[KABANATA 1]

Sa Kubyerta

NARRATOR(1): ang kwento ay nagsimula sa paglalakabay ng bapor Tabo, ang bapor tabo ay hirap na hirap sa
pagsalunga sa agos ng paliku-likong ilog pasig, naghahatid ito ng maraming manlalakabay na patungo sa lalawigan ng
Laguna. Nahahati ito sa 2 bahagi ang ilalim at ang ibabaw , sa ibabaw nng kubyerta ay dito matatagpuan ang
mgamanlalakbay na nakasuot- Europeo, mga prayle at mga kawani ng pribadong tanggapan nanananabako habang
tumitingin sa tanawin. Ang tanging babae lamang dito ay si Doña Victorina nakahalubilo ang mga Europeo.at Makikita sa
ibaba ng kubyerta ang mga Indio, Chino at mestizo na pawisang nagsisiksikan katani ng mga baul at kalakal.

SA IBABAW NG KUBYERTA:

Kapitan(2): babor!..........estribor!

Doña Victorina(3): Bakit gumagawi sa dakong iyon ang mga hangal na timonel?

Kapitan(4): Mababaw po sa bahaging iyon, ginang.

Doña Victorina(5): Buenos días a todos ustedes! Kay bagal – bagal! Ang kupad –kupad! Usad pagong! Wala na bang
ibibilis itong bapor" Parang isang dekada natayong naglalayag sa sobrang bagal! Kaunting tulin naman ng makina
Kapitan!

Kapitan(6):.Paumanhin Donya Victorina may mga sasakyan ng mangingisda na maari nating mabangga at isa pa’y
maaring sumadsad ang bapor sa malawak na palayang iyan

NARRATOR(7): (Itinuro ng Kapitan ang gawi kung nasaan ang mga palayan)

Doña Victorina(8): haayyy… jusko! Kung wala lamang sanang indiyo sa pilipinas …sa daigdig ay marahil bibilis ang takbo
ng bapor..malas!malas! wala na talagang mabuting lawa ditto sa pilipinas

NARRATOR(9): (Padabog na tinalikdan ni Doña Victorina ang Kapitan)

Simoun(10): Napakadali lamang solusyunan ng problemang iyan, ni hindi kailangan gumasta ng salapi

NARRATOR12(Napatingin ang lahat kay Simoun dahil sa kanyang nasabi)

Simoun13: Humukay ng tuwid na kanal simula sa bunganga ng ilog hanggang sa labasan na daraanan patungo Maynila.
Ang ibig kong sabihin ay magbukas ng panibagong lagusan at sarhan ang dating lagusan sa Ilog Pasig para sa paglalakbay.

Ben Zayb14: Ipagpaumanhin ninyo Ginoong Simoun subalit ang inyong naisip ay nangagailangan ng napakalaking halaga
at nangangahulugan ng pagsira ng ilang kabayanan.

Simoun15: Ang pagsira ay maano?

Don Custodio16: Ngunit paano ang perang gugugulin?

Simoun17: Gamitin ang mga bilanggo sa pagtatrabaho. Huwag bayaran ang kanilang trabaho nang sa ganoon ay
makakamenos ang pamahalaan.

Don Custodio18: Ngunit hindi ito sasapat.

Simoun19: Kung ganoon ay gamitin natin pati bata’t matatanda.

NARRATOR20(Nagulat si Don Custodio sa sinabi ni Simoun)

21(Napaismid si Simoun)

Simoun22: Huwag na nating lokohin ang ating mga sarili. Alam ko namang alam ninyo na ito ang tanging paraan. Ang
mga mahihina ay mananatiling mahina at ang malalakas ay mananatiling malakas kahit lumipas pa ang panahon.

Don Custodio23:Señor Simoun, ang naisip ninyong paraan ay magbubunga lamang ng kaguluhan.

Simoun24: Kaguluhan?

25(Natawa ng kaunti si Simoun)

Simoun26: Bakit? Nag-alsa ba ang bayang Ehipto? Ang Hudyo laban kay Titus? Akala ko ba’y may nalalaman kayo sa
kasaysayan

27(Lahat ay nagulantang sa isinagot ni Simoun)

Padre Salvi28: Makailang ulit nang naganap ang paghihimagsik sa bayang ito.

Simoun29: Matagal nang nangyari iyon, isa pa Padre Salvi hindi ba’t ipinagmamalaki ninyo sa akin ang pagkakagawa ng
ospital sa Los Baños na siya namang tinutuluyan ng Kanyang Kamahalan sa

ngayon. Isa pa, naipagawa ito sa pamamagitan ng sapilitang

pagtatrabaho sa ilalim ng latigo ng isang uldog.

Padre Salvi30: Ang nangyari noon ay pwedeng mangyari ulit ngayon.

Simoun31: Hindi! Ang nasabi ko ay nasabi ko na! At Padre Salvi, pwede ba itigil

niyo ang pagsasalita ng mga kahangalan. Anong halaga ninyong mga

prayle sa bayang ito kung magkakaroon ng himagsikan?

32(Hindi na pinansin ni Simoun ang mga tumutol at nanaog sa maliit na

hagdanang papasok sa loob ng kubyerta)

(Namutla si Padre Salvi sa mga sinabi ni Simoun at hindi natinag sa

pagkakatayo si Don Custodio)

Don Custodio: Isang mulatong Amerikano!

Ben Zayb: Indiyong Ingles!

(Pabulong nitong sabi)

Don Custodio: Isang Amerikano! Porket malapit siya sa Kamahalan kung

maka-asta akala mo kung sino! Walang utang na loob!

Manghuhuthot ng salapi ng mga Indiyo! Mag-aalahas ng

brilyanteng huwad!

Sa Ilalim ng Kubyerta

NARRATOR: Masikip sa ilalim ng kubyerta dahil sa dami ng mga pasahero at mga kargamento. Abala ang mga tao sa
kani-kaniyang mga gawain at hindi alintana ang ingay na dulot ng ugong ng makina. Karamihan sa mga pasahero ay
nakaupo sa mahabang bangko atmga tabureteng kahoy. Nasa gitna ang mga kargamento at kagamitang tulad ng maleta,
tampipi, at bayong. May ilang kabataan na nagsisipaglaro ng mga baraha, ang iba nama’y nag-uusap, may iba rin namang
nakahanay at nakahambala na tila mga patay dahil sa himbing ng pagkakatulog, mangangalakang Intsik na nakanganga
habang nakahiga at naglalaway at mga estudyanteng pinagtatalunan ang andar ng makina na kanilang iniaayon sa
napag-aralan sa Pisika. Sa kabila ng kasikipan sa ilalim ng kubyerta, may tatlong lalaking nag-uusap…

SA ILALIM NG KUBYERTA

Kapitan Basilio: Ano nang kalagayan ni Kapitan Tiago?

Basilio: Ayaw niyang magpagamot. Inutusan niya akong pumunta ng San

Diego para tingnan ang kanyang mga paupahang bahay. Palagay kong

sulsol iyon ni Padre Irene. Pinaalis niya lamang ako upang siya’y

malayang makahithit ng opyo.

Kapitan Basilio:Ang salot na opyo! Kasalanan ito ng mga Tsino! Mga Tsino na

walang alam na kahit isang Latin na salita. Sayang,

itinuturing pa naman itong gamot noon, kung hindi lamang

sa pagmamalabis na paggamit ng mga Tsino…

(Napa-iling na lamang si Kapitan Basilio)

Kapitan Basilio: Siya nga pala, kamusta na ang inyong mungkahing

magkaroon ng Akademya ng Wikang Kastila? Sa palagay ko’y

mahihirapan tayo sa isang yan.

Isagani: Huwag kayong mag-alala, matutuloy po ito. Hinihintay na lamang

namin ang permiso ng Kapitan Heneral matapos makipagkita sa

kanya si Padre Irene.

Kapitan Basilio:Tutol si Padre Sibyla kaya’t balewala rin iyan.

Isagani:Tutol nga po, kaya nga po siya’y narito upang makipag-usap din sa

Kapitan Heneral sa Los Baños.

Kapitan Basilio:Naiintindihan ko subalit kahit pa bigyan kayo ng permiso

saan naman kayo kukuha ng pondo?

Isagani:Sa ambagan po. Maging ang mga guro ay hati sa Pilipino at Kastila.

Kapitan Basilio: Kaninong bahay ang gagamitin ninyo?

Isagani:Sa mayamang si Makaraig po. Ihahandog niya ang isa sa kanyang mga

bahay.

Kapitan Basilio:Hindi naman masama ang gusto niyong mangyari. Ang

panahon ngayon ay paurong na. Noong panahon namin,

kami’y nag-aral kahit paano ng Wikang Latin sapagkat ang

aming aklat ay nasusulat sa Wikang Latin. Nasa Wikang

Kastila ang inyong mga libro subalit hindi itinuturo sa inyo

ang wikang ito. Mas masama ang panahong ito kaysa

panahon ng ating mga magulang. Aetas parentum pejor avis

tulit nos nequiores!

(Pagkasabi noon ay umalis si Kapitan Basilio at napangisi sina Basilio at

Isagani)

Isagani:Ang mahirap sa mga matatanda puro masama ang kanilang nakikita,

ni hindi man lang nila nakita ang magandang maidudulot nito sa atin.

Gusto nila makuha kaagad ang pakinabang nito na walang kahirap-

hirap.

Basilio: Maiba ako, anong sabi ng tiyo mo tungkol kay Paulita?

Isagani: Pinagalitan niya ako sa napili kong mapapangasawa. Kako, wala

naman siyang maipipintas kay Paulita. Maganda, mayaman at mabait

kahit na siya’y isang ulila.

Basilio: Oo nga naman! Napakayaman, marangal, magiliw, at walang

kapintasan liban lamang sa isa.

(Natawa silang pareho dahil pareha sila ng naiisip)

Isagani:Ang kanyang Tiya, si Doña Victorina.

Basilio: Tama!

Isagani:Alam mo bang hiniling niya sa akin na hanapin ko ang asawa niyang si

Don Tiburcio?

Basilio:Siguradoakong nangako ka upang hindi mawala sayo si Paulita.

(Pabirong sabi ni Basilio)

Isagani:Oo na!

(Tawang sabi naman ni Isagani)

Isagani: Ang problema kasi sa amin mismo nagtatago ang kanyang asawa.

(Sabay na bumulalas ng tawa ang dalawang binata)

Isagani: Iyon ang dahilan kung bakit ayaw umakyat ni Tiyo sa itaas ng

kubyerta. Siguradong uusisain sa kanya ng Doña ang tungkol kay Don

Tiburcio.

(Nadatnan ni Simoun ang dalawang binata habang nagkukuwentuhan)

Simoun: Narito ka pala, Basilio. Magbabakasyon ka na ba?

(Napatingin kay Isagani)

Simoun: Kababayan mo ba siya?

(Tiningnan ni Simoun ulo hanggang paa si Isagani at napangisi)

Simoun:Kamusta ang probinsiya?

Basilio:Hindi niyo po ba alam?

Simoun:Hindi pa ako nakakapunta sa lugar na iyon lalo’t wala namang

namimili ng alahas. Marahil ay mahihirap ang mga tao doon.

Isagani:Hindi kami bumibili ng mga bagay na hindi namin kailangan.

Simoun:Huwag kang magalit binata, wala akong masamang ibig sabihin doon.

May nakapagasabi sa akin na ang mga parokya dito ay hawak ng

isang klerigong Indiyo. At kapag hawak ito ng isang paring Indiyo,

tiyak na mahirap ang bayang ito. Ang mabuti pa siguro’y uminom na

lamang tayo ng serbesa para sa ikauunlad ng inyong lalawigan.

(Tumanggi si Isagani sapagkat siya’y hindi umiinom)

Simoun: Mabuti sa katawan ang serbesa. ‘Ika nga ni Padre Camorra,

kapansin-pansin ang kawalan ng sigla ng bayang ito dahil sa dami

ng tubig na iniinom.

(Gumuhit sa mukha ni Isagani ang pagkainis)

Isagani: Ang tubig ay nakakapatay ng apoy. Ang tubig ay maaring makapuksa

ng sangkatauhan o lumunod ng mundo kapag naging dagat.

Simoun:Napakainam na sagot! Ngunit pagtatawanan lamang ni Padre

Camorra ang inyong mga sinabi. Hindi siya naniniwala sa mga

ganyang bagay.

(Bago pa magsalita ang dalawang binata ay umalis na si Simoun na walang

paalam)

Simoun: Iinumin ko na ang aking serbesa.

***

Basilio: Bakit yata palaban ka ngayon, kaibigan?

Isagani:Hindi ko alam kung bakit, pero nakakatakot ang lalaking iyon.

Basilio: Hindi mo ba alam, siya ang tinatawag na Kardinal Moreno? Siya yung

tao na minumura kapag nakatalikod at pinupuri kung nakaharap.

Isagani:Dumadalaw ba siya kay Kapitan Tiago?

Basilio:Mula pa nang siya’y dumating.

(Lumapit ang katulong para sabihing hinahanap si Isagani ng kanyang Tiyong si

Padre Florentino)

***

(Nakita ng Kapitan si Padre Floretino at inanyayahan sa kubyerta)

Kapitan Basilio: Baka isipin ng mga prayle na ayaw ninyo silang

makahalubilo.

Padre Florentino: Ganoon ba? O, siya sige susunod ako sa inyo Kapitan sa

makailang sandali.

Kapitan Basilio: Aasahan kita Padre.

(Nang umalis si Kapitan Basilio ay agad niyang ipinatawag si Isaganisa

katulong)

Padre Florentino: Donselya.

Donselya: Po Padre?

Padre Florentino: Tawagin mo ang aking pamangking si Isagani. Magmadali

ka.

Donselya: Opo. Masusunod po.

***

Isagani: Ipinatawag niyo raw po ako Tiyo Padre?

Padre Florentino:Mabuti at narito ka na. Napilitan akong pumayag sa

kahilingan ng kapitan na pumanik ng kubyerta. Kaya ikaw,

iwasan mong makipagkita sa kapitan upang hindi ka

maanyayahan sa kubyerta.

Isagani: Opo, Tiyo Padre.

Padre Florentino:O, siya sige at aalis na ako baka akalain ng iba na inaabuso

natin ang kagandahang loob ng kapitan.

(Napangiti at napailing na lamang si Isagani)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 3]

Mga Alamat

NARRATOR: Wala na ang init ng pagtatalo nang umakyat si Padre Florentino

sa kubyerta. Sa halip ay nagkakasiyahan na ang umpukan ng

mga pari’t mahahalagang tao sa lipunan. Habang

pinagmamasdan nila ang ang magandang kapaligiran ay

nagkukuwetuhan sila na may kasamang tawanan at biruan.

Kanilang pinag-usapan ang Alamat ng Malapad na Bato

hanggang sila’y makapasok na sa lawa.

SA ITAAS NG KUBYERTA:

Ben Zayb: Oo nga pala, Kapitan. Alam mo ba kung saang dako ng lawa

napatay ang isang nagngangalang Guevarra, Navarra o Ibarra?

(Lahat ay napatingin kay Ben Zayb, maliban kay Simoun na sa malayo ang

tingin)

Doña Victorina: Siya nga! Saan nga ba dito Kapitan? May naiwan kayang

bakas dito sa tubig?

Kapitan: Tumingin kayo sa dakong roon…

(Itinuro ni Kapitan ang isang dako sa lawa)

Kapitan: Ayon sa kwento, labintatlong taon na ang nakakalipas,tinutugis noon

ng mga kawal si Ibarra nang siya’y tumalon sa lawang ito at

pagbabarilin hanggang sa siya’y maglaho sa kanilang paningin at sa

dakon iyon sa may pampang, ang tubig ay nagkulay-dugo.

Ben Zayb: Kung ganoon ang kanyang bangkay ay…?

Padre Sibyla: Nakasama na ng kanyang ama sa lawang ito…

Padre Salvi: Hindi ba’t isang pilibustero ang kanyang ama?

Ben Zayb: Pinakamurang libing, hindi ba Padre Camorra?

Padre Camorra: Ang isang pilibustero kalianma’y hindi magkakaroon ng

marangyang libing..

(Nakatawang tugon ni Padre Camorra)

Ben Zayb: Ayos lang po ba kayo, Ginoong Simoun?

KABANATA 4]

Kabesang Tales

NARRATOR: Si Selo ay isang mangangahoy, maputing-maputi ang kanyang

buhok ngunit malusog pa rin ang pangangatawan. Bagama’t ang

kanyang hanapbuhay ay ang paggawa ng walis, masasabing

maginhawa ang kanyang buhay. Anak niya si Telesforo na ang

palayaw ay Tales. Nagkakaingin sila sa dulong bayan sa isang

lupaing walang nagmamay-ari at sa panahong iyon ay nagkasakit

ang buong pamilya ng malaria hanggang sa namatay ang asawa

at panganay na anak na si Lucia. Sa panahon ng pag-aani, may

isang korporasyon na pag-aari ng mga pari ang umangkin ng

lupain at pilit silang pinagbabayad ng buwis sa halagang

tatlumpong piso.

