‫ﺟﺰوه درس‬

‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬
‫ﮐﺎرداﻧﯽ ﺳﺎﺧﺖ و ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻓﻠﺰی‬

‫ﻣﻬﻨﺪس‬
‫ﻣﺤﺴﻦ ﻗﻮاﻣﯽ‬
 ‫ﻓﺼﻞ اول‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫‪ (1‬ﺗﻌﺮﯾﻒ‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﺗﻮﻟﯿﺪ ‪ ،‬ﮐﻨﺘﺮل و ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮی ﻓﺸﺎر ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﯿﺎل ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ )روﻏﻦ(‬

‫‪ (2‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ در زﻣﯿﻨﻪ ﻫﺎی زﯾﺮ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎﺷﯿﻨﻬﺎی ﺧﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻣﻮﻧﺘﺎژ‬ ‫•‬

‫ﺧﻄﻮط اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮاد‬ ‫•‬

‫دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎی ﺑﺎﻻﺑﺮ و ﺣﻤﻞ‬ ‫•‬

‫ﭘﺮﺳﻬﺎ‬ ‫•‬
‫‪1‬‬
‫ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻫﺎی ﺗﺰرﯾﻖ )ﭘﻼﺳﺘﯿﮏ ‪ -‬داﯾﮑﺴﺖ (‬ ‫•‬

‫ﻣﺎﺷﯿﻨﻬﺎی ﻧﻮرد‬ ‫•‬

‫اﻧﻮاع ﺟﺮاﺛﻘﺎل‬ ‫•‬

‫‪1 -Die Casting Machines‬‬

‫‪1‬‬
 ‫ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎ )ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺳﯿﺎر(‬ ‫•‬

‫ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻫﺎی راﻫﺴﺎزی و ﻣﻌﺪن )ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺳﯿﺎر (‬ ‫•‬

‫ﮐﺸﺘﯽ ﻫﺎ و ﻻﯾﺮوﺑﻬﺎ )ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺳﯿﺎر (‬ ‫•‬

‫ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﮐﺎرﺑﺮد ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ در دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺎی ذﮐﺮ ﺷﺪه ‪ ،‬در ﺷﮑﻠﻬﺎی ﺑﻌﺪی آورده ﺷﺪه اﻧﺪ ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (1-1‬ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺗﺮاش ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ‬

‫‪2‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ‪ (1-2‬ﭘﺮس ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (1-3‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺳﯿﺎر‬

‫‪3‬‬
 ‫‪ (3‬ﻣﺰاﯾﺎ و ﻣﻌﺎﯾﺐ ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬
‫ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎﻻ در ﮐﻨﺘﺮل ﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ )ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی‬
‫ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ‪ ،‬ﺑﺮﻗﯽ و ﭘﻨﯿﻮﻣﺎﺗﯿﮏ( ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺰاﯾﺎ و ﻣﻌﺎﯾﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ (3-1‬ﺧﻮاص ﻣﺜﺒﺖ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ روﻏﻨﯽ‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ و اﻧﺘﻘﺎل ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻗﻮی ﺗﻮﺳﻂ ﻗﻄﻌﺎت ﮐﻮﭼﮏ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ‪ ،‬ﮐﻪ دارای وزن ﮐﻤﺘﺮی ﺑﻮده و ﻧﺴﺒﺖ وزﻧﯽ‬ ‫•‬

‫آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎی اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ ‪ 1‬ﺑﻪ ‪ 10‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﻧﺼﺐ ﺳﺎده ﻗﻄﻌﺎت ﺑﻌﻠﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﻮدن آﻧﻬﺎ‪.‬‬ ‫•‬

‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺳﺎده ﺣﺮﮐﺖ دوراﻧﯽ ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻄﯽ )رﻓﺖ و ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ(‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻨﻈﯿﻢ و ﮐﻨﺘﺮل ﻗﻄﻌﺎت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ‪.‬‬ ‫•‬

‫اﺳﺘﺎرت ﺣﺮﮐﺖ ﻗﻄﻌﺎت ﮐﺎر ﮐﻨﻨﺪه ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ‪ ،‬در ﻣﻮﻗﻌﯿﮑﻪ زﯾﺮ ﺑﺎر ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫•‬

‫اﻣﮑﺎن ﺳﺮﯾﻊ ﻣﻌﮑﻮس ﮐﺮدن ﺟﻬﺖ ﺣﺮﮐﺖ‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻏﯿﺮ ﭘﻠﻪ ﺋﯽ ﻧﯿﺮو‪ ،‬ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﮔﺸﺘﺎور و ﺳﺮﻋﺖ ﻗﻄﻌﺎت ﮐﺎر ﮐﻨﻨﺪه‪.‬‬ ‫•‬

‫ازدﯾﺎد ﻋﻤﺮ ﮐﺎری ﻗﻄﻌﺎت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ در اﺛﺮ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ روﻏﻦ در اﯾﻦ ﻗﻄﻌﺎت‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﺳﺎده دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎ و ﺗﺎﺳﯿﺴﺎت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺎﻧﻮﻣﺘﺮ‪.‬‬ ‫•‬

‫اﻣﮑﺎن اﺗﻮﻣﺎﺗﯿﮏ ﮐﺮدن ﺣﺮﮐﺎت‪.‬‬ ‫•‬

‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﯾﻦ ﺧﻮاص ﻣﺜﺒﺖ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮاص ﻣﻨﻔﯽ ﻧﯿﺰ در ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺮاﺣﺎن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ آﺷﻨﺎ‬
‫ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ (3-2‬ﺧﻮاص ﻣﻨﻔﯽ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ روﻏﻨﯽ‬
‫ﺧﻄﺮ در ﻣﻮﻗﻊ ﮐﺎر ﺑﺎ ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻗﻮی‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﮑﻢ و ﺟﻔﺖ ﺷﺪن ﻣﻬﺮه ﻣﺎﺳﻮره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ و دﻫﺎﻧﮥ ﺗﻐﺬﯾﻪ و‬ ‫•‬

‫ﻣﺴﯿﺮ ﮐﺎر ﻗﻄﻌﺎت ﮐﺎر ﮐﻨﻨﺪه ﺗﻮﺟﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﻧﻤﻮد‪.‬‬

‫وﺟﻮد اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در اﺛﺮ اﺻﻄﮑﺎک ﻣﺎﯾﻌﺎت در ﻟﻮﻟﻪ و ﻗﻄﻌﺎت‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﺳﻨﮑﺮون ﮐﺮدن ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺮﮐﺎت ﺑﻄﻮر ﺧﯿﻠﯽ دﻗﯿﻖ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی )ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺟﺰﺋﯽ‬ ‫•‬

‫روﻏﻦ( در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻ روﻏﻦ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸﺖ آن‪.‬‬

‫ﮔﺮاﻧﯽ ﻗﻄﻌﺎت در اﺛﺮ ﺑﺎﻻ ﺑﻮدن ﻣﺨﺎرج ﺗﻮﻟﯿﺪ‪.‬‬ ‫•‬

‫‪4‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ دوم‬
‫اﺻﻮل اوﻟﯿﻪ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫‪ (1‬ﻣﻔﻬﻮم ﻓﺸﺎر‬
‫ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت »ﻧﯿﺮوی وارد ﺑﺮ واﺣﺪ ﺳﻄﺢ « ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﯽ ﺗﻮان راﺑﻄﻪ آن را ﺑﻪ ﺻﻮرت‬
‫زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺖ ‪.‬‬
‫‪F‬‬
‫=‪P‬‬
‫‪A‬‬
‫‪ F‬ﻧﯿﺮوی وارد ﺑﺮ ﺳﻄﺢ )‪(N‬‬
‫‪ A‬اﻧﺪازه ﺳﻄﺢ )‪(m2‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (2-1‬ﻧﯿﺮوی ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﺸﺎر‬

‫‪5‬‬
 ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از واﺣﺪﻫﺎی ﺑﯿﺎن ﺷﺪه ‪ ،‬واﺣﺪ ﻓﺸﺎر در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻋﺒﺎرت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد از ﭘﺎﺳﮑﺎل‪.‬‬
‫‪N‬‬
‫= ‪Pa‬‬
‫‪m2‬‬
‫ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻔﻬﻮم ﻓﺸﺎر ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺜﺎل ﺷﮑﻞ ‪ 2-2‬ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﮑﻌﺐ ﻣﺴﺘﻄﯿﻞ ﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻪ در‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ 2-2‬ﺑﺎ ﺳﯿﺎل ﭘﺮ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ ،‬ﻧﯿﺮوی وزن ﺳﯿﺎل )‪ (F‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻒ ﻃﺮف وارد ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ ،‬در ﻫﺮ دو ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻓﺸﺎر اﻋﻤﺎل ﺷﺪه ﺑﻪ ﮐﻒ ‪ ،‬در ﻇﺮف ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻇﺮف ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻮن ﺳﻄﺢ‬
‫ﻣﻘﻄﻊ ‪ A2‬از ‪ A1‬ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(2-2‬‬

‫‪ (1-2‬واﺣﺪﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻓﺸﺎر‬

‫از آﻧﺠﺎﯾﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳﮑﺎل واﺣﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻮﭼﮑﯽ اﺳﺖ ‪ ،‬در ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺪﻟﯿﻞ اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻ ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻ از‬
‫واﺣﺪﻫﺎی دﯾﮕﺮی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮل ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪:‬‬
‫‪bar = 105 Pa‬‬
‫‪Kgf cm 2 ≈ 1bar‬‬
‫‪bar‬‬
‫= ‪Psi‬‬
‫‪14.9‬‬
‫ﻣﺜﺎل ‪ :‬در ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﭘﯿﺴﺘﻮن ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﺟﻮد ‪ 100 bar‬اﺳﺖ اﮔﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﻮﺛﺮ ﭘﯿﺴﺘﻮن ‪ 7.85 cm2‬ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬
‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻧﯿﺮوﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﻠﻨﺪر اﻋﻤﺎل ﮐﺮد ﭼﻘﺪر اﺳﺖ ؟‬
‫داده ﻫﺎ ‪:‬‬
‫‪N‬‬
‫‪P = 100bar = 100 × 105‬‬ ‫‪m2‬‬

‫‪A = 7.85cm 2 = 7.85 × 10 −4 m 2‬‬

‫ﺣﻞ ‪:‬‬

‫‪6‬‬
 ‫‪F‬‬
‫=‪P‬‬ ‫→‬ ‫‪F = P×A‬‬
‫‪A‬‬
‫‪F = (100 ×10 5 ) N / m × (7.85 × 10 −4 ) m = 7850 N‬‬
‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬

‫ﻣﺜﺎل ‪ :‬ﯾﮏ ﺑﺎﻻﺑﺮ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎری ﺑﻪ وزن ‪ 15 KN‬را ﺑﻠﻨﺪ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ ‪ 75 bar‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻻزم‬
‫اﺳﺖ ﺳﻄﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﺎﻻﺑﺮ ﭼﻘﺪر ﺑﺎﺷﺪ؟‬
‫داده ﻫﺎ‬
‫‪F = 15KN = 15000 N‬‬
‫‪P = 75bar = 75 ×10 5 N / m 2‬‬
‫ﺣﻞ ‪:‬‬
‫‪F‬‬ ‫‪F‬‬
‫=‪P‬‬ ‫→‬ ‫=‪A‬‬
‫‪A‬‬ ‫‪P‬‬
‫‪15000 N‬‬
‫=‪A‬‬
‫‪75 ×10 5 N / m 2‬‬
‫‪A = 20cm 2‬‬
‫‪ (2‬ﻗﺎﻧﻮن ﭘﺎﺳﮑﺎل‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﭘﺎﺳﮑﺎل ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ ،2-3‬ﻓﺸﺎری ﺑﻪ ﯾﮏ ﻗﺴﻤﺖ از ﺳﯿﺎﻟﯽ ﮐﻪ داﺧﻞ ﯾﮏ ﻇﺮف‬
‫ﺑﺴﺘﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ وارد ﺷﻮد ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﻧﻘﺎط ﺳﯿﺎل )و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﻧﻘﺎط ﻇﺮف( ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮑﺴﺎن وارد ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬در ﺷﮑﻞ ‪ 2-3‬ﻧﯿﺮوی ‪ F1‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن ‪ A1‬اﻋﻤﺎل ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ‪ 100 bar‬را در داﺧﻞ ﻓﻀﺎی ﺑﺴﺘﻪ‬
‫اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻓﺸﺎر اﻋﻤﺎل ﺷﺪه ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎی دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ‪ 100 bar‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(2-3‬‬

‫در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻧﺎﭼﯿﺰ ﺑﻮدن اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در ﻃﻮل ﻣﺴﯿﺮ روﻏﻦ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری ﺳﯿﺴﺘﻢ‬

‫‪7‬‬
‫)ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﺎﻻﺳﺖ ( ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن ﭘﺎﺳﮑﺎل ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮐﺎرﺑﺮد اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن در اﻧﺘﻘﺎل ﻗﺪرت ‪،‬‬
‫ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺷﮑﻞ ‪ 2-4‬ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ ،‬ﯾﮏ ﺑﺎﻻﺑﺮ ﺳﺎده ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬ﻧﯿﺮوﯾﯽ ﮐﻪ اوﭘﺮاﺗﻮر ﺑﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ اﻋﻤﺎل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬
‫)‪ (F1‬ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﻓﺸﺎر در روﻏﻦ ﻣﻮﺟﻮد در ﻓﻀﺎی زﯾﺮ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺪﻟﯿﻞ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﻓﻀﺎ ﯾﮏ ﻇﺮف ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‬
‫‪ ،‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻗﺎﻧﻮن ﭘﺎﺳﮑﺎل ‪ ،‬ﻓﺸﺎر اﻋﻤﺎل ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ‪ ،‬ﺑﺼﻮرت ﯾﮑﺴﺎن و ﺑﺪون ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﺰرگ‬
‫)ﺳﻤﺖ راﺳﺖ( ﻧﯿﺰ اﻋﻤﺎل ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﻮﺷﺖ ‪:‬‬
‫‪F1‬‬ ‫‪F2‬‬
‫= ‪P1‬‬ ‫= ‪P2‬‬
‫‪A1‬‬ ‫‪A2‬‬
‫‪P1 = P2‬‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‬

‫‪F1‬‬ ‫‪F‬‬ ‫‪F1‬‬ ‫‪F‬‬

‫‪= 2‬‬ ‫→‬ ‫‪= 2‬‬
‫‪A1 A 2‬‬ ‫‪A1 A 2‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(2-4‬‬

‫ﯾﮏ راﺑﻄﮥ رﯾﺎﺿﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﯿﻦ ﻣﻘﺪار ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎی دوﻃﺮف ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺪﺳﺖ آورد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪،2-5‬‬
‫ﻣﻘﺪار ﺣﺠﻢ روﻏﻦ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺷﺪه در دو ﻃﺮف ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ و ﺑﺮای ﻫﺮ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﯽ ﺗﻮان آﻧﺮا از ﺣﺎﺻﻠﻀﺮب ﺳﻄﺢ‬
‫ﭘﯿﺴﺘﻮن در ﻣﻘﺪار ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ آن ﺑﺪﺳﺖ آورد‪:‬‬
‫‪V1 = S1A1‬‬
‫‪V2 = S2 A 2‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺮاﺑﺮی ﺣﺠﻢ روﻏﻦ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺷﺪه در دو ﻃﺮف؛‬
‫‪S1A1 = S2 A 2‬‬
‫‪S1 A 2‬‬
‫=‬
‫‪S 2 A1‬‬

‫‪8‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪(2-5‬‬

‫‪9‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬
‫اﺟﺰاء ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ‪ ،‬ﻣﺎژوﻟﻬﺎ و ﺗﺠﻬﯿﺰاﺗﯽ ﮐﻪ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺼﻮرت ﮐﻠﯽ ﻣﻌﺮﻓﯽ‬
‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ (1‬واﺣﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺪرت‬

‫واﺣﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺪرت‪ ،‬ﺗﻮان ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز را ﺑﺎ ﺗﺒﺪﯾﻞ اﻧﺮژی ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ )ﮐﻪ از ﻣﻮﺗﻮر ﻣﺤﺮک درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ‬
‫ﮐﻨﺪ ( ﺑﻪ اﻧﺮژی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ در واﺣﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺪرت‪ ،‬ﭘﻤﭗ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ اﺳﺖ ﮐﻪ روﻏﻦ‬
‫را از داﺧﻞ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮐﺸﯿﺪه ﺑﻪ ﺧﻄﻮط ﻟﻮﻟﻪ و ﺗﺠﻬﯿﺰات ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺘﯽ در ﻣﺴﯿﺮ‬
‫روﻏﻦ اﯾﺠﺎد ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﻓﺸﺎر اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬در واﻗﻊ ﻓﺸﺎر در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ زﻣﺎﻧﯽ اﯾﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬
‫ﻣﺴﯿﺮ روﻏﻦ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﯾﮏ ﻣﺎﻧﻊ )ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻧﯿﺮوی ﻣﻘﺎوم ﺑﺎر اﺳﺖ(‪ ،‬ﻣﺴﺪود ﺷﻮد‪.‬‬
‫واﺣﺪ ﻓﯿﻠﺘﺮاﺳﯿﻮن روﻏﻦ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه واﺣﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺪرت ﻗﺮار دارد و ﻧﺎﺧﺎﻟﺼﯽ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در روﻏﻦ را از‬
‫آن ﺟﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺨﺰن از ﺑﺨﺸﻬﺎی دﯾﮕﺮ واﺣﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺪرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻧﺼﺐ ﺑﻘﯿﻪ ﺗﺠﻬﯿﺰات ﺑﺮ روی آن ‪ ،‬ﺑﺮای ذﺧﯿﺮه‬
‫روﻏﻦ و ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﺗﻼﻃﻢ ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪10‬‬
‫در ﺑﻌﻀﯽ از ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎ ﮐﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﺎری ﺣﺎدی دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ از ﮔﺮم ﮐﻦ ﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﻨﮏ ﮐﻦ ﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﺮای‬
‫ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻦ دﻣﺎی روﻏﻦ در ﺣﺪ ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪.‬‬

‫‪ (2‬ﺳﯿﺎل ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬
‫ﺳﯿﺎل ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﻌﻨﻮان ﺳﯿﺎل ﻋﺎﻣﻞ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ وﻇﯿﻔﻪ اﻧﺘﻘﺎل اﻧﺮژی از واﺣﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺪرت ﺑﻪ‬
‫واﺣﺪ ﻋﻤﻠﮕﺮ )ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﯾﺎ ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮرﻫﺎ( را دارد‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﺎری ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﺳﯿﺎﻟﻬﺎی‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ را ﻣﯽ ﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬دﺳﺘﻪ ﺑﺰرﮔﯽ از ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﭘﺎﯾﻪ ﻣﻌﺪﻧﯽ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺼﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ای‬
‫در ﺻﻨﻌﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪(3‬ﺷﯿﺮﻫﺎ‬
‫در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﭼﻬﺎر ﮔﺮوه اﺻﻠﯽ از ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ (3-1‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ‬
‫اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺟﻬﺖ ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺟﻬﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﺳﺘﯽ‪ ،‬ﺑﺮﻗﯽ‪ ،‬ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﭘﻨﻮﻣﺎﺗﯿﮑﯽ و ﯾﺎ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(3-1‬‬

‫‪ (3-2‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻓﺸﺎری‬
‫اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺑﺮ روی ﻓﺸﺎر ﮐﻞ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ و ﯾﺎ ﺑﺨﺸﯽ از آن ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﯽ ﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﮐﻠﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد اﯾﻦ‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ روی ﯾﮏ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﮐﻪ در داﺧﻞ ﺷﯿﺮ ﻗﺮار دارد ﺑﺎﻋﺚ وارد ﮐﺮدن ﻧﯿﺮو ﺷﺪه‬
‫و ﺗﻐﯿﯿﺮ وﺿﻌﯿﺖ اﯾﺠﺎد ﺷﺪه در ﺷﯿﺮ‪ ،‬روی ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬

‫‪11‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪(3-2‬‬

‫‪ (3-3‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن‬

‫اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺑﺎ ﮐﻨﺘﺮل دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ‪ ،‬اﻣﮑﺎن ﮐﻨﺘﺮل ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﺳﯿﺴﺘﻢ )ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎ( را ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(3-3‬‬

‫‪ (3-4‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬
‫اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ؛ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ و ﺷﯿﺮﻫﺎی ﭘﯿﻠﻮت دار ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﺟﺮﯾﺎن‬
‫روﻏﻦ در ﺟﻬﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ را ﺑﻪ ﺷﺮط وﺟﻮد ﯾﮏ ﺳﯿﮕﻨﺎل ﻓﺮﻣﺎن ﻣﺜﺒﺖ‪ ،‬ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(3-4‬‬

‫‪ (4‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ )ﻋﻤﻠﮕﺮدﻫﺎی ﺧﻄﯽ(‬

‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﺑﻪ دو ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ و دو ﻃﺮﻓﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎ اﻧﺮژی‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ رﻓﺖ و ﺑﺮﮔﺸﺖ ﺧﻄﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪12‬‬
 ‫‪ (4-1‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬
‫در ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ ﻓﻘﻂ از ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺳﻤﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻗﺮار دارد‪ ،‬وارد و ﯾﺎ‬
‫ﺧﺎرج ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﻓﺸﺎر روﻏﻦ‪ ،‬ﺣﺮﮐﺖ ﻓﻘﻂ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ اﻣﮑﺎن ﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﺣﺮﮐﺖ ﻣﻌﮑﻮس و‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺘﻦ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻗﺒﻠﯽ اﺣﺘﯿﺎج ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﯿﺮوی ﺧﺎرﺟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻓﺸﺎر ﻓﻨﺮ ﯾﺎ ﻧﯿﺮوی وزن اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ (4-2‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ‬
‫در ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ‪ ،‬دو دﻫﺎﻧﻪ ورود و ﺧﺮوج روﻏﻦ در دو ﺳﻤﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻗﺮار دارﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ‬
‫اﻋﻤﺎل ﻓﺸﺎر ورودی ﺑﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان در ﻫﺮ دو ﺟﻬﺖ از اﯾﻦ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﮐﺎر درﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (3-5‬ﺳﯿﻠﻨﺪر دو ﻃﺮﻓﻪ‬

‫‪ (5‬ﻫﯿﺪرو ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎ )ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎی دوراﻧﯽ (‬

‫در ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮرﻫﺎ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺧﻄﯽ اﻧﺮژی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ اﻧﺮژی ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد اﻣﺎ در‬
‫اﯾﻦ ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺟﺎی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪن ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ رﻓﺖ و ﺑﺮﮔﺸﺖ ﺧﻄﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺮﮐﺖ دوراﻧﯽ‬
‫ﺷﺪه و ﺧﺮوﺟﯽ ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﺷﻔﺖ دوار ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ ( 3-6‬ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮر دﻧﺪه ای‬

‫‪13‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‬
‫روﺷﻬﺎی ﻧﻤﺎﯾﺶ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ و ﺟﺰﺋﯿﺎت آن روﺷﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ آﻧﻬﺎ‬
‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻣﺪار‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺣﺮﮐﺖ ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺮﮐﺎت و ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻣﺎﻧﯽ آﻧﻬﺎ و ﻧﯿﺰ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓﻨﯽ‬
‫اﺟﺰاء ﺳﯿﺴﺘﻢ را ﻧﻤﺎﯾﺶ داد‪.‬‬
‫ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ روﺷﻬﺎی ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪:‬‬
‫‪1‬‬
‫ﻧﻘﺸﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﺣﺮﮐﺖ‬ ‫•‬

‫ﻧﻔﺸﻪ ﻣﺪار‬ ‫•‬

‫‪2‬‬
‫دﯾﺎﮔﺮام ﻋﻤﻠﮑﺮد‬ ‫•‬
‫‪3‬‬
‫ﻧﻤﻮدار ﻋﻤﻠﮑﺮد‬ ‫•‬

‫‪(1‬ﻧﻘﺸﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﺣﺮﮐﺖ‬

‫ﻧﻘﺸﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﺣﺮﮐﺘﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﯾﮏ ﻧﻘﺸﻪ ﯾﺎ ﯾﮏ ﻣﺪار ﺷﻤﺎﺗﯿﮏ اﺳﺖ ﮐﻪ وﺿﻌﯿﺖ دﺳﺘﮕﺎه و ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی ﺣﺮﮐﺘﯽ‬

‫‪1 - Positional sketch‬‬

‫‪2 - Function diagram‬‬
‫‪3 - Function chart‬‬

‫‪14‬‬
‫آﻧﺮا ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﺳﺎده ﺷﺪه ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬در ﺷﮑﻞ ‪ ،4-1‬ﻃﺮح ﺣﺮﮐﺘﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺳﯿﻠﻨﺪر‪ Z1‬در ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن ﺧﻮد ﻫﻮدﯾﮏ ﮐﻮره را ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (4-1‬ﻧﻘﺸﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﺣﺮﮐﺖ‬

‫‪(2‬ﻧﻘﺸﻪ ﻣﺪار‬
‫ﻧﻘﺸﻪ ﻣﺪار ‪ ،‬ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ و ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﻗﻄﻌﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ آن اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻗﻄﻌﺎت‬
‫ﻗﺴﻤﺖ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻗﺪرت ﺷﺎﻣﻞ ﻓﯿﻠﺘﺮ )‪ ، (OZ1‬ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن )‪ (OZ2‬ﭘﻤﭗ)‪ (OP1‬و ﻣﻮﺗﻮر اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ )‪ (OM1‬در‬
‫ﻗﺴﻤﺖ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻣﺪار ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻫﻮد ﮐﻮره ﺗﺮﺳﯿﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺴﻤﺖ ﮐﻨﺘﺮل ﺷﺎﻣﻞ ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ )‪ ، (1V1‬ﺷﯿﺮ‬
‫ﺟﻬﺖ دﻫﻨﺪه )‪ (1V3‬و ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن )‪ (1V2‬و ﻗﺴﻤﺖ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪه ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ )‪ (1A1‬ﻣﯽ‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫‪15‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪(4-2‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(4-3‬‬

‫‪16‬‬
 ‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓﻨﯽ ﻗﻄﻌﺎت‬
‫در ﻧﻘﺸﻪ ﻣﺪاری ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓﻨﯽ ﻗﻄﻌﺎت را ﻧﯿﺰ روی ﻣﺪار اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮد )ﺷﮑﻞ ‪ .(4-3‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪،‬‬
‫ﻧﻘﺸﻪ ﻣﺪار ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺟﺪول اﻃﻼﻋﺎت ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﻮﺳﺖ اراﺋﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪ ،‬ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺷﻮد )ﺟﺪول ‪.(4-1‬‬
‫ﺟﺪول ‪(4-1‬‬

‫‪ (3‬دﯾﺎﮔﺮام ﻋﻤﻠﮑﺮد‬
‫دﯾﺎﮔﺮام ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺗﻐﯿﯿﺮات وﺿﻌﯿﺖ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻗﻄﻌﺎت اﺻﻠﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺑﺎزه ﻫﺎی‬
‫زﻣﺎﻧﯽ و ﯾﺎ ﻣﺮاﺣﻞ اﺟﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﮑﻞ ﮐﺎری دﺳﺘﮕﺎه ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻓﻬﻢ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪ ،4-4‬ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ‬
‫دﺳﺘﮕﺎه ﺑﺎﻻﺑﺮ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺟﻬﺖ دﻫﻨﺪه ﺑﺮﻗﯽ ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬

‫‪17‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (4-4‬دﯾﺎﮔﺮام ﻋﻤﻠﮑﺮد‬

‫‪ (4‬ﻧﻤﻮدار ﻋﻤﻠﮑﺮد‬
‫ﻧﻤﻮدار ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ ﻓﻠﻮﭼﺎرت اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﻨﺘﺮل ﺑﻪ دﻗﺖ ﺑﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﻘﻂ زﻣﺎﻧﯽ اﺟﺮا ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻗﺒﻞ ﮐﺎﻣﻼ ﺧﺎﺗﻤﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺷﺮاﯾﻂ ﻻزم ﺑﺮای اﺟﺮای ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻌﺪی ﻧﯿﺰ‬
‫اﯾﺠﺎد ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (4-5‬ﻧﻤﻮدار ﻋﻤﻠﮑﺮد‬

‫‪18‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬
‫‪1‬‬
‫ﺳﯿﺎل ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫اﺻﻮﻻ ﻫﺮ ﻣﺎﯾﻌﯽ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﻓﺸﺎر و ﻗﺪرت ﺑﮑﺎر ﺑﺮد اﻣﺎ در ﻋﻤﻞ ﺳﯿﺎل ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺎﯾﺪ دارای‬
‫ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آﻧﺮا ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺳﺎزد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﯿﺎل‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺧﻮردﮔﯽ ‪ ،‬اﻧﺠﻤﺎد ‪ ،‬ﻧﻘﻄﻪ ﺟﻮش و ﻟﺰﺟﺖ ﭘﺎﯾﯿﻦ را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽ ﺷﻮد‬
‫ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ (1‬اﻧﻮاع ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺎ ﭘﺎﯾﻪ ﻣﻌﺪﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم روﻏﻦ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ ،‬اﻏﻠﺐ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز‬
‫ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ را ﺑﺮآورده ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ و ﺑﺼﻮرت وﺳﯿﻌﯽ در اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎﯾﯽ‬
‫ﮐﻪ ﺧﻄﺮ آﺗﺶ ﺳﻮزی در آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻻﺳﺖ ‪ ،‬ﺳﯿﺎﻻﺗﯽ ﺑﺎ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺷﺘﻌﺎل ﭘﺎﯾﯿﻦ )ﻧﺴﻮز( ﻻزم اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎﯾﯽ از اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎ‬
‫ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‬
‫دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎی ﻣﻌﺎدن زﻏﺎل ﺳﻨﮓ‬ ‫•‬

‫دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎی ﺗﺰرﯾﻖ ﻣﺬاب )داﯾﮑﺴﺖ (‬ ‫•‬

‫‪1 - Hydraulic fluid‬‬

‫‪19‬‬
 ‫ﭘﺮﺳﻬﺎی ﻓﻮرج‬ ‫•‬

‫واﺣﺪﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻮرﺑﯿﻨﻬﺎی ﺑﺮق‬ ‫•‬

‫دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎی ﺻﻨﺎﯾﻊ ذوب آﻫﻦ و ﻧﻮرد‬ ‫•‬

‫در ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎ ‪ ،‬ﺗﻤﺎس روﻏﻦ ﺑﺎ ﻓﻠﺰات ﺑﺴﯿﺎر داغ ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻋﺚ آﺗﺶ ﮔﺮﻓﺘﻦ روﻏﻨﻬﺎی‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﻌﺪﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻄﯽ از ﻣﺨﻠﻮﻃﻬﺎی آب و روﻏﻦ و روﻏﻨﻬﺎی ﺳﻨﺘﺰی ﮐﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮی در‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل دارﻧﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﯾﮏ از دو ﻧﻮع ﺳﯿﺎﻻت ﺑﯿﺎن ﺷﺪه ﯾﻌﻨﯽ روﻏﻨﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﻌﺪﻧﯽ و ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻧﺴﻮز )ﻣﺨﻠﻮط‬
‫ﻫﺎی آب و روﻏﻦ ﻫﺎی ﺳﻨﺘﺰی( دارای ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺘﻨﻮع و ﺑﺎ ﺧﻮاص ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﯾﻦ ﺧﻮاص ﺑﺎ اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮدن‬
‫ﺟﺰﺋﯽ ﻣﻮاد اﺿﺎﻓﯽ ﺑﻪ روﻏﻦ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ (1-1‬روﻏﻦ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ‪ DIN 51524‬و ‪ DIN 51525‬روﻏﻨﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوه زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫روﻏﻦ ‪HL‬‬ ‫•‬

‫روﻏﻦ ‪HLP‬‬ ‫•‬

‫روﻏﻦ ‪HV‬‬ ‫•‬

‫ﻧﺎﻣﮕﺬاری روﻏﻦ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﺎﻻ ﺑﻌﻼوه ﯾﮏ ﮐﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻟﺰﺟﺖ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻟﺰﺟﺖ روﻏﻦ‬
‫اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺟﺪول ‪ (5-1‬وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی روﻏﻨﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫ﻣﺤﺪوده ﮐﺎرﺑﺮد‬ ‫وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی اﺻﻠﯽ‬ ‫ﻋﻨﻮان‬

‫ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﺑﺎ دﻣﺎی ﮐﺎری ﺑﺎﻻ‬ ‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻮردﮔﯽ‬ ‫‪HL‬‬
‫ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﺑﺎ اﻣﮑﺎن ﺧﻮردﮔﯽ زﯾﺎد در اﺛﺮ ﺗﻤﺎس ﺑﺎ آب‬ ‫ﭘﺎﯾﺪاری و ﻋﻤﺮ ﺑﺎﻻ‬
‫ﻣﺸﺎﺑﻪ ﮔﺮوه ‪ HL‬ﺑﻌﻼوه ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺶ و اﺻﻄﮑﺎک زﯾﺎد و ﻣﺘﻐﯿﺮ‬ ‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ درﻣﻘﺎﺑﻞ ﺳﺎﯾﺶ‬ ‫‪HLP‬‬

‫ﻣﺎﻧﻨﺪ روﻏﻦ ‪HLP‬‬ ‫ﺑﻬﺒﻮد ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻟﺰﺟﺖ ﺑﺎ دﻣﺎ‬ ‫‪HV‬‬
‫ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در ﻣﺤﯿﻄﻬﺎی ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮات دﻣﺎﯾﯽ زﯾﺎد و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎﯾﯽ ﺑﺎ‬
‫دﻣﺎی ﮐﺎری ﭘﺎﯾﯿﻦ‬

‫‪ (1-2‬روﻏﻨﻬﺎی ﻧﺴﻮز‬
‫اﯾﻦ روﻏﻨﻬﺎ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ دو ﮔﺮوه ﻣﺨﻠﻮط آب و روﻏﻦ )ﻣﺨﻠﻮﻃﻬﺎی آﺑﯽ( و روﻏﻨﻬﺎی ﺳﻨﺘﺰی‬
‫)ﺑﺪون آب( ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺟﺪول ‪ (5-2‬وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫‪20‬‬
 ‫درﺻﺪ آب‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ‬ ‫ﻋﻨﻮان‬
‫‪80-98‬‬ ‫اﻣﻮﻟﺴﯿﻮن آب و روﻏﻦ‬ ‫‪HFA‬‬
‫‪40‬‬ ‫اﻣﻮﻟﺴﯿﻮن روﻏﻦ و آب‬ ‫‪HFB‬‬
‫‪35-55‬‬ ‫ﻣﺤﻠﻮﻟﻬﺎی آﺑﯽ )ﻣﺎﻧﻨﺪ آب و ﮔﻼﯾﮑﻮل (‬ ‫‪HFC‬‬
‫‪0.0-0.1‬‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﻏﯿﺮ آﺑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﺴﻔﺎت اﺗﺮ‬ ‫‪HFD‬‬

‫‪ (2‬ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﺎﯾﻊ ﻓﺸﺮده‬

‫‪ (2-1‬ﺟﺮم ﺣﺠﻤﯽ‬
‫ﺟﺮم ﺣﺠﻤﯽ دارای واﺣﺪ ‪ Kg/m3‬ﺑﻮده ‪ ،‬و ﻣﻘﺪار آن ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺳﺎده ﺣﺪودا ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ‪0.9‬‬
‫‪ . Kg/litre‬ﺟﺮم ﺣﺠﻤﯽ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺣﺮارت و ﻓﺸﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ ازدﯾﺎد دﻣﺎ ﺣﺠﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﺪه و ﺟﺮم ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻢ ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد و در اﺛﺮ ازدﯾﺎد ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺣﺠﻢ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺟﺮم ﺣﺠﻤﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫‪ (2-2‬ﮔﺮﻣﺎی وﯾﮋه‬
‫ﮔﺮﻣﺎی وﯾﮋه ﻣﻘﺪار ﮔﺮﻣﺎی ﻻزم ﺑﺮای اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺴﻤﯽ ﺑﻪ وزن ﯾﮏ ﮐﯿﻠﻮﮔﺮم‪ ،‬ﯾﮏ درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯿﮕﺮاد ﮔﺮم ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﮔﺮﻣﺎی وﯾﮋه روﻏﻦ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﯿﻦ ‪ 0/45‬ﺗﺎ ‪ 0/5‬ﮐﯿﻠﻮ ﮐﺎﻟﺮی ‪ /‬ﮐﯿﻠﻮﮔﺮم ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ (2-3‬ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻫﺪاﯾﺖ ﮔﺮﻣﺎ‬
‫ﻣﻌﯿﺎری اﺳﺖ ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﺣﺮارت ﺑﯿﻦ روﻏﻦ و ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﮐﻮﻟﺮ و اﺑﺰار ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ و‪ ...‬ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻫﺪاﯾﺖ ﮔﺮﻣﺎ‬
‫روﻏﻦ ﺑﻪ آب ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﯾﮏ ﭘﻨﺠﻢ ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﺒﺎدل ﺣﺮارﺗﯽ در روﻏﻦ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﻄﯽ ﺗﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ‬
‫دﻟﯿﻞ‪ ،‬درﺟﻪ ﺣﺮارت ﮐﺎر ﻧﺒﺎﯾﺴﺘﯽ از ‪ 60‬درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯿﮕﺮاد ﺗﺠﺎوز ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﮐﺎر ﮔﺎﻫﯽ ﮐﻢ‬
‫ﺑﻮده و ﻣﺨﺰن ﺣﺘﯽ اﻻﻣﮑﺎن ﺑﺰرگ اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﻣﺎی ﮐﺎری ﺑﺎﻻﯾﯽ دارﻧﺪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از‬
‫ﯾﮏ ﮐﻮﻟﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ (2-4‬اﮐﺴﯿﺪ ﺷﺪن‬
‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻫﻮا ﺑﺎ ﻣﻮاد ﺗﺸﮑﯿﻞ دﻫﻨﺪۀ روﻏﻦ )ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮرﻫﺎی اﺷﺒﺎع ﻧﺸﺪه( را اﮐﺴﯿﺪ ﺷﺪن ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬ﻋﻤﻞ اﮐﺴﯿﺪ‬
‫ﺷﺪن در اﺛﺮ ﺣﺮارت‪ ،‬ﺗﻤﺎس ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺎ اﮐﺴﯿﮋن ﻫﻮا و ﻧﺎﺧﺎﻟﺼﯽ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در روﻏﻦ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﻮاد ﺳﺎﯾﯿﺪه ﺷﺪه ‪ ،‬رﻧﮓ‬
‫و زﻧﮓ ﻓﻠﺰات ﺑﻬﺘﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪.‬‬
‫‪ (2-5‬ﭘﻠﯽ ﻣﺮﯾﺰه ﺷﺪن‬
‫ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ اﺳﺖ ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﺛﺮ آن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﻬﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﻬﺎی ﺑﺰرﮔﺘﺮی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ‬
‫ﺻﻤﻎ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ و اﯾﺠﺎد ﻟﺠﻦ ﭼﺴﺒﻨﺎﮐﯽ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮﻓﺘﮕﯽ در ﺷﯿﺮﻫﺎ و ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻫﺎ ﻣﯽ ﮔﺮدد )ﻟﺠﻦ‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ(‪.‬‬
‫‪ (2-6‬ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل‬
‫ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل درﺟﻪ ﺣﺮارﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن روﻏﻦ ﺑﺨﺎر ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺨﺎر روﻏﻦ و ﻫﻮا در اﺛﺮ ﺳﻮزش‪ ،‬ﻣﺸﺘﻌﻞ ﻣﯽ‬

‫‪21‬‬
 ‫ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ (2-7‬ﻧﻘﻄﻪ ﺳﻮﺧﺖ‬
‫ﻧﻘﻄﻪ ﺳﻮﺧﺖ درﺟﻪ ﺣﺮارﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺳﻄﺢ روﻏﻦ ﺑﺘﻨﻬﺎﯾﯽ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺳﻮﺧﺘﻦ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﻧﻘﻄﻪ ﺳﻮﺧﺖ‬
‫در روﻏﻦ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺣﺪود ‪ 40‬درﺟﻪ ﺑﯿﺶ از ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ (2-8‬ﻧﻘﻄﻪ رﯾﺰش‬
‫ﻧﻘﻄﻪ رﯾﺰش درﺟﻪ ﺣﺮارﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ روﻏﻦ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻧﯿﺮوی ﺛﻘﻞ ﺧﻮد دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﺑﺪ )ﺳﯿﺎﻟﯿﺖ‬
‫ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽ دﻫﺪ(‪ .‬ﻧﻘﻄﻪ رﯾﺰش در روﻏﻦ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﻣﺎﺑﯿﻦ ‪ -10‬ﺗﺎ ‪ -15‬درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯿﮕﺮاد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪1‬‬
‫‪ (2-9‬ﻟﺰﺟﺖ‬
‫ﻟﺰﺟﺖ ﺳﯿﺎل ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﻘﺎوﻣﺖ آن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺟﺎری ﺷﺪن‪ .‬واﺣﺪﻫﺎﯾﯿﮑﻪ ﺑﺮای ﻟﺰﺟﺖ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪:‬‬
‫‪ (1‬ﻟﺰﺟﺖ دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ‪ µ‬ﮐﻪ واﺣﺪ آن ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‬
‫‪Ns / m 2‬‬
‫واﺣﺪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﻟﺰﺟﺖ دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ ﭘﻮاز و ﺳﺎﻧﺘﯽ ﭘﻮاز ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪1P(Poise) = 100CP = 0.1Ns / m 2‬‬
‫‪ (2‬ﻟﺰﺟﺖ ﺳﯿﻨﻤﺎﺗﯿﮏ ‪ ν‬ﮐﻪ واﺣﺪ آن ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‬
‫‪m2 / s‬‬
‫و واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮﻟﺘﺮ اﺳﺘﻮک و ﺳﺎﻧﺘﯽ اﺳﺘﻮک ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪1St = 100CSt = 100mm 2 / s‬‬
‫ﻫﺮ دو ﻟﺰﺟﺖ ﺑﺴﺘﮕﯽ زﯾﺎدی ﺑﻪ ﺣﺮارت و ﻓﺸﺎر دارﻧﺪ‪.‬‬
‫درﺟﻪ ﺑﻨﺪی روﻏﻨﻬﺎ در اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ‪ ISO‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ‪ DIN 51524‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺟﺪول‪ (5-3‬درﺟﻪ ﺑﻨﺪی روﻏﻨﻬﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻟﺰﺟﺖ‬

‫ﻟﺰﺟﺖ ﺳﯿﻨﻤﺎﺗﯿﮏ در ‪ 40°C‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ )‪(mm2/s‬‬ ‫درﺟﻪ ﻟﺰﺟﺖ ‪ISO‬‬

‫‪Min‬‬ ‫‪Max‬‬
‫‪9.0‬‬ ‫‪11.0‬‬ ‫‪ISO VG 10‬‬
‫‪19.8‬‬ ‫‪24.2‬‬ ‫‪ISO VG 22‬‬
‫‪28.8‬‬ ‫‪35.2‬‬ ‫‪ISO VG 32‬‬
‫‪41.4‬‬ ‫‪50.6‬‬ ‫‪ISO VG 46‬‬
‫‪61.2‬‬ ‫‪74.8‬‬ ‫‪ISO VG 68‬‬
‫‪90.0‬‬ ‫‪110.0‬‬ ‫‪ISO VG 100‬‬

‫ﺟﺪول ‪ ، 5-4‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ای ﺑﯿﻦ درﺟﻪ ‪ ISO‬و اﺳﺘﺎﻧﺪارد ‪ SAE‬و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺪوده ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﮐﺎرﺑﺮد ﻫﺮ ﯾﮏ را ﻧﺸﺎن‬
‫ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺪول ‪(5-4‬‬

‫‪1 - Viscosity‬‬

‫‪22‬‬
‫ﺣﺪاﻗﻞ و ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﻘﺪار ﻟﺰﺟﺖ ﺳﯿﺎل در ﻣﺤﺪوده ﺗﻐﯿﯿﺮات دﻣﺎ ﯾﺎ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری آن ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ در ﻋﻤﻠﮑﺮد‬
‫ﺳﯿﺴﺘﻢ دارد؛ اﮔﺮ ﻟﺰﺟﺖ ﺧﯿﻠﯽ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ‪ ،‬ﻧﺸﺘﯽ آن اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ ‪ .‬ﻓﯿﻠﻢ روﻏﻦ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه ﺑﯿﻦ ﻗﻄﻌﺎت ﮐﻪ‬
‫ﻋﻤﻞ رواﻧﮑﺎری را اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دﻫﺪ ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎزک ﺷﺪه و ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻤﺎس ﺑﯿﻦ ﻗﻄﻌﺎت و اﯾﺠﺎد ﺳﺎﯾﺶ و اﺳﺘﻬﻼک‬
‫ﺳﺮﯾﻊ آﻧﻬﺎ ﺷﻮد‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﮐﻢ ﺑﻮدن ﻟﺰﺟﺖ روﻏﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ ﻧﯿﺮوی ﻻزم ﺑﺮای ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ در آوردن ﻗﻄﻌﺎت‬
‫ﻣﺘﺤﺮک و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮐﺎﻫﺶ اﺗﻼف ﻓﺸﺎر و ﺗﻮان ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻟﺰﺟﺖ اﺻﻄﺎک ﺑﯿﻦ ذرات روﻏﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ‬
‫و ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮم ﺷﺪن آن ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻟﺰﺟﺖ ﺑﺎﻻ ﺳﺒﺐ ﮐﻨﺪی ﺧﺮوج ﺣﺒﺎﺑﻬﺎی ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه در روﻏﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬
‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﻣﺸﮑﻼت دﯾﮕﺮی در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ )ﮐﺎوﯾﺘﺎﺳﯿﻮن‪ .(1‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻟﺰﺟﺖ روﻏﻦ در ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﺎری ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻫﻤﯿﺖ زﯾﺎدی دارد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (5-1‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻟﺰﺟﺖ ﺳﯿﺎل ﺑﺎ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر‬

‫‪1 - Cavitation‬‬

‫‪23‬‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ ،5-1‬ﻧﻤﻮدار ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻟﺰﺟﺖ روﻏﻦ را ﺑﺎ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺮای روﻏﻨﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬‬
‫اﯾﻦ ﻧﻤﻮدار ﻣﺘﻔﺎوت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد اﻣﺎ روﻧﺪ ﮐﻠﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻟﺰﺟﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺷﮑﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ دﻣﺎ ﯾﺎ‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﻟﺰﺟﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ دﻣﺎ ‪ ،‬ﻟﺰﺟﺖ روﻏﻦ زﯾﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ (3‬وﻇﺎﯾﻒ و ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺎﯾﻊ ﻓﺸﺮده‬

‫روﻏﻨﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺮای ﺑﺮآوردن وﻇﺎﯾﻔﯽ ﮐﻪ در ﻗﺴﻤﺘﻬﺎی ﻗﺒﻞ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﺷﺪ ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ دارای وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎﯾﯽ‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬
‫‪ (3-1‬اﻧﺘﻘﺎل ﻧﯿﺮو و ﻓﺸﺎر‬
‫ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ وﻇﯿﻔﮥ روﻏﻦ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‪ ،‬اﻧﺘﻘﺎل ﻓﺸﺎر و ﻧﯿﺮو اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺰﺟﺖ زﯾﺎد روﻏﻦ اﺻﻄﮑﺎک ﻣﻮﺟﻮد‬
‫در ﺳﯿﺴﺘﻢ را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ و ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ (3-2‬روان ﮐﺎری‬
‫روﻏﻦ ﮐﺎری ﻗﻄﻌﺎت در ﺣﯿﻦ ﮐﺎر ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدی در ﻋﻤﺮ ﻗﻄﻌﺎت داﺷﺘﻪ و از ﺳﺎﯾﯿﺪﮔﯽ آﻧﻬﺎ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻣﯽ‬
‫ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫‪ (3-3‬ﻋﻤﺮ ﺑﺎﻻ‬
‫ﺑﺮای اﯾﻨﮑﻪ روﻏﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺎﻻﯾﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ در ﻃﻮل ﮐﺎر در ﺳﯿﺴﺘﻢ دﭼﺎر ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﺎﻫﯿﺘﯽ ﻧﺸﻮد ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬
‫دﯾﮕﺮ روﻏﻦ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﮐﺴﯿﺪ ﺷﺪن و ﭘﻠﯽ ﻣﺮﯾﺰه ﺷﺪن ﻣﻘﺎوم ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ روﻏﻦ‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺣﺘﯽ در اﺛﺮ ﮐﺎر ﻧﮑﺮدن ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﯿﺰ ﻓﺮﺳﻮده ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ (3-4‬ﻋﺪم ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮐﻒ‬
‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻫﻮا ﺑﺎ روﻏﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ ﻋﻤﺮ آن ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﭼﻮن ﻫﻮا ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺮاﮐﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮاﮐﻢ‬
‫ﭘﺬﯾﺮی روﻏﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا روﻏﻦ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن ﺑﺎ ﻫﻮا ﻣﺨﻠﻮط ﻧﮕﺮدد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر‪ ،‬ﯾﮑﯽ از‬
‫وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی روﻏﻦ‪ ،‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮐﻒ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮐﻒ در روﻏﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺮدآﺑﯽ در ﺳﻄﺢ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮدن ﻣﺨﺰن و ﮐﻤﯽ ﻣﻘﺪار روﻏﻦ‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻣﮑﺶ ﻫﻮا ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻤﭗ و ﻟﻮﻟﻪ ﻣﮑﺶ روﻏﻦ در اﺛﺮ آب ﺑﻨﺪی ﻧﺒﻮدن ﻟﻮﻟﻪ و ﯾﺎ ﭘﻤﭗ‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻋﺪم ﻫﻮاﮔﯿﺮی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺳﯿﺴﺘﻢ در ﻣﻮﻗﻊ راه اﻧﺪازی دﺳﺘﮕﺎه ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺣﺒﺎﺑﻬﺎی ﻫﻮا در روﻏﻦ ﺑﻪ وﺟﻮد‬ ‫•‬

‫ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ و ﻣﻮﻗﻌﯿﮑﻪ روﻏﻦ ﺑﺪون ﻓﺸﺎر اﺳﺖ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮐﻒ دﻫﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻏﻠﻈﺖ زﯾﺎد روﻏﻦ و ﮐﺜﯿﻒ ﺑﻮدن آن‪ ،‬ﮐﻪ در اﺛﺮ ﺳﺎﯾﯿﺪﮔﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻤﮏ ﺧﻮﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮐﻒ در‬ ‫•‬

‫روﻏﻦ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪ (3-4-1‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮐﻒ‬
‫ﻗﺪرت اﻧﺘﻘﺎﻟﯽ ﻻﯾﻪ روﻏﻦ ﮐﺎری در روﻏﻦ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫•‬

‫‪24‬‬
 ‫از ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻋﻤﺮی آن در اﺛﺮ اﮐﺴﯿﺪه ﺷﺪن ﻣﯽ ﮐﺎﻫﺪ‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻤﯽ آن ازدﯾﺎد ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫•‬

‫ﺑﺎﻋﺚ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﭘﺪﯾﺪۀ ﮐﺎوﯾﺘﺎﺳﯿﻮن در ﭘﻤﭗ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫•‬

‫ﻟﺬا ﺑﻪ اﮐﺜﺮ روﻏﻦ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﺤﻠﻮﻟﯽ را اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﮐﻒ ﺳﺎزی را در روﻏﻦ ﮐﺎﻫﺶ‬
‫دﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺤﻠﻮل ‪ ،‬روﻏﻦ ﺳﯿﻠﯿﮑﻮن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﺨﻠﻮط ﮐﺮدن آﻧﺮا ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﻧﺠﺎم‬
‫داد‪.‬‬
‫‪ (3-5‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺟﺪاﯾﯽ از آب‬
‫روﻏﻦ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻧﺒﺎﯾﺴﺘﯽ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻗﺒﻮل ﺣﻞ آب را در ﺧﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ آﻧﺮا از ﺧﻮد ﺟﺪا‬
‫ﺳﺎزد وﮔﺮﻧﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ روﻏﻦ ﮐﺎری‪ ،‬و ﻟﺰﺟﺖ ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده و ﺧﻄﺮ زﻧﮓ زدﮔﯽ را در دﺳﺘﮕﺎه اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫‪ (3-6‬ﮔﺮﻣﺎی وﯾﮋه‬
‫ﻫﺮ ﭼﻪ ﮔﺮﻣﺎی وﯾﮋۀ روﻏﻦ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻓﺰاﯾﺶ دﻣﺎی آن در اﺛﺮ ﮔﺮم ﺷﺪن‪ ،‬ﮐﻤﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد اﻟﺒﺘﻪ ﮔﺮﻣﺎی وﯾﮋۀ‬
‫ﺑﺎﻻ ﺑﺎﻋﺚ دﯾﺮﺗﺮ ﺳﺮد ﺷﺪن روﻏﻦ ﻧﯿﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ (3-7‬ﻧﻘﻄﮥ اﺷﺘﻌﺎل و رﯾﺰش‬
‫ﺑﺮای ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﮐﺎرﮐﺮدن در ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺘﻠﻒ دﻣﺎﯾﯽ‪ ،‬روﻏﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن دﻣﺎی اﺷﺘﻌﺎل ﺑﺎﻻ و دﻣﺎی رﯾﺰش‬
‫ﭘﺎﺋﯿﻨﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ (3-8‬ﺗﺎﺛﯿﺮات ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ‬
‫روﻏﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﻫﯿﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﺑﺮ ﻗﻄﻌﺎت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺑﺨﺼﻮص ﺑﺮ روی ﺷﯿﻠﻨﮓ و واﺷﺮﻫﺎی درزﮔﯿﺮ‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ (3-9‬ﻟﺰﺟﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ‬
‫ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻟﺰﺟﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﻨﺎﺳﺐ )ﮐﻢ ( ﻟﺰﺟﺖ ﺑﺎ دﻣﺎ و‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﻨﺎﺳﺐ )ﮐﻢ ( ﻟﺰﺟﺖ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪25‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫‪ (1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫ﭘﻤﭗ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﻠﺐ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ‪ ،‬اﻧﺮژی ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ را ﮐﻪ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ ‪ ،‬اﺣﺘﺮاﻗﯽ و ﯾﺎ‬
‫… ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد ﺑﻪ اﻧﺮژی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ در اﺛﺮ ﺧﻼء ﻧﺴﺒﯽ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه در ﻧﺘﯿﺠﻪ‬
‫ﻋﻤﻠﮑﺮد اﺟﺰاء ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﭘﻤﭗ‪ ،‬ﺳﯿﺎل را ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﺠﺮای ورودی آن ﻧﻤﻮده ﺗﺎ ﺳﭙﺲ )ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﭘﻤﭗ(‬
‫ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﻗﺴﻤﺘﻬﺎی ﻣﺪار ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ راﻧﺪه ﺷﻮد‪ .‬ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻗﺪرت ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ اﯾﺠﺎد ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻤﭗ را ﺑﻪ‬
‫اﻧﺮژی ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز )در ﺧﺮوﺟﯽ ( ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﭘﻤﭗ ﺻﺮﻓﺎ ﻣﻮﻟﺪ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل ﺑﻮده و‬
‫ﺳﻄﺢ ﻓﺸﺎر اﯾﺠﺎد ﺷﺪه ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﺑﺎر ﻣﻘﺎوﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﻤﻠﮕﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺮ آن ﻏﻠﺒﻪ ﺷﻮد ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.‬‬

‫‪ (2‬ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﭘﻤﭙﻬﺎ‬

‫در ﺻﻨﻌﺖ‪ ،‬ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﮐﻠﯽ زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺜﺒﺖ )ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻫﯿﺪرودﯾﻨﺎﻣﯿﮑﯽ(‬ ‫•‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺜﺒﺖ‬ ‫•‬

‫‪26‬‬
 ‫‪1‬‬
‫‪ (2-1‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺜﺒﺖ‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﮔﺮﯾﺰ از ﻣﺮﮐﺰ و ﻣﺤﻮری از ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﮐﺎرﺑﺮدی ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬ﭼﻮن ﭘﻤﭙﻬﺎی‬
‫ﻣﺬﮐﻮر ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ را ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺪرت در ﺻﻨﻌﺖ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻣﻌﻤﻮﻻ‬
‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻧﺘﻘﺎل اوﻟﯿﻪ ﺳﯿﺎل از ﻧﻘﻄﻪ ای ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ای دﯾﮕﺮ ﺑﮑﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی‬
‫ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ و ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎﻻ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫‪2‬‬
‫‪ (2-2‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺜﺒﺖ‬
‫اﯾﻦ ﻧﻮع ﭘﻤﭙﻬﺎ ﮐﻪ در ﺻﻨﻌﺖ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﮐﺎرﺑﺮد وﺳﯿﻌﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎزاء ﻫﺮ دور ﭼﺮﺧﺶ ﻣﺤﻮر ﭘﻤﭗ‪ ،‬ﻣﻘﺪار‬
‫ﻣﺸﺨﺼﯽ از ﺳﯿﺎل را ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﻓﺸﺎر ﺣﺎﺻﻞ از ﺑﺎرﻫﺎی ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ و‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻘﺎوﻣﺖ اﯾﺠﺎد ﺷﺪه در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل )اﺻﻄﮑﺎک( را دارﻧﺪ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪ ای ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺘﻤﺎ ﺑﻪ آن ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﻮد اﯾﻦ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﻤﭗ اﯾﺠﺎد ﻓﺸﺎر ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬در واﻗﻊ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺑﺮ اﺛﺮ‬
‫وﺟﻮد ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﻘﺎوﻣﺘﯽ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺸﺎر‬
‫ﺷﺮوع ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل اﮔﺮ ﺧﺮوﺟﯽ ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺜﺒﺖ ﮐﺎﻣﻼ آزاد ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺎز‬
‫ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد ﮐﺎر ﮐﺮدن ﭘﻤﭗ و ﺿﻤﻦ ﺑﺮﻗﺮاری ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺗﻮﻟﯿﺪی ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﻣﺤﯿﻂ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎ‬
‫ﭘﯿﺪا ﺷﺪن ﻣﻘﺎوﻣﺖ )در اﺛﺮ ﻧﯿﺮوی ﺑﺎر ﯾﺎ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ(‪ ،‬ﻓﺸﺎر در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﺮوع ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ‬
‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺑﺎزاء ﻫﺮ دور ﮔﺮدش ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﻮﺟﻮد در‬
‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺼﯽ روﻏﻦ را ﺑﻪ ﺧﺎرج ﻫﺪاﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﻣﻘﺪار روﻏﻨﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﭘﻤﭗ در ﻫﺮ دور ﮔﺮدش ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ‬
‫ﺧﺎرج ﭘﻤﭗ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ‪ 3‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻﻮرت ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮدن ﺳﺮﻋﺖ دوران ﭘﻤﭗ‬
‫ﻣﯿﺘﻮان ﻣﻘﺪار روﻏﻨﯽ ﮐﻪ ﭘﻤﭗ در واﺣﺪ زﻣﺎن )ﻣﺜﻼ ‪ 1‬دﻗﯿﻘﻪ( ﺑﻪ ﺧﺎرج ﭘﻤﭗ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ‬
‫ﺗﻌﺮﯾﻒ دﺑﯽ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻣﻌﺮف دﺑﯽ ﭘﻤﭗ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪:‬‬
‫‪Q = Vd × n‬‬
‫‪ Q‬دﺑﯽ ﭘﻤﭗ )‪(cm3/min‬‬
‫‪ Vd‬ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ‪cm3‬‬
‫‪ n‬ﺳﺮﻋﺖ )دوران( ﭘﻤﭗ ‪rpm‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در اداﻣﻪ ﺑﯿﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬در ﺑﻌﻀﯽ از ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ اﻣﮑﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻫﻨﺪﺳﯽ ﭘﻤﭗ در‬
‫ﺣﯿﻦ ﮔﺮدش ﻣﯿﺴﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﮥ آن ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﻮدن ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﭘﻤﭗ در ﺣﯿﻦ ﮐﺎر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎﯾﯽ‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ‪ 4‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪1 - Non positive displacement pump‬‬

