto, angkop
at magandang pananalita ay makatutulong upang mahikayat na pakinggan,
➢ Ang PAGLALAHAD ay ginagamit sa lahat ng pagkakataon at larangan. Ito'y ginagamit tanggapin at paniwalaan ng nakikinig ang nangangatwiran.
sa:
1. pagsagot ng mga tanong na nangangailangan ng pasanaysay na ➢ Ang PANGANGATWIRAN ay maituturing ding agham sapagkat ito ay may prosesong
kasagutan. dapat isaalang-alang o sundin upang ito ay maging mahusay at matagumpay, lalo
2. pagsulat ng mga ulat tungkol sa Agham at Kasaysayan na sa formal na pangangatwiran gaya ng debate.
3. pagsusuri sa maikling kwento at mga nobela
4. pagpapaliwanag sa iba't ibang aralin sa paaralan ➢ Ang PANGANGATWIRAN ay isa ring kasanayan dahil ang kahusayan ay maaaring
5. Tumutugon sa walang katapusang pagkama-usisa ng tao. matamo nino man subalit hindi sa paraang madali at sa maikling panahon lamang.

➢ Mga Katangian ng Isang Mahusay na Paglalahad ➢ Mga Katangian ng isang Mabuting Mangatwiran
1. KALINAWAN 1. May lubos na kaalaman sa paksa.
• Hindi mauunawaan ng nakikinig o bumabasa ang anumang pahayag kung 2. May malawak na talasalitaan o bukabularyo
hindi malinaw ang paliwanag. 3. May malinaw na pananalita
• Dapat isaisip na ang kakulangan ng kalinawan ay maaring magbunga ng di 4. Maayos maghanay ng kaisipan
pagkakaunawaan. 5. May tiwala sa sarili
6. Mahinahon
2. KATIYAKAN 7. Mabilis mag-isip
• Ang katiyakan ay matatamo kung malalaman ng nagpapaliwanag ang 8. Nakauunawa sa katwiran ng iba
kanyang layunin sa pagpapaliwanag. 9. Marunong kumilala ng katotohanan
10. Tumatanggap ng kamalian at itinutuwid ito

5
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

ILANG AKADEMIKONG SULATIN NA NAGLALAHAD AT NANGANGATWIRAN: AKADEMIKONG SULATIN NA NAGSASALAYSAY AT NAGLALARAWAN

• Ang AGENDA ay layunin o gabay ng isang pagpaplano na dapat ay matupad ngunit ✓ Lakbay-Sanaysay
ang planong ito ay pinananatiling sikreto. Ang paggawa ng agenda ay maaaring ✓ Reflektibong Sanaysay
sinasabi lamang sa bawat miyembro ng grupo o pwede rin namang gumawa ng ✓ Sanaysay ng Larawan (Photo Essay)
balangkas.
• SANAYSAY – Ito galing sa salitang “sanay” sa pagsasalaysay. Ito ay ang matalinong
• Ang AGENDA ay isang uri ng tekstong prosidyural na naglalayong magbigay ng pagpapahayag ng kuro-kuro o opinyon ng may-akda tungkol sa isang suliranin o
sunud-sunod na mga hakbangin upang mapadali ang isang gawain. pangyayari sa paligid o sa lipunan.
Halimbawa: - Pangkaraniwang ipinasusulat ito sa mga estudyante sa paaralan.
➢ Ang AGENDA ay isang uri ng tekstong prosidyural na naglalayong magbigay
ng sunud-sunod na mga hakbangin upang mapadali ang isang gawain. URI NG SANAYSAY
➢ Pagpaplano ng isang eskwelahan kung paano dadami ang estudyante. • PORMAL O MAANYO
➢ Pagpaplano ng isang grupo ng estudyante kung paano tatapusin ang - ay nangangailangan nang maingat, maayos at mabisang paglalahad ng
kanilang pananaliksik. mga kaisipan.
➢ Pagpaplano ng isang pamilya kung paano uunlad ang kanilang buhay. - Ang pananalita ay pinipiling mabuti.
➢ Pagpaplano ng isang grupo ng kabataan kung paano ang mangyayari sa - Ang paksa ay hindi karaniwan at pinag-uukulan ng isang matiyaga at
gaganaping pagkikita. masusing pag-aaral at pananaliksik.
- Seryoso ang ganitong uri ng sanaysay
Iba-iba ang mga dahilan upang magsagawa at magtipon para sa isang pagpupulong. - Mahusay at malinaw ang pagbubuo ng mga Pangungusap
Maaaring magpulong para:
• magplano (planning) • IMPORMAL O DI-PORMAL NA SANAYSAY
• magbigay impormasyon (information dissemination) - Ay tila nakikipag-usap, pansarili ang himig at may kalayaan ang ayos sa
• kumonsulta (ask for advice) pagpapahayag.
• maglutas ng problema (solve problems) o - Ang mga pananalita ay karaniwan
• magtasa (evaluate) - Hindi nangangailangan ng masusing pag-aaral
- Ang karaniwang layunin nito ay magpakilala ng mahalagang
BIONOTE kaalaman.
• Ay maituturing ding isang uri ng lagom na ginagamit sa pagsulat ng personal profile
ng isang tao. Sa uring ito ng sanaysay, maaring paksain ang balana lalo na ang kaugalian ng tao sa isang
• Ayon kay Duenas at Suanz (2012), ito ay tala sa buhay ng isang tao na naglalaman masaklaw na paglalahad.
ng buod ng kanyang academic career na madalas ay makikita sa mga journal, aklat,
abstrak ng mga sulating papel, web sites atbp. MGA DAPAT ISAALANG-ALANG SA PAGSULAT NG SANAYSAY:
1. Tiyakin ang paksang susulatin at kung paano bubuuin ang mga kaisipan.
Mga Bagay na Dapat Isaalang-alang sa Pagsulat ng Bionote 2. Piliin ang paksang kawili – wili
✓ Sikaping nakasulat lamang ito ng maikli. 3. Mahusay na pagkakabuo
✓ Magsimula sa pagbanggit ng personal na impormasyon o detalye tungkol 4. Paghahanda ng isang balangkas bago sulatin ang sanaysay
sa iyong buhay 5. Paggamit ng mga salitang may tiyak at malinaw na kahulugan.
✓ Isulat ito gamit ang ikatlong panauhan upang maging litaw na obhektibo
ang papagkakasulat nito. Sanaysay ang pinakaepektibong pormat ng sulatin
✓ Gawing simple ang pagkakasulat nito. Gumamit ng mga payak na salita 1. upang maitala ang mga naranasan sa paglalakbay
upang mabilis na maunawaan. 2. upang itaguyod ang isang lugar at kumita sa pagsulat
✓ Basahing ulit at muling isulat ang pinal na sipi ng inyong bionote. Maaaring 3. makalikha ng patnubay para sa mga posibleng manlalakbay
ipabasa muna ito sa iba bago tuluyan itong gamitin upang matiyak ang 4. maaaring itala ang pansariling kasaysayan sa paglalakbay tulad ng espiritwalidad,
katumpakan at kaayusan nito. pagpapahilom, o pagtuklas sa sarili

6
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

5. upang maidokumento ang kasaysayan, kultura, at heograpiya ng isang lugar sa • PHOTO ESSAY – Isang koleksiyon ng mga imahe na inilagay sa isang partikular na
malikhaing pamamaraan pagkakasunod-sunod upang ipahayag ang mga pangyayari, mga damdamin, at
mga konsepto sa pinakapayak na paraan.
• LAKBAY SANAYSAY – Ay mga uri ng sulatin kung saan ang may akda ay nagbibigay ng
paglalarawan ng kaniyang mga naranasan, gabay, o damdamin sa paglalakbay. Mga Dapat Tandaan sa Paggawa ng Photo Essay
- Maaring maging replektibo o impormatibo ang pagsulat ng isang 1. Maghanap ng isang paksa na ayon sa iyong interes.
lakbay sanaysay. 2. Magsagawa ng pananaliksik bago isagawa ang photo essay.
3. Hanapin ang “tunay na kuwento.” Matapos ang pananaliksik, maaari munang
Halimbawa: matukoy ang anggulo na gusto mong dalhin ang iyong kuwento kahit na ang
1. Travel blogs bawat ideya ng kuwento ay pareho.
2. Travel shows 4. Ang pangunahing mga dahilan ng bawat larawan ay nararapat na lumikha ng
3. Travel Guide isang kapani-paniwala at natatanging kuwento.
5. Ang kuwento ay binuo upang gisingin ang damdamin ng mambabasa.
Kadalasang ginagamit ang mga lakbay sanaysay sa mga travel blogs upang 6. Pinakamahusay na paraan upang ikonekta ang iyong sanaysay larawan sa
manghikayat sa mga taong maglakbay sa isang partikular na lugar. madla ay ang mga damdamin nakapaloob sa kuwento at gamitin ito sa mga
larawan.
• REPLEKTIBONG SANAYSAY 7. Pagpasyahan ang mga kukunang larawan.
Repleksyon (Reflection) 8. Magsimula sa paglikha ng isang listahan ng mga kuha para sa kuwento.
- ito ay nangangahulugang pag-uulit o pagbabalik tanaw 9. Ang bawat “shot” ay tulad ng isang pangungusap sa isang kuwento sa isang
- isa itong uri ng panitikan na nakapasailalim sa isang anyong tuluyan o prosa. talata.
- Ito ay nangangailangan ng sariling perspektibo, opinyon, at pananaliksik sa 10. Maaari kang magsimula sa 10 “shots.”
paksa. 11. Ang bawat “shot” ay dapat bigyang-diin ang iba’t ibang mga konsepto o
- Isang masining na pagsulat na may kaugnayan sa pansariling pananaw at emosyon na maaaring pinagtagpi kasama ng iba pang mga larawan.
damdamin sa isang partikular na pangyayari.
Gawain 5
LAYUNIN SA PAGSULAT: Panuto: Bilang mag-aaral ng senior high school, paano mo hihikayatin ang iyong mga kamag-
1. Iparating ang pansariling karanasan at natuklasan sa pananaliksik. aral na sumulat ng mga akademikong teksto gamit ang anomang anyo nang may
2. Mailahad ang mga pilosopiya at karanasan ukol dito. pagsasalang-alang sa karapatan sa malayang pagpapahayag? Ilahad mo ang iyong sagot.
***kung maaari ay ilalagay ang mga batayan o talasanggunian

Mga Konsiderasyon sa Pagsulat ng Replektibong Sanaysay MODYUL 4: KAHULUGAN, KALIKASAN AT BAHAGI NG ABSTRAK
1. Naglalahad ng interpretasyon
2. Ikonsidera ang pagkalap ng mga datos at mga bagay na kailangang gamitin. Kahulugan ng Abstrak
3. pagandahin ang panimulang bahagi Ang abstrak, mula sa Latin na abstracum, ay ang maikling buod ng artikulo o ulat na
4. Nagtatalakay ng iba’t ibang aspeto ng karanasan inilalagay bago ang introduksiyon. Ito ang siksik na bersiyon ng mismong papel. Ipinaaalam nito
5. Ang konklusyon ay dapat magkaroon ng repleksyon sa lahat ng tinalakay. sa mambabasa ang pa ksa at kung ano ang aasahan nila sa pagbabasa ng sinulat na artikulo
6. Kinakailangan na malinaw na nailahad ang kanyang punto upang maintindihan ng o ulat.
mga mambabasa. May dalawang uri ng abstrak: deskriptibo at impormatibo. Ang uri ng abstrak na iyong
7. Rebyuhin ng ilang ulit ang repleksyon isusulat ay nakadepende sa paksa o sa disiplinang kinapapalooban nito.