TAHANAN NI KABESANG TALES:

Kabesang Tales:Mayroon akong magandang ibabalita sa inyo mga anak.

Juli: Ano po iyon ama?

Kabesang Tales:Dahil sa masagana ang ating ani at naipagbili ko ito sa

mataas na halaga napagdesisyonan namin ng inyong Ingkong

Selo na papag-aralin kayong magkakapatid.

Juli: Talaga po ama?!

Tano: Mabuting balita iyan ama!

Juli: Naaalala niyo po ba si Basilio? Naroon po siya ngayon sa Maynila at nag-

aaral. Balita ko’y napakagaling niya sa klase.

(Buong tuwang sabi ni Juli)

Tandang Selo: Sa isang taon ay magtutungo ka na ng Maynila. Makakapag-

aral ka na rin tulad ng ibang mga dalaga sa bayan.

Juli: Opo ingkong, masayang-masaya po ako sa ibinalita ni ama, hindi na po

ako makapaghintay.

(Kinuha ni Juli ang kamay ni Tandang Selo at paikot na sumayaw)

Juli: Makikita ko nang muli si Basilio.

(Sunod niya namang kinuha ang kamay ni Tano at muling sumayaw saka niya

ito hinila papalayo sa sala)

Tano: Sandali lang, madadapa naman ako sa ginawa mong iyan Juli.

***

(Naputol ang pag-uusap ng mag-ama dahil sa katok na kanilang narinig sa

pintuan)
(Ang pinto’y binuksan ni Tandang Selo)

Padre Camorra: Telesforo! Mabuti at nariyan ka. Ang anak mong si Tales,

nariyan ba?

Tandang Selo: Oho, eh narito po siya. Ano po bang kailangan ninyo sa kanya?

Padre Camorra: Hindi mo ba muna kami papapasukin?

Tandang Selo: Ah, ipagpaumanhin niyo po padre, tuloy po kayo.

Padre Camorra: Narito ako upang singlin siya ng buwis.

Kabesang Tales: Buwis? Eh kakabayad ko lang ho ng noong isang buwan ah?

Padre Camorra: Noong isang buwan pa yun! Kailangan mong magbayad ulit

ng buwis para sa buwang ito. Ang buwis ay dalawang daang

piso.

Kabesang Tales: Dalawang daang piso?! Aba’y sumusobra naman ho ata kayo

padre. Saan ho kami makakakuha ng ganyang kalaking

pera?

(Sumilip sina Tano at Juli mula sa pintuan ng azotea)

Padre Camorra: Magdahan-dahan ka sa iyong pananalita Tales, isa pa hindi

ko na problema yun. Kapag hindi niyo nabayaran ang buwis

sa tamang oras ay palalayasin namin kayo at ipapasaka

namin sa iba ang lupaing ito.

Kabesang Tales: Magagawa niyo ang lahat dahil ako’y mangmang at walang

sapat na lakas para lumaban…

Tandang Selo: Anak, tama na yan…

(Pag-aawat pa ni Tandang Selo sa anak)

Kabesang Tales: Hindi ama, dapat nilang malaman na ang lupaing ito ay

pinaghirapan natin. At hindi ko maibibigay ang lupaing ito sa

sinumang hindi kayang higitan ang aming nagawa. Diligan

niyo muna ng dugo’t pawis ang lupaing ito, saka ko lamang

ito isusuko sa inyo.

Padre Camorra:Eso es absurdo! Kung ayaw mong magbayad, mabuti pa gawin

na lamang nating Guwardiya Civil ang iyong anak na lalaki.

Dakpin siya!

(Turong sabi ni Padre Camorra kay Tano)

Kabesang Tales: Huwag! Huwag ang aking anak!

(Akmangtutulong siTales nang pigilan siya ng mga guwardiya sibil

Tano: Ama!

Juli: Bitiwan niyo siya!

Tandang Selo: Bitiwan niyo ang aking apo!

Guwardiya Civil: Huwag kang makialam dito tanda!

(Natumba si Tandang Selo)

Juli: Ingkong!

Tano: Ingkong! Bitiwan niyo ako! Anong ginawa niyo kay ingkong?!

Guwardiya Civil: Tumahimik ka!

(Sinikmuraan si Tano ng isang guwardiya sibil at ito’y nawalan ng malay)

Kabesang Tales: Ama!

Tandang Selo: Si Tano…aking apo…

(Nang subukang tanawin ni Kabesang Tales ang kanyang anak, ito’y wala na)

***

NARRATOR: Hindi ipinagbayad ni Kabesang Tales ng anumang halaga ang

anak upang hindi kunin ng hukbo at sa halip ay pinabayaang

umalis. Maraming tao ang hindi makapaniwala sa pangyayaring

ito. At sa kabila ng ibinabang utos ng Kapitan Heneral na

samsamin ang lahat ng mga baril ay patuloy pa rin sa

pagbabantay si Kabesang Tales ng kanyang mga pananim gamit

ang gulok at palakol. Nakarating kay Juli ang balita na nakuha

ng mga tulisan ang kanyang ama. Matutubos lamang ni Juli ang

kanyang ama kapag siya ay nakapagbayad ng limang daang

piso.Upang makabayad, pumayag si Juli na ibenta ang kanyang

mga alahas maliban sa isang agnos na may brilyante at

esmeralda na bigay sa kanya ng kasintahang si Basilio. Dahil s

kakulangan sa pera, hindi na siya nag-atubiling manghiram ng

pera kapalit ng paninilbihan kay Hermana Penchang.

Tandang Selo: Apo, huwag kang umalis.

Juli: Pero ingkong, kailangan ko ‘tong gawin. Sana po’y maintindihan ninyo.

Patawad.

Tandang Selo: Oh apo…

(Napayakap na lamang si Tandang Selo sa kanyang apo

[KABANATA 5]

Noche Buena Ng Isang Kutsero

NARRATOR: Bisperas ng kapaskuhan at kasalukuyang inililibot ang prusisyon

ng Noche Buena sa mga lansangan nang dumating ng San Diego

si Basilio sakay ng isang karomata. Naantala ang paglalakbay

nila ng ilang oras dahil hinarang sila ng mga guwardiya sibil.

LANSANGAN NG SAN DIEGO:

Guwardiya Civil: Alto!

(Napatigil ang karomatang sinasakyan ni Basilio)

Kutsero: Magandang gabi po sa inyo.

Guwardiya Civil: Baba diyan!

(Hinablot ng guwardiya sibil ang kutsero para pababain ng karomata)

Guwardiya Sibil: Bakit walang ilaw ang karomata mo?

Kutsero: Ah… eh…

(Napakamot sa ulo ang kutsero)

Guwardiya Civil: Sagutin mo ko!

(Binatukan ang kutsero)

Guwardiya Civil: Alam mo bang bawal yun? Nasaan sedula mo?

Kutsero: Wala po akong sedula.

Guwardiya Civil: Talaga namang!

Kutsero: Parang awa niyo na po mga ginoo, hayaan niyo po akong ihatid ang

aking sakay.

(Inupakan ng mga guwardiya sibil ang kutsero, saka dinala sa kanilang

komandante)

***

SA HARAP NG BAHAY NI KAPITAN BASILIO:

(Narinig ni Basilio ang ingay ng mga nagkakasiyahan sa tahanan ni Kapitan

Basilio)

Kapitan Basilio: Makakaasa kayong pupunta kami ng Tiani para tingnan ang

inyong mga alahas Ginoong Simoun.

Simoun: Aasahan ko kayo Kapitan Basilio.

(Saka naghalakhakan ang mga ginoo)

Basilio: Kakaibang tao talaga si Ginoong Simoun, wala siyang pinipiling

panahon, kahit pasko. Nakapagnenegosyo siya kahit saan..

TAHANAN NI KAPITAN TIAGO:

Mayordoma: Ah! Dumating ka na pala Basilio! Halika at ng matulungan kita

sa iyong mga dala.

Basilio: Nakapaghanda ka ba ng makakain?

Mayordoma: Ah, siyempre naman. Nakahanda na ang hapunan mo sa hapag.

Basilio: Anong nang balita habang wala ako?

Mayordoma: Ah eh… dalawa sa ating mga katulong sa bukid ay nakulong at

ang isa’y naipatapon sa isang malayong bayan. May ilan ding

namatay na kalabaw…

Basilio: Wala ka na bang ibang ibabalita sa akin kundi puro ganyan?

Mayordoma: Ang isa po nating katiwala ay namatay, yaong tagabantay ng

kaingin. Hindi ho siya mabigyan ng disenteng libing dahil siya’y

isang hamak na mahirap lamang.

Basilio: Ano ang kanyang ikinamatay?

Mayordoma: Namatay ho siya dahil sa katandaan.

Basilio: Wala na ba kayong ibabalita sa akin? Nakakawalang gana ang inyong

mga balita. Ano nang nangyari sa Sagpang?

Mayordoma: Naalala ko na! Alam niyo bang si Kabesang Tales ay ilang linggo

nang nawawala at napabalita sa bayan na hawak raw siya ng

mga tulisan. Kawawang Juli, para lamang matubos ang kanyang

ama, siya’y naninilbihan kay Hermana Penchang.

(Tumayo si Basilio at hindi na tinapos ang pagkain)

Mayordoma: Oh, saan ka pupunta Basilio? Akala ko ba’y kakain ka?

Basilio: Nawalan na ako ng gana

[KABANATA 6 at 7]

Si Basilio at Simoun
NARRATOR: Habang ang lahat ay nagsisipaghanda para magsimba, si Basilio

ay naglalakad sa kalye at makailang ulit na tiniyak na walang

sumusunod sa kanya, hanggang siya ay makarating sa isang

matandang gubat na dating pagmamay-ari ng mga Ibarra subalit

simula ng mapabalitang patay na ito ay kinumpiska ng

pamahalaan at naipagbili kay Kapitan Tiago.

(Umupo si Basilio sa isang malaking bato sa harap ng batis)

Basilio: Kamusta na kayo ina? Maligayang pasko po sa inyo. Naaalala ko pa po

ang mga araw na magkasama pa tayo nina Crispin. Ni minsan hindi ko

po kayo kinalimutan…

(Napatigil si Basilio sa pagmumuni-muni ng may napansin siyang liwanag na

nagmumula sa di kalayuan)

Basilio: Sinong nandyan?

(Nilapitan ni Basilio kung saan nagmumula ang ilaw at doon niya nakita si

Simoun)

SA LOOB NG MATANDANG GUBAT:

Basilio: Anong ibig sabihin nito? Nagpapanggap si Ginoong Ibarra bilang si

Simoun? Pero bakit? Papaano? Tandang-tanda ko pa noon, dalawa

silang lalaki….ang isa ay ang bangkay na sinunog na may dalawang

tama ng baril at ang isa naman ay siyang tumulong sa akin na ilibing

si ina. Kung ganoon sino si Ibarra sa kanilang dalawa? At sino ang

mag-aalahas na si Simoun?

(Natapakan ni Basilio ang isang tuyong sanga at gumawa ito ng ingay na

narinig ni Simoun)

Simoun: Sinong nariyan? Sumagot ka!

(Naglakas loob si Basilio na magpakita kay Simoun)

Basilio: Maari ko po ba kayong tulungan, Ginoo?

Simoun: Ikaw?!

Basilio: Labintatlong taon na ang nakakaraan ng tulungan ninyo akong

maglibing sa bangkay ng aking ina at sunugin ang bangkay ng isang

lalaki. Hayaan niyo namang makapagpasalamat ako sa inyong ginawa.

(Binunot ni Simoun ang kanyang baril at tinutukan si Basilio)

Simoun:Bakit? Sino ba ako sa palagay mo?

Basilio: Isa kang dakila. Marami ang nag-aakalang patay ka na, maski ako’y

nalungkot sa balita, pero heto ka ngayon nasa aking harapan.

Simoun: Ngayong alam mo na ang aking lihim, magiging sagabal ka lang sa

aking mga plano. Hinding-hindi ako makakapayag na sirain mo ang

aking mga plano. Kaya kitang patayin ngayon at wala ni isang may

makakaalam. Iisipin nilang mga tulisan ang may gawa noon sa iyo.

Pero hahayaan pa rin kitang mabuhay, alam kong naghirap ka rin

tulad ko at alam kong may utang ka ring dapat singilin.Magkatulad

tayo, pareho ang ating ninanais. Bakit hindi tayo magtulungan.

Basilio: Ngunit Ginoong Simoun…

Simoun:Ang hirap kasi sa inyong mga kabataan, wala kayong ginawa kundi

purihin ang mga Kastila. Masyado kayong mapangarapin. Akala niyo

ba makukuha niyo ang pantay na pagtrato na inyong inaasam?

Basilio:Gusto lang naman naming magkaisa tayong lahat

Simoun: Isang kahangalan! Kay dali ninyong malinlang ng matatamis nilang

pangako. Kailanma’y hindi magiging pambansang wika ang wikang

Kastila.Habang angkin ng bayan ang sarili nitong wika ay may sarili

itong pag-iisip. Basilio, kailangan ko ng tulong mo. Gamitin mo ang

iyong talino’t lakas upang maituwid ang naglilihis nilang landas.

Basilio: Salamat sa inyong pagtitiwala Ginoong Simoun. Ngunit ang nais ko

lamang po ay maging isang doktor.

Simoun: Kinalimutan mo na ba ang nangyari sa iyong ina’t kapatid?

Basilio:Hindi! Ni minsan hindi ko sila kinalimutan. Ngunit wala akong

magagawa, wala akong pera, wala akong pangalan.

Simoun: Tutulungan kita.

Basilio: Bakit, may mangyayari ba sakaling maghiganti ako sa kanila?

Mabubuhay pa ba sila? Maraming tao lamang ang madadamay!

Simoun:Isipin mo, kapag natuloy ang plano mabibigyan mo na ng katarungan

ang pagkamatay ng iyong mga mahal sa buhay.

Basilio: Pero, ang gusto ko lamang ay magkaroon ng tahimik na buhay. Hindi

ba pwedeng ipaubaya na lamang natin sa nakakataas ang suliraning

ito?

Simoun:Ang pagpapaubaya ay isang karuwagan! Walang maaalipin kung

walang magpapaalipin. Bakit sa tingin mo, kapag nagkaroon ka na ng

sariling pamilya at tahimik na buhay, masasabi mo ba na tuluyan ka

nang malaya?

Basilio:….

Simoun: Nasa sa iyo ang desisyon kung anong gagawin mo sa lihim ko. Ngunit

kapag nagbago ang isip mo laging bukas ang tahanan ko para sayo.

Basilio: Marami pong salamat sa inyong paunlak Ginoong Simoun, mauna na

po ako sa inyo.

(Pagkatapos magpaalam ni Basilio ay nagsimula na itong maglakad papalayo)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 8]

Masayang Pasko

Hermana Penchang: Juli pwede ka ng magsimula bukas.

Juli: Pero pasko po bukas.

Hermana Penchang: Kung ganoon, ibalik mo na lamang ang perang

pinahiram ko sayo.

(Nalungkot ito)

Juli: Sige po, pupunta po ako ulit dito bukas.

ARAW NG PASKO

Juli: Lo, aalis na po ako. Maaligayang pasko lo. (Nagmano ito bago umalis ng

kanilang tahanan)

(Nalungkot si tata selo at di nagtagal ay napipi)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 9]

Si Pilato

NARRATOR: Nagkaroon ng munting salu-salo sa tahanan nila Kabesang Tales

bilang paggunita ng pasko. Piling tao lamang ang mga dumalo at

kadalasan sila ay mga kaibigan o di naman kaya’y kamag-anak.

Dahil sa sobrang pag-aalala ni Tandang Selo sa kalagayan ni Juli

at sa labis na lungkot ay bigla na lamang itongnapipi. Agad na

naipamalita sa buong kabayanan ang nangyari, ang iba ay

nahabag at ang iba nama’y nagkibit-balikat na lamang.

Nakarating sa kaalaman ni Hermana Penchang ang pangayayari

at sa halip na hayaang maka-alis si Juli, upang makita ang

kanyang Inkong na may dinaramdam,ito’y pinaglinis niya pa ng

bahay at sinermonan dahil sa hindi ito marunong magdasal.

TAHANAN NI HERMANA PENCHANG :

(Lumapit ang katulong kay Hermana Penchang at ibinulong ang nangyari kay

Tandang Selo)

Hermana Penchang: Talaga!?

(Pinagmasdan si Juli habang ito’y naglalampaso ng sahig)

Hermana Penchang: Makakaalis ka na.

***

Hermana Penchang: Alam mo na ba ang nangyari sa Lolo mo?

Juli: Po? Bakit, ano po bang nangyari kay Ingkong? May nangyari po ba sa

kanyang masama

(Tiningnan ni Hermana Penchang si Juli taas-baba at nagtaas ng noo sabay

sabing..)

Hermana Penchang: Hmpt, alam mo Juli madalas pinararanas talaga sa atin

ng Diyos ang mga ganoong bagay para malaman natin na

tayo’y makasalanan.

Juli: Ano po bang ibig niyong sabihin? Hindi ko po kayo maintindihan.

Hermana Penchang: Akalain mong isang dalagang malapit nang ikasal ay

hindi pa marunog magdasal! Napakalaking kasalanan at

kahihiyan iyon, hindi ba Juli?

Juli: O-opo.

Hermana Penchang: Mabuti naman at naintindihan mo na kung ano ang ibig

kong sabihin. Heto, basahin mo nang matuto kang

magdasal. Pero bago yan siguraduhin mo munang

malinis ang lahat dito sa bahay. Hindi ka makakaalis sa

pamamahay na ito hangga’t hindi mo natatapos ang

iyong mga gawain at ang pagbasa sa aklat na iyan.

NARRATOR: Nalaman ni Hermana Penchang ang pagluwas ni Basilio ng

Maynila upang tubusin si Juli sa pagpapaalila gamit ang naipon

nitong pera. Para sa kanya maihahalintulad niya si Basilio sa

isang demonyong nagbabalatkayo bilang isang mag-aaral. Sa

pag-asang maililigtas pa niya si Juli sa kamay nito, ipinabasa

niya kay Juli ang aklat na may pamagat na Tandang Basyong

Makunat. Sa kabilang banda, nagdiriwang naman ang mga prayle

sa pagkapanalo hingil sa pinag-aawayang lupain ni Kabesang

Tales.

***

TAHANAN NI KABESANG TALES:

(Naglakad patungo sa kanilang bahay si Kabesng Tales na nakayuko at

malungkot)

Kabesang Tales: Ama! Patawarin ninyo ako ama, natalo tayo sa kaso.

Tandang Selo: *Tinapik si Kabesang Tales at nagpakita ng kilos na

nagsasabing*“ayos lang ang lahat at hindi pa huli ang lahat”.

(Napaupo sila sa mahabang bangko nang bilang dumating si Simoun)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 10]

Kayamanan at Kagustuhan

NARRATOR: Nakituloy ang mag-aalahas na si Simoun sa bahay nina

Kabesang Tales nang isang araw at isang gabi dahil iyon ang

pinakamalaking bahay na nasa pagitan ng San Diego at Tiani

kung saan magmumula ang mamimili ng mga alahas. Marami

ang nagtaka sa ginawang ito ni Simoun ngunit hindi nawala ang

magandang kaugalian nang pagpapatuloy sa isang dayuhang

panauhin

TAHANAN NI KABESANG TALES:

Sinang: Maligayang paskopo Hermana Penchang.

Hermana Penchang: Aba’y maligayang pasko din sa iyo Sinang. Naparito ka

rin ba para mamili ng mga alahas?

Sinang: Opo, kasama ko nga po si ama at ina.

Hermana Penchang: Ganoon ba?

(Nakita si Kapitana Tika at agad itong binati ni Hermana Penchang)

Hermana Penchang: Kapitana Tika!

Kapitana Tika: Magandang araw sa iyo, Hermana Penchang. Oh, anong

balita?

Hermana Penchang: Buti at naitanong mo iyan. Diyos ko, si Juli? Lumaki ng

hindi alam kung paano basahin ng apatnapung ulit ang

pulyeto. Ang masaklap pa, ni isa doon ay wala siyang

matandaan.

(Inilabas ni Simoun ang mga kahon ng alahas at nagsimula na magtinda)

Simoun: Alam kong hanap niyo’y mga brilyante, sa katunayan marami akong

itinitindang antigong mga alahas

Sinang: Oo nga po, mga brilyante lalo na yung matatandang brilyante. Mga

antigo kasi ang hilig ni ama.

Simoun: Mayroon akong kwintas ni Cleopatra,

ALL: Ohhhh~

Simoun: Singsing ng senador at kabalyerong Romano, at hikaw ng mga dalaga

ng Roma.

ALL: Ahhhh~

Simoun: Narito ang mga antigong alahas

(Binuksan ang isa pang kahon)

Simoun: Singsing ng isang prinsesa ng Lambelle at hikaw ng dating dama ni

Maria Antoineta.

Sinang: Ang dalawang hikaw na iyon!

(Binuksan pa ulit ni Simoun ang pangatlong kahon)

Simoun: Narito naman ang mga relo, pitaka, relikaryo at lalagyan ng posporo.

(Sunod niyang binuksan ang panghuling kahon)

Simoun: At narito ang iba’t ibang uri ng mga bato. Brilyante na may iba’t ibang

hugis at laki, esmeralda galing Peru, rubi galing India, perlas na

galing sa silangan, sapiro na nagmula pa sa Ceylon at turkesang

galing pa ng Persya. Pagmasdan niyo ang dalawang brilyanteng itim,

itinuturing ito na pinakamalaki sa buong daigdig.

Sinang: Magkano niyo naman ipagbibili iyan G. Simoun?

Simoun: Hindi bababa sa tatlumpung libong piso.

Sinang: Huh? Ang mahal naman…

(Kinurot si Sinang ng kanyang ina)

Kapitana Tika: Hangal! Siyempre mahal yan!

Simoun: Meron pa namang iba, marami pa kayong mapagpipilian. Subukan

niyong tingnan.

(Habang ang lahat ay namimili kinausap ni Simoun si Kabesang Tales)

Simoun: Wala ba kayong nais ipagbili sa akin?

Sinang: Ang laket po ni Maria Clara?

Kabesang Tales: Siya nga ano? Bakit hindi ko agad iyon naisip!

(Agad hinalughog ni Kabesang Tales ang gamit ng anak sa kanyang kwarto

Sinang: Isa iyong relikaryong may brilyante at esmeralda, alahas iyon ng aking

kaibigang mongha.

Kabesang Tales: Heto, nakita ko na.

(Agad ibinigay ni Kabesang Tales kay Simoun ang alahas. Agad sinuri ni

Simoun)

Simoun: Nagustuhan ko ito. Magkano mo ito ipagbibili sa akin?

Kabesang Tales: Ah… ehhh…*nagkamot ng ulo*

Simoun: Maipagbibili niyo ba ito sa akin sa halagang … limang daang piso?

Kabesang Tales: Limang daang piso… limang daang piso… limang daang

piso….

Hermana Penchang: Kung ako sayo’y iingatan ko yan katulad ng isang banal

na alaala. Balita ko nangangayat na raw ang dating may-

ari niyang si Maria Clara sa kumbento at marami ang

naniniwala na mamamatay siyang isang santa.

Kabesang Tales: Pwede bang pag-isipan ko muna? Nais ko munang kunin ang

pahintulot ng aking anak. Babalik ako mamayang gabi.

Simoun: Sige, kung yon ang iyong nais.

***

NARRATOR:Nabigo si Simoun sa paghihintay kay Kabesang Tales sapagkat

hindi ito umuwi. Kinabukasan ay natagpuan niyang bukas ang

lalagyan ng kanyang rebolber at nawawala ito sa halip ang nakita

niya ay ang relikaryo ni Maria Clara na may kalakip na sulat.

Kabesang Tales: (*Dubbed*)

Patawarin ninyo ako at nagawa ko kayong pagnakawan sa loob

ng aking pamamahay. Ipagpapalit ko ang relikaryo sa inyong

rebolber. Kailangan ko ng sandata sapagkat ako’y mamumundok

at sasama na sa mga tulisan. Ipinapayo kong mag-iba kayo ng

landas upang hindi kayo mahulog sa aming mga kamay.

Telesforo Juan de Dios

Simoun: Natagpuan ko na ang aking hinahanap! Mapangahas ngunit lalong

mabuti. Marunong siyang tumupad sa kanyang pangako.

Hahahahahaha! (*evil laugh*)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 11]

Los Banos

NARRATOR: Mangangaso dapat ang Kapitan Heneral pero dahil sa natakot

siyang mapahiya pag wala siyang napaslang ay mas ginusto niyang umuwi na

lang at bumalik sa Los Banos.

Kapitan Heneral: Mabuti pa ang mga pangasuhan sa Espanya ay

napakaganda! Samantalang ang nandito sa Pilipinas ay pawang walang

kwenta!

SA BAHAY NG KAPITAN HENERAL

(Naglalaro ng baraha sina Padre Sibyla, Camorra , Irene at Kapitan Heneral)

Kapitan Heneral: Talagang napakabait ng tadhana! Napakaswerte ko naman!

Haha

(Nagkatingin sina Padre Sibyla dahil pinagbibigyan nila lamang ang kapitan

heneral)

(Sa salas ay nandoon sina Don Custodio, Padre Fernandez at isang kawani na
nagkukwentuhan)

(Nagbibilyar naman sina si simoun at ben zayb habang humahakhak)

Padre Camorra: Aba! Akala niyo ata namumulot ako ng pera! Nagagalit na ang

mga Indio sa pagbabayad ng buwis. *Umalis*

Kapitan Heneral: Simoun, halika’t sumali ka saamin.

Simoun: Mga ginoo, gawin nating mas mainam ang larong ito. Kapalit ng aking

mga hiyas. Ang mga pangako niyo sa pagkakagawang gawa, pananalangin at

kabaitan. Ikaw padre sibyla ay limang araw kakalimutan ang pagkakawang

gawa, karalitaan at pagkamasunurin. Ikaw naman padre Irene ay lilibutin ang

kalinisan ng ng ugali, ang pagkamaunawain, at iba pa. At sa inyo ho kapitan

ay ang pag uutos ng pagbabaril sa isang bihag habang pinaghahatid-hatiran.

Padre Irene: Ngunit Ginoong Simoun, ano ang mapapala ninyo sa mga panalo

ng kabaitan sa bunganga, at mga buhay ng tao, ang pagpapatapon at ang mga

pagpatay?

Simoun: Ah! Marami! Ako’y sawa na sa karirinig ng mga kabutihan at hangad

ko’y matapoon lahat ng nakakalat sa daigdig, mailalagay sa isang sako upang

itapon sa dagat kahit nagging pabigat ang aking mga brilyante. Lipulin ang

masama at linisan ang bayan!

Padre Irene: Ah, ika’y may galit sa poot sa mga tulisan di po ba?

Simoun: Wala sa mga tulisan sa bundok ang masama kundi nasa tulisan sa

loob ng bayan at mga lungsod.

Padre Sibyla: Hindi ba’t may nagpapanukala nag awing paaralan ang mga

sabungan? Pero merong tumututol dahil nagbabayad daw ng apatnaraan at

limmampung libong piso ang nagpapasabog ng walang kahirap hirap.

Kapitan Heneral: Isasara ang mga paaralan parapasugalan? Magbibitiw na

muna ako! May binabalak ako ukol diyan

Padre Sibyla: Iyon ay isang tahimik na pag-aalsa. Tsk.

Simoun: Kahina-hinalang kahilingan.

Kawani: Babanggitin niya ang tungkol kay hulo at sa kanyang ingkong.

Padre Camorra: Sinasabi ko nan gang mayroon akong bagay na dapat sabihin

sa Heneral kaya narito ako upang katigan ang pakiusap ng batang iyon.

Kapitan Heneral: Palayain ang matanda. Hindi nila masasabing hindi ako

marunong maawa.

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 12 at 13]

Si Placido Penitente at Ang Klase sa Pisika

NARRATOR: May isang mag-aaral sa Unibersidad ng Santo Tomas na

nagngangalang Placido Penitente, likas siyang matalino at

itinuturing na pinakamahusay na mag-aaral ni Padre Valerio ng

Tanauan ngunit gusto na niyang huminto sa pag-aaral. Ang ibig

niya ay umuwi na lamang ng lalawigan at magsaka o

maghanapbuhay ng kahit ano. Isang araw si Placido Penitente ay

naglalakad sa Daang Escolta patungong Unibersidad ng Santo

Tomas, nasa bukana na ng Puerto si Placido ng may tumapik sa

kanyang lalaki, ito’y walang iba kundi si Juanito Pelaez. Si

Juanito Pelaez ay anak ng isang mestizo. Kahit na siya’y may

pagkakuba, siya’y mapaglaro at bolero kaya’t paborito siya ng

mga guro sa kabila ng pagiging bulastog at manloloko sa mga

kamag-aral na madalas pagmulan ng gulo.

UNIBERSIDAD NG SANTO TOMAS:

Juanito: Oh, kamusta Penitente? Anong nangyari sa bakasyon mo?

Placido: Wala gaanong nangyari, at ikaw?

Juanito: Alam mo bang nagbakasyon kami sa Tiani? Inanyayahan kami ni

Padre Camorra. Hindi ko alam napakaliberal niya palang klase ng

pari. Mahilig siya sa mga kasiyahan katunayan nga niyan pulos

panghaharana ang aming ginawa.

(Lumapit ng kaunti kay Placido at pagkuwa’y bumulong ito)

Juanito: Hinarana din namin ang nobya ni Basilio.

(Pagkatapos ay natawa)

Juanito: Pero nagtataka lang ako, bakit nagustuhan ni Basilio ang ganoong

klase ng babae? Hindi siya marunong pumili ng babae. Aaminin ko

maganda at mahinhin ang kasintahan ni Basilio, eh ano naman

ngayon? Wala din dahil mang-mang at alila lang ito.

(Galit na tiningnan ni Placido and kuba)

Juanito: Ano nga palang leksiyon kahapon?

Placido: Walang pasok kahapon.

Juanito: Magaling kung ganoon! Eh, noong makalawa?

Placido: Pista opisyal ng paaralan.

Juanito: Eh, noong Miyerkules?

Placido: Umulan.

Juanito: Noong Martes?

Placido: Kaarawan ng isang guro, kaya’t binati namin siya at nag-alay kami ng

bulaklak at kanta.

Juanito: Hinanap niya ba ako?

Placido: Hindi ko alam.

(Sabay talikod sa kuba upang hindi na ito pansinin)

Juanito: Ano naman nangyari noong Lunes?

Placido: Unang araw ng klase.

(Umupo si Placido at binuklat ang aklat)

Placido: Pasensya na Pelaez, pero pwede bang iwan mo muna ako? May

kakabisaduhin pa akong aralin.

(Tinapik ni Juanito ang aklat kaya ito’y tumilapon)

Juanito: Hayaan mo na ang mga leksiyon. Mabuti pa magsaya na lang tayo!

(Galit na pinulot ni Placido ang aklat)

Juanito: Maglakwatsa na tayo!

Placido: Ayaw ko.

Juanito: Sige kung ayaw mong sumamang maglakwatsa, magbigay ka na lang

ng ambag para sa ipapatayong monumento.

Placido:Huh?... Magkano ba?

Juanito: Dalawang piso… Ah, hindi gawin mo nang apat na piso para isipin ng

mga prayle na galante tayo. Ibabalik ko rin naman sayo ang dalawang

piso eh.

Placido: Huh? Bakit hinihingi mo pa kung ibabalik mo rin naman?

Juanito: Oo nga ano?

(Napatawa na lang at napakamot sa ulo si Juanito sa katangahang naisip)

Juanito: Napakatanga ko talaga!

*DING DONG DING*

Juanito: Naku! Mahuhuli na tayo sa klase.

***

Kamag-aral: Penitente! Sandali lang! Penitente!

(Huminto sa paglalakad si Placido at hinanap kung saan nagmumula ang

pagtawag sa kanyang pangalan)

Kamag-aral: Lagdaan mo ito, Penitente.

Placido: Pero hindi ako basta-basta lumalagda sa mga bagay na hindi ko

nauunawaan.

Kamag-aral: Anong problema doon? Eh, ang dalawang carabineros celestiales

nga eh lumagda na.

(Narinig ni Placido ang pagdarasal ng kanyang mga kamag-aral)

Placido: Mamaya na lang, babasahin ko muna.

Kamag-aral: Napakahaba nito para maintindihan mo. Petisyon ito laban sa

hinihinging permiso ni Makaraig sa pagpapatayo ng Akademya

ng Wikang Kastila.

Placido: Nariyan na ang aming guro.

Kamag-aral: Huh? Eh, hindi ka naman niya tinatawag ah?

(Agad na napatakbo si Placido upang makarating sa kanyang silid-aralan)

***

(Nakarating nga si Placido sa loob ng kanyang silid-aralan ngunit nasa letrang Q

na ang pangalan ng mga estudyanteng tinatawag ng guro)

(Napansin ni Padre Millon ang pagdating ni Placido nguni hindi niya ito pinansin

bagkus ay nagpatuloy ito sa pagtawag ng mga pangalan ng mga estudyante sa

klase)

Padre Millon: Quintana, Villafuente…

(*DUBBED*) “Walang galang! Magbabayad ka sa akin!”

Padre Millon: Kung ang kapirasong kahoy ay pinakinis at nilagyan ng barnis

at ito ay magkakaroon ng repleksiyon sa anumang bagay na

ihaharap dito, anong uri ng salamin ito?

Juanito: Ito’y nauuri sa salaming kahoy!

(Natawa si Padre)

Padre Millon: Nagdudunung-dunungan! Tingnan natin kungkaya mong

ipaliwanag ito, Juanito. Ang salamin ay nasa ibabaw ng

pinagkakapitan nito’y isang substansiya na walang pinagbago at

di esensiyal na ibabaw, dahil ang ibabaw ay isang insidente

lamang ng substansiyang katawan nito? Anong masasabi mo

tungkol dito?

Juanito: Hindi ako sumasang-ayon…

Padre Millon: Kung ganoon, sinasabi mong anumang bagay na nasa ilalim ng

salamin ay makakaapekto sa ibabaw?

Juanito: Pst! Penitente anong sagot? *Pabulong nitong sabi*

(Hindi sumagot si Placido kaya tinapakan ni Juanito ang kanyang paa, dahil sa

sakit siya’y napasigaw at napatayo sa kanyang kinauupuan)

Placido: Aray! Walanghiya ka!

Padre Millon: Anong kaguluhan ito?! Ikaw, akala mo kung sino ka, bakit sa

tingin mo tagapagligtas ka niya? Tingnan ko lang kung

maililigtas mo ang iyong sarili. Sagutin mo ang tanong ko.

(Naupo at napaismid ng tawa si Juanito)

Padre Millon: Ang sabi sa aklat, ang salamin ay gawa sa tanso o sa iba pang

metal. Tama o mali?

Placido: Yan po ang sinasabi sa aklat, Padre.

Padre Millon: Huwag kang magmarunong! Hindi mo alam ang leksiyon, anong

pangalan mo?

Placido: Placido po.

Padre Millon: Ha! Ikaw pala ang Placido Penitenteng mahilig bumulong.

Labing limang ulit ka nang hindi pumapasok sa klase.

Placido: Ano ho? Labing limang ulit, Padre?

Padre Millon: Oo, bakit hindi mo ba ako narinig?

Placido: Eh Padre, apat na beses palang po akong lumiban sa inyong klase, at

kung isasama po ang araw na ito na nahuli po ako sa inyong klase,

bale limang araw lang po iyon lahat.

Padre Millon: Ang sinumang matiyempuhan kong wala sa klase ay

minamarkahan ko ng pagliban ng limang ulit. Pasalamat ka at

tatlong beses pa lang kitang minarkahan. Sige nga, sabihin mo

sa akin kung ilan lahat kung talagang marunong kang

magbilang.

Placido: Kung limang beses niyo akong nahuli, ito’y dalawampu’t lima sa

kabuuan, Padre.

Padre Millon: At ngayon ay dadagdagan ko pa iyan dahil hindi mo alam ang

leksiyon sa klase.

Placido: Kung ganoon po Padre, dapat ay bawasan niyo po ang aking naging
pagliban sa klase. Sapagkat hindi naman ho makapag-uulat ang

isang taong wala sa klase, hindi ho ba?

Padre Millon: Pilosopo! Hindi mo ba naiintindihan na ang isang mag-aaral na

maaaring wala sa klase ay hindi alam ang leksiyon?

Placido: Tama na Padre! Markahan niyo na ako kung iyon ang gusto niyo, pero

wala kayong karapatan na alipustahin ako. Inyo na ang klaseng to dahil wala

na akong balak na mag-aaral pa!

(Pagkatapos magalit ay saka ito umalis ng silid-paaralan dala ang kanyang mga

gamit)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 14]

Ang Tirahan ng Mag-aaral

(Nag-uusap sina Pecson, Isagani, Macaraig at Juanito sa sala.)

Macaraig: Kaninang umaga ay nakipagkita ako kay Padre Irene, at sinabi niya

ang nangyari sa Los Banos. Ang lahat daw ay tutol. Ngunit hinayaan na nila na

ang Kataas-taasang Lupon ng Paaralang Primarya ang mag-desisyon.

Pecson: Ngunit hindi naman kumikilos ang lupong iyan!

Macaraig: Yan din ang sinabi ko kay Padre Irene. Ang sabi niya’y si Don

Custodio, isang kasangguni ng lupon ang magdedesisyon.

Pecson: Ngunit, kung hindi sang-ayon si Don Custodio?

Macaraig: Sinabi ko rin iyan kay Padre Irene at sinagot niya ako na malayo na

raw ang ating narating, nagawa na ang ating kahilingan ay maiumang sa isang

kapasyahan. Kung makukuha natin si Don Custodio sa ating panig ay

makakamit natin ang tagumpay.

Sandoval: Sa papaanong paraan?

Macaraig: Dalawang paraan ang sinabi sa akin ni Parde Irene.

Pecson: Ang intsik na si Quiroga!

Sandoval: Ang mananayaw na si Pepay!

Isagani: May isang paraan pa. Maaari tayong lumapit kay Ginoong Pasta.

Sandoval: Ang abugadong hinihingian ng payo ni Don Custodio?

Isagani: Oo, siya nga. Isa siyang kamag-aral ng aking amain. Ang problema

lang ay kung papaano natin siya lalapitan upang pakiusapan si Don Custodio

na paburan tayo.

Macaraig: Hindi ba’t si G. Pasta ay may kalaguyong isang mananahi.

Isagani: Wala na bang ibang paraan bukod sa paghahandog ng kanilang mga

kalaguyo?

Pelaez: Huwag ka na ngang maarte! Isipin mo na lang ang kaginhawaang

magagawa noon. Kilala ko ang babae, si Matea.

Isagani: Huwag mga ginoo, gumamit muna tayo ng mabuting paraan. Ako ang

kakausap kay Ginoong Pasta. Kung ako’y hindi magtatagumpay, tsaka natin

gawin ang ibang paraan.

--------------------oOo--------------------
[KABANATA 15]

Si Ginoong Pasta

(Pumasok si Isagani sa opisina ni ginoong Pasta. Ngunit abala ang ginoo kaya

naghintay siya. Nang mapansin na may nakatayo, napatitig si Ginoong Pasta

sa sapatos patungo sa ulo.)

Ginoong Pasta: Ah, kaya pala, umupo ka. Kamusta ang iyong amain?

Isagani: Maayos naman po ang kanyang kalagayan.

G. Pasta: Ah.. ganoon ba?

Isagani: Naparito ho ako para makiusap po sa inyo na mamagitan sa aming

panig. Naniniwala ang mga kabataan, na labis kayong nagmamahal sa inyong

baying sinilangan. Kaya nais naming humingi ng tulong upang mapakiling sa

amin si Don Custodio

G. Pasta: Ayaw ko makialam sa ganyang mga usapan! Oo nga’t mahal ko ang

lupang sinilangan at naghahangad ng pag-unlad ngunit hindi maaaring

sumulong nang basta-basta. Maselan ang aking kalagayan at maraming ari-

arian kaya kailangan ko ng ibayong pag-iingat.

Isagani: Di po namin hangad na ilagay kayo sa kagipitan. Ngunit, kahit

napaka-kaunti ang nalalaman ko sa mga batas at mga pagpapasya sa ating

bayan, ipinagpapalagay ko na hindi masamang makiisa sa mga adhikain ng

pamahalaan at sikaping siya’y maalinsunod ng mabuti. Iisa lamang po ang

aming layunin, nagkakaiba lamang ng pamamaraan.

G. Pasta: Kahanga hangang kasagutan. Ngunit hindi niyo pa rin ako

mapapapayag. Binata, isantabi mo na lang ang hakbang na iyan sapagkat 'yan

ay sadyang mapanganib. Ang maipapayo ko ay pabayaan mo na lang gumawa

ang pamahalaan.

Isagani: Kung gayo’y… (Tumayo na) Mauuna na po ako. (Lumabas na at isinara

ang pinyo.)

G. Pasta: Kaawa-awang binata. Ako man ay nagkaroon rin ng ganoong

kaisipan. Pero… (napabuntong-hininga.) kaawa-awang binata, kawawang

Florentino.

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 16]

Mga Kapighatian ng isang Insik

(Nagsasaya ang mga tao, halakhakan. May nagtatabako.)

(Sa may silid ni Quiroga, nag-uusap sila ni Simoun.)

Simoun: Nasaan na ang siyam na libong piso na iyong inutang?

Quiroga: Wala na akong pela. Empleyado, opisyal, tinyente, sundalo. Lahat sila

utang akyen pelo wala bayad. Hindi akyen alam kung paano bayad utang.

Tulong ka ke Quiroga.

Simoun: Ngayon ko pa naman kailangan ng salapi pero alam mo namang

kaibigan kita. Kung gusto mo, gawin na lang nating pitong libo ang utang mo.

Kayo’y nakapagpapaok ng aduana ng lahat ng inyong naisin, mga kahon ng

lampara, bakal, porselana at mga baril para sa mga kura. O, ano, papayag ka

ba?

Quiroga: Si…sige, payag ako basta kikita pela. Pe..pelo delikado kontlabando.

Ba…baka huli tayo sundalo?

Simoun: Shh… huwag kang maingay. Ngayong gabi, may darating na ilang

kahong baril. Gusto kong tulungan mo akong itago ang mga ito sa iyong

bodega.

Quiroga: Takot si Quiloga. Meron ako balil. Pelo pak hawak ko, pikit ko mata.

Simoun: Kung ayaw mo madali akong kausap. Pero magbayad ka ngayon din

sa utang mo.

Quiroga: Sige, sige, ako hindi na takot. Tulong na Quiloga sa kaibigan. Pelo

ikaw ingat. Huwak damay Quiloga, ha?

Simoun: Huwag kang mag-alala. Sagot kita. (Tinapik-tapik niya ang intsik.)

[KABANATA 17]

Ang perya sa Quiapo

Padre Camorra: Kay ganda ng mga kababaihan dito! Kailan kaya ako magiging

kura rito sa Quiapo?(kinurot si Ben Zayb)

Ben Zayb: *Napangiwi ito.

Padre Camorra: Ang ganda! Ang ganda! (nakita si Paulita Gomez)

(naglalakad sina Paulita Gomez, Isagani, at Donya Victorina)

Padre Camorra: Sobrang ganda talaga!

(pagkatapos nito ay pumasok sila sa isang tindahan ng mga eskultor)

Padre Camorra: Kamukha ni Ben Zayb ang isang iyon oh!

Ben Zayb: Kamukha mo naman ang isang iyon. Sino naman ang kamukha ng

larawang ito?(may ituturo na larawan)

Padre Camorra: “La Prensa Filipina!” Ito naman ay “Ang Bayan ng Abaka”

Don Custodio: Ang mga Indio ay may kakayahan din sa paglililok.

Padre Camorra: Nasaan nga pala si Simoun? Putris! Natakot ata pagbayarin

natin sa palabas ni Mr. Leeds!

Ben Zayb: Baka nama’y nangangambang mapatunayan na may daya ang

palabas. Makikita nyo pawang mga salamin lamang at ilusyon ang lahat.

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 18]

Ang Kadayaan

Mr. Leeds: Pumasok kayo sa aking tanghalan. Makikita niyo rito ang ulong

nagsasalita ng pawang katotohanan.

Ben Zayb: Nasaan kaya ang mga salamin?

(umupo na ang lahat at nagsimula na ang palabas)

(dumating si Mr. Leeds na may dalang kahon)

Mr. Leeds: Deremof! (Bumukas ang kahon at nalantad sa paningin ng mga

naroroon ang isang ulo. Idinilat ng ulo ang mga mata at iginala ang paningin at

napatitig kay Padre Salvi.)

Mr. Leeds: Espinge, sabihin mo sa amin kung sino ka.

Imuthis: Ako ay si Imuthis. Ipinanganak sa panahon ni Amasis. Galing ako sa

paglalakbay sa Gresya, Assyria, at Persia. Sa pagdaan ko sa Babylonia ay

nakatuklas ako ng isang lihim. Sa takot nila na ibunyag ko ang kanilang lihim

ay kinasangkapan nila ang banal na batang saserdote.

Mr. Leeds: Paano ka ipinahamak ng batang saserdote?

Imuthis: Umibig ako sa anak ng isang saserdote. Ang batang saserdote ng

Abydos ay umibig din dito. Gumawa ito ng kaguluhan at ako ang idiniin na

may kasalanan. Ikinulong ako ngunit tumakas at nagpunta sa lawa ng Moeris

pero doon ay pinatay ako. Nabigyan ako ng pagkakataon na bangunin ang

kaluluwa. Naririto ako upang isigaw sa lahat ang mamamatay taong naglibing

sa akin sa hukay! Mamamatay taong, lumapastangan sa aking kasintahan!

Mamamatay taong alagad ng kadimonyohan! Kadimonyohan! Kadimonyohan!

Kadimonyohan!

Padre Salvi: Huwag! Hindi ako! Hindi ako! Hindi ako! (Nagsusumigaw habang

umiiling.Napatingin lahat sa kanya, nanginginig siya.)

(ibinalik niya ang mata sa lamesa at nakita niyang nakatingin sa kanya ang

espinge habang pinandidilatan siya nang mata.)

Imuthis: Oo, ikaw nga kurang may maitim na buto! Ikaw na mapagparatang

sa kapwa! Ikaw na lumapastanganan sa Diyos! Ikaw na pumatay sa kapwa!

Ikaw na dimonyo! Dimonyo! Dimonyo! Pinatay mo ang dalaga! Pinatay mo siya!

Pinatay mo siya!

Padre Salvi: Pa…patawad. Buhay pa siya! Buhay! Mahabag ka! (nahimatay)

(naging abo ulit si Imuthis. Ang mga dalaga ay naghima-himatayan din ngunit

nang mapansing walang dumadamay sa kanila, nagsibangon kaagad at

naghilu-hiluhan sa upuan.)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 19]

Paglisan

Placido: Nakakasar na talaga! Hinding hindi na ako babalik doon! Sinusumpa

ko na ang pag-aaral!

(tapos nakita niya si Don Custodio at Sibyla)

Placido: E kung ihulog ko kaya tong mga to sa ilog?! Panira talaga ng araw oh!

(tas umuwi na siya)

Kabesang Andang: Bakit andito ka na? hindi ba’t may kalase ka pa?

Placido: hindi na ko papasok!pinahiya ako sa harap ng buong klase!

Kabesang Andang: Pero anak, nangako ako sa iyong ama na pagtatapusin

kitang abogasya.. anon a lamang ang sasabhin ko sa kanya kapag kami’y

nagkita?

Placido: Inay, lalabas muna ako saglit.

Placido: tatalon na lang ako sa dagat manunulisan bago ako bumalik sa

pamantansan.
(nakita niya si simoun at lumapit ito)

Placido: Ginoong Simoun, maari mo ba akong matulungang makarating sa

Hongkong?

Simoun: halika’t samahan mo muna ako sa kay iris.

(tas pupunta sila sa kastilyero

Simoun: ang mga pulbura?

Kastilyero: nasa mga sako.

Simoun: ang mga bomba?

Kastilyero: nakahanda na ang lahat.

Simoun: mabuti, lumalakd kayo ngayon ding gabi at makipag usap sa tinyente

sabihin ninyo ang kabesa at sasagot siya ng tales.

Kastilyero: bakit po? Mayroon po bang bagong mangyayari?

Simoun: Oo, mangyayari sa loob ng linggong papasok.

Kastilyero: subalit hindi pa handa ang distrito.. akala ko’y hihintayin

hanggang kwaresma.

Simoun: hindi na natin sila kakailanganin.. kapag ipinag paliban pa ay

marahil patay na si Maria Clara.

(umalis na ulit si Simoun at Placido)

Pumunta na sila sa bahay ni Simoun.Tapos pagkaraan ng 2 oras, umalis si

Placido.

Simoun: Sandali na lamang at magkikita na tayo.Himagsikan ang naglayo

saiyo saakin.. Himagsikan din ang maglalapit satin. Nasaakin na ang

tagumapay.. hindi na ako maaaring umurong

[KABANATA 20]

Ang nagpapasiya

(papasok si Don Custodio)

Don Custodio: mga indio nga naman. Tsk tsk.. wala nang ginawang maayos at

kahanga hanga! Walang angking talino ang mga Indio n adapt ipagmalaki dahil

pag ganon, siguradong masasawi lamang sila.

(nasa silid ni DC ang mga tauhan, kausap ang mga pulis)

Don Custodio: wag na nating pagdamitin ang mga bilanggo ats a halip ay

magbahag na lang sila para makatipid!

Kawal: tama nga ho. Napaka galing ng inyong panukala!

(nasa silid siya)

Don Custodio: ano ba yan.. anong gagawin ko? Paubos na ang aking oras sa

pagpapasya.. kailangang ko na itong mapagdesisyunan!

(nakita niya ang isang libro at binasa)

Don Custodio: Ah! Napakagaling ko talaga! ANG AKING PAGPAPASYA AY

NATAPOS NA!

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 21]

Mga Ayos ng Maynila

Narattor: Nang gabing iyon ay may pagtatanghal sa teatro de Variendades, ang Les

Choches de Corneville ng bantog na mga Pranses. Ubos kaagad ang tiket, at mahabang-

mahaba ang hanay ng nagsipasok. Isang Kastila ang tanging walang bahala sa pagpasok

sa dulaan. Ito’y si Camarroncocido na anyong pulubi o palaboy. May lumapit sa kanya na

isang kayumangging lalaki na matanda at may amerikanang mahaba’t hanggang tuhod.

Siya’y si Tiyo Kiko. Pinakitaan nito ng mga mamisong Mehikano si Camarroncocido. Iisa

ang kanilang hanapbuhay: pagdidikit ng mga paskil.

Camarroncocido to Tiyo Kiko: E, magkano naman ang ibinigay nila sa mga

prayle? Dapat mong malaman na ang buong kikitain ng palabas ay mauuwi sa mga

kumbento. Ang palabas ay humati sa Maynila. Mayroong nagsitutol dito bilang

masagwa at laban sa moralidad, tulad nina Don Custodio at ng mga prayle.

Mayroon namang nagtanggol dito. Mga pinuno ng hukbo at mga marino, angkawani, at

maraming matataas na tao. Laban ang mga babaing may asawa o may kasintahan. Ang

walanama’y sang-ayon sa opera.

Narrator: Nang makaalis si Tiyo Kiko ay may napansin si Camarroncocido na mga taong

tila hindi sanay mag-amerikanaat sa wari’y umiiwas mapuna.

Nagtago ito para di Makita

Camarroncocido: Mga sekretarya kaya o magnanakaw? Sino sila at anong binabalak

nila?

Narrator: Isang kagawad ng hukbo ang kumausap sa mga di-kilalang tao na apat o lima

sa bawat pulutong. Pagkatapos, ang kagawad ay lumapit sa karwahe atmasiglang

nakipag-usap sa taong lulan niyon si Simoun.

Nakita si camarroncocido sa pinag uusapan

Simoun: Ang hudyat ayisang putok. *umalis ang karwahe

Camarroncocido: Aha! May binabalak sila.

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 22]

Ang Palabas

NARRATOR:Maraming tao ang nakapila sa Teatro de Variadades dahil may

pagtatanghal ng isang nagngangalang Ginoong Jouy. Ang palabas

ay isang dulang Pranses na pinamagatang “Les Cloches de

Corneville” Naging usap-usapan and bantog na opera sapagkat

balitang mahuhusay umawit, at magaganda ang mga mukha at

katawan ng mga artistang nagsisiganap. Bandang alas siyete y

medya pa lamang ay naubos na ang mga tiket at may mahabang

pila para makapasok ang mga tao.

TEATRO DE VARIADADES:

Padre Camorra: Ang daming magagandang dilag!

(Kinurot si Ben Zayb dahil sa labis na gigil)

Ben Zayb: Ahh! Ano ba naman kayo Padre.

Padre Salvi: Magandang gabi sa inyo...*natalisod* A-aah..

(Hinawakan ang kamay ng isang dalaga)

Dalaga: Ayos lang po ba kayo Padre?

Padre Salvi: Ahhh.. abay siyempre naman.. salamat iha *sabay haplos sa

kamay at braso ng dalaga*

(Dumating ang karwahe sakay sina Paulita Gomez at Doña Victorina)

(Kinurot ulit ni Padre Camorra si Ben Zayb sa tiyan)

Ben Zayb: Araay!

Padre Camorra: Si Paulita..napakaganda niya ngayong gabi.

(Nakatawag pansin sa lahat ang pagdating ng dalaga dahil sa angkin nitong

kagandahan)

Padre Camorra: Napakaganda mo ngayong gabi Paulita.

Paulita: Marami pong salamat Padre.

(Inis na tiningnan ni Isagani si Padre Camorra)

Paulita: Isagani!

Isagani: Magandang gabi Paulita.

***

Padre Camorra: Hindi ako makapaniwala! Kasintahan ng lalaking iyon si

Paulita? Umalis na nga tayo rito, nasisira ang gabi ko.

(Agad na lumayo ang grupo nila Padre Camorra at sa halip ay naghanap ng

ibang dalagang mapagdidiskitahan)

Paulita: Naghintay ka ba ng matagal?

Isagani: Hindi naman... sa katunayan nga niyan ay.

Juanito: Oh, Paulita!

Paulita: Juanito...

Juanito: Kakarating niyo lang ba?

Paulita: Oo, eh ikaw?

Doña Victorina: Magandang gabi sa iyo Juanito.

Juanito: Ah, Doña Victorina kamusta po kayo?

Doña Victorina: Maayos naman mabuti at naitanong mo... narito ka rin ba

upang manood ng palabas?

Juanito: Oho.

Doña Victorina: Mabuti kung ganoon, sumabay ka na sa amin.

(Inakay palakad ni Doña Victorina si Juanito papasok ng teatro)

Doña Victorina: Halika na Paulita.

Paulita: Opo, tiya. Mauuna na ako sa loob, susunod ka ha?

Isagani:*nod*

(Pumasok na sa loob ng teatro sina Doña Victorina)

Sandoval: Isagani! Naghintay ka ba ng matagal? Ang haba kasi ng pila doon sa

palikuran. Patawad.

Isagani: Ayos lang, pumasok na tayo.

(Nagsimula na ang palabas at nagsimula nang kumanta si Gertrude)

Juanito: Doña Victorina, alam mo ba na ang kantang iyan ay sikat sa Europa?

Doña Victorina: Nakakabilib ka naman Juanito ang dami mong alam.

(Agad na hinanap ni Isagani sa lupon ng mga taong naroon sina Paulita at

nakita niyang nakikipagmabutihan ito ka’y Juanito dahil sa inis ay naisipan

niyang huwag nang umupo kasama ang kasintahan

Sandoval: Oh, andito din pala si Juanito? Hindi ba’t si Paulita yung kasama

niya? Isagani saan ka pupunta?

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 23]

Isang Bangkay

NARRATOR: Hindi nanood ng dula si Simoun. Malungkot siya at balisa. Hindi

rin nanood si Basilio matapos niyang tubusin si Juli sa

pagpapaalila kay Hermana Penchang. Wala siyang inatupag

kundi pag-aaral kundi nama’y pag-aalga sa may sakit na si

Kapitan Tiago.

SA TAHANAN NI KAPITAN TIAGO:

*TOK TOK*

Basilio: Napadalaw ho kayo Ginoong Simoun.

Simoun: Kamusta ang may sakit?

Basilio: Malubha ang kanyang kalagayan, mahina na ang kanyang pulso at

halos hindi na tumitibok ang kanyang puso. Wala na rin siyang

kaganaganang kumain. Kumalat na ang lason sa buo niyang katawan

at maaari na siyang malagutan ng hininga anumang oras.

Simoun:*buntonghininga* Makinig ka sa sasabihin ko Basilio, mahalaga ang

bawat sandali. Sa loob ng isang oras ay sisiklab ang rebolusyon sa

hudyat ko. Naihanda ko na ang lahat at natitiyak kong ako’y

magwawagi. Nandito ako para ialok sayo ang iyong kamatayan o ang

iyong kinabukasan. Kanino ka papanig? May panahon ka para

pumili.

Basilio:*nag-isip*

Simoun: Naghihintay sa iyo sa labas si Kabesang Tales. Sasama ka ba sa amin

o ituturing mo kaming kalaban? Anong pasya mo?

Basilio: A-ano ba ang maari kong gawin?

Simoun: Napakadali lang Basilio, mamuno ka sa pangkat na papasok sa

kumbento at kunin mo ang isang taong bukod tangi sa akin at kay

Kapitan Tiago.

Basilio: Si Maria Clara!

Simoun: Oo, nais kong iligtas mo siya.

Basilio: Pero... nahuli na po kayo ng dating..

Simoun: Bakit? Anong ibig mong sabihin?

Basilio: Si Maria Clara ay.... patay na.

Simoun: Anong patay na! *kinwelyuhan si Basilio*

Basilio: Kaninang hapon ho lamang, ganap na alas sais....

Simoun: Hindi yan totoo! Buhay pa si Maria Clara! Sinasabi mo lang yan dahil
ayaw mo siyang kunin.

Basilio: Ilang araw na siyang matamlay at maysakit. Nagpunta ako ng

kumbento para malaman ang kanyang kalagayan...Ginoong Simoun...

si Maria Clara ay...

Simoun: Aaaaaa!!!

(Sinapo ni Simoun ang dalawang palad sa kanyang ulo)

Simoun:Namatay siyang hindi ko man lang nakita. Namatay siyang hindi

nalalaman na nabubuhay ako para lamang sa kanya. Namatay

siyang nagdurusa...

Basilio: Ginoong Simoun.

(Umagos ang mga luha sa mga mata ng dalawang kalalakihan)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 24]

Mga Pangarap

NARRATOR: Sa sumunod na araw ay nagtakdang makipagkita ni Isagani sa

kasintahang si Paulita Gomez. Naglalakad siya sa Paseo de Maria

Cristina bago pa man lumubog and araw Dumidilim na ang

paligid subalit wala pa rin si Paulita. Tila nawawalan na siya ng

pag-asang darating pa ang kasintahan nang marinig niya ang

papalit na karwaheng hila ng dalawang kabayong puti.

SA PASEO DE MARIA CRISTINA:

(Bumilis ang tibok ng puso ni Isagani pagkakita kay Paulita. Ngumiti si Paulita.

Agad na lumapit si Doña Victorina kay Isagani at agad na nawala ang mga ngiti

sa kanyang labi)

Doña Victorina:Nasaan ang asawa ko?

Isagani: Ho?

Doña Victorina: Sabihin mo sa akin kung nasaan ang asawa ko?

Isagani: Pero hindi ko po alam kung nasaan si Don Tiburcio.

Doña Victorina: Sabihin mo sa kanyang patay man o buhay gusto ko pa rin

siyang makita. Matagal na ang sampung taong paghihintay

upang makapag-asawa akong muli.

(Halos masamid si Isagani sa narinig

Doña Victorina: Anong palagay mo kay Juanito?

Isagani: Uhh… masayahin siyang tao…mapagbiro at magiliw… Hahaha

Paulita: Tiya! Nahulog ho sa dalampasigan ang inyong abaniko.

Doña Victorina: Ano? Saan?

Paulita: Naroon po. *turo ni Paulita*

Doña Victorina: Naku! Bakit mo naman pinabayaang mahulog doon ang

abaniko ko.

(Agad tumakbo papalayo sa magkasintahan ang Doña para hanapin ang

abaniko)

Paulita:*sigh* Buti naman at nagkaroon din tayo ng oras na mapag-isa.

*tiningnan si Isagani* Galit ka ba sa akin?

Isagani: ….

Paulita: Kaya ka ba nagkakaganyan ay dahil sa pagsama ko kay Juanito? Ang

aking tiya lang naman ang may gusto kay Juanito eh. Ikaw nga diyan

eh kung kani-kaninong magagandang dilag mo na lang ibinabaling

ang iyong mga tingin. Ni hindi mo nga ako pinansin nuong palabas.

Isagani: Sa tuwing pinagmamasdan ko ang kabundukan ay nakakaramdam

ako ng kalayaan. Pangarap ko na makitang Malaya at maunlad ang

aking bayan.

Paulita: Pangarap! Pangarap! Ang sabi ni Tiya Torina, kalianma’y hindi na

mahahango sa pagkabusabos ang bayang ito.

Isagani: Isa naman kasi siyang hangal! Hindi siya mabubuhay ng walang

alipin.

Paulita: Paano kung walang mangyari sa inyong pinaglalaban?

Isagani: Makinig ka sa akin Paulita, alam mo kung gaano kita kamahal. Kung

walang mangyari at namatay ako sa aking paniniwala, mamamatay

akong maligaya ipinaglalaban ang karapatan ng Inang Bayan.

Doña Victorina: Paulita! Kailangan na nating umuwi maggagabi na.

Paulita: Sumabay ka na sa amin Isagani.

[KABANATA 25]

Tawanan at Iyakan

Narrator: Nagtipon-tipon sa “Pansiteria Macanista de Buen Gusto” ang labing

apat na binate upang idaos ang piging na iminungkahi ni Padre Irene at upang

ipagidwang ng kabiguan ng balak na pagtuturo ng wikang kastila sa kamay ni

Don Custodio.

Masayang nagtatawanan at nagbibiruan ang mga binate ngunit halatang pilit

na pilit lamang ang kanilang pagsasaya.

(dumating si Isagani, 2 intsik)

Tadeo: Sana’y si Basilio an gating inanyayahan sa halip na si Juanito.

Magandang may matutuklasan tayonglihim kapag siya’y ating lalasingin.

Lalaki1: May lihim bas i basilio? At mahahalagang lihim pa nga, tuald

halimbawa ng mga batang nawala, ang mongha.

Macaraig: Mga ginoo… Isang natatanging sopas ang pancit lanlang na

napakaraming halo, at ang mga buto ng manok na ito’y ihandog kay Don

Custodio.

(Tumawa sila)

Macaraig: Mayroon pa tayong tatlong ulam. Para kanino ang lumpiyang-intsik

na yari sa lamang baboy?

Tadeo: Para kay pare Irene, ngunit dapat ay alisin muna ang ilong.

Lalaki2: At ang tortang alimango ay ipatungkol sa mga prayle, tatawagin itong

tortang prayle.

Macaraig: Ang pancit ay sa mga intsik daw o sa mga hapon ngunit inaangkin
ng mga dayuhan at sila ang nakikinabang, tulad na tulad ng pamahalaan sa

Pilipinas. *sandaling tumingala ito*. Lahat ay nabubuhay at binubihay ng

baying ito ngunit pagkatapos ay walang pinakamasama kundi siya rin.

Lalaki1: Huwag kayong lubhang maingay. Alalahanin ninyong ang mga

dingding ay may pandinig at maaaring ngayon pa lang ay may mga lihim nang

nagmamanman sa atin.

Narrator: Hinihiling ni Macaraig si Taseo na magtalumpati at waring

mapapasubo sa pagkakataong ito, mabilis na kumilos ang utak nito habang

humihigop ng sabaw. Napahinto ito nang dumating ang ilang putahe. Nang si

pecson naman ang nagsalita ng tun gkolsa prayle at kanilang mga katakawan

Sumigaw ang lahat ng MABUHAY. Tumayo naman si Isagani sa kalagitnaan ng

pagsasalita at winikang huwag lahatin dahil may isang prayle siyang

iginagalang.

Sandoval: Mga kapatid, making kayong lahat sa akin. Sandali nating lingunin

an gating kamusmusan, suriin ang kasalukuyan at tanungin ang

kinabukasan. Ang mga prayle ay nagging bahagi na ng ating buahy buhat sa

ating pagsilang. Hindi ba’t sila ang nagbinyag, nagkumpil at unang

nagpakilala sa atin sa isang Diyos? Sa kanya natin ibubulong ang ating mga

lihim, inaakay nila tayo sa kabuhayan at kabanalan. Sila ang mga gurong

nagtuturo at nagbubukas n gating mga puso hanggang sa matutunan nating

umibig. Ang prayle rin ang magkakasal sa inyo at sa inyong paghihingalo ay

nariyan din siya sa iyong tabi at hindi ka iiwan hangga’t di ka namamatay.

Kung aalisin ang mga prayle ano ang mangyayari sa pamahalaan sa kamay ng

mga Intsik?

Isagani: Kakain ng tortang alimango.

1 lalaki: Tumpak, kumain na tayo at tama na ang mga talumpati.

(Sumang-ayon ang lahat)

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 26]

Mga Paskin

(Nasa San Juan de Dios si Basilio)

*Malalim ang iniisip habang naglalakad papuntang clinic.

*Nagkasalubong sila pati ng propesor dahilan ng pagpigil sa pagmamadali niya.

Propesor: Nasa piging ka ba kagabi?

Basilio: Este, sa dahilan pong masama ang lagay ni Kapitan Tiago at ako’y

kailangang… *nagkamot ng batok

Propesor: Mabuti kung gaon at hindi ka dumalo, ngunit hindi ba kasapi ka sa

kapisanan ng mga estudyante?

Basilio: Nagbigay lamang ako ng bitaw.

Propessor: Kung ganon ay dapat kang umuwi ngayon din at punitin ang lahat

ng pael na maaaring mapasangkot sa iyo.

Basilio: Wala po akong sukat ipangamba tungkol diyan, ngunit si Ginoong

Simoun po kaya’y wala…

Propesor: Sinugatan siya ng isang kung sino at salamat sa Diyos, hindi

maaaring may kinalaman siya roon, ang mga estudyante ang nasasangkot

dahil sa mga paskil na may masasamang sinasabi at sa unibersidad pa raw

natagpuan. Ang Vice Rector ang nagpatanggal at ipinadala sa pamahalaan.

(Naputol ang kanilang usapan nang dumating ang isang propesor na mukhang

sacristan at tagasumbong ng Vice-Rector.)

Nasalubong niya si Sandoval na waring naging bingi sa kanyang pagtawag.

Basilio: Sandoval!

Sandoval: *snob

Nakita rin niya si Tadeo na masayang-masaya, ito ang kanyang tinanong.

Basilio: Tadeo, bakit ano ba ang nangyari?