‫‪2 - Positive displacement pump‬‬
‫‪3 - Displacement‬‬
‫‪4 - Variable displacement‬‬

‫‪27‬‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﺣﺮﮐﺖ اﺟﺰاء داﺧﻠﯽ آﻧﻬﺎ )دوراﻧﯽ ﯾﺎ رﻓﺖ و ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ( ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﺷﺪه و‬
‫در ﻣﺤﺪوده وﺳﯿﻌﯽ از ﻃﺮاﺣﯽ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺸﺮح زﯾﺮ ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ‬ ‫•‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه داﺧﻠﯽ و ژﯾﺮوﺗﻮری‬ ‫•‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای‬ ‫•‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﺤﻮری‬ ‫•‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬ ‫•‬

‫‪ (3‬ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ای‬

‫ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ای ﺑﺪﻟﯿﻞ ﺑﺮﺧﻮرداری از ﻃﺮاﺣﯽ ﺳﺎده‪ ،‬اﺑﻌﺎد ﮐﻮﭼﮏ و ﻓﺸﺮده و ﻗﯿﻤﺖ ارزان‪ ،‬در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ دارای ﻣﺼﺮف ﻋﺎم ﺑﻮده و ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎرﺑﺮد آﻧﻬﺎ در ﻣﺎﺷﯿﻨﻬﺎی اﺑﺰار و ﺗﺠﻬﯿﺰات ﻣﺘﺤﺮک ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ‬
‫ﺑﺪﻟﯿﻞ ﮐﺎﻫﺶ ﺷﺪﯾﺪ ﺑﺎزدﻫﯽ اﯾﻦ ﻧﻮع ﭘﻤﭙﻬﺎ در اﺛﺮ ﺳﺎﺋﯿﺪﮔﯽ‪ ،‬ﻣﺨﺎرج ﺗﻌﻤﯿﺮ و ﻧﮕﻬﺪاری زﯾﺎدی را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎزده‬
‫ﺣﺠﻤﯽ ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻣﺘﺎﺛﺮ از اﻓﺘﻬﺎی ﻧﺸﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﺛﺮ ﺳﺎﯾﺶ در ﻧﻮاﺣﯽ زﯾﺮ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ‬
‫آﯾﺪ‪:‬‬
‫ﻧﺸﺘﯽ ﺑﯿﻦ دﻧﺪاﻧﻪ و ﭘﻮﺳﺘﻪ‬ ‫•‬
‫ﻧﺸﺘﯽ ﺑﯿﻦ دﻧﺪاﻧﻪ ﻫﺎ‬ ‫•‬
‫ﻧﺸﺘﯽ از ﻃﺮﻓﯿﻦ‬ ‫•‬
‫اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪1‬‬
‫‪ (3-1‬ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ‬
‫در ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ )ﺷﮑﻞ‪ (6-1‬دوران ﯾﮑﯽ از ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه ﻫﺎ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺤﺮک ﺗﺎﻣﯿﻦ ﮔﺸﺘﻪ و‬
‫دﯾﮕﺮی ﺑﻮاﺳﻄﻪ آن ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه ﺑﺤﺮﮐﺖ در ﻣﯽ آﯾﺪ‪ .‬ﻓﻀﺎی ﺑﯿﻦ دﻧﺪه ﻫﺎ‪ ،‬ﭘﻮﺳﺘﻪ و ﺻﻔﺤﺎت ﺟﺎﻧﺒﯽ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻈﻪ ﻫﺎﯾﯽ از‬
‫روﻏﻦ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬در ﻧﺎﺣﯿﻪ ای ﮐﻪ دﻧﺪاﻧﻪ ﻫﺎ از درﮔﯿﺮی ﺧﺎرج ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﺣﺠﻢ ﻣﺤﻔﻈﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‬
‫)ﻓﻀﺎی ﻣﮑﺶ( ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﮐﻤﺘﺮ از ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺳﯿﺎل ﻣﻮﺟﻮد در دﻫﺎﻧﻪ ورودی‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر‬
‫اﺗﻤﺴﻔﺮ ﻓﻀﺎی ﺑﯿﻦ دﻧﺪاﻧﻪ ﻫﺎ را ﭘﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧﺎﺣﯿﻪ ﺗﺨﻠﯿﻪ در ﻗﺴﻤﺘﯽ ﻗﺮار دارد ﮐﻪ دﻧﺪاﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ درﮔﯿﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‬
‫در ﻧﺘﯿﺠﮥ ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه در اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿﻪ و ﺑﺪﻟﯿﻞ آب ﺑﻨﺪی داﺧﻠﯽ ﭘﻤﭗ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﺸﺘﯽ‪ ،‬روﻏﻦ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ‬
‫ﻣﺠﺮای ﺧﺮوﺟﯽ راﻧﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-2‬ﻧﻤﺎی ﺑﺮش ﺧﻮرده ای از ﯾﮏ ﭘﻤﭗ دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻧﻮع ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﯿﻦ ﺳﺮ‬
‫دﻧﺪاﻧﻪ ﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﻪ ﭘﻤﭗ ﻟﻘﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﯽ )ﮐﻤﺘﺮ از ‪ (0/001 in‬وﺟﻮد دارد‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻫﻤﻮاره ﻣﻘﺪاری از روﻏﻦ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ‬
‫ﻣﺠﺮای ورودی ﻧﺸﺖ ﻧﻤﻮده و ﺳﺒﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻘﺪار ﺟﺮﯾﺎن واﻗﻌﯽ ﭘﻤﭗ از ﻣﯿﺰان ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺌﻮری ﮐﻤﺘﺮ ﮔﺮدد‪ .‬اﯾﻦ‬

‫‪1 - External gear pump‬‬

‫‪28‬‬
 ‫ﻧﺸﺘﯽ داﺧﻠﯽ ‪ ،‬ﻟﻐﺰش ﭘﻤﭗ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه و ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ راﻧﺪﻣﺎن ﺣﺠﻤﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-1‬ﻋﻤﻠﮑﺮد ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ‬

‫ﻓﺸﺎر ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺸﺘﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ آﺳﯿﺐ رﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ ﭘﻮﺳﺘﻪ و اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﺎر روی ﯾﺎﺗﺎﻗﺎن ﻫﺎ ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬در ﺻﻨﻌﺖ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ از ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ‬
‫دارای ﻋﻤﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ‪ ،‬ﻗﯿﻤﺖ ارزان و راﻧﺪﻣﺎن ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺧﻮب ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺟﻬﺖ ﭼﺮﺧﺶ ﻣﺤﻮر در ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ای‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ‬
‫ﺳﺎزﻧﺪه ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﮔﺮدد و در ﺻﻮرت ﻋﺪم رﻋﺎﯾﺖ ﺟﻬﺖ ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻣﺠﺎری ورودی و ﺧﺮوﺟﯽ ﻋﮑﺲ ﺷﺪه و اﯾﻦ‬
‫اﻣﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﺮاﺑﯽ ﭘﻤﭗ را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪) .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻧﻮاع ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ای را ﻣﯽ ﺗﻮان در دو ﺟﻬﺖ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد(‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-2‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﭘﻤﭗ دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ‬

‫ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ ﮐﻪ در ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن آﻧﻬﺎ از ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه ﻫﺎی ﺳﺎده اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد در ﺳﺮﻋﺘﻬﺎی ﺑﺎﻻ ﺳﺮ و‬

‫‪29‬‬
‫ﺻﺪای زﯾﺎدی اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺎﻫﺶ ﺻﺪا و ﺣﺮﮐﺖ ﻧﺮﻣﺘﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ از ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه ﻫﺎی ﻣﺎرﭘﯿﭻ اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﻧﻤﻮد‪) .‬ﺷﮑﻞ ‪(6-3‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-3‬اﻟﻒ( ﭘﻤﭗ دﻧﺪه ای ﻫﻠﯿﮑﺎل ب( ﭘﻤﭗ دﻧﺪه ای ﺟﻨﺎﻏﯽ‬

‫ﺑﺪﻟﯿﻞ اﻋﻤﺎل ﻧﯿﺮوی ﻣﺤﻮری ﺑﻪ ﯾﺎﺗﺎﻗﺎﻧﻬﺎی ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ای ﻣﺎرﭘﯿﭻ‪ ،‬ﮐﺎرﺑﺮد آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﮐﺎری ﮐﻤﺘﺮ از‬
‫‪ 200 psi‬ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺮای ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻌﻤﻮﻻ از دﻧﺪه ﻫﺎی ﺟﻨﺎﻏﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪1‬‬
‫‪ (3-2‬ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه داﺧﻠﯽ‬
‫از اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر روﻏﻨﮑﺎری و ﺗﻐﺬﯾﻪ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 1000psi‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬وﻟﯽ اﻧﻮاع‬
‫ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ای آﻧﻬﺎ‪ ،‬دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻﺗﺮ را ﻧﯿﺰ اﻣﮑﺎن ﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﮐﺎﻫﺶ ﺑﺎزدﻫﯽ ﺣﺠﻤﯽ در اﺛﺮ‬
‫ﺳﺎﯾﺶ‪ ،‬در ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه داﺧﻠﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-4‬ﭘﻤﭗ دﻧﺪه داﺧﻠﯽ‬

‫در ﺷﮑﻞ‪ 6-4‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ ﭘﻤﭗ دﻧﺪه داﺧﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﯾﮏ ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه داﺧﻠﯽ‪ ،‬ﯾﮏ‬
‫ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه ﺳﺎده‪ ،‬آﺑﺒﻨﺪ ﺑﻪ ﻓﺮم ﻫﻼل‪ 2‬و ﭘﻮﺳﺘﻪ ﺧﺎرﺟﯽ اﺳﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬دوران ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه ﻫﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﻧﺘﻘﺎل‬
‫ﻗﺪرت ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﮑﯿﺪه ﺷﺪن ﺳﯿﺎل از ﻣﺨﺰن و ﻫﺪاﯾﺖ آن در اﻣﺘﺪاد دو ﻃﺮف آﺑﺒﻨﺪ ﻫﻼﻟﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯽ‬
‫ﮔﺮدد‪ .‬آﺑﺒﻨﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺪا ﮐﻨﻨﺪه ﻣﺠﺎری ﻣﮑﺶ و ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻮده و ﻫﻨﮕﺎﻣﯿﮑﻪ دﻧﺪه اﻧﻪ ﻫﺎ در ﻃﺮف دﯾﮕﺮ‬

‫‪1 - Internal gear pump‬‬

‫‪2 - Crescent‬‬

‫‪30‬‬
‫آﺑﺒﻨﺪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ درﮔﯿﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﺠﺮای ﺧﺮوﺟﯽ ﭘﻤﭗ راﻧﺪه ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪ 6-5‬ﻧﻤﺎﯾﯽ از ﯾﮏ‬
‫ﭘﻤﭗ ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه داﺧﻠﯽ )ﺑﺮش ﺧﻮرده ( ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-5‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﭘﻤﭗ دﻧﺪه داﺧﻠﯽ‬

‫‪1‬‬
‫‪ (3-3‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ژﯾﺮوﺗﻮری‬
‫اﯾﻦ ﻧﻮع ﭘﻤﭗ )ﺷﮑﻞ ‪ (6-6‬از ﻧﻈﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﺴﯿﺎر ﺷﺒﯿﻪ ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭼﺮخ دﻧﺪه داﺧﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ‪ ،‬ﻋﻀﻮ‬
‫ژﯾﺮوﺗﻮر ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﺮک ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﻪ ﮔﺮدش در آﻣﺪه و ﻣﻮﺟﺐ ﭼﺮﺧﺶ ﺧﻮد ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﮥ اﯾﻦ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم‬
‫درﮔﯿﺮی‪ ،‬آب ﺑﻨﺪی ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﯿﻦ ﻧﻮاﺣﯽ ﭘﻤﭙﺎژ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﻋﻀﻮ ژﯾﺮوﺗﻮر دارای ﯾﮏ دﻧﺪاﻧﻪ ﮐﻤﺘﺮ از روﺗﻮر‬
‫ﭼﺮخ دﻧﺪه داﺧﻠﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس‪ ،‬ﺣﺠﻢ دﻧﺪاﻧﻪ ﮐﺎﺳﺘﻪ ﺷﺪه ﺿﺮﺑﺪر ﺗﻌﺪاد دﻧﺪاﻧﻪ ﭼﺮﺧﺪﻧﺪه ﻣﺤﺮک‪ ،‬ﺣﺠﻢ‬
‫ﺳﯿﺎل ﭘﻤﭗ ﺷﺪه ﺑﺎزاء ﻫﺮ دور ﭼﺮﺧﺶ ﻣﺤﻮر را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺑﺮش ﺧﻮرده ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﺳﺎده ژﯾﺮوﺗﻮری‬
‫ﮐﻪ ﻓﻘﻂ دارای دو ﻋﻀﻮ ﻣﺘﺤﺮک اﺳﺖ در ﺷﮑﻞ ‪ 6-7‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﺼﻮرت واﺣﺪﻫﺎی ﺗﮑﯽ ﯾﺎ دوﺑﻞ‬
‫ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-6‬ﭘﻤﭗ ژﯾﺮوﺗﻮری‬

‫‪1 - Gerotor‬‬

‫‪31‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-7‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﭘﻤﭗ ژﯾﺮوﺗﻮری‬

‫‪1‬‬
‫‪ (4‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای‬
‫ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای ﺑﻌﻨﻮان ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ در ﻓﺸﺎر و ﺳﺮﻋﺖ ﮐﺎری ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه‪ ،‬دارای ﺑﺎزده ﺣﺠﻤﯽ ﺑﯿﻦ ‪ 85‬ﺗﺎ ‪ 90‬درﺻﺪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﺑﺎزده‬
‫ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﻮب‪ ،‬ﺑﺎزده ﮐﻠﯽ آﻧﻬﺎ ﺑﺪﻟﯿﻞ اﻓﺘﻬﺎی ﻧﺎﺷﯽ از ﻧﺸﺘﯿﻬﺎی ﻣﻮﺟﻮد در اﻃﺮاف روﺗﻮر ﭘﺎﯾﯿﻦ اﺳﺖ )‪ 75‬ﺗﺎ ‪85‬‬
‫درﺻﺪ(‪ .‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای ﻣﻌﻤﻮﻻ دارای ﺣﺮﮐﺖ آرام و ﺑﺪون ﺳﺮ و ﺻﺪا ﺑﻮده و ﻋﻤﻠﮑﺮد رﺿﺎﯾﺖ ﺑﺨﺶ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﻤﯿﺰی‬
‫روﻏﻦ‪ ،‬رواﻧﮑﺎری ﺧﻮب و ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﺤﻮر ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.‬‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-8‬ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﭘﺮه ای را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬روﺗﻮر ﭘﻤﭗ دارای ﺷﯿﺎرﻫﺎی ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﺎ اﺗﺼﺎل‬
‫ﺑﻪ ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺮﮐﻪ در داﺧﻞ ﯾﮏ رﯾﻨﮓ ﺑﺎداﻣﮑﯽ ﭼﺮﺧﺶ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﻧﯿﺮوی ﮔﺮﯾﺰ از ﻣﺮﮐﺰ ﺣﺎﺻﻞ از دوران ﻣﺤﻮر‪ ،‬ﺗﯿﻐﻪ‬
‫ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﺷﯿﺎرﻫﺎی روﺗﻮر را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺧﺎرج راﻧﺪه و در ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﺳﻄﺢ رﯾﻨﮓ‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﻣﯽ دارد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-8‬ﻋﻤﻠﮑﺮد ﭘﻤﭗ ﭘﺮه ای‬

‫‪1‬‬
‫‪- Vane pump‬‬

‫‪32‬‬
‫ﻓﻀﺎی ﺑﯿﻦ روﺗﻮر و رﯾﻨﮓ ﺑﺎداﻣﮑﯽ در ﻧﯿﻢ دور اول ﭼﺮﺧﺶ ﻣﺤﻮر‪ ،‬اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ واﻧﺒﺴﺎط ﺣﺠﻤﯽ ﺣﺎﺻﻠﻪ‪،‬‬
‫ﻣﻮﺟﺐ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر و اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺶ ﻣﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ‪ ،‬ﺳﯿﺎل ﺑﻄﺮف ﻣﺠﺮای ورودی ﭘﻤﭗ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬در ﻧﯿﻢ‬
‫دور دوم ﺗﯿﻐﻪ ﻫﺎ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﭘﯿﺮو ﺳﻄﺢ رﯾﻨﮓ ﺑﺎداﻣﮑﯽ ﺑﻪ داﺧﻞ ﺷﯿﺎر ﺑﺎز ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺪﻟﯿﻞ ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ‪ ،‬ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﻃﺮف‬
‫ﻣﺠﺮای ﺧﺮوﺟﯽ راﻧﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﺑﯿﻦ ﻣﺤﻮرﻫﺎی روﺗﻮر و رﯾﻨﮓ ﺑﺎداﻣﮑﯽ ﻧﺸﺎن داده‬
‫ﺷﺪه در ﺷﮑﻞ ﺑﻪ ﺻﻔﺮ ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮ در ﺧﺮوﺟﯽ ﺟﺮﯾﺎن وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﺑﻌﻀﯽ از ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای ﮐﻪ ﺧﺮوج از‬
‫ﻣﺮﮐﺰ آﻧﻬﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻨﻈﯿﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﭘﻤﭗ ﻫﺎی ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﺎ ﺣﺮﮐﺖ رﯾﻨﮓ ﺑﺎداﻣﮑﯽ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ دﺳﺘﯽ ﯾﺎ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﻣﯿﺰان ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻨﻈﯿﻢ‬
‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫در ﺷﮑﻞ ‪ 6-9‬ﻧﻮﻋﯽ از ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻓﺸﺎر در ