H
Ọ
C VI
Ệ
N CÔNG NGH
Ệ
B
Ư
U CHÍNH VI
Ễ
N THÔNG
- - - - - - -
- - - - - - -
BÀI GI
Ả
NG
V
Ậ
T LÝ
ĐẠ
I C
ƯƠ
NG (A1)
(Dùng cho sinh viên h
ệ
đ
ào t
ạ
o
đạ
i h
ọ
c t
ừ
xa)
L
ư
u hành n
ộ
i b
ộ
HÀ N
Ộ
I - 2005
Ch
ươ
ng I:
Độ
ng h
ọ
c ch
ấ
t
đ
i
ể
m
2
CH
ƯƠ
NG I:
ĐỘ
NG H
Ọ
C CH
Ấ
T
Đ
I
Ể
M
Độ
ng h
ọ
c nghiên c
ứ
u các
đặ
c tr
ư
ng c
ủ
a chuy
ể
n
độ
ng c
ơ
h
ọ
c (ph
ươ
ng trình chuy
ể
n
độ
ng, ph
ươ
ng trình qu
ỹ
đạ
o, quãng
đườ
ng d
ị
ch chuy
ể
n, v
ậ
n t
ố
c, gia t
ố
c) nh
ư
ng không xét
đế
n nguyênnhân gây ra s
ự
thay
đổ
i tr
ạ
ng thái chuy
ể
n
độ
ng.
§1. S
Ự
CHUY
Ể
N
ĐỘ
NG C
Ủ
A M
Ộ
T V
Ậ
T
Trong th
ự
c t
ế
ta th
ườ
ng nói máy bay bay trên tr
ờ
i, ôtô ch
ạ
y trên
đườ
ng…Trong v
ậ
t lý,ng
ườ
i ta g
ọ
i chung các hi
ệ
n t
ượ
ng
đ
ó là chuy
ể
n
độ
ng.
1. Chuy
ể
n
độ
ng.
Theo
đị
nh ngh
ĩ
a,
chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a m
ộ
t v
ậ
t là s
ự
chuy
ể
n d
ờ
i v
ị
trí c
ủ
a v
ậ
t
đ
ó
đố
i v
ớ
i các v
ậ
t khác trong không gian và th
ờ
i gian.
Để
xác
đị
nh v
ị
trí c
ủ
a m
ộ
t v
ậ
t chuy
ể
n
độ
ng, ta ph
ả
i xác
đị
nhkho
ả
ng cách t
ừ
v
ậ
t
đ
ó
đế
n m
ộ
t v
ậ
t (ho
ặ
c m
ộ
t h
ệ
v
ậ
t) khác
đượ
c qui
ướ
c là
đứ
ng yên. Nh
ư
v
ậ
y, v
ị
trí c
ủ
a m
ộ
t v
ậ
t chuy
ể
n
độ
ng là v
ị
trí t
ươ
ng
đố
i c
ủ
a v
ậ
t
đ
ó so v
ớ
i m
ộ
t v
ậ
t ho
ặ
cm
ộ
t h
ệ
v
ậ
t
đượ
c qui
ướ
c là
đứ
ng yên. T
ừ
đ
ó ng
ừơ
i ta
đư
a ra
đị
nh ngh
ĩ
a v
ề
h
ệ
qui chi
ế
u.
V
ậ
t
đượ
c qui
ướ
c là
đứ
ng yên dùng làm m
ố
c
để
xác
đị
nh v
ị
trí c
ủ
a các v
ậ
t trong không gian
đựơ
c g
ọ
i là
h
ệ
qui chi
ế
u
.
Để
xác
đị
nh th
ờ
i gian chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a m
ộ
t v
ậ
t, ng
ườ
i ta g
ắ
n h
ệ
qui chi
ế
u v
ớ
i m
ộ
t
đồ
ng h
ồ
.
Khi m
ộ
t v
ậ
t chuy
ể
n
độ
ng thì v
ị
trí c
ủ
a nó so v
ớ
i
h
ệ
qui chi
ế
u
thay
đổ
i theo th
ờ
i gian.V
ậ
y chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a m
ộ
t v
ậ
t ch
ỉ
có
tính ch
ấ
t t
ươ
ng
đố
i
tùy theo h
ệ
qui chi
ế
u
đượ
c ch
ọ
n,
đố
iv
ớ
i h
ệ
qui chi
ế
u này nó là chuy
ể
n
độ
ng, nh
ư
ng
đố
i v
ớ
i h
ệ
qui chi
ế
u khác nó có th
ể
là
đứ
ng yên.
2. Ch
ấ
t
đ
i
ể
m, h
ệ
ch
ấ
t
đ
i
ể
m, v
ậ
t r
ắ
n.
B
ấ
t k
ỳ
v
ậ
t nào trong t
ự
nhiên c
ũ
ng có kích th
ướ
c xác
đị
nh. Tuy nhiên, trong nhi
ề
u bài toáncó th
ể
b
ỏ
qua kích th
ướ
c c
ủ
a v
ậ
t
đượ
c kh
ả
o sát. Khi
đ
ó ta có khái ni
ệ
m v
ề
ch
ấ
t
đ
i
ể
m:
Ch
ấ
t
đ
i
ể
m
là m
ộ
t v
ậ
t mà kích th
ướ
c c
ủ
a nó có th
ể
b
ỏ
qua trong bài toán
đượ
c xét
.Kích th
ướ
c c
ủ
a m
ộ
t v
ậ
t có th
ể
b
ỏ
qua
đượ
c khi kích th
ướ
c
đ
ó r
ấ
t nh
ỏ
so v
ớ
i kích th
ướ
c c
ủ
acác v
ậ
t khác hay r
ấ
t nh
ỏ
so v
ớ
i kho
ả
ng cách t
ừ
nó t
ớ
i các v
ậ
t khác. V
ậ
y, c
ũ
ng có th
ể
đị
nh ngh
ĩ
a:
M
ộ
t v
ậ
t có kích th
ướ
c nh
ỏ
không
đ
áng k
ể
so v
ớ
i nh
ữ
ng kho
ả
ng cách, nh
ữ
ng kích th
ướ
c màta
đ
ang kh
ả
o sát
đượ
c g
ọ
i là
ch
ấ
t
đ
i
ể
m
.
Nh
ư
v
ậ
y, tùy thu
ộ
c vào
đ
i
ề
u ki
ệ
n bài toán ta nghiên c
ứ
u mà có th
ể
xem m
ộ
t v
ậ
t là ch
ấ
t
đ
i
ể
m hay không. Ví d
ụ
khi xét chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a viên
đạ
n trong không khí, chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a qu
ả
đấ
t chung quanh m
ặ
t tr
ờ
i, ta có th
ể
coi viên
đạ
n, qu
ả
đấ
t là ch
ấ
t
đ
i
ể
m n
ế
u b
ỏ
qua chuy
ể
n
độ
ngquay c
ủ
a chúng. Nhi
ề
u khi ng
ườ
i ta còn g
ọ
i ch
ấ
t
đ
i
ể
m là
h
ạ
t
hay
v
ậ
t.
Ch
ươ
ng I:
Độ
ng h
ọ
c ch
ấ
t
đ
i
ể
m
3
T
ậ
p h
ợ
p các ch
ấ
t
đ
i
ể
m
đượ
c g
ọ
i là
h
ệ
ch
ấ
t
đ
i
ể
m
. N
ế
u kho
ả
ng cách t
ươ
ng
đố
i gi
ữ
a các ch
ấ
t
đ
i
ể
m c
ủ
a h
ệ
không thay
đổ
i, thì h
ệ
ch
ấ
t
đ
i
ể
m
đ
ó
đượ
c g
ọ
i là
v
ậ
t r
ắ
n.
3. Ph
ươ
ng trình chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m
Để
xác
đị
nh chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a m
ộ
t ch
ấ
t
đ
i
ể
m, ng
ườ
i ta th
ườ
ng g
ắ
n vào h
ệ
qui chi
ế
u m
ộ
t h
ệ
t
ọ
a
độ
, ch
ẳ
ng h
ạ
n h
ệ
t
ọ
a
độ
Descartes có ba tr
ụ
c
ox, oy, oz
vuông góc t
ừ
ng
đ
ôi m
ộ
t h
ợ
p thành tamdi
ệ
n thu
ậ
n
Oxyz
có g
ố
c t
ọ
a
độ
t
ạ
i
O
. H
ệ
qui chi
ế
u
đượ
c g
ắ
n v
ớ
i g
ố
c
O
. Nh
ư
v
ậ
y vi
ệ
c xét ch
ấ
t
đ
i
ể
m chuy
ể
n
độ
ng trong không gian s
ẽ
đượ
c xác
đị
nh b
ằ
ng vi
ệ
c xét chuy
ể
n
độ
ng c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m
đ
ó trong h
ệ
t
ọ
a
độ
đ
ã ch
ọ
n. V
ị
trí
M
c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m s
ẽ
đượ
c xác
đị
nh b
ở
i các t
ọ
a
độ
c
ủ
a nó. V
ớ
i h
ệ
t
ọ
a
độ
Descartes
Oxyz
, các t
ọ
a
độ
này là
x,y,z
. Bán kính vect
ơ
r OM
r
=
c
ũ
ng có các t
ọ
a
độ
x,y,z
trên ba tr
ụ
c
ox, oy, oz
( hình 1-1), và có m
ố
i liên h
ệ
:
k )t ( z j )t ( yi )t ( xr
rrrr
++=
. Khi ch
ấ
t
đ
i
ể
m chuy
ể
n
độ
ng, v
ị
trí
M
thay
đổ
i theo th
ờ
i gian,
các t
ọ
a
độ
x, y, z
c
ủ
a
M
lành
ữ
ng hàm c
ủ
a th
ờ
i gian
t
:
x = x(t) y = y(t)
(1-1)
z = z(t)
Do
đ
ó bán kính vect
ơ
r
r
c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
mchuy
ể
n
độ
ng c
ũ
ng là m
ộ
t hàm c
ủ
a th
ờ
i gian
t
:
)(
t r r
rr
=
(1-2)Các ph
ươ
ng trình (1-1) hay (1-2) xác
đị
nh v
ị
trí c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m t
ạ
i th
ờ
i
đ
i
ể
m
t
và
đượ
c g
ọ
i là
ph
ươ
ng trình chuy
ể
n
độ
ng
c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m. Vì
ở
m
ỗ
ith
ờ
i
đ
i
ể
m
t
, ch
ấ
t
đ
i
ể
m có m
ộ
t v
ị
trí xác
đị
nh, và khith
ờ
i gian t thay
đổ
i, v
ị
trí M c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m thay
đổ
iliên t
ụ
c nên các hàm
x(t), y(t), z(t)
hay
r
r
(
t
) là nh
ữ
nghàm
xác
đị
nh
,
đơ
n tr
ị
và
liên t
ụ
c
c
ủ
a th
ờ
i gian
t
.
4. Q
ũ
y
đạ
o
Qu
ỹ
đạ
o
c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m chuy
ể
n
độ
ng là
đườ
ng cong t
ạ
o b
ở
i t
ậ
p h
ợ
p t
ấ
t c
ả
các v
ị
trí c
ủ
ach
ấ
t
đ
i
ể
m trong không gian trong su
ố
t quá trình chuy
ể
n
độ
ng.
Tìm ph
ươ
ng trình Qu
ỹ
đạ
o c
ũ
ng có ngh
ĩ
a là tìm m
ố
i liên h
ệ
gi
ữ
a các t
ọ
a
độ
x,y,z
c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m
M
trên qu
ỹ
đạ
o c
ủ
a nó. Mu
ố
n v
ậ
y ta có th
ể
kh
ử
th
ờ
i gian
t
trong các ph
ươ
ng trình tham s
ố
(1-1) và (1-2).
Ví d
ụ
.
M
ộ
t ch
ấ
t
đ
i
ể
m
đượ
c ném t
ừ
m
ộ
t cái tháp theo ph
ươ
ng ngangtrong m
ặ
t ph
ẳ
ng xoy s
ẽ
có ph
ươ
ng trình chuy
ể
n
độ
ng:x =
v
0
t,y =
2
gt21
, z = 0 .
x
y
O
Hình 1-1’Qu
ỹ
đạ
o c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m
z
z
+
A
.
M
r
r
(c)O
y y
xx
Hình (1-1)V
ị
trí c
ủ
a ch
ấ
t
đ
i
ể
m chuy
ể
n
độ
ng
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
Vat Ly Dai Cuong A1 - Bai Giang
38.3K
Reads
139
Readcasts
2.0K
Embed Views
Recommended
More From This User
Notes
Load more