Tadeo: Napakabuti, biruin mong wala kaming pasok hanggang sa isang lingo

at tayong mga kasapi sa kapisanan ay ibibilanggong lahat. *masayang masaya

Basilio: At ikinatutuwa mo pa ang bagay na iyan?

Tadeo: Di nga kasi, walang klase, walang klase!

Sumunod na nasalubong ni Basilio ang namumutlang si Juanito.

Basilio: Pelaez, ano ba talaga ang nangyari?

Pelaez: Aywan ko, wala akong nalalaman at hindi ba, basilio na noon pa ma’y

talagang sinasabi ko nang ito’y kalokohan lamang, saksi ka, hindi ba?

Basilio: Ha aba’y… oo na nga, ngunit ano bang naganap?

Pelaez: Huwag mong kalilimutan na ako’y tutol na tutol at kay lamang

nakilahok ay upang pagpapaliwanagan kayo, tandaan mo iyan. *umalis ito ng

may nakitang tanod.

Nakasalubong na niya naman si Isagani

Basilio: Hindi ko kayo maunawaan, mga kasama, ano’t sa katiting na bagay na

ito’y para kayong mga libog nabulabog at mga buhag-buntot na magsisitakbo?

Lalaki1: Subalit sino kaya ang may kagagawan ng mga pasking iyon na

diumano’y natagpuan? *galit na sambit nito.

SA BAHAY NI MACARAIG

Macaraig: Basilio, marangal kong kaibigan, ngayo’y naparito ka samantalang

noo’y waring nilalayuan mo kami?

(Nagtanong ang kabo samantalang may isang talaang tinitignan.)

Guwardiya Sibil: Kayo ang taga-kalye Anloague at nag-aaral ng Medisina?

Mabuti at kayo na ang kusang naparito, kayo’y aming dinarakip. *at inakbayan

ito

Basilio: Bakit po pati ako’y…

Macaraig: Huwag kang mag-alala, kaibigan. Halina sa aking sasakyan at

ibabalita ko sa iyo ang nangyari sa piging na dinaluhan naming kagabi.

(Sa loob ng sasakyan)

Macaraig: Kaibigan, ang tulong ko’y maaasahan o at sa iyong pagtatapos ay

anyayahan natin ang mga ito. *tinuro ang kabo at alguacil.

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 27]

Ang prayle at ang Pilipino

Capista: Isagani, nais po kayong kausapin ni Padre Fernandez

Isagani: Ano kaya ang kailangan niya?

*Nagkibit balikat ang capista at sinundan si Isagani*

Narrator: Si Padre Fernandez ay isa sa mga prayle na kasama sa mga usapan

sa Los Banos. Nung pumasok si Isagani sa silid ay nakitang naghihintay ito.

*pumasok si Isagani sa silid ni Padre Fernandez. Si Padre Fernandez ay

malungkot, kunot ang noo, at malalimang iniisip. Tumayo nang nakita si Isagani.

Kinamayan ito at binati. Ipininid ang pinto at naglakad. Nanatiling nakatayo si

Isagani*

Padre Fernandez: Ginoong Isagani, mula sa aking bintana ay narinig ko kayong

nagtatalumpati. Marami naakong kabataan na naturuan ngunit wala pa akong

nakitang naglalakas-loob sa kanyang paninindigan tulad mo.May mga naninira

sa amin nang talikuran ngunit sa harapan ay humahalik sa kamay. Ano ang

ibig mong gawinnamin sa mga taong ganoon?

Isagani: Hindi n’yo po sila masisi, Padre. Naturuan sila ng maging

mapagkunwari at pigilin ang kalayaannamagsalita. Sapagkat, kapag

ang kanilang sinasabi ay hindi ninyo sinasang-ayunan, ito’y itinatak bilang

isang pag-aalsa.

Padre Fernandez (nagbubuntong-hininga): Hay. Ngayon matanong kita, ano ang

gusto ng mga mag-aaral naPilipino na gawin namin?

*Nagulat si Isagani at sumagot nang mabilisan*

Isagani: Tuparin ninyo ang inyong tungkulin

Padre Fernandez: Bakit? Hindi ba namin yun ginagawa?

Isagani: Padre Fernandez, kayong mga prayle, bilang mga guro, ay may

tungkulin na hubugin sa lalongmabuting paraan ang pangangatawan at pag-

uugali ng mga kabataan.. Ngayon, ako naman ay may tanong,natupad ba ng

mga prayle ang kanilang mga pinananagutan?

Padre Fernandez: Oo, tumutupad kami.

Isagani: Ngunit bakit hinahadlangan ang pagtuturo! Kahit ang mga bilanggo ay

tinutulungan at pinakikingganng pamahalaan ngunit kaming mga mag-aaral

ay napapabayaan!

Padre Fernandez: Lumalagpas ka sa ating pinagkasunduan, Isagani.

Isagani: Hindi, Padre. Tinatalakay ko pa rin ang mga suliranin ng mga mag-

aaral. Ang paghadlang ng mga prayle sa aming pagkatuto ang sanhi ng aming

kawalang kasiyahan.

Padre Fernandez: Ang karunungan ay ipinagkakaloob lamang sa sadyang

karapat-dapat pagkalooban. Angipagkaloob iyon sa mga taong walang malinis

na kalooban at mabuting asal ay kahalay-halay lamang.

Isagani: Bakit may mga taong walang malinis na kalooban at mabuting asal?
Padre Fernandez: Iyan ang mga kasiraang nasanay mula pagkabata, na

nagmula sa kapaligiran ng pamilya.

Isagani: Hindi po, Padre Fernandez. Ayaw ninyong suriing mabuti ang ugat ng

suliranin. Kung ano man kami,ay kayo ang may gawa. Sumasang-ayon ako sa

inyo na kami’y mayroong mga kahinaan. Sino ang dapat sisihinsa mga ito?

Kayo ba na nagturo sa amin o kami na sumunod sa inyo?

Padre Fernandez: Nauunawaan ko. kayo at kami’y nagsasayaw sa himig ng

isang tugtugin. Naniniwala ka bana kaming mga prayle ay walang budhi at

hindi nagnanasa ng kabutihan? Ngunit gaya rin ninyo,kinakailangang

sumunod kami sa himig ng tugtugin. Kung hindi kayo ang magpapalayas sa

amin, ang pamahalaan ang gagawa niyan.

Isagani: Kung gayo’y, hinahangad ng pamahalaan ang aming kasamaan.

Padre Fernandez: Hindi iyan ang ibig kong sabihin. Ang ibig kong sabihin ay

may mga paniniwala, mga batasna mabubuti ang layunin, ngunit nagbubunga

ng di magandang pangyayari. “Corruptissima in republica plurimaeleges” ang

sabi ni Tacito. Ang bayan ay lalong sumasama kung napakaraming mga batas.

Ang pagkawala ng pagtitiwala sa kabaitan ng bayan ang mag-uudyok sa kanila

ng gumawa ng kasamaan.

*huminto si Padre Fernandez*

Padre Fernandez: Lumalayo na tayo sa paksa. Ngunit aking masasabi na hindi

nasa pamahalaan o sa amin angkasalanan, kundi sa aming lipunan mismo.

Ang lipunan, na puno ng mga kapinsanan, ay nagiging dahilan ngkanyang

sariling pagkasira.

Isagani: Ngunit hindi n’yo binibigyang pansin ang inyong sariling kasiraan at

nagbigay pokus sa pag-ayos samga kasiraan ng iba.

Padre Fernandez: Ang Pilipinas ay nasa kamay ng mga Kastila. Ito’y kailangan

mong tanggapin, Isagani. Ngunit, masyado na tayong napalayo sa paksa. Muli

kong itatanong, ano ba ang hinihiling ng mga mag-aaralmula sa aming mga

prayle?

Isagani:Huwag humadlang sa kalayaan ng pag-aral. At sa halip, itaguyod ito.

Padre Fernandez: Ito’y isang malaking hiling. Para mo na ring sinabing kami ay

magpatiwakal. Ang dapatninyong hilingin muna ay ang hindi napakabigat.

Isagani: Kung gayo’y tumungo tayo sa mga kasanhian. Ikabubuti ng mga mag-

aaral kung ayusin ng mga propesor ang kanilang mga ugali.

Padre Fernandez: Ano?! Mayroon ba akong inuugali na di naiibigan ng mga

mag-aaral?

Isagani: Padre, hindi ko po kayo tinutukoy. Pinag-uusapan natin ang

pangkalahatan. Marami sa mga mag-aaralay pumapasok sa silid-aralan at

umaalis nang walang natututunan at paggalang na rin sa sarili.

Padre Fernandez: Walang pumipilit naman sa kanila na mag-aral. Marami

namang trabahong mahahanap sakabukiran

Isagani: Tungkulin ng bawat tao ang kagalingang pansarili. Bukod dito, ang tao
ay may katutubong hangarin namatamo ang karunungan, lalo na kung ito’y

pinipigil. Oo, Padre, may nag-uudyok sa kanilang mag-aral, ngunitwalang tigi

Ang pagkawala ng pagtitiwala sa kabaitan ng bayan ang mag-uudyok sa kanila

ng gumawa ng kasamaan.

*huminto si Padre Fernandez*

Padre Fernandez: Lumalayo na tayo sa paksa. Ngunit aking masasabi na hindi

nasa pamahalaan o sa amin angkasalanan, kundi sa aming lipunan mismo.

Ang lipunan, na puno ng mga kapinsanan, ay nagiging dahilan ngkanyang

sariling pagkasira.

Isagani: Ngunit hindi n’yo binibigyang pansin ang inyong sariling kasiraan at

nagbigay pokus sa pag-ayos samga kasiraan ng iba.

Padre Fernandez: Ang Pilipinas ay nasa kamay ng mga Kastila. Ito’y kailangan

mong tanggapin, Isagani. Ngunit, masyado na tayong napalayo sa paksa. Muli

kong itatanong, ano ba ang hinihiling ng mga mag-aaralmula sa aming mga

prayle?

Isagani:Huwag humadlang sa kalayaan ng pag-aral. At sa halip, itaguyod ito.

Padre Fernandez: Ito’y isang malaking hiling. Para mo na ring sinabing kami ay

magpatiwakal. Ang dapatninyong hilingin muna ay ang hindi napakabigat.

Isagani: Kung gayo’y tumungo tayo sa mga kasanhian. Ikabubuti ng mga mag-

aaral kung ayusin ng mga propesor ang kanilang mga ugali.

Padre Fernandez: Ano?! Mayroon ba akong inuugali na di naiibigan ng mga

mag-aaral?

Isagani: Padre, hindi ko po kayo tinutukoy. Pinag-uusapan natin ang

pangkalahatan. Marami sa mga mag-aaralay pumapasok sa silid-aralan at

umaalis nang walang natututunan at paggalang na rin sa sarili.

Padre Fernandez: Walang pumipilit naman sa kanila na mag-aral. Marami

namang trabahong mahahanap sakabukiran

Isagani: Tungkulin ng bawat tao ang kagalingang pansarili. Bukod dito, ang tao

ay may katutubong hangarin namatamo ang karunungan, lalo na kung ito’y

pinipigil. Oo, Padre, may nag-uudyok sa kanilang mag-aral, ngunitwalang tigi

Pagkatakot

*Eksena: Sa may labas ng tindahan ni Quiroga at sa may kalye*

Ben Zayb: Ako lang naman ang nag-iisip sa Pilipinas! Ang pagpapaaral ay

masama, napakasama sa Pilipinas! Dahil dito, tignan ninyo ito ang

mga nangyayari ngayon… Ang Maynila ay punung-puno ng takot at

pagkabalisa. Ang balita ng napipintong paghihimagsik ay nagresulta sa iba’t-

ibang mga reaksyon mula sa mga mamamayan.

Quiroga: Hala! Hindi na napunta sa aking tindahan ang mga prayle! Meron pa

naman ako bago paninda! Anona ba itong nangyayari? Napakasama nito,

napakasama! Naku, kailangan na kausapin si Ginoong Simoun! Alam niya ano

gagawin ko sa aking tindahan! Alam niya ano gagawin sa nakatago na baul at

iba pa gamit! Ako ay takot na, baka mahuli ang itinatago sa aking tindahan!
Inihanda ni Quiroga ang kanyang tindahan para madaling isara kung may

mangyari mang kaguluhan o paghahanap. Magpapasama ito sa guardia civil

patungo sa bahay ni Simoun.

Guardia Civil: Nandito na po tayo sa tahanan ni Ginoong Simoun ngunit ayaw

niya makipagkita kahit kanino.

Quiroga: Eh si Don Custodio?

Guardia Civil: Si Don Custodio naman po ay ‘di tumatanggap ng panauhin.

Quiroga: Hay naku, Ben Zayb na lang…. Ako hingi balita.

Nang pumunta si Quiroga sa bahay ng batikang manunulat na si Ben Zayb,

katulad ng kanyang naunang dalawang binisita, ay naghahanda din ito.

Napakahanda nga, na may dalawang rebolber na nakalabas at ginamit pa itong

pamatong ng papel. Dahil marahil sa takot sa armas, umuwi at nagkulong si

Quiroga sakanyang bahay, at nagpalusot na masama raw ang pakiramdam.

*Nagbubulung-bulungan ang mga tao, tutunog ang relo na ikaapat na ng hapon

Bali-balita raw na kakaligtas lang ng kapitan heneral mula sa tila tiyak na

kapahamakan. Muntikan na daw mahulog sa mga kamay ng mga “batang

pilibustero” ang Kapitan Heneral, ngunit iniligtas daw siya ng Maykapal.

Dinakipi ang mga mag-aaral.

Mamamayan 1: Ang gulu-gulo na, walang kapupuntahan ‘to! Dapat kasi, barilin

na ‘yang mga ‘yan! Ang daminilang reklamo, ipatapon na silang lahat!

Mamamayan 2: Pakita lang naman nila yan! Kunwari daw matapang sila. Aba,

eh, tingnan natin. Maglagay kang isang batalyon ng mga kawal na may dalang

sable at kanyon, ilagay mo sa kalye. Magsisiuwi rin sa kani-kanilang bahay ang

lahat.

*Samantala, kinakausap ni Padre Irene Si Kapitan Tiyago.*Sa tagiliran ng kama

ni Kapitan Tiyago ay kinakausap si Padre Irene

Padre Irene: Magpakahinahon, ‘yan ang ipinayo ko. Ano na lang siguro kung

wala ako doon noong panahonna ‘yon, dumanak na sana ang dugo. Ngunit

naalala kita, kapitan. Walang napala ang pangkat nila sa

heneral. Nanghihinayang sila na wala si Simoun… kung ‘di lang sana siya

nagkasakit!

Pagkasabi nito ni Padre Irene at nalaman ni Kapitan Tiyago na nahuli si Basilio,

lumubha ang kalagayanng maysakit. Nagsimula itong maghingalo sinakmal ito

ng takot.

Kapitan Tiyago: *Nangangatal at hindi na makapagsalita, humawak sa bisig ng

prayle at sinubukang bumangon*

Uuuuhhhhhhh… *

Umungol ng makalawa at bumagsak sa unan*

Namatay na si Kapitan Tiyago. Sa takot at pagkataranta, dali daling lumisan si

Padre Irene at sa pagmamadali ay nakaladkad nito ang bangkay mula sa kama

papunta sa gitna ng silid, dahil sa nakakapit pa ito sa bisig.

*Mga mamayan na nagtatakbuhan, nagsisigawan, nag-uusap, nagdarasal, etc.

Sa kabilang dako ay may binyagan na nagaganap. Ngunit sa pagaakala ng isang militar na

nagdaraan namay nangyayaring pagpaplano ng himagsikan, nilusob niya ang kaganapan

sa pamamagitan ng kanyang sable. Ni napakaliit na bagay ay pinapalaki at dahilan ng

pagkaalarma, gaya na ang ng pagkatagpo ng mgaarmas sa isang bahay. Isang

guardia civil, isang bingi at isang baboy, ang namatay nang gabing

iyon.Maraming nahuli, maraming pinag-usapan at mga haka-haka.. Nagkalat

ang mga nagdarasal, mga guardiacivil at iba’t iba pang pangyayari na walang

kaugnayan, lalong dumagdag sa gulo.

*Sa platerya*

Sa platerya naman, kung saan naninirahan si Placido, ay pinag-uusapan ang

mga nangyari noong araw naiyon ng may katapatan

Platero: Hindi ako naniniwala na mayroong mga paskin. Sus, pilibustero daw!

Gawa-gawa lang ‘yan lahat niPadre Salvi.

Punong Platero: *Umuubo at natatakot sa paksang pinag-uusapan. Parang

nininerbyos*

Eskribyente: Hindi, totoo ‘yang tungkol sa mga paskin. Ipapaliwanag ko sa inyo.

Makinig kang mabutiChichoy… Pakana iyan lahat ng Instik na si Quiroga.

Maniwala ka sa ‘kin. ‘Yang Instik na yan ang nasa likodng lahat ng ito! Iyan

ang narinig ko sa tanggapan.

Chichoy: Ang kabanal-banalan kong Ina! Kung gayon, totoo nga pala!

Eskribyente: Ginawa niyang isyu ang mga paskin para hindi mahalata ang

kanyang ginagawa. Habang gulong-gulo ang lahat at abala doon sa mga mag-

aaral, eh ‘di sasamantalahin niya at manunuhol ‘yan doon sa Adwana para

makapasok ‘yung mga pilak niya.

Chichoy: Siya nga! *Susuntok sa mesa* ‘Yang Instik na si Quiroga…

Naputol ang usapan nang may narinig na mga yabag sa labas ang punong

platero na hindi nagsalita sausapan dahil sa kaduwagan. Dumating sina Placido

at ang dalubhasa sa paggawa ng paputok.

Placido: Hindi ko nakausap ang mga bilanggo. Mga tatlumpu sila

Dalubhasa: Magsipaghanda na kayo! Ngayong gabi raw magkakaroon ng

pagpatay.

Chichoy: Ano?! Lintik!

Punong Platero: *Takot na takot, nagsisimula nang umiyak*

Eskribyente: O, sige. Hindi magkakaroon ng pagpatay. Sa kabutihang-palad

maysakit ang tagapayo ngkanyang kamahalan. Si Simoun!

*Nagkatinginan si Placido at ang dalubhasa, umubo ulit ang punong platero*

Chichoy: Kung hindi nagkasakit ang taong iyan…

Dalubhasa: Gagawa-gawa wari ng isang himagsikan… At ano na ang gagawin

natin ngayon?

Chichoy: Baka nagkukunwaring maysakit lang iyan. Takot siguro lumabas! Pag

nakita ko siya…

Dalubhasa: Gayunman, magsipaghanda! Kung tayo’y pipiliting pumatay o

mapatay…

Platero: Mag-iingat kayo!

*Umalis na sila. Takot na takot na ang mga naiwan*

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 29]

ANG HULING SALITA TUNGKOL KAY KAPITAN TIAGO

Narrator: Maganda ang naging wakas ni Kapitan Tiyago. Napagusapan ng

kura paroko at ni Padre Irene ang kanyang pagkamatay.

Kura Paroko:Ipinapaalala ko sa’yo Padre Irene, hindi nakapangumpisal si

Kapitan Tiyago bago siyamamatay.

Padre Irene: Hindi dapat ipagkait ang exequias sa lahat ng namatay na di

nakapangumpisal mas lalo na sa mgamakapagbabayad tulad ni Kapitan

Tiyago. Ang mahigpit na pagkakait ng exequias ay ginagawa lamang sa

mgahindi makapagbabayad.

Narrator:Ginawang tagapangasiwa at tagapagpatupad ng mga huling habiling ni

Kapitan Tiyago siPadre Irene.

Padre Irene:Nag-iwan si Kapitan Tiyago ng kanyang ari-arian sa Kumbento ng

Santa Clara, sa papa, saarsobispo, at sa korporasyon ng mga pari. Nag-iwan

rin siya ng dalawampung piso para sa matrikula ngmahihirap at masisipag

na batang mag-aaral. Tungkol naman sa pamanang dalawampu’t limang

piso kayBasilio na ibinawi ni Kapitan Tiyago ng mga huling araw niya.

Kukunin ko na lamang ang ganitong halaga sasarili kong bulsa upang

maibigay kay Basilio.

Narrator: Kinabukasan ay nagkatipun-tipon ang mga kakilala at kaibigan ni

Kapitan Tiyago sa bahayng namatay. Napagusapan nila ang himalang nangyari

sa kaluluwa ni Kapitan Tiyago noong mga panahongnanghihingalo na siya.

* Pagsasalaysay ng Nakaraan (tapagagsalaysay): Nagpakita ang kaluluwa ni

Kapitan Tiyago na naliligo saliwanag sa mga mongha. Siya daw ay nakasuot ng

prak at ang kanyang mga pisngi ay nakaumbok dahil sa sapal ng hitso. Meron

din daw siyang dalang kuwakong panghithit at manok na pansabong.

Sinasabing iniligtas ng Diyos ang kaluluwa ni Kapitan Tiyago sa dami ng

pamisa at pamana niya sa mga banal na bagay.

Narrator:Napag-usapan rin nila ang mga haka-haka tungkol sa kabilang buhay.

Pinagtalunan ni DonPrimitivo at Martin Aristorenas ang tungkol sa

pagsasabong sa langit at kung sino ang mananalo kunghahamunin ni Kapitan

Tiyago si San Pedro kung walang kamatayan ang mga ibon sa langit.

Don Primitivo: Sinuma’y hindi maaring matalo. Ang pagkatalo ay lumilikha ng

kalungkutan, walang sinumanang maaring malungkot sa langi

Martin Aristorenas: Ngunit kinakailangang may manalo. Nasa pananalo ang

sarap!

Don Primitivo: O, di sige, kapwa sila mananalo! Gano’n kasimple!

Narrator: Hindi matanggap ni Martin Aristorenas na kapwa mananalo ang mga

manok. Patuloy nanangatwiran si Don Primitivo, nagsasalita siya ng Latin

habang umiiling si Martin Aristorenas sa kanyang mgasinasabi.

Don Primitivo: Makakasala ka, kaibigang Martin, mahuhulog ka sa isang

erejia! Cave ne cadas! Hindona ako makikipagmonte sa iyo, ni hindi na tayo

magkakabakas! Magdahan-dahan ka! Quicumque non cerederit anathema, sit.

Narrator: Sa ibang pulong ng mga bisita, napag-usapan ang tungkol sa patay.

Napagtalunan angisusuot ng bangkay ni Kapitan Tiyago.

Kapitan Tinong: Damit ng Pransiskano ang dapat isuot ng bangkay. Maililigtas

nito ang bangkay ni KapitanTiyago sa apoy ng impyerno.

Mananahi: Ngunit nakita ng mga mongha na naka-parak si Kapitan Tiyago

papuntang langit. Dapat prak angsuot ng bangkay. Meron akong nakahandang

prak na aking maibebenta sa halagang tatlumpu’t dalawang piso.Binabaan ko

ang presyo ng apat na piso sapagkat naging suki ko si Kapitan Tiyago nung

buhay pa siya.

Padre Irene: Dadamitan ang bangkay ng alin mang damit na luma nito. Hindi

napupuna ng Diyos ang damit naisinusuot.

Narrator: Napakaringal ng exequias ni Kapitan Tiyago. Tatlong prayle ang

nagdiwang ng misa para salibing at ginawang katulad ng isang katangi-tanging

palabas ang mga seremonya. Maraming sinunong nakamanyang, maraming

awit na Latin. Nagbendisyon ng agua bendita. Nag-alay rin ng awit si Padre

Irene atnagkaroon ng paulit-ulit na pagtugtog ng kampana para sa patay.Tunay

na kinainggitan ni DonyaPatrocinio

ang libing ni Kapitan Tiyago. Siya ang nakalaban ni Kapitan Tiyago sa pagkam

asamabahin. Ninais rin niyang mamatay kinabukasan upang masaksihan ng

mga tao ang seremonya ng kanyang paglibing

[KABANATA 30]

SI JULI

NARRATOR: Napakarangal ng libing kay Kapitan Tiago. Habang nakaburol

ang katawan ni Kapitan Tiago sa bahay nito napabalita naman

ang pagkakahuli kay Basilio. Higit na dinamdam ang balita

tungkol kay Basilio dahil maari ipatapon o patayin ang binata.

SA TAHANAN NI KABESANG TALES:

*TOK TOK TOK*

Juli: Napadaan kayo Hermana Bali. Pasok po kayo.

Hermana Bali: Kamusta?

Juli: Mabuti naman po.

Hermana Bali: Mabuti? Hindi mo pa siguro alam ang balita ano?

Juli: Ano pong balita Hermana?

Hermana Bali: Nakulong si Basilio.

Juli: Ho-o?

Hermana Bali: Ngunit hindi ako naniniwalang sangkot si Basilio sa nakasaad

sa paskil. Tahimik at mabait na tao si Basilio kaya’t hindi niya

yun magagawa.

Juli: *hinimatay*

Hermana Bali: Juli! Diyos ko Juli! Anong nangyari sayo?

(Kinurot-kurot ni Hermana si Juli at binasa ng agua bendita)

Hermana Bali: Julli? Naririnig mo ba ako?

Juli: *umiyak* Anon ang mangyayari kay Basilio.

Hermana Bali: Buti pa ay magdasal na lamang tayo para sa kanyang

kaligtasan.

Juli: Pero…

Hermana Bali: Huwag kang mag-alala kasama mo ako. Sige na, magbihis ka

na, madali.

(Agad na nagbihis si Juli pang-alis)

Hermana Bali: Gagabihin tayo Juli.

Juli: Po? Umuwi na lang tayo. Bumalik na tayo sa nayon.

(Mahigpit na hinawakan ni Hermana ang bisig at bahagyang kinaladkad si Juli)

Hermana Bali: Hindi ba sabi ko sayo kasama mo ako kaya’t huwag kang

matakot. Wala namang gagawin sayo si Padre Camorra,

dalagang tagabukid ka lang naman.

Juli: Parang awa niyo na po Hermana Bali, pauwiin niyo na po ako.

Hermana Bali: Nauubusan na ako ng pasensya sayo Juli ha! Huwag ka ngang

hangal!

Juli: Bitawan niyo ako! *kinalas sa pagkakahawak ni Hermana Bali ang kamay

nito*

Hermana Bali: Wala kang galang! Sige, pabayaan mong ipatapon si Basilio o

ipabaril sa daan!

(Naiyak na lamang si Juli dahil sa inis, wala siyang magagawa kaya’t sumunod

na lamang siya sa matandang babae)

[KABANATA 31]

Ang mataas na kawani

*Nag-uusap ang isang mataas na kawani at ang Kapitan Heneral

Narrator: Totoo ang sinasabi na nakalaya na ang mga mag-aaral. Gaya ng

inaasahan siguro ng lahat, siMakaraig ang unang nakalabas samantala’y si

Isagani ang huli. Ngunit mas malubha pa sa huling nakalabas, ayang

kaawaawang si Basilio, na nanatiling nakapiit.

Kapitan Heneral: Si Basilio daw ay isang estudyante at alipin! Huwag siyang

pakawalan!Mataas na Kawani: Paumanhin po Kapitan, pero isa raw po siyang

estudyante na nag-aaral ng medisina atmabuting mag-aaral batay sa kanyang

mga guro. Kailangan niya nalang ng isang taon na pag-aaral at patapos nasiya.
Sayang naman po.

Kapitan Heneral: ‘Di mas mabuti na mapanatili siyang nakakulong. Mas mabuti

ngang madagdagan ng isangtaon para maging mas mahusay siyang doktor. At

para hindi masabihin ng iba na wala akong pakialam para sa bansa!

Mataas na Kawani: Pero siya ang pinaka innocente sa lahat! At ang hawak

niyang mga libro ay para samedisina na sinulat ng mga Kastila. At wala siya sa

kainan at wala siyang ginawa.

Kapitan Heneral: Ito ay mas mabuti pa! Para ang parusa niya ay makakatakot

sa iba! Ganyan ang dapat na pamamahala! Isakripisyo ang isa para sa

ikabubuti ng lahat. Sa hakbang ko na ito, itinatama ko ang mali ngating mga

opisyal at iba pa

Mataas na Kawani:

Pero Kapitan, hindi ka ba natatatkot na sisihin

apitan heneral:

Bakit ako matatakot? Hindi ba’t ako’y may kapangyrihan? Hindi ako pwedeng

dalhin sakorte ng isang-alipin. Ang pinaka importante sa akin ay ang aking

konsensya at wala akong pake kung ano anginiisip ng iba.

Mataas na Kawani: Oo Kapitan ngunit ang bansa?

Kapitan Heneral: Psh! May responsibilidad ba ko sa bansa? May utang na loob

ba ako sa bansa para sa aking posisyon?

Mataas na Kawani: Hindi po ito importante. Nandiyan ka dahitl sa Espanya

kaya’t mas lalong bigyan mo nangmabuting pagtrato ang mga Pilipino para

hindi sila magalit sa Espanya. Pinangako ninyo noong dumating kayodito na

mamahala ng tama at mabuti.

Kapitan Heneral: Ano pa ba ang aking ginawa? Tinuturuan mo ba ako kung

paano gawin ang aking trabaho?Kung hindi mo ako naiintindihan, ako ba ang

dapat sisihin?

Mataas na Kawani: Wala po akong sinasabing ganon. Ayaw ko mawala sa

Espanya ang bansang sinasakupannito na puno ng mga taong masunurin at

matiisin. Ayaw ko maging masama na tao dahil sa pasasamantala sakanila.

Ayaw ko rin masabi kailanman, na bagaman hindi na ginagawa ang pagbibili

ng mga alipin, ay patuloy pa rin ang Espanya sa paggawa nito. Ang Espanya ay

hindi kailangang maging mapaniil upang maging dakila!Mas dakila pa ito

noong wala pa tayong sinasakupan na bansa. Patawad po kapitan pero

pinaglalaruan po natinang kalayaan at buhay ng mga Pilipino. Kapag hindi

magbabago ito ay siguradong maghihimagsik sila balangaraw. Pinapanigan ko

ang mga Pilipino kapag sila’y naapi, kaysa magtagumpay kapanig ng isang

bansa na anghangarin ay ikasasama lamang sa sarili, kahit ang bansang iyon

ay Espanya.

Kapitan Heneral: Alam mo ba kung kailan aalis ang susunod na barkong pang-

koreo?

*Nagbitiw na sa tungkulin ang Mataas na Kawani at bumalik sa Espanya

Mataas na Kawani : Kung balang araw ay nakapagsarili na kayo, aalahanin

ninyo na sa Espanya ay may mga pusong tumibok nang dahil sa inyo at

nagtanggol sa inyong karapatan!

Kutsero: Sino po?

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 32]

Mga Ibinunga ng Paskin

Ipinapakita ang isang lalaking mag-aaral na nagbabasa ng isang liham na

galing sa kanyang ina

Ina: Minamahal kong anak, pakiusap, umuwi ka nalang at tulungan mo ang

itay sa pagsasaka. Galing samina mahal mong ina. *dub

Malungkot na binitawan ng lalaking magaaral ang liham at lumakad papalayo

Guro: Ito na ang iyong mga resulta sa inyong nagawang pagsusulit at sabay na

kinuha ng mga estudyante ang kanilang mga papel na nagdulot ng iba't-ibang

mga reaksyon samga magaaral.

Pecson: Kasi naman eh… hay naku! … Hindi, okay lang yan!

Si Tadeo naman ay masayang-masaya habang sinusunog ang kanyang mga

libro.

Tadeo: Sa wakas! Nandito na rin ang walang katapusang bakasyon!

Malungkot na naglalagkad si Juanito na nakakuba

Juanito Pelaez: Paano na ito, mapipilitan na ako na sumama sa tatay sa

kanyang pangangalakal

Si Macaraig naman ay pasikretong sinabi na…

Macaraig: Pupunta akong Europa

Isagani at Sandoval: Hay! Salamat! Nakapasa tayo! Ipapakita si Basilio na nasa

kulungan

Basilio: Ang lungkot-lungkot naman rito…

Ang mga guardya sibil ay pinipilit na itanong at saktan si BasilioSa kulungan

Sinong : Ginoo, mayroon po akong dalang bagong balita

Basilio: Ano yun Sinong?

Sinong: Balita po galing sa Tiyani

Basilio: Tungkol saan?

Sinong: Tungkol po sa mga mahal ninyo

Basilio: Sino?

Sinong: Sina Juli at Tandang Selo po

Basilio: Anong nangyari sa kanila?

Sinong: Si Tandang Selo po’y nawawala

Basilio: Ano?! Kailan pa? Anong nangyari?! Si Juli?!?!?!

Sinong: Si Juli po…

Basilio: Ano?!

Sinong: Si Juli po ay… patay na

Basilio: Ano?!?!?! Bakit?! Anong nangyari?!?! Paano?!?

Ben Zayb: Ano kaya ang dapat kong isulat na balita? Hmmm… aha! Alam ko

na! ang paggaling ni Simoun!

*Nagsimula magsulat sa papel at huminto sa pagsusulat upang magisip

Hmmm… totoo kaya ang mga sabi-sabing si Simoun ay magbibigay ng isang

malaking piging bilang pasasalamat sa kanyang paggaling at pamamaalam na

rin daw sa bayang magpalago sa kanyang kayamanan…kung sabagay, dahil

aalis na siya kasama ng kapitan heneral, maaaring may katotohanan nga ang

balitang ito...

Paulita: Hindi na maaaring ipagpatuloy namin ni Isagani ang relasyong ito.

Hindi matatawaran ang pagkakamali niya. Nabilanggo siya. Hindi ko kayang

umibig sa isang lalaking mali ang pagkakakilala salipunan at sinisisi ng lahat

*Lumabas si Juanito Pelaez at kinausap ang sarili

Juanito Pelaez: Ito na ang pagkakataon ko na mapaibig si Paulita sa akin.

*Pagdating ni Paulita

Juanito: Paulita! Paulita! Sana ay mapakinggan mo muna ang aking hiling.

Ako ay matalino, maliksi, masayahain at anak ng isang mayaman na

mangangalakal. Mas makabubuti para sa iyo kung ako ang pakasalan mo.

Paulita: Kung sabagay, mas komportable nga ang magiging buhay ko kung ikaw

ang pakakasalan ko

Juanito: Kalimutan mo na ang Indiong si Isagani. Ako na ang mahalin mo

Paulita: Oo, Ikaw nga ang mas nababagay sa akin.

*Maraming mga tao sa kalsada na masiglang nakikipag-usap sa isa’t- isa

Ale 1: Narinig n’yo ba ang tungkol sa salu-salong ibibigay ni Don Timoteo

Pelaez sa kasal ng anak niya?

Ale 2: Ang swerte naman niya, nakuha ang bahay ni Kap.Tiyago, kasosyo pa si

Simoun sa negosyo at ngayonikakasal ang anak sa isang maganda at

mayamang babae.

Ale 3: Ang sabi-sabi, napakaengrande daw ng mangyayaring pagsasalo

Lalaki 1: At ang Kapitan Heneral daw ang magiging ninong. Sigurado akong si

Simoun ang taong nag-aayosnit

Ale 2: Kailan ba mangyayari ang kasal nila?

Ale 1: dalawang araw bago umalis ang kanyang kamahalan.

Lalaki 1: Si Simoun raw ay magreregalo ng mga brilyante at perlas sa ikakasal

Lalaki 2: Bakit naman napakagrande ng regalo niya?

Lalaki 1: Ito raw ang paraan niya na gulatin ang mga tao sa kanyang

pamamaalam. Wala na namang natira para sa kanya dito sa Pilipinas.

Lalaki 2: Sana, maimbitahan ako sa kasal na ito

Ale 1: Pinipiliit ko na nga ang asawa ko na bumili ng bakal at zinc para

kaibiganin si Don Timoteo Pelaez

Ale 2: Tama ka diyan. Hindi maaaring hindi makasama sa okasyong ito!

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 33]
Ang Huling Matuwid

NARRATOR: Si Basilio ay nanatili sa kulungan at tuwing ikatatlong araw ay

sumasailalim siya sa pagsisiyasat at pagtatanong ng iba’t ibang

tao. Makaraan ang ilang linggo, buwan ng Abril napabalitang

ikakasal si Paulita Gomez kay Juanito Pelaez. Pagkaraan ng

buwan ng Abril ay tuluyan nang naglaho ang mga pangamba at

naging abala ang mga tao sa nalalapit na pagdiriwang para sa

kasal nina Paulita at Juanito.

SA LOOB NG BILANGGUAN:

Guwardiya Civil:Basilio! Laya ka na. May naghihintay sayo sa labas.

(Umalis sa loob ng selda si Basilio at kinausap ng taong hindi niya kilala)

Tao ni Simoun: Sumunod kayo sa akin, hinihintay tayo ni Maestro.

Basilio: Maestro? Sinong Maestro.

Tao ni Simoun:*smile* Makikilala mo siya kapag sumama ka sa akin.

(Walang nagawa si Basilio kundi ang sumunod sa lalaki)

***

SA TAHANAN NI SIMOUN:

Tao ni Simoun: Narito na po kami, Maestro.

Simoun: Iwan mo muna kami.

(Agad umalis ang utusan at pumasok ng silid si Simoun)

Basilio: Ginoong…. Simoun?

Simoun: Basilio, mabuti at laya ka na.

Basilio: Ginoong Simoun, isa akong masamang anak at kapatid, kinalimutan

kong sila’y pinaslang kaya ako pinarusahan ng Diyos. Ginoong

Simoun, nakahanda na akong maghiganti at bigyang katarungan ang

kanilang pagkamatay.

Simoun: Magaling! Tama yang gagawin mo. Halika sumunod ka sa akin.

(Sumunod si Basilio kay Simoun sa loob ng kanyang laboratory)

Basilio: Pampasabog!

Simoun: Tama! Nitro-gliserina! Hahahah! Isang malaking kasiyahan ang

magaganap at sa ganap na alas nuwebe ng gabi’y ay sasabog ang

bomba. BOOM!

(Nagulat si Basilio sa sinabi ni Simoun)

Basilio: Papatayin natin silang lahat?

Simoun: Bakit? Natatakot ka ba Basilio?

Basilio: Hindi, dahil ang mundo ay walang malasakit. Bakit ko sila

pagmamalasakitan? Nagmalasakit ba sila sa akin?

Simoun: Hahahah! Yan ang gusto kong marinig sayo Basilio! Hintayin mo ako

ng alas diyes sa harapan ng simbahan ng San Sebastian. Tandaan

mong sa oras pa lamang na alas nuwebe dapat ay malayong-malayo

ka na sa Kalye Analogue.

(Kinuha ni Basilio ang baril saka ito isinuksok sa panloob na Americana)

Basilio: Hanggang mamaya!

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 34 at 35]

Ang Pagdiriwang ng Kasal ni Paulita at Ang Piging

NARRATOR: Naglakad sa ganap na ikapito ng gabi si Basilio at naalala niya

ang biliin sa kanya ni Simoun na lumayo siya sa Kalye Analogue

kung saan naroon ang dating bahay ni Kapitan Tiago. May

magaganap na kasayahan sapagkat doon idaraos ang piging ng

kasal ni Paulita at Juanito. Nakita ni Basilio na dumating ang

karwahe lulan sina Paulita at Juanito

KALYE ANALOGUE:

Basilio:Kawawang Isagani, ano na kayang nangyari sa kanya?

(Nasa harapan na ng bahay si Basilio at nakikita niya ang pagdating ng mga

panauhin.)

Basilio: Dapat ay hindi ako magkulang sa pagtitiwalang ibinigay sa akin ni

Señor Simoun. At wala akong utang na loob sa mga taong narito.

Nagpakabuti ako, ngunit anong naging kapalit? Mabuti nga’t mamatay

at magkadurog-durog kayong lahat!

(Nakita ni Basilio na bumaba na ng bahay si Simoun dahil may ilaw na nag

lampara, agad na itong sumakay sa karwahe)

Simoun: Sa Escolta magmadali ka!

(Nagmadali rin sa paglalakad papalayo sa pook si Basilio ng makita niya ang

kaibigang si Isagani na paparoon)

Basilio: Saan ka pupunta?

Isagani: Bitiwan mo ako, kailangan kong makita si Paulita sa huling sandali!

Basilio: Gusto mo bang mamatay?

Isagani: Huh? Ano bang pinagsasabi mo Basilio?

Basilio: Makinig ka sa akin, huwag ka nang tumuloy dahil sasabog ang bahay

na yan!

Isagani: Ano?....Bitawan mo ako…

Basilio: Mas makabubuting umalis na tayo sa lugar na ito..

Isagani: BITIWAN MO AKO

(Agad na napabitaw si Basilio sa kaibigan, agad napatakbo si Isagani patungo

sa dating bahay ni Kapitan Tiago)

Basilio: Isagani! *nakita na niyang nakalayo si Isagani)

Basilio: Tsk! *tumakbo na rin papalayo si Basilio sa Kalye Analogue*

***

NARRATOR: Sa loob ng bahay ni Kapitan Tiago ay may nakita silang piraso ng

papel na ang nakasukat ay Mane thecel pares, na ang ibig

sabihin ay “tapos na ang kaangyrihan mo” At ito’y nilagdaan sa

ilalim ng pangalang Crisostomo Ibarra.

SA DATING TAHANAN NI KAPITAN TIAGO:

Padre Salvi: Sino bang hangal ang naisipang maglagay ng papel na ganito rito?

Don Custodio: *nagulat* Ito’y lagda ng isang pilibuterong may sampung taon

nang namamatay ah.

(Natakakot ang lahat)

Kapitan Heneral: I-Ipagpatuloy niyo ang kasiyahan, huwag nating hayaan

sirain ito ng isang masamang biro.

(Habang nagkakagulo ang lahat, walang may nakakaalam na ninakaw na ni

Isagani ang lampara at inihagis ito sa ilog.)

Don Custodio: Hindi ba’t ang kahulugan ng Mane thecel pares, ay papatayin

tayong lahat?

Kapitan Heneral: Magmadali, itaas ang mitsa ng lampara!

Don Custudio: Nasaan na ang lampara? Nandito lang iyon kanina? Sinong

kumuha?

Kapitan Heneral: Ano? May magnanakaw? Guwardiya Civil!

Guwardiya Civil: Po, Kapitan Heneral. *salute*

Kapitan Heneral: Sabihan ang lahat ng iyong mga kasama na hanapin ang

magnanakaw ng lampara, magmadali ka!

Guwardiya Civil: Masususnod po! *salute*

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 36]

Mga kagipitan ni Ben zayb

Nagsusulat ng ukol sa nangyari sa kasalan.

Narrator: Sa kanyang mabulaklak na salaysay ay kung anu-ano ang mga

kasinungaling inilagay at ginawa. Ipinakita ang pagkabayani daw ng Kapitan

Heneral at ng katapangan ni Pader Irene sapagkat ito ay dumaan sa ilalim ng

mesa sa paghahabol sa nagnanakaw ng lampara

Ben Zayb: *nag-iisip habang nagsusulat. Makabulubuhan na kaya ito? Hmm *

nagsulat ulit.

NEXT SCENE

Nalungkot ito ng di naimprint ang kanyang lathalain

Ben Zayb: Ang mga tulisan ay lumusob at nakakuha ng mahigit sa dalawang

libong piso at sinugatan ang pari at dalawa pang alila. Ang kura ay nagkasira-

sira ang kamay sa paggamit ng isang silya bilang pananggol.

Nakatingin lang mga tauhan ng nasabing printed shop o pag-iimprinta ng mga

balita kay Ben zayb.

Ben Zayb: Apatnapu o limampung tulisan sa paraang pataksil, I mga rebolber,

itak, eskopeta, pistol, leong nananandata, silya, mga tatal, sinugatan ang

walang kaawa-awa… sampung libong piso.

Umalis ito…

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 37]

Ang Hiwaga
SA TAHANAN NG ORENDA

Narrator: Nabatid din ng madla, sa likod ng pagpipigil sa balita, ang mga

pagbabangon at mga supot ng pulbura.

Nag uusap ang lahat ng panauhin sa sala

Nakikinig lang si Isagani sa mga pinagsasabi ng mga naroon

Isagani: *nagsmirk*

Chickoy: Ayon ditto, dumating daw ang mga sibil at wala naman silang

magpagpintangan kung sino man ang gumawa ng krimen na iyon. Si Don

Timoteo at Simoun lamang daw ang nangasiwa sa pag-aayos ng bahay na iyon.

Pinaalis daw ang lahat ng mga di kailangan sa imbestigasyon.

Nakikinig lamang ang mga panauhin sa sinabi ni Chickoy.

Isagani: Di niyo lang alam… *umalis

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 38]

Kasawian

(Lalabas si Tales at dalawang tulisan)

Kabesang Tales: Tiyak na ditto sila dadaan. Hindi tayo dapat mabigo sa lakad

nating ito!

Tulisan1: Ngunit, nasaan na si Simoun? Diba’t kelangan ay nandito siya?

Tales: Hindi na tayo maaring umaatras pa! (humarap sa mga tulisan) Pag

tayo’y di pa kumilos ay mamatay kaagad tayo rito!

Tulisan2: May tiwala akong susunod si Simoun! [Magnonod ang iba] Halika’t

sumugod na tayo!

(Lalabas ang mga tulisan at susuntukin ang sibil; Babarilin. Lalabas ang

ibang sibil at magkakalad lahat; Maraming tulisan ang mamatay at iisa

ang nahuli; Hihilahin ng dalawang sibil ang nahuli; sinusubukan

kumawala)

Sibil 3: Sino ang namamahala sa inyo?

Tulisan: Hindi ko alam!

Sibil3: (susuntukin; hahawakan ng maayos ang tulisan) Magsalita ka kung

ayaw mo mamatay!

(Duduraan ang sibil; Magagalit ang sibil; at susuntukin muli ang tulisan)

Sibil 3: Magsalita ka! (hahawakan ang buhok)

Tulisan: (mapapa-aray) Si—Si…

(kukuha ng baril sa likod ang sibil3; manlalaki ang mata ng tulisan)

Tulisan: Simoun…

Sibil3: Ang mag-aalahas?! (gulat) Mga kawal!

[Dalawang sibil ang lalapit]

Sibil 3: Ibalita na ang mag-aalahas ang may kapana nito! Bilis!

(Lalabas ang mga sibil na tila ay nagmamadali; Haharap muli ang

Sibil3 kay Tulisan)

Sibil3: Wala na akong gamit pa sayo. (babarilin)

(Bibitawan ng mga sibil ang bangkay)

Narrator: Naging madugo ang labanan. Iilan lamang ang nakaligtas sa mga

tulisan. Si Tandang Selo ay naging tulisan na rin subalit nahuli ito at napatay

ng sarili niyang apo, si Tano. Napagalaman ng lahat na si Simoun ang may

kagagawan ng lahat. Hinalughog ang kanyang bahay at nakita dito ang ilang

armas at bulbura. Pinaghahanap na siya ng mga sibil. Ayaw niyang magpahuli

ng buhay kaya uminom siya ng lason at nagtungo kay Padre Florentino upang

mangumpisal. Malala ang mga sugat nito ngunit ayaw nitong magpaggamot sa

ibang doctor liban na lamang kay Tiburcio de Espandaña.

--------------------oOo--------------------

[KABANATA 39]

Katapusan

NARRATOR: Nasa tahanan ni Padre Florentino si Simoun. Sugatan ito ng

dumating may dalawang araw na ang nakakalipas at humihingi

ng tulong sa Pari. Walang pagaalinlangan itong tinanggap ni

Padre Florentino. May dala itong maleta, duguan at pagod na

pagod. Ang tanging nasa isip ng pari ay wala na ang Kapitan

Heneral, wala na itong padrino kaya’t tinutugis siya ngayon ng

bagong Kapitan Heneral upang makuha ang dala-dala nitong

mga kayamanan.

SA TAHANAN NI PADRE FLORENTINO:

Donselya: Padre, ipinapatawag raw ho kayo ni Señor Simoun.

Padre Florentino: Salamat. Nasa silid ba siya?

Donselya: Opo.

(Nagtungo ng silid ni Simoun si Padre Florentino)

Padre Florentino: May dinaramdam ka ba? *agad inalalayan si Simoun na

humiga*

Simoun: Mawawala din ito.

(Nakita ni Padre Florentino na walang laman ang isang botelya ng gamot)

Padre Florentino: Diyos na mahabagin! Anong ginawa ninyo Señor Simoun?

Simoun: Wala kayong dapat na ikabahala, huli na rin naman ang lahat.

Huhulihin rin naman nila ako buhay o patay. Hindi ko ibig mahulog

sa kanilang kamay. Makinig kayo Padre Florentino, sasabihin ko sa

inyo ang aking lihim. Nalalapit na ang takdang oras.. Ughh…

Padre Florentino: May mga pangontra sa lason Ginoo…

Simoun: Huwag niyo nang sayangin ang inyong oras… ayokong mamatay na

baon ang aking lihim.

(Ibinulong ni Simoun sa pari ang kanyang lihim at nahindik ang pari sa narinig.)

Padre Florentino: Ang Diyos ay mapagpatawad Ginoo… Sa kabila ng inyong

pagkakamali ay nakita niya ang inyong paghihirap..

Simoun: Kung ganoon ay bakit niya ako pinabayaan?

Padre Florentino: Sapagkat mali ang pamamaraan ninyo..Pag-ibig ang tanging

tagapagligtas, Ginoo.

Simoun: Kung ganoon ay nagkamali ako…

(Ginagap ni Simoun ang kamay ng pari at masuyong pinisil)

(Aga na naghari ang katahimikan, si Simoun ay pumanaw na)

Padre Floretntino: Nasaan ang mga kabataang handang magpakasakit sa

bayan? Nasaan ang kanilang mga pangarapat kasiglahan

alang-alang sa kabutihan ng bayan? Hinihintay naming

kayo, kabataan, kayong mga walang bahid ng dungis at

karapat-dapat ng isang karangalan!

Donselya: Padre? Magsisindi na po ba ng ilawan?

Padre Florentino: Tawagin mo ang iba at magdasal.

Donselya: Ahh.. opo..*agad na umalis ang donselya*

Padre Florentino: Kaawaan nawa ang taong nagbuyo sa kanya na maging

masama.

(Kinuha ni Padre Florentino ang maleta at nagtungo sa talampas, agad na

inihagis sa karagatan ang maleta)

Padre Florentino: Manatili ka na sana sa kailaliman ng karagatan na walang

hanggan, kasama ang mga korales at perlas…. Kung dumating man ang isang

panahon na kailanganin ka sa isang dakilang mithiin, iluwa ka sana ng dagat

sa pamamagitan ng utos ng Diyos.

------------------------------------------WAKAS--------------------------------------------