Πρόλογος

Στο βιβλίο αυτό ο προφορικός λόγος γίνεται αντιληπτός α)
σα σηµαντικό µέσο επικοινωνίας, σα χώρος που οδηγεί
στη συνεργασία ή ακόµα και σε αντιπαραθέσεις στο χώρο
του νηπιαγωγείου και β) σαν κανάλι µεταβίβασης ή δόµησης των γνώσεων στην τάξη. Πρόκειται για την οπτική γωνία που είναι επηρεασµένη από τον Vygotsky, κατά την
οποία οι λεκτικές παραγωγές των παιδιών αποτελούν σηµαντικά βήµατα για τη δόµηση των γνώσεων.
∆ίνεται έµφαση στις ποικίλες και αυθεντικές συνθήκες
επικοινωνίας κατά τις οποίες τα παιδιά ενθαρρύνονται να
παράγουν προφορικό λόγο, έτσι ώστε να εµπλουτίσουν
την έκφρασή τους, αλλά και τη δοµή του λόγου τους, η οποία σταδιακά γίνεται όλο και πιο σύνθετη. Μελετάται ο
τρόπος µε τον οποίο µπορούµε να ωθήσουµε τα νήπια να
παράγουν αφηγηµατικό, περιγραφικό και επεξηγηµατικό
λόγο στο νηπιαγωγείο.
Τέλος, προτείνονται δραστηριότητες προφορικού λόγου στο νηπιαγωγείο, οι οποίες έχουν εφαρµοστεί στη διδακτική πράξη από τις φοιτήτριες του 6ου εξαµήνου του
Παιδαγωγικού Τµήµατος Προσχολικής Εκπαίδευσης του
Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας, κατά την καθοδήγησή τους στο
πλαίσιο του µαθήµατος «Εφαρµοσµένη Προσχολική Παιδαγωγική», που αποτελεί τµήµα της Πρακτικής τους Άσκησης.

Κατερίνα Μιχαλοπούλου

10

O προφορικός λόγος στην προσχολική εκπαίδευση

Εισαγωγή
Η γλωσσική διδασκαλία κατέχει σηµαντική θέση στα αναλυτικά προγράµµατα. Ωστόσο, η διδασκαλία του προφορικού λόγου είναι σαφέστατα περιορισµένη στο δηµοτικό
σχολείο, όπου τα ηνία παίρνουν η γραφή και η ανάγνωση.
Παρά το γεγονός ότι η έµφαση στο γραπτό λόγο και στη
λογοτεχνία κυριαρχεί στα αναλυτικά προγράµµατα πολλών
χωρών (Cortazzi, 2004), τα τελευταία χρόνια δίνεται όλο
και περισσότερη προσοχή στον προφορικό λόγο των παιδιών (kitson & Merry, 2004).
Η προσχολική εκπαίδευση είναι η περίοδος εκείνη κατά
την οποία ο προφορικός λόγος αναπτύσσεται. Ταυτόχρονα, γίνεται αποδεκτή η σηµασία του.
Οπωσδήποτε, το µικρό παιδί ξέρει να µιλά, ξεκινώντας
τη φοίτησή του στο νηπιαγωγείο. Ωστόσο, το νηπιαγωγείο
δεν µπορεί να αφήσει την καλλιέργεια του προφορικού λόγου στην ευθύνη του κοινωνικού και οικογενειακού περιβάλλοντος του παιδιού, γιατί µε τον τρόπο αυτό θα αυξάνει
το χάσµα που οφείλεται σε διαφορές που αφορούν το κοινωνικό-πολιτισµικό περιβάλλον του παιδιού.
Εξάλλου, σε ό,τι αφορά στη σχολική πραγµατικότητα,
το επίπεδο κατάκτησης του προφορικού και του γραπτού
λόγου έχει συνδεθεί µε τη µαθησιακή εξέλιξη των παιδιών
και τη σχολική τους επιτυχία ή αποτυχία Η δόµηση µιας
θετικής σχέσης µε τον προφορικό και το γραπτό λόγο είναι
το κλειδί για κάθε µάθηση και για την ανάπτυξη των ικανοτήτων που συνδέονται µε αυτήν. Στο πλαίσιο µακροχρόνι-

11

Κατερίνα Μιχαλοπούλου

ων ερευνών έχει διαπιστωθεί ότι η ενεργός λεκτική συµµετοχή των παιδιών στο νηπιαγωγείο συµβάλλει θετικά στη
µετέπειτα σχολική τους εξέλιξη (∆αφέρµου, Κουλούρη &
Μπασαγιάννη, 2006. Πικροδηµήτρη, 2004. Simonpoli,
2005).
Η αναγκαιότητα της διδασκαλίας του προφορικού λόγου επισηµαίνεται στις ακόλουθες παραµέτρους:
Από τη µία πλευρά η ετερογένεια του σχολικού πληθυσµού έχει σαν αποτέλεσµα ορισµένα παιδιά να µην έχουν πρόσβαση σε ορισµένους τύπους του προφορικού λόγου και να συναντούν δυσκολίες, όταν ο λόγος δεν είναι
συµβατός µε τα κριτήρια του σχολείου: συνεπώς το σχολείο θα πρέπει να επωµιστεί αυτή την ευθύνη, να στοχεύει
δηλαδή στην εξάσκηση των γλωσσικών δεξιοτήτων ή στη
χρήση ορισµένων ειδών προφορικού λόγου, όπως για παράδειγµα η επεξήγηση, διαπραγµάτευση, η αιτιολόγηση
(Schneuwly, 1997).
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η ανάγκη να ρυθµιστεί
καλύτερα η γλωσσική επικοινωνία, οι γλωσσικές ανταλλαγές ανάµεσα σε οµάδες αλλά και σε διαφορετικούς πολιτισµικούς κόσµους, έτσι ώστε η σχολική κοινότητα να λειτουργεί χωρίς έντονες αντιπαραθέσεις και αποκλεισµούς
και να εγγυάται τη µάθηση. Στην περίπτωση αυτή ο προφορικός λόγος σηµαίνει επικοινωνία και αλληλεπίδραση
(Florin, 1991, 1995. Μπίκος, 2004).
Επίσης, µια τρίτη παράµετρος εστίασης στον προφορικό λόγο είναι η αυξηµένη σηµασία που δίνεται στις διαδικασίες µάθησης. Οι µέθοδοι διδασκαλίας όλων των επιστηµονικών πεδίων αντιµετωπίζουν κατ’ ανάγκη το ζήτηµα

12

O προφορικός λόγος στην προσχολική εκπαίδευση

της προφορικής απόδοσης και της ανταλλαγής απόψεων
όταν µελετούν τις λειτουργίες µέσα από τις οποίες αποκτώνται οι γνώσεις, τα εµπόδια που συναντούν τα παιδιά,
τους τρόπους µε τους οποίους µπορούν να τα βοηθήσουν.
Η επικέντρωση στις διαδικασίες οδηγεί υποχρεωτικά σε
λεπτοµερείς παρατηρήσεις γύρω από τις δραστηριότητες
των παιδιών ή τους τύπους παρέµβασης του εκπαιδευτικού, οι οποίες διατυπώνονται προφορικά: πρόκειται για µια
θεώρηση η οποία παραπέµπει επίσης στο ζήτηµα της µετάβασης από ένα σηµειολογικό σύστηµα σε ένα άλλο και
στις νοητικές λειτουργίες που διακυβεύουν τη συγκεκριµένη µεταγλώττιση του κώδικα (Grandaty & Turco, 2001).

13

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful