WHAT IS INFLATION? get the most out of your money?

O papaltan
Ang inflasyon ay ang pagtaas ng mo nalang yung mga binibili mo?
presyo, na maaaring isalin bilang pagbaba Inflation affects everyone in the
ng kapangyarihan ng pagbili sa paglipas ng economy: yung mga workers, businesses,
panahon. Ang bilis ng pagbaba ng mga tao na may fixed incomes, lenders and
purchasing power ay maaring makita sa borrowers. For example, kailangan ng mga
pangkaraniwang pagtaas ng presyo ng isang mamimili na I-track ang mga binibiling
product o serbisyo sa ilang panahon. When produkto. Kapag mataas ang inflation,
prices go up, it means that the money you kailangan nilang maglaan ng mas maraming
have can't buy as much as it could before. oras sa pag-shopping, paghahanap ng
For example, if a burger used to cost $5 and pinakamagandang deals. Ang mga
now it costs $6, your $5 can't buy the burger kumpanya naman ay kailangang mag-isip
anymore because it's not enough. Inflation kung gaano karami ang itataas na presyo
can be contrasted with deflation, which dahil mas mahal na ang paggawa ng
occurs when prices decline and purchasing kanilang mga produkto. Ang mga indibidwal
power increases. ay gagawa rin ng hakbang upang
protektahan ang kanilang mga financial
Inflation tracks or measures the assets mula sa pagtaas ng mga presyo.
increase in the cost of a specific set of goods Ang inflation ay maaaring maging
and services over a defined period, typically napakahirap din para sa mga taong may
a year. fixed incomes. hindi na magkakasya ang
kanilang mga kita kung paano ito nagagawa
It may be one of the most familiar noon, at kailangan nilang bumili ng mas
words in economics. Inflation has plunged kaunti.
countries into long periods of instability, dahil
sa inflation na ito nagcause ito ng mga Another problem caused by inflation is
economic unertainty or problems. Central that ito ay napakaunpredictable, we cannot
bankers often want to be known as "inflation know kung ahm what inflation is going to be
hawks" kase they prioritize controlling in the future. So inflation na mattas or
inflation. Being labeled as an inflation ,akikita mababa than expected can create yung
yung commitment nila in keeping inflation tinatawag na "winners" and "losers" kase
check which is key responsibility nila in binabago nito yung purchasing power
maintaining economic stability. Politicians between savers and borrowers. Kung ang
have won elections with promises to combat inflation ay mas mataas kesa sa ating
inflation, Inflation was even declared Public ineexpect, borrowers (debtors) win because
Enemy No. 1 in the United States—by they repay the loan with less valuable money
President Gerald Ford in 1974. or mababa na yung value na ibabayad nila.
Ang inflasyon ay ang pagtaas ng Sa kabilang banda, if inflation is mababa
presyo sa isang tiyak na panahon or a given than expected, yung savers (creditors) win
period of time. Karaniwan itong sinusukat sa kase yung loan na ibabayad sa kanila is
pangkalahatang pagtaas ng presyo o sa worth more.
pagtaas ng cost of living sa isang bansa.
Ngunit maaring mas narrow or specific itong Mahalaga itong pag-aralan, bakit?
mameasure, tulad ng pagtaas ng presyo ng Nakakapekto ito sa lahat ng aspeto ng
pagkain o ng mga serbisyong tulad ng ekonomiya, from consumer spending,
pagpapagupit. Saanman ito gamitin,Inflation business investment and employment rates
shows the extent to which the cost of a to government programs, tax policies, and
specific set of goods and/or services has interest rates.
risen over a specified period, usually sa
isang taon. TYPES OF INFLATION
Demand-Pull Inflation- Ang demand-
Why Should You Care about Inflation? pull inflation ay naglalarawan kung paano
What would you do kung kunwari ang ang demand para sa mga goods at services
pera or ay kada taon kaunti na lang ang ay maaaring magpataas ng kanilang presyo.
kayang bilhin? O iispin mo na lang how to Kapag may kakulangan sa isang bagay or
product, most commonly mas mataas ang Ayun nga kagaya na rin ng nabaggit
presyo na handang bayaran ng mga tao para ko kanina sabi rin ng mga experts
just to purchase it. In other words, kapag “Increases to the prices that producers
maraming tao ang gustong bumili ng isang face put businesses in a tough spot,” . “They
produkto o serbisyo na may limited supply, can either accept higher costs and keep their
ang presyo ay tataas dahil sa mataas na prices the same, and or they can respond by
demand. For example, kapag mayroong trying to keep their profit margins the same.”
bagong cellphone na gustong gusto ng mga Halimbawa kung patuloy na tumataas ang
tao ngunit limitado ang production nito, ang price of chickene, eventually your favorite
mga nagbebenta ay maaaring magtaas ng restaurant will need to charge more for a
presyo dahil sa mataas na demand ng mga chicken sandwich.
tao na handang bumili that is why it is
demand pull inflation ,demand ang factor why Built-in Inflation- Kapag nagaganap
inflation happens. Ang demand-pull inflation ang demand-pull inflation at cost-push
ay kadalasang nangyayari sa mga inflation, maaaring simulan ng mga
ekonomiyang may high consumer demand at empleyado na hingin ang dagdag na sahod
limited supply ng mga produkto o serbisyo. sa kanilang mga employer. Kung hindi
panatilihing competitive ng mga employer
Again, Kapag ang gastusin ng mga ang kanilang mga sahod, maaaring
mamimili ay mataas kahit na ang mga presyo magkaroon sila ng kakulangan sa labor
ay tumataas, tinatawag itong demand-pull force.
inflation. In this situation, ang mataas na Kapag itinaas ng isang negosyo ang
demand ng mga consumer ay nagtataas ng sahod o sweldo ng mga manggagawa at
mga presyo dahil hindi naaabot ng mga sinusubukan panatilihing mataas ang
producers ang pagtaas na ito or they cannot kanilang kita sa pamamagitan ng pagtaas ng
keep up. Ito ay nagiging sanhi ng presyo ng kanilang mga produkto o serbisyo,
spiraling/spiral effect na tintawag wherein tinatawag itong built-in inflation. Halimbawa,
ang mataas na demand ay nagtutulak sa kung nalaman mong itinaas ng iyong
mga presyo na mas tumaas, at ito naman ay paboritong coffeehouse ang presyo ng
nagpapataas muli sa demand ng mga kanilang kape dahil sa pagtaas ng presyo ng
mamimili. Sa ganitong paraan, nagkakaroon kape beans, ikaw ay biktima ng cost-push
ng patuloy na pagtaas ng mga presyo inflation. At kung bibili ka pa rin ng kape kahit
habang patuloy ding mataas ang demand. na ang presyo ay masyadong mataas na
para sa iyo, ikaw ay nakikiisa sa demand-pull
Cost-Push Inflation- Ang cost-push inflation.
inflation ay mostly sumasabay kapag ang Sa pangkalahatan, ang demand-pull
demand-pull inflation ay malakas. Kapag inflation ay nangyayari kapag mataas ang
tumaas ang mga gastos sa raw materials demand at limitado ang supply, samantalang
para sa mga firms, kailangan ng mga firms ang cost-push inflation naman ay dulot ng
na itaas ang kanilang mga presyo, no matter pagtaas ng gastos sa production costs tulad
kung ano ang demand, meaning to say yung ng raw materials. Ang pag-aalsa ng presyo
cost sa pagpoproduce ang tinitignan dito. ng mga produkto at serbisyo, kasama na ang
Ang pagtaas ng mga gastos sa mga raw mga sahod ng manggagawa, ay karaniwang
materials tulad ng oil, metal, wood o iba pang tugon ng mga negosyo upang mapanatili ang
kailangan sa production ay nagdudulot ng kanilang kita sa panahon ng inflation.
pagtaas sa mga gastos ng mga firms. And to Now, if you learn about your favorite
maintain their kita at hindi malugi, coffeehouse raising prices due to the
kailangang itaas ng mga firms ang presyo ng climbing cost of coffee beans, you’re a victim
kanilang mga produkto o serbisyo. of cost-push inflation. And if you’re going to
Kadalasang resulta nito ay ang buy that coffee even though the price is
pagpapatong-patong ng pagtaas ng presyo uncomfortably high, you’re engaging in
mula sa cost-push inflation at demand-pull demand-pull inflation.
inflation, which results sa mas mabilis na
pagtaas ng mga presyo sa pamilihan. Creeping Inflation-Creeping, or mild,
inflation occurs when prices rise slowly.
According to the Federal Reserve, when madalas ay hindi kayang mapunan ng mga
prices increase by 2% or less, it benefits supplier ang mataas na demand. Hindi rin
economic growth. This kind of mild inflation maaaring makasabay ang karamihan sa mga
makes consumers expect that prices will sahod ng mga tao. As a result, maaaring
keep going up, which boosts demand. hindi na kayanin ng karamihan ang presyo
Consumers buy now in order to beat higher ng mga pangkaraniwang bilihin at serbisyo,
future prices, and so mild inflation drives na nagreresulta sa pagkakaroon ng hindi
economic expansion. For that reason, the pantay-pantay na access sa mga ito. Kung
Fed sets 2% as its target inflation rate. kanina ay nasa 2% na pagtaas per year or
less dito naman ay 3-10% a year
Ang creeping, or at the same time it is
also called mild, inflation ay nagaganap Galloping Inflation- Kung ang walking
kapag ang mga prises rise slowly. Ayon sa ay mas mabilis sa creeping, ito naman ay
Federal Reserve, kapag ang pagtaas ng mga mas.mabilis na pagtaas kumpara sa dalawa
presyo ay hindi lumalagpas ng 2%, ito ay kanin. Kapag ang inflation ay umabot sa 10%
nakakatulong sa paglago ng ekonomiya. o higit pa, maaaring magdulot ito ng
According din sa mga central banks and malaking damage sa ekonomiya. Ang halaga
governments they monitor inflation to ensure ng pera ay bumababa nang napakabilis na
balance or modest level which is aroung 2 to hindi naaabot ng kita ng mga firms at mga
3% going back, Ang ganitong uri ng mild empleyado ang pagtaas ng mga gastusin at
inflation ay nagpapataas sa demand dahil presyo. Dahil dito, maaaring mahirap para sa
inaasahan ng mga mamimili na patuloy na kanila na makapagpatuloy sa kanilang
tataas ang presyo since unti unti nga ang pagproduce at makapagbigay ng sapat na
pagtaaa. Dahil dito, mas pinipili ng mga kita sa kanilang mga empleyado.
mamimili na bumili ngayon upang maiwasan
ang mas mataas na presyo sa future or Ang mga foreign investor ay
hinaharap, na nagreresulta sa paglaki ng karaniwang umiiwas sa bansang may
demand. Ang mild inflation ay nagtutulak ng mataas na inflation rate dahil sa posibleng
paglago ng ekonomiya. pagbaba ng halaga ng kanilang mga
investment.
Dahil dito, kagaya ng nabanggit ko
kanina itinatakda ng Federal Reserve ang It indeed makes the economy
2% bilang kanilang target inflation rate. Sa unstable, Sinasabi nga rin na nawawalan ng
pamamagitan ng pagkontrol ng inflation at credibility ang mga lider ng pamahalaan sa
pagpapanatili nito sa balance rate, nagtutulak pagpapatakbo ng ekonomiya. Ang ganitong
sila ng maayos na pag-unlad ng ekonomiya. sitwasyon ay maaaring magdulot ng
Ang ganitong uri ng inflation ay nagbibigay pagkalugi or hindi pag-unlad ng bansa.
ng chance sa mga mamimili at firms na
magplano para sa hinaharap, which helps Dahil sa mga ito, isa sa pangunahing
more sa mas malawakang paglago ng layunin ng maraming central banks ay ang
ekonomiya. pag-iwas sa galloping inflation. Sa
pamamagitan ng maingat na pagmomonitor
Walking Inflation- Ito ang uri ng at pagpapatupad ng mga regulations and
inflation na mas mabilis kaysa sa creeping policies, sinusubukan ng mga central banks
inflation na nabanggit natin kanina, but not as na panatilihin ang inflation rate sa isang
fast as the galloping o hyperinflation. matatag at kontroladong antas upang
According sa nasa slide natin simasabi na mapanatili ang balanse or modest state ng
ang uri ng inflation na ito auly Nakasasama economy. Again ang galloping inflation ay
sa ekonomiya dahil masyadong mabilis greater than 10% na pagtaas ng presyo.
nitong pinapalaki ang paglago ng ekonomiya.
Nagsisimula ang mga tao na bumili ng higit Hyperinflation- Ang hyperinflation ay
or sobra sobra sa kanilang needs upang nagaganap kapag biglang tumaas ang mga
maiwasan ang mas mataas na presyo sa presyo nang higit sa 50% bawat buwan. Ito
susunod na araw. Ang pagtaas ng pagbili na ay napaka-rare na pangyayari. Sa
ito ay nagpapalakas pa sa demand, at katunayan, karamihan sa mga halimbawa ng
hyperinflation ay nangyayari kapag ang mga Ngunit noong 2006, nagsimulang
pamahalaan ay nagpiprint ng money for wars bumaba ang halaga ng mga bahay, lalo na
sa mga lugar na heavily affected ng housing
halimbawa ng hyperinflation ay ang bubble. Ito ay dahil sa ilang mga kadahilanan
nangyari sa Hungary noong 1945, kung saan tulad ng pagtaas ng interest rates, pag-
ang mga presyo ay nagdoble kada 15 hrs. overvalue ng mga bahay, at pagtigil ng
Ang Venezuela naman ay nakakaranas ng pagtaas ng demand.
isang bugso ng hyperinflation mula noong
2010s. Ang pagbagsak ng housing market
noong 2006 ay nagdulot ng malaking epekto
Ang hyperinflation ay lubos na sa ekonomiya ng Estados Unidos at pati na
nakakasama sa ekonomiya dahil dito biglang rin sa iba't ibang bahagi ng mundo.
babagsak ang halaga ng pera. Ito ay Maraming tao ang nawalan ng halaga ng
nagdudulot ng pagkalito at kawalan ng tiwala kanilang mga ari-arian, at ang mga bangko at
sa mga markets, pati na rin ng pagbagsak ng lending institutions ay naranasan din ang
capital sa mga firms. Ang mga mamimili ay malalaking pagkakautang dahil sa mga
napipilitang bumili ng mga bilihin nang mas defaulted mortgages.
mabilisan bago pa tumaas ang mga presyo,
na nagpapalala pa sa sitwasyon. Ang mga Noong Great Depression, nagkaroon
nagtatrabaho ay nawawalan ng halaga ng ng malaking deflation kung saan bumagsak
kanilang mga sahod, at ang mga pag-aari ng higit sa 10% ang mga presyo sa loob ng
tulad ng savings at investment ay nawawala isang taon. Ito ang nagdulot ng paglala ng
ang value. kahirapan at pagbagsak ng ekonomiya sa
mga taong nagdaan sa panahong iyon.
Dahil sa mga ito, ang hyperinflation ay
itinuturing na isang malubhang krisis sa Dahil dito, ang deflation ay
ekonomiya na nangangailangan ng agarang kinskabahala nng mga economists at mga
aksyon mula sa pamahalaan at mga ahensya tulad ng Federal Reserve. Ang
institusyon ng ekonomiya upang mapanatili pagpapababa ng presyo ay maaaring
ang kalakalan at kaayusan ng bansa. magdulot ng mas malalim na pagbagsak ng
ekonomiya, at maaaring mag-udyok ng
depression kung hindi ito maagapan at
Deflation-Ang deflation ay isang matugunan ng mga tamang polisiya at
sitwasyon kung saan bumababa ang mga hakbang mula sa pamahalaan at mga
presyo. Maaaring mangyari ito kapag biglang institusyon ng ekonomiya.
sumabog ang halaga ng isang asset, tulad
ng nangyari sa housing market noong 2006.
Ang deflation ay mas mahirap pigilan kaysa
sa inflation. Ito ay nakakasama sa
ekonomiya dahil tinatanggal nito ang
incentive ng mga tao na bumili, dahil
inaasahan nilang bababa pa ang mga
presyo.

Sa housing market noong 2006

Noong 2006, ang housing market sa
Estados Unidos ay naranasan ang isang
pagbagsak o bubble burst sa halaga ng mga
bahay. Sa mga nagdaang taon bago ito,
malakas ang demand sa pagbili ng mga
bahay at ang mga presyo ay patuloy na
tumaas. Maraming tao ang nag-invest sa real
estate dahil sa mataas na pagtataas ng
halaga ng mga bahay.