Halimbawa: Kalikasan at Bahagi ng Abstrak

1. proposal 4. sanaysay Sa kabila ng kaiksian ng abstrak, kailangang makapagbigay pa rin ito ng sapat na
2. konseptong papel 5. talumpati deskripsiyon o impormasyon tungkol sa laman ng papel. Ang mga sumusunod ay mga
3. editoryal karaniwang bahagi na bumubuo sa deskiptibo at impormatibong abstrak. Karaniwang isang

7
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

pangungusap lamang ang bumubuo sa bawat bahagi ngunit may kalayaan ang manunulat Ang dominanteng istilo sa pagkatuto ng mga mag-aaral sa ikapitong baitang
na maging malikhain kung paano aayusin ang mga ito. Gadingan na napabilang sa LSENs ay biswal. Mas marami ang lalaking respondente na may
86% kaysa babae na may 14%. Karamihan sa mga kita ng pamilya ng respondente ay 5001
Desskriptibong Abstrak Impormatibong Abstrak pababa na may 75%. Karamihan din sa mataas na edukasyong natapos ng magulang ay
elementarya na may 31.82% sa ama at 31.82% rin sa ina. May mataas na kaugnayan ang biswal
• Inilalarawan nito sa mga mambabasa ang • Ipinahahayag nito sa mga mambabasa
at pakikinig na istilo ng pagkatuto ng mga mag-aaral sa akademik performans sa asignaturang
mga pangunahing ideya ng papel. ang mahalagang ideya ng papel.
Filipino. May katamtamang kaugnayan ang kinestetik na istilo sa pagkatuto ng mag-aaral sa
• Nakapaloob dito ang kaligiran, layunin, at • Binubuod dito ang kaligiran, layunin, tuon,
akademik performans sa asignaturang Filipino.
tuon ng papel o artikulo. metodolohiya, resulta, at kongklusyon ng
Halos walang kaugnayan ang kasarian, buwanang kita ng pamilya at edukasyong
• Kung ito ay papel-pampananaliksik, hindi papel.
natapos ng mga magulang sa akademik performans ng mga mag aaral.
na isinasama ang pamamaraang ginamit, • Maikli ito, karaniwang 10% ng haba ng
kinalabasan ng pag-aaral, at kongklusyon buong papel at isang talata lamang.
Gawain 6
• Mas karaniwan itong ginagamit sa mga • Mas karaniwan itong ginagamit sa
Panuto: Basahing mabuti ang artikulong makikita sa ibaba. Gawan ito ng Deskriptibong Abstrak
papel sa humanidades at agham larangan ng agham at inhinyeriya o sa
at isaalang-alang ang mga hakbang na pinag-aralan. Gawing gabay ang ibinigay na
panlipunan, at sa mga sanysay sa ulat ng mga pag-aaral sa sikolohiya.
krayterya sa pagbuo ng iyong abstrak.
sikolohiya.
Tungkol sa Bagong Corona Virus
Mga Hakbang sa Pagsulat ng Abstrak
Maaaring sundin ang mga sumusunod na hakbang sa pagsusulat ng isang mahusay Ano ba ang mga coronavirus?
na abstrak: Ang Coronaviruses ay isang malaking pamilya ng mga virus na maaaring magdulot
1. Basahing muli ang buong papel. Habang nagbabasa, isaalang-alang ang gagawing ng sakit mula sa karaniwang sipon hanggang sa mas malubhang sakit tulad ng Middle East
abstrak. Hanapin ang mga bahaging ito: Layunin, pamamaraan, sakop, resulta, Respiratory Syndrome (MERS-CoV) at Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS-CoV). Ang
kongklusyon, rekomendasyon, o iba pang bahaging kailangan sa uri ng abstrak na bagong coronavirus (nCoV) ay isang bagong uri na hindi pa nakilala sa mga tao. Maraming
isusulat. mga coronavirus ang natural na nakakahawa sa mga hayop, ngunit ang ilan ay maaari ring
2. Isulat ang unang draft ng papel. Huwag kopyahin ang mga pangungusap. Ilahad ang makahawa sa mga tao. Ang mga coronavirus ay naisip na kumalat sa hangin sa pag-
mga imporasyon gamit ang sariling salita. ubo/pagbahing at malapit na personal na pakikipag-ugnay, o sa paghawak ng mga
3. Irebisa ang unang draft upang maiwasto ang anumang kahinaan sa organisasyon at kontaminadong bagay o ibabaw at pagkatapos ay sa paghawak ng bibig, ilong, o mata.
ugnayan ng mga salita o pangungusap, tanggalin ang mga hindi na kailangang
impormasyon, magdagdag ng mahalagang impormasyon, tiyakin ang ekonomiya ng Ano ang nalalaman natin tungkol sa bagong coronavirus?
mga salita, at iwasto ang mga maling grammar at mekaniks. Nagkaroon ng pagsiklab ng isang bagong coronavirus na tinatawag na SARS-CoV-2,
4. I-proofread ang pinal na kopya. na unang lumitaw noong Disyembre 2019. Ang virus ay kumalat sa karamihan ng mga bansa
sa mundo, kabilang ang United States.
Halimbawa ng isang Abstrak mula sa isang Pananaliksik Dahil bago pa itong coronavirus, ang mga awtoridad ng kalusugan ay natututo pa
tungkol sa virus at kung paano ito kumakalat. Mabilis na nagbabago ang sitwasyon at ang US
Buod Sentro para sa Pag-iwas at Pagkontrol sa Sakit (CDC) ay nagbibigay ng na-update na
impormasyon kapag magagamit: [Link]/ncov
Ang pananaliksik na ito ay tungkol sa Dominant na istilo ng pagkatuto ng mga mag-
aaral na LSENs sa baitang 7, seksiyon Gadingan ng Pambansang Mataas na Paaralan ng Siaton Ano ang pagkakaiba ng COVID-19 at SARS-CoV-2
kaugnay sa akademik performance sa asignaturang Filipino, binubuo ito ng 44 na respondante. Ang COVID-19 ay ang sakit na dulot ng bagong coronavirus. Severe Acute Respiratory
Ang pananaliksik na ito ay nasa anyong palarawan at korelesyonal. Ginagamit din Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) ay tumutukoy sa virus, habang ang Coronavirus Disease-
ang susumunod na estadiska; Frekwensi, Porsyento, Weighted Mean at Pearson Product 19 (COVID-19) ay tumutukoy sa sakit sanhi ng virus.
Moment Correlation Coefficient.
Mula sa masinsinang pananaliksik napatunayan ang mga sumusunod:

8
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

Paano ginagamot ang bagong coronavirus? panginginig, pawis sa gabi, namamagang lalamunan, sakit ng ulo, pagkalito, o pagkawala ng
Wala pang bakuna para sa bagong coronavirus at walang tiyak na paggamot o lasa o amoy. Ang ilang mga nahawaang pasyente ay nakakaranas lamang ng mga banayad
pagalingin para sa COVID-19. Gayunpaman, maaaring gamutin ang marami sa mga sintomas. na sintomas habang ang iba pa - lalo na ang mga matatandang indibidwal at ang mga may
Ang mga pasyente ng COVID-19 ay dapat magpahinga ng lubusan, uminom ng maraming kalakip na kalagayan sa kalusugan - ay maaaring magkaroon ng mas malubhang sintomas.
likido, kumain ng malusog na pagkain, at bawasan ang stress. Ang mga sintomas ay maaaring bumuo ng 2-14 na araw pagkatapos ng pagkakalantad sa
Dapat gamitin ang Acetaminophen upang mabawasan ang lagnat at pananakit at virus.
sakit. Para sa mga malubhang kaso, ang pangangalagang medikal ay maaaring kailanganin Kung nagkakaroon kayo ng mga babala ng emerhensiya para sa COVID-19, kumuha
upang mapawi ang mga sintomas at suportahan ang mga mahahalagang pag-andar ng agad ng medikal na atensyon. Kasama sa mga babala ng emerhensiya*:
organo hanggang sa gumaling ang pasyente.
Problema sa paghinga
Pagkahawa Patuloy na sakit o presyon sa dibdib
Bagong pagkalito o kawalan ng kakayahan upang pukawin
Kailangan ko bang alalahanin ang pagkahawa sa bagong coronavirus? Asul sa labi o mukha
Alam namin na nag-aalalaang ang lahat tungkol sa bagong coronavirus. Ang
nalalaman ngayon ay ang sakit ay nasa Santa Clara County at nagpapalipat-lipat, ngunit *Hindi kumpleto ang itong listahan. Mangyaring kumunsulta sa inyong medical provider para sa
mahalaga, hindi alam kung gaano kalawak. Ang prayoridad ay ang pagsasagawa ng anumang iba pang mga sintomas na malubhang o nakakabahala.
pagsubaybay sa kalusugan ng publiko upang matukoy ang lawak ng pagkalat na lokal. May
kakayahan na ngayon na magsubok ang laboratoryo ng pampublikong kalusugan at ngayon Halaw mula sa artikulong Novel Coronavirus (COVID 19) [Link]
ay mabilis na suriin kung ano ang nangyayari sa ating komunidad. tes/covid19/Pages/[Link]
Nakipagtulungan ang County sa mga kasamahan sa kalusugan ng publiko mula sa
mga Departamento ng buong County pati na rin mula sa Departamento ng Pampublikong
Kalusugan ng California at ang Sentro para sa Pagkontrol at Pag iwas sa Sakit para sa tulong.
Magpapatuloy ang County sa pakikipagtulong sa mga kasosyo upang tumugon sa mga kaso,
upang masubaybayan ang mga contact, at maunawaan kung ano ang nangyayari sa ating
komunidad. Naging aktibo na sa maraming linggo ang Emergency Operations Center at
patuloy na magiging aktibo bilang tumugon sa itong krisis.

Paano ang pagkakahawa ng mga taong walang sintomas?

Dokumentado sa maraming mga pag-aaral ang pagkalat mula sa isang tao na
walang mga sintomas (paghawa na walang sintomas), hanggang sa 48-oras bago nagsimula
ang mga sintomas. Samakatuwid, maaaring may panganib ang isang tao sa COVID-19 kung
sila ay malapit na makipag-ugnay (sa loob ng 6 na piye nang matagal na panahon) sa isang
tao na nakumpirmang nahawaan ng COVID 19, nang hanggang 48-oras bago nagsimula ang
mga sintomas. Ang mga tao ay naisip pa ring pinaka nakakahawa kapag sila ay pinaka-
nagpapasakit (ang may sakit). Itong mga natuklasang ay binibigyang diin ang kahalagahan
ng pagsunod sa pagpadistansya sa ibang tao dahil ang mga taong walang sintomas ay
maaaring nakakahawa.

Mga Sintomas

Ano ang mga sintomas ng bagong coronavirus?

Kasama sa mga sintomas ang lagnat, pagkapagod, ubo, at pananakit ng kalamnan
o katawan. Ang sakit ay maaaring umunlad sa igsi ng paghinga at mga komplikasyon mula sa
pulmonya. Ang mga sintomas ay maaari ring isama ang pagduduwal sa pagsusuka, pagtatae,

9
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

MODYUL 5: KAHULUGAN AT KATANGIAN NG BIONOTE sa sarili. Halimbawa, “Si Roshelle G. Abella ay nagtapos ng MA- Filipino sa Unibersidad
ng Foundation. Siya ay kasalukuyang nagtuturo ng Piling Larangan sa Negros Oriental
BIONOTE High School.”
Ang bionote ay impormatibong talata na nagpapaalam sa mga mambabasa kung ✓ Kinikilala ang Mambabasa. Kailangang isaalang-alang ang mambabasa sa pagsulat
sino ka o ano-ano na ang nagawa mo bilang propesyonal. Inilalahad din dito ang iba pang ng bionote. Kung ang target na mambabasa ay mga administrador ng paaralan,
impormasyon tungkol sa iyo na may kaugnayan sa paksang tinalakay sa papel, sa trabahong kailangang hulmahin ang bionote ayon sa kung ano ang hinahanap nila. Halimbawa,
ibig pasukan, o sa nilalaman ng iyong blog o website. Iba ang binonote sa talambuhay at ano ang kalipikasyon at kredibilidad mo sa pagsulat ng batayang aklat.
autobiography. ✓ Gumagamit ng baligtad na tatsulok. Katulad sa pagsulat ng balita at iba pang
Ang bionote ay maikli at siksik, samantalang mas detalyado at mas mahaba ang obhetibong sulatin, unahin ang pinakamahalagang impormasyon. Bakit? Ito ay dahil
talambuhay at autobiography. sa ugali ng maraming taong basahin lamang ang unang bahagi ng sulatin. Kaya
Iba rin ang bionote sa biodata at curriculum vitae o CV. Hinihingi sa biodata ang mga naman sa simula pa lamang ay isulat na ang pinakamahalagang impormasyon.
personal na impokrmasyon tulad ng pangalan, kasarian, edad, petsa at lugar ng ✓ Nakatuon lamang sa mga angkop na kasanayan o katangian. Iwasan ito. “Si Ronalyn
kapanganakan, tangkad, timbang, at iba pa. Karaniwan itong ginagamit ng mga nagnanais Jane ay guro/manunulat/mang-aawit/negosyante/chef.” Mamili lamang ng mga
magtrabaho sa gobyerno. Makikita naman sa CV ang mga detalye tungkol sa natamong kasanayan o katangian na angkop sa layunin ng iyong bionote. Kung ibig pumasok
edukasyon, nakaraang trabaho, mga kasanayang may kaugnayan sa inaaplayang posisyon o bilang guro sa panitikan, halimbawa, hindi na kailangang banggitin sa bionote ang
trabaho, mga nilahukang seminar o kumperensya, at iba pa. Karaniwan itong ginagamit ng pagiging negosyante o chef.
mga akademiko. ✓ Binabanggit ang degree kung kailangan. Kung may PhD sa antropolohiya,
halimbawa, at nagsusulat ng artikulo tungkol sa kultura ng Ibanag sa Cagayan,
Bakit nagsusulat ng Bionote? mahalagang isulat sa bionote ang kredensyal na ito.
Nagsusulat tayo ng bionote upang ipaalam sa iba hindi lamang ang ating karakter ✓ Maging matapat sa Pagbabahagi ng Impormasyon. Walang masama kung
kundi maging ang ating kredibilidad sa larangang kinabibilangan. Ito ang paraan upang paminsan-minsan ay magbubuhat ng sariling bangko kung ito naman ay kailangan
ipakilala ang sarili sa mga mambabasa. Halimbawa, hindi tatangkilikin ng mga paaralan ang upang matanggap sa inaaplayan o upang ipakita sa iba ang kakayahan. Siguruhin
isang batayang aklat sa accountancy kung makikita sa author’s profile na wala naman lamang na tama o totoo ang impormasyon. Huwag mag iimbento ng impormasyon
talagang backgorund ang awtor sa larangang ito. Hindi rin matatanggap bilang industrial para lamang bumango ang pangalan at makaungos sa kompetisyon. Hindi ito etikal
engineer ang isang aplikanteng ang nakasulat sa bionote ay tungkol sa mga kasanayan sa at maaring mabahiran ang reputasyon dahil dito.
pagluluto. Kung makikita naman ng mga mambabasa na ang isang blogger na nagsusuri ng
mga aklat ay hindi gaanong mahilig magbasa, awawalan silao ng interes na basahin ang Halimbawa ng Bionote ng isang Manunulat
kaniyang mga rebyu.
Sa pagsulat ng bionote, mahalagang malinaw ang layunin o mga layunin sa pagsulat Bionote Ni G, Patronicio Villafuerte
nito. Kailangang ding tukuyin kung sino ang magbabasa nito at ang ibig mong isipin nila tungkol Si Patrocinio Villafuerte y isang guro at manunulat sa Filipino. Siya ay ipinanganak
sa iyo. noong ika-7 ng Mayo 1948 sa San Isidro, Nueva Ecija. Isa siyang manunulat na may bilang na
145 na akda. Nagtapos siya ng Batsilyer sa Agham sa Edukasyon. PAngulo siya ngayon ng
Mga Katangian ng Mahusay na Bionote Departamento ng Pilipino sa Philippine Normal University. Marami siyang nakuhang mga
Katulad ng iba pang akademikong sulatin, hindi basta-basta ang pagsulat ng parangal sa iba’t ibang pag gawad, tulad ng Gawad Merito na kanyang nakuha at nakamit
bionote. Sa katunayan, marami ang hindi nagtatagumpay sa pagsulat nito. Karaniwang hindi sa Manuel Luis Quezon University.
nagtutugma ang gustong sabihin ng awtor at gustong mabasa ng mambabasa. Ang mga Tumanggap rin siya ng mga parangal. Ang kanyang kauna-unahang nakamit ay mula
sumusunod ay mga katangian ng isang mahusay na bionote: sa Genoveva Edroza Matute Professional Chain in Filipino, Sampung gawad Surian
Gantimpalang Collanters. Dalawang Presidential Awards sa Malacañan Palace at walong
✓ Maikli ang nilalaman. Karaniwang hindi binabasa ang mahahabang bionote, lalo na Carlos Palanca Memorial Awards For Literature. Pinarangalan ng Komisyon ng Wikang Filipino,
kung hindi naman talaga kahanga-hanga ang mga dagdag na impormasyon. Ibig PNU Alumni Association, Kapisanan ng mga Propesor sa Pilipino (KAPPIL), Ninoy Aquino
sabihi, mas maikli ang bionote, mas babasahin ito. Sikaping paikliin ang iyong bionote Foundation at Philexers.
at isulat lamang ang mahahalagang impormasyon. Iwasan ang pagyayabang. Mula kay: Dela Cruz, Mark Anthony S. Pagsulat sa Filipino sa Piling Larangan: Akademik.
✓ Gumagamit ng Pangatlong Panauhang pananaw. Tandaan, laging gumamit ng
pangatlong panauhang pananaw sa pagsulat ng bionote kahit na ito pa ay tungkol

10
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

Gawain 7 • Mang-aliw - talumpating nang-aaliw o nagpapatawa sa tagapakinig.

Panuto: Sumulat ka ng isang bionote batay sa impormasyon sa ibaba. Hal. Pagpapatawa ng mga komedyante sa comedy bar.

Ito ang kauna-unahang pagkakataon na mag-aaplay ka ng trabaho. Tumingin ka ng • Okasyonal - talumpating isinusulat at binibigkas para sa isang partikular na okasyon
mga bakanteng posisyon bilang IT assistant sa isang job portal sa Internet. Natuwa ka naman katulad ng kasal, kaarawan at parangal.
dahil maraming kompanya ang nangangailangan ng IT assistant. Napansin mong halos lahat
ng inaaplayan mo ay nanghihingi ng bionote maliban sa resume, pormularyo ng aplikasyon, at Talumpating ayon sa Kahandaan
scanned na kopya ng diploma at transcript of records. Dahil dito, magsusulat ka ng isang • Impromptu - halos walang paghahanda sa pagsulat at pagbigkas ng talumpati.
bionote na babasahin ng mga kinatawan ng HR ng kompanyang inaaplayan mo. Ang Hal. Biglaang pagtawag sa may kaarawan upang magbigay ng maikling
malaking puntos ng iyong aplikasyon ay nakabatay rito, kaya kailangan mong husayan. talumpati.
Tatayain ang iyong bionote ayon sa kaangkupan ng mga impormasyon sa posisyong
inaaplayan, organisasyon ng talaata, at grammar. • Extemporaneous - pinaghahandaan ito sa pamamagitan ng pagsulat ng speech plan
upang maging epektibo ang pagbigkas.

Proseso sa Pagsulat ng Talumpati

• Paghahanda - Mahalaganag mapukaw ang atensyon ng tagapakinig sa unang
pangungusap pa lamang. Kaya sa pagsulat ng introdukyon, kailangan silang ihanda
at isama sa paglalakbay.

• Pag-unlad - sa bahaging ito kailangang lumikha ng tensyon, magkuwento o

magbigay ng halimbawa at mga tayutay ang tagapagsalita upang hindi sila bitawan
ng tagapakinig.

• Kasukdulan - ito ang tuktok na bahagi ng talumpati. Inilalahad dito ang

pinakamahalagang mensahe ng talumpati.

• Pagbaba - ito ang pagtatapos na bahagi ng talumpati. Paano ba ito tapusin?

Maaring ibuod ang mahalagang puntong tinalakay o mag-iwan ng tanong o parirala.
Anumang paraan ng pagtatapos, kailangang mahuli ang kongklusyon ang diwa ng
MODYUL 6: MGA URI NG TALUMPATI talumpati.

Mga Uri ng Talumpati Gabay sa Pagsulat ng Talumpati

Talumpati ayon sa Layunin Tuon

• Impormatibo - ito ay naglalahad ng mga kaalaman tungkol sa isang partikular na ✓ Bakit ako magsusulat ng talumpati?
paksa. ✓ Ano ang paksa?
Hal. Talumpati tungkol sa Mental Health. ✓ Ano ang mensaheng nais kong ipahayag?
✓ Ano ang gusto kong mangyari sa aking tagapakinig?
• Nanghihikayat - nanghihikayat sa tagapakinig na magsagawa ng isang kilos o kaya ✓ Ano ang kahalagahan ng paksang tatalakayin ko?
hikayatin na panigan ang opinyon o paniniwala ng tagapagsalita.
Hal. Talumpati tungkol sa masamang dulot ng aborsyon.

11
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

Tagapakinig impormasyon, nakapagpapaunawa, nakapagtuturo, nakahihikayat ng mga konsepto at

✓ Sino ang aking tagapakinig? paninindigan sa mga manonod at tagapakinig.
✓ Bakit sila makikinig sa talumpati? Sa pagsulat ng Talumpati ay dapat isaalang-alang ang uri ng wika at mga angkop na
✓ Anong mahahalagang bagay ang nais kong baunin ng tagapakinig? salita na magiging kaaya-aya at mauunawaan ng tagapakinig. Maghanda ng isang
balangkas ng paghahanda at pagbubuod ng talumpati Simulan ang pagsulat ng introduksyon.
Pagsulat Isulat rin ang konklusyon.
✓ paano ko pupukawin ang atensyon ng tagapakinig?
✓ Anong lenggwahe ang gagamitin ko? Mga Gabay sa Paggawa ng Talumpati
✓ Ano ang tono ng aking talumpati? 1. Pagpili ng paksa-kailangang suriin ang sarili kung ang paksang naplili ay saklaw ang
✓ Ano ang estilong ilalapat ko sa pagsulat ng talumpati? kaalama, karanasan at interes.
✓ Paano ko aayusin ang organisasyon ng talumpati? 2. Pagtitipon ng mga materyales-kapag tiyak na ang paksa ng talumpati ay
paghahanap ng materyales na gagamitin sa pagsulat ng mga impormasyon na
Gawain 8 gagamitin sa isusulat na talumpati. Maaaring pagkunan ng mga impormasyon ay ang
Panuto: Basahing mabuti ang bawat aytem at isulat ang tamang sagot. Piliin lamang sa loob dating kaalamanat mga karanasan na may kinalaman sa paksa, mga babasahing
ng kahon ang tamang sagot. kaugnay ng paksa, mga awtoridad sa paksang napili.
3. Pagbabalangkas ng mga ideya-ang talumpati ay nahahati sa tatlong bahagi
panimula, katawan at pangwakas.
4. Paglinang ng mga kaisipan-dito nakapaloob ang mga mahalagang impormasyon na
sumusuporta sa mga pangunahing kaisipan na inilahad sa balangkas.

Ang talumpati ay handa ng sulatin kapag naihanda na ang balangkas. Ang talumpati ay
tulad rin ng anupamang komposisyon na may simula, pinakakatawan at wakas.
1. Talumpating naglalahad ng kaalaman tungkol sa isang paksa.
2. Talumpating isinusulat at binibigkas para sa isang okasyon. Ang Pagsulat ng Simula
3. Talumpating nanghihikayat sa mga tagapakinig na gawin ang isang bagay. Ang isang magandang simula ay yaong nakaakit ng pansin sa madla. Ang pag-akit
4. Talumpating pinaghandaan ng ilang oras o araw. sa nakikinig sa pamamagitan ng mapang-akit na simula ay maisasagawa sa ibat-ibang
5. Talumpating walang paghahanda. paraan. Maaring simulant ang talumpati sa pamamagitan ng isang di pangkaraniwang
6. Talumpating nagpapatawa sa mga tagapakinig. pahayag isang pagtatanong, isang naangkop na anekdota o isang pagpapatungkol sa
7. Proseso ng pagsulat ng talumpati na binibigyang diin ang pagpukaw sa atensyon ng okasyon.
tagapakinig.
8. Proseso ng pagsulat ng talumpati na binibigyang diin ang pinakamahalagang Ang Pagsulat ng Pinaka-katawan
mensahe ng talumpati. Ang pinaka-katawan ng talumpati ang nagtataglay ng mga mahahalagang
9. Proseso ng pagsulat ng talumpati na binibigyang diin ang paglikha ng tensyon sa kaisipang ninanais ihatid sa mga nagtatalumpati. Sa pagbuo ng pinkakatawan ay maaaring
talumpati. sundin ang mga paraan pagbubuo o pagpagpahayag ng kaisipan na tinatalakay sa leksiyon
10. Proseso ng pagsulat ng talumpati na binibigyang diin ang pagtatapos ng talumpati. sa ilalim ng sanaysay. Upang ang katawan ng talumpati ay maging makabuluhan at
kapanipaniwala ito ay dapat magtaglay ng mga paliwanag, paghahambing o pagtutulad,
paghahalimbawa, pagbanggit sa mga tunay na pangyayari, estadistika at patotoo.
MODYUL 7: PAGSULAT NG TALUMPATI
Ang Pagsulat ng Wakas
TALUMPATI Ang talumpati ay mahalaga sapagkat ito ay tumitiyak kung matatandaan ng madling
Ang talumpati ay sining ng pagsasalita na nangangatwiran, or tumatalakay ng isang nakikinig ang ninanais ng nagtatalumpati na matandaan nila. Sa pamamagitan ng isang
paksa para sa tagapakinig. Masusukat sa sining na ito ang katatasan, husay at dunong ng mahusay na wakas, ang paggitnang diwa ng talumpati ay iniiwan sa isipan ng nakikinig.
mananalumpati sa paggamit ng wika at katatagan ng kanyang paninindigan. Sa paghahanda Maaaring wakasan ang isang talumpati sa pamamagitan ng paglalayon, pagtatanong,
nito kinakailangang tandaan na anag isang mahusay na talumpati ay dapat nakapagbibigay-

12
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

paggamit ng naaangkop na siniping pahayag at iba pang kaparaanan na makatutulong sap MODYUL 8: KATITIKAN NG PULONG
ag-iiwan ng mahalagang kaisipan, damdamin at saloobin sa nakikinig.
Laging isaalang alang sa pagsulat ng talumpati kung sino ang iyong mambabasa o Gawain 10
tagapakinig. Mas magiging makabuluhan ito kung bibigyang halaga ang tamang pag- Panuto: Piliin sa mga salita na nasa kahon ang mga maaaring nakatala sa katitikan ng pulong.
oorganisa ng mga ideya na sinasabayan ng angkop na kilos at galaw.

Gawain 9
Panuto: Bilang isang masigasig na estudyante at lider, ikaw ay naimbitahan ng inyong barangay
kapitan na magbigay ng isang talumpati para sa iyong kapwa kabataan kontra sa paggamit
ng mga ipinagbabawal na droga. Ikaw ay gagawa ng isang talumpating handa na may
temang nanghihikayat sa kabataan na huwag gumamit ng mga illegal na droga. Makikita sa
ibaba ang krayterya ng iyong bubuuing talumpati.

Ang dokumentong nagtatala ng mahahalagang diskusyon at desisyon ay tinatawag

na katitikan ng pulong. Ibinabatay sa adyendang unang inihanda ng Tagapangulo ng lupon.
Maaaring gawin ng kalihim, typist, o reporter sa korte. Maaaring maikli at tuwiran o detalyado.

Kahalagahan ng Katitikan
Naipapaalam sa mga sangkot ang mga nangyari sa pulong. Nagsisilbing gabay
upang matandaan ang lahat ng detalye ng pinag-uusapan o nangyari sa pulong. Maaaring
maging mahalagang dokumentong pangkasaysayan sa paglipas ng panahon. Ito’y magiging
hanguan o sanggunian sa mga susunod na pulong. Ito’y batayan ng kagalingan ng idibidwal.

Nakatala sa katitikan ang mga sumusunod:

- Paksa
- Petsa
- Oras
- Pook na pagdarausan ng pulong
- Mga taong dumalo at hindi dumalo
- Oras ng pagsisimula
- Oras ng pagtatapos (sa bandang huli)

Mahalagang Ideya!
Hindi lamang iisang kasanayan ang gagamitin sa pagsulat ng katitikan ng pulong.
Kailangang pairalin ang talas ng pandinig, bilis ng pagsulat, at linaw ng pag-iisip.

13
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

Gabay sa Pagsulat ng Katitikan Daloy ng Usapan

• Bago ang Pulong
Ihanda ang sarili bilang tagatala. Lumikha ng isang template upang mapadali ang 1. Panalangin
pagsulat. (Basahin na ang inihandang agenda upang madali na lamang sundan ang 2. Pagpapatibay ng Nakaraang Katitikan
magiging daloy ng mismong pulong). Mangalap na rin ng mga impormasyon tungkol 3. FUND RAISING FOR BRGY. NIGHT
sa mga layunin ng pulong, sino na ang mga dumating, at iba pa. Maaaring gumamit 4. Iba pa
ng lapis o bolpen, at papel, laptop, o tape recorder.
PANIMULA:
• Habang nagpupulong
Magpokus sa pang-unawa sa pinag-uusapan at sa pagtala ng mga desisyon o KGG. ANTHONY DOMINIC SANCHEZ:
rekomendasyon. Itala ang mga aksiyon habang nangyayari ang mga ito, hindi Pinasimulan ng kalihim ang pagpupulong ganap na ika-11 ng umaga petsa ika-17 ng Hulyo,
pagkatapos. 2017 sa pamamagitan ng isang panalangin na nagmula kay KGG. Mark Vincent Cabana.
Tandaan: hindi kailangang itala ang bawat salitang maririnig sa pulong.
Nagsusulat nito upang ibigay ang balangkas ng mga nangyari sa pulong, hindi ang Matapos ang panalangin ay binasa ng kalihim ang nakaraang katitikan para na rin sa kabatiran
irekord ang bawat sasabihin ng kalahok. ng mga walang hawak na sipi ng katitikan.

• Pagkatapos ng Pulong KGG. ADS: Dumako naman tayo sa paghahanap ng panggagalingan ng pondo sa ating
Repasuhin ang isinulat. Kung may mga bagay na hindi naiintindihan, lapitan at nalalapit na Brgy. Night. Malaya ang bawat isa na magbigay ng suhestyon. KGG. ADS: Sige
tanungin agad pagkatapos ng pulong ang namamahala rito o ang iba pang dumalo. KGG. Bernardino.
Kapag tapos nang isulat ang katitikan, ipabasa ito sa mga namuno sa pulong para sa
mga hindi wastong impormasyon. Mas mainam na may numero ang bawat linya at KGG. Onille Bernardino: Minumungkahi ko pong tayo ay magsagawa ng isang Fun Run upang
pahina ng katitikan upang madali itong matukoy sa pagprerepaso o pagsusuri sa makalihim ng pondo. Maganda rin ito sapagkat maraming kabataan ang gusting sumali dito
susunod na pulong. Repasuhin muli ang isinulat at tingnan kung wasto ang baybay ng dahil ito ay napapanahon. Magandang paraan din ito ng pag hihikayat upang tayo ay mag-
salita, bantas, at iba pa. Ibigay ito sa mga dumalo sa pulong sa oras na matapos ang exercise.
pinal na kopya. Magtabi ng kopya sakaling may humilin na repasuhin ito sa hinaharap.
KGG. ADS: Maraming Salamat KGG. Bernardino. May iba pa po bang suhestyon? KGG. Rendell
Halimbawa ng Katitikan ng pulong Solano: Maaari din tayong magkaroon ng Brgy. sari-sari store at ang tubo ng benta ay
mapupunta sa pondo ng ating barangay.
Pangalan ng Organisasyon/Departamento/Institusyon: Brgy. Ansci, Baler, Aurora Petsa: July 19,
2017 KGG. ADS: Maraming Salamat KGG. Solano. May iba pa po bang suhestyon?
Lugar ng Pulong: Silid-pulungan
KGG. Mark Vincent Cabana: Kapitan, maai tayong magpa-Zumba. Tiyak na magugustuhan ito
Mga Dumalo Mga Hindi Dumalo ng publiko. Maaaring isabay ito sa pagtitinda ng barangay.
1. KGG. Anthony Dominic Sanchez KGG. Von Lopez: Maari po tayong magkaroon ng Chroma o isang Colored Fun Run. Maraming
2. KGG. Mark Vincent Cabana mae-enganyong sumali rito sapagkat maraming kulay ang babalot sa paligid at maging
3. KGG. Elizar Valenzuela sakanilang mga tatakbo.
4. KGG. Rendell Solano
5. KGG. Onille Paul Bernardino KGG. ADS: Maraming Salamat KGG. Cabana at Lopez. May iba pa po bang suhestyon?
6. KGG. Von Andrew Lopez
7. KGG. Zia Czarina Garcia KGG. ADS: Yun na ba ang lahat ng syhestyon?

KGG. Valenzuela: Sinasarado ko na po ang pagbibigay ng suhestyon.

14
 FILIPINO SA PILING LARANGAN (AKADEMIK)

KGG. ADS: Sa apat a suhestyon na inyong ibinigay, tayo po ay magkakaroon ng botohan ZIA CZARINA GARCIA (lgd)
upang mapag desisyonan kung ano ang ating pipiliin. Kalihim ng barangay

KGG. Zia Czarina Garcia: Dahil sa pagkakaroon ng pinaka madaming boto, ang Chroma ang
nanalo. Ito an ating gagawin para sa ating Fund Raising Activity. Pinapatunayang totoo:

KGG. ADS: Chroma o Color Fun Run ang ating magiging Fund Raising Activity. Magkano ang
gusto ninyong maging registration para dito? KGG. ANTHONY DAMINIC SANCHEZ (lgd)
Punong Barangay
KGG. Solano: Sa pagkokonsidera sa gagamiting mga pampakulay, aking iminumungkahi na ito
ay gawing 250.00php.
Kgg. na taga-pangulo
KGG. ADS: Maraming Salamat KGG. Solano. May iba pa po bang suhestyon?

KGG. Lopez: May iba pang kakailanganin ditto sa Chroma tulad ng tubig at iba pa, siguro Gawain 11
500.00php ang kakailanganin natin. Panuto: Sagutin ang sumusunod na tanong batay sa araling tinalakay.

KGG. Bernardino. Masyado naman atang mahal pang limang daan. Maaari na sigurong 1. Ano ang isang katitikan ng pagpupulong?
300.00php 2. Bakit mahalagang mag-ingat ng katitikan ng pagpupulong ang anumang
organisasyon/institusyon?
KGG. ADS: 300.00php na ating gagamiting registration. 3. Bakit isang mahalagang kasanayan para sa bawat mag-aaral ang pagsulat ng isang
katitikan ng pagpupulong?
KGG. Lopez: Ito po ang mga gagastusin natin para sa Chroma: 4. Sino ang kadalasang naaatasang maging tagatala ng katitikan? Ano-ano ang
kanyang mga pananagutan?
Colored powder = 50php/kilo = 50php x 30 kilo 5. Kung ikaw ang tagatala ng katitikan, paano mo masisigurong tumpak at
Tubig = 500php/jug mapananaligan ang nilalaman ng iyong mabubuong kasulatan?

Mga pagpapagawa ng ibebentang souvenir t-shirt at bowler = 3000php

Sa kabuuan, kakailanganin natin ng 5000php

KGG. Garcia: Ayon sa ating brgy. Treasurer ay mayroon pa tayong 15,000.00php na maaari
nating gamiting pampasimula ng gawaing ito. Ang target natin na dadalo sa Chroma ay 250
na tao, mayroon tayong 75,000.00php na maiipon sa Fund Raising activity na ito.

tinindig ang kapulungan ganap na ika-12 ng tanghali.

Pinapatunayang wasto at tumpak ang isinasaad ng katitikang ito.

15