‫هیدرولیک پایه‬

Basic hydraulics

)1(
Dr Ahmad Baran Cheshmeh
honam_h@yahoo.com

1
 ‫تا قرنها نیزعلــــــــــــم هیدرولیک سیال آب را شامل می شده است ‪ ،‬اما آب به‬
‫واسطه ی آنچه در دستگاههای صنعتی ایجاد زنگ زدگی می کند نمی تواند مورد‬
‫استفاده قرار گیرد و لذا در هیدرولیک صنعتی از روغن های معدنی استفاده می گردد‪.‬‬

‫‪2‬‬
 ‫تاریخچه‪:‬‬
‫اولین شخصی که در زمینه هیدرولیک تحقیقاتی را به انجام رساند آقای کتزی بیوس یونانی بود که در سه قرن‬
‫قبل از میالد مسیح اولین پمپ پیستون اهرمی را ابداع کرد‪ .‬پمپی که دارای دو سیلندر بود اختراع و ساخته‬
‫است‪.‬و از آن استفاده نمود‪.‬‬

‫قرن شانزده را می توان توسعه پمپهای آبی دانست و در این قرن بود که انواع پمپ با ساختمانهای مختلفی پدیدار‬
‫گردیدند و اصول ساختمانی این پمپ ها ‪ ،‬امروزه بخصوص از نوع چرخ دنده ای ‪ ،‬هنوز هم مورد توجه و اهمیت‬
‫بسیاری را دارا می باشد‪.‬‬

‫در اواخر قرن شانزدهم اصول ساختمان پرس هیدرولیکی طراحی گردیده و حدوداً بعد از یک قرن اولین پرس‬
‫هیدرولیکی که جنبه عملی داشت ‪ ،‬شروع بکار نمود‪.‬‬

‫قرن نوزدهم زمان کاربرد پرسهای هیدرولیک آبی بود و اوائل قرن بیستم را میتوان شروع و زمان توسعه هیدرولیکی‬
‫روغنی در صنایع و تاسیسات صنعتی دانست‪.‬‬

‫‪3‬‬
 ‫تاریخچه‪:‬‬

‫قرن بیستم را می توان زمان شروع و توسعه هیدرولیک روغنی در صنایع دانست که به شرح زیر‬
‫اختراعاتی انجام پذیرفت‪:‬‬

‫‪ : 1905‬پیدایش گیربکس هیدرواستاتیکی تا فشار ‪ ۴0‬بار‬

‫‪ : 1910‬پیدایش ماشینهای پیستون شعاعی‬
‫‪ :1922‬پیدایش ماشین های شعاعی با دور سریع‬
‫‪ :192۴‬پیدایش ماشین های پیستون محوری با محور مایل‬
‫سال ‪ 19۴0‬پیدایش و تولید انواع مختلف وسائل و ابزار هیدرولیکی برای فشارهایی بیش‬
‫از ‪ ۳50‬بار ‪ ،‬که بعضی از آن وسایل در حال حاضر بطور سری تولید می گردد‪.‬‬
‫توسعه وسیع و کاربرد هیدرولیک روغنی پس از جنگ جهانی دوم پدید آمد ‪ ،‬ودر اثر‬
‫همین توسعه ‪،‬بسیاری از قطعات و لوازم هیدرولیک روغنی در حال حاضر بصورت‬
‫استاندارد شده تولید می گردند‪.‬‬

‫‪4‬‬
 ‫کاربردها‪:‬‬
‫هیدرولیک علمی است که در آن تولید ‪ ،‬انتقال و تبدیل نیروتوسط مایع تحت فشار انجام می پذیرد‪.‬‬

‫‪5‬‬
6
7
 ‫مقایسه آب و روغن‬
‫‪ -1‬از نظر تراکم پذیری‬
‫تراکم پذیری آب ‪ ۳/0‬درصد و روغن ‪ 7/0‬درصد می باشد‪.‬‬
‫( مقایسه تراکم پذیری در فشار برابر ‪ ،‬حدود ‪ 100 bar‬می باشد‪) .‬‬

‫‪ -2‬از نظر کاربردی‬

‫آب به علت ایجاد زنگ زدگی و خوردگی برای استفاده درسیستم های‬
‫هیدرولیکی مطلوب نمی باشد‪.‬‬

‫‪8‬‬
9
 Volume =
Volume =
99.3
100 Litres
Litres
100
50
251Litres
Litres
Litre 1001Bar
Bar
1004
1Bar
2 Bar abs
abs
abs
abs

AIR OIL

10
‫مقایسه هیدرولیک و پنیوماتیک‪ :‬سرعت و قدرت‪-‬تمیزی و آلودگی‪-‬فشار کاری در سیستم‪-‬نحوه طراحی مدار‪-‬صدا‪-‬‬
‫دقت و حساسیت‬

‫‪11‬‬
‫معایب سیستم های هیدرولیکی‬

‫‪ -1‬نشتی‬
‫‪ -2‬تولید آلودگی‬
‫‪ -۳‬حساس بودن سیستم به آلودگی‬
‫‪ -۴‬حرکت نکردن طبق استاندارد = خطر‬
‫‪ -5‬وابستگی روغن به ویسکوزیته‬

‫‪12‬‬
 ‫ویسکوزیته‬
‫‪VISCOSITY‬‬
‫مقاومت سیال در برابر جاری شدن‬
‫‪2‬‬
‫عوامل تاثیر گذار بر روی ویسکوزیته ‪(:‬سانتی استوک) ‪= mm / s‬ﬠ‬
‫‪ -1‬دما ‪ :‬با باال رفتن دما ویسکوزیته کم می شود‪.‬‬
‫‪ -2‬فشار ‪ :‬با باال رفتن فشار‪ ،‬روعن سفت شده و ویسکوزیته زیاد می شود‪.‬‬

‫‪13‬‬
 ‫تقسیم بندی کلی هیدرولیک‬
‫‪ -1‬سیستم های هیدرولیک ثابت‬
‫‪ -2‬سیستم های هیدرولیک متحرک‬
‫‪1- STATIONARY HYDRAULICS‬‬
‫‪2- MOBILE HYDRAULICS‬‬
‫هیدرولیک موبایل یکی از شاخه های صنعت هیدرولیک می باشد ‪ .‬این شاخه از هیدرولیک در ادوات و ماشین آالت متحرک‬
‫استفاده می شود ‪ .‬اگر چه اصول کلی هیدرولیک موبایل و هیدرولیک ادوات ثابت یکسان می باشد اما ساختار و نحوه عملکرد‬
‫اجزا و قطعات هیدرولیک موبایل با قطعاتی که در هیدرولیک ادوات ثابت استفاده می شود متفاوت است ‪.‬‬
‫آنچه بایستی به آن دقت کرد این است که به سیستم های هیدرولیکی که در ماشین آالت متحرک استفاده می شود ‪٬‬هیدرولیک‬
‫موبایل گفته می شود‪.‬‬
‫سیستمهای هیدرولیک متحرک یابرروی چرخهای خودحرکت می کنند‪،‬مانند ماشین آالت راهسازی‪،‬یاتوسط حاملهاتغییرمکان‬
‫داده می شوند‪،‬مانندجرثقیل های کامیونی‪.‬‬
‫تجهیزات وماشین آالت سنگین ثابت دریک نقطه نصب شده ومستقرهستند‪.‬‬
‫دیگرمشخصه هیدرولیک متحرک‪،‬تحریک دستی انواع شیرهاست‪.‬امادرهیدرولیک ثابت شیرهای برقی بیشترمورداستفاده قرار‬
‫می گیرند‪.‬‬
‫اززمینه های کاربردهیدرولیک متحرک می توان صنایع دریایی‪،‬معدن وتونل سازی‪،‬وصنایع هوایی رانام برد‪.‬‬
‫‪14‬‬
Stationary hydraulics

The following application areas are important for stationary hydraulics:

- Production and assembly machines of all types

- Transfer lines
- Lifting and conveying devices
- Presses
- Injection moulding machines
- Rolling lines
- Lifts

Machine tool construction is a typical application area.

‫انواع ماشین آالت خطوط تولیدو مونتاژ‬-

‫خطوط انتقال و جابجایی‬-
‫سکوها و تسمه نقالهها‬-
‫پرسها‬-
)…‫آلومینیوم‬،‫ماشین آالت تزریق(پالستیک‬-
‫ماشینهای دوار مانندماشین های حفاری نفت‬-
).…‫سکوهای نفتی دریایی‬،‫باالبرها(آسانسورهای هیدرولیک‬-

15
Mobile hydraulics

Typical application fields for mobile hydraulics include:

- Construction machinery ‫گریدرهاوغلتکها‬،‫لودرها‬،‫ ماشینآالت راهسازی مانند بلدوزرها‬-
- Tippers, excavators, elevating platforms
- Lifting and conveying devices ( Tippers)‫سکوهای وکامیونهای بزرگ‬،‫بیلهای مکانیکی‬-
- Agricultural machinery
‫باال برنده‬
‫تسمه نقالههای معدنی و لیفتراکها‬-
TBM(Tunnel Boring Machine ) ‫ ماشین تونل‬-
‫سازی‬

16
17
18
19
20
Pascal’s Law

21
 Pressure

1 kg

1 kg

LOW HIGH
PRESSURE PRESSURE
22
23
 ‫هیدرودینامیک‪:‬‬
‫نیرو = فشار* سطح مقطع‬
‫‪F=p.A‬‬
‫دراین سیستم انرژی جنبشی سیال برای‬
‫انتقال نیرومی شود‪.‬‬

‫هیدرواستاتیک‪:‬نیرو=جرم * شتاب‬
‫دراین سیستم نیروبرای فشرده سازی‬
‫سیال به کارمی رودوانرژی فشاربرای‬
‫انتقال قدرت استفاده می شود‪.‬‬

‫‪24‬‬
Pressure
BAR psi Pascal
1 14.7 100,000

FORCE (In Pounds, Newtons or Kg)

PRESSURE =
AREA (In square inches, metres or cm)
1 Newton
1 Pascal =
1 metre 2 25
26
27
28
29
30
‫فشارهیدرولیک‬
‫کاربرد فشارهای هیدرولیکی درصنعت‬

‫‪ 75 -20‬بار‬ ‫‪ -‬ماشینهای ابزار‬

‫‪” 500-100‬‬ ‫‪ -‬پرسها‬
‫‪” 400-200‬‬ ‫‪ -‬ماشینهای تزریق‬
‫‪ -‬دستگاههای کشتی سازی ‪” 350-50‬‬
‫‪” 250-50‬‬ ‫‪ -‬صنعت هواپیماسازی‬

‫‪31‬‬
 ‫فشارهیدرولیک‬
‫فشارهای استاندارد‪ :‬برحسب بار‬
‫‪25-40-63-100-160-200-250-315-630‬‬

‫‪32‬‬
33
 ‫‪GAUGE‬‬
‫نحوه عملکرد و مکانیزم داخلی‬

‫‪34‬‬
‫‪Bourdon tube gauge‬‬

‫لوله بوردن‬

‫بازوی رابط‬
‫گلویی‬

‫‪35‬‬
 ‫دبی‬
‫‪FLOW RATE‬‬
‫شدت جریان ‪ ،‬حجمی از سیال است که در واحد زمان از یک سیستم عبور می کند ‪.‬‬

‫متر مکعب بر ثانیه ‪Q = V / T‬‬

‫‪Q=v.A‬‬ ‫سرعت در واحد سطح‬

‫‪36‬‬
FLOW RATE
is a VOLUME
in a given TIME

These 3 variables are linked by the formula

VOLUME Cubic metres, litres or gallons

FLOW RATE =
TIME Seconds, minutes or hours

37
 ‫تقسیم بندی جریان‬
‫‪ -1‬جریان آرام‬
‫‪ -2‬جریان مغشوش‬

‫‪1- LAMINAR FLOW‬‬

‫‪2- TURBULENT FLOW‬‬

‫‪38‬‬
 ‫‪Laminar flow‬‬

‫در جریان های آرام افت فشار به واسطه اصطکاک ‪ ،‬کمتر است‪.‬‬
‫تعدادپیچ وخمهارابه حداقل رسانده‪-‬موج گیردرمخازن قراردهند‪.‬‬
‫‪39‬‬
 ‫‪Turbulent flow‬‬

‫در جریان های مغشوش افت فشار به واسطه اصطکاک ‪ ،‬بیشتر است‪.‬‬

‫‪40‬‬
 ‫سرعت بحرانی !‬

‫عددرینولدز(بدون واحد)برای روغن درحال حرکت ‪:‬باقطرداخلی لوله وغلظت سیستماتیکی وجرم حجمی روغن رابطه‬
‫مستقیم وباویسکوزیته دینامیکی رابطه عکس دارد‪.‬‬
‫‪41‬‬
‫عوامل تاثیر گذار در افت فشار‬
‫‪ -1‬نوع جریان ( آرام یا مغشوش )‬
‫‪ -2‬سرعت سیال‬
‫‪ -۳‬قطر لوله‬
‫‪ -۴‬ویسکوزیته روغن‬
‫‪ -5‬دبی روغن‬
‫‪ -6‬تغییر سطح لوله‬
‫‪ -7‬ناهمواری سطح لوله‬
‫‪ -8‬خم و نقاط اتصالی لوله‬
‫‪ -9‬نشتی روغن‬

‫‪42‬‬
43
 ‫با توجه به قانون بقای انرژی (معادله برنولی) خواهیم داشت‪:‬‬
‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬
‫‪P1‬‬ ‫‪1 V‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪P2‬‬ ‫‪1 ( V2 ) ‬‬
‫() (‪‬‬ ‫‪)‬‬ ‫‪Z1 ‬‬ ‫) ( ‪‬‬ ‫‪Z2‬‬
‫‪‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪g‬‬
‫‪Z1=Z2‬‬ ‫حالت خاص ‪ :‬اگر در رابطه باال‬
‫پس از ساده کردن رابطه فوق می توان نوشت‪.‬‬
‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬
‫‪1‬‬
‫( ) ( ‪P1 1 V1  P 2 ‬‬ ‫‪V‬‬‫‪2‬‬
‫() ( ‪‬‬ ‫)‬ ‫)‬
‫‪‬‬ ‫‪2 g‬‬ ‫‪‬‬ ‫باال چون ‪2 g‬‬ ‫از رابطه‬
‫‪V 2  V1‬‬
‫بنابراین خواهیم داشت‪:‬‬
‫‪P2  P1‬‬
‫‪44‬‬
‫اجزاء اصلی سیستم هیدرولیک‬

‫پمپ‬ ‫‪-1‬‬
‫‪ -2‬شیرهای هیدرولیک‬
‫‪ -3‬عمل کننده ها‬
‫‪ -4‬آکوموالتور‬
‫‪ -5‬روغن هیدرولیک‬
‫‪ -6‬فیلتراسیون‬

‫‪45‬‬
46
 ‫پمپ های هیدرولیکی‬

‫پمپ هیدرولیک به عنوان قلب سیستم هیدرولیک ‪ ،‬انرژی‬

‫مکانیکی را که توسط موتورهای الکتریکی ویا احتراق داخلی‬
‫تامین می گردد به انرژی هیدرولیکی تبدیل می کند‪.‬‬

‫‪47‬‬
 ‫آشنایی با پمپ ها‬
‫‪ -1‬پمپ های جا به جایی مثبت‬
‫پمپ های هیدرولیکی – فقط دبی تولید می کنند‪.‬‬
‫(به ازای هر دور ‪ ،‬حجم مشخصی از روغن را جا به جا می کنند‪).‬‬

‫‪ -2‬پمپ های جا به جایی غیر مثبت‬

‫پمپ های تاسیساتی و ساختمانی‬

‫‪48‬‬
‫انواع پمپ های هیدرولیکی‬
‫پمپ‪ :‬تولید جریان هیدرولیک‬

‫‪ -1‬چرخ دنده ای با دنده های خارجی و داخلی‬

‫‪ -2‬پمپ های پره ای‬
‫‪ -۳‬پمپ های پیستونی‬

‫‪49‬‬
50
51
 ‫پمپ دنده ای‬
‫‪ -‬دوران یکی از چرخدنده ها توسط سیستم محرک‬

‫‪ -1‬دنده خارجی‬
‫محدوده فشار‪ 160-63:‬بار‬

‫‪ -2‬دنده داخلی‬
‫محدوده فشار‪ 250-160:‬بار‬

‫‪52‬‬
53
54
‫پمپ های چرخ دنده ای با دنده های خارجی‬

‫‪55‬‬
‫مشخصاتی از پمپ های دنده ای با دنده خارجی‬

‫‪ -1‬اجزای پمپ کننده در این نوع پمپ ها به شکل چرخ دنده اند‪.‬‬
‫‪ -2‬در فشار های تا ‪ 250‬بار کار می کنند‪.‬‬
‫‪ -۳‬در فشار های باال صدای زیادی تولید می کنند‪.‬‬

‫‪56‬‬
57
 ‫‪Internal gear pumps‬‬
‫پمپ های چرخ دنده ای با دنده های داخلی‬

‫‪58‬‬
Internal gear pumps

59
 ‫پمپ دنده داخلی با آب بند هاللی‬
‫‪ -1‬دنده درونی توسط یک چرخ دنده بیرونی رانده می شود‪.‬‬
‫‪ -2‬قطعه هاللی حکم آب بند را دارد‪.‬‬
‫‪ -۳‬زمانی که دنده ها از درگیری خارج می شوند‪ ،‬ناحیه مکش‬
‫شکل می گیرد‪.‬‬
‫‪ -۴‬در فشار ‪ 100‬بار کار می کنند و دبی تولیدی آنها ‪ 200‬لیتر بر‬
‫دقیقه است‪.‬‬
‫‪ -5‬کم صدا ترین نوع پمپ ها هستند‪.‬‬

‫‪60‬‬
61
62
‫‪vane pump‬‬
‫پمپ های پره ای‬

‫‪63‬‬
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
 ‫پمپ پره ای‬
‫پمپ پره ای یا تیغه ای ‪:‬دوران هسته خارج از مرکز‬
‫محدوده فشار‪ 150-100 :‬بار‬

‫‪74‬‬
 ‫پمپ های پره ای‬
‫‪ -1‬دارای یک روتور شکافدار هستند که پره های پمپ در آنها‬
‫جای گرفته است‪.‬‬
‫‪ -2‬پره ها قادر به لغزش به طرف داخل و یا خارج هستند‪.‬‬
‫‪ -۳‬این مجموعه به صورت نیروی گریز از مرکز کار می کند‪.‬‬
‫‪ -۴‬فشار کاری بیشتری نسبت به پمپ های دنده ای تحمل می‬
‫کنند‪.‬‬
‫‪ -5‬دامنه دبی تولیدی آنها تا ‪ ۳50‬لیتر بر دقیقه متغیر است‪.‬‬

‫‪75‬‬
76
77
 ‫پمپ پیستونی‬

‫‪ -‬دوران محور باعث رفت و برگشت پیستونها می شود‬

‫‪ -‬دبی ثابت و متغیر‬
‫‪ -‬محدوده فشار تا ‪ 350‬بار‬
‫‪ -‬خمیده گی محور ‪ 23‬تا ‪ 30‬درجه‬
‫‪ -‬صفحه زاویه گیر ‪ 5/17‬درجه‬

‫‪78‬‬
Axial piston pump
‫پمپ های پیستونی‬

79
Axial piston pump

80
Axial piston pump

81
Axial piston pump

82
Axial piston pump

83
Axial piston pump

84
Axial piston pump

85
Axial piston pump

86
Axial piston pump

87
Axial piston pump

88
Axial piston pump

89
Axial piston pump

90
Axial piston pump

91
Axial piston pump

92
Axial piston pump

93
Axial piston pump

94
Axial piston pump

95
‫دبی تولیدی تا ‪ 1400‬لیتر بر دقیقه و تا فشار های باالی ‪ 1000‬بار نیز کار می کنند‪.‬‬
‫‪96‬‬
 ‫در انتخاب پمپ ها باید به موارد ذیل توجه داشته باشیم ‪:‬‬

‫‪ -1‬قطر دهانه پمپ ها‬

‫‪ -2‬فشاری که پمپ در حالت مکش و دهش می تواند تحمل کند‪.‬‬
‫‪ -۳‬سرعت دوران پمپ‬
‫‪ -۴‬حجم جا به جایی روغن‬
‫‪ -5‬توان مورد نیاز برای راه اندازی پمپ توسط الکتروموتور‬
‫‪ -6‬دمای کاری روغن‬
‫‪ -7‬ویسکوزیته روغن‬
‫‪ -8‬فیلتراسیون‬

‫‪97‬‬
 ‫پمپ هیدرولیک‬

‫پمپ دنده ای‬ ‫پمپ پره ای‬ ‫پمپ پیستونی‬

‫دنده خارجی‬ ‫تنظیم فشارداخلی‬ ‫شعاعی‬

‫داخلی‬ ‫”‬ ‫” خارجی‬ ‫”‬ ‫محوری‬

‫دبی ثابت‬ ‫دبی ثابت – متغیر‬

‫‪98‬‬
99
 ‫نماد پمپ ها‬
Pumps
Fixed One direction of flow. Constant
Displacement delivery for constant speed

Variable One direction of flow. Variable delivery

Displacement for constant speed

Directional of flow reversible.

Variable delivery for constant speed.

Hydraulic Energy Source

(simplified representation)

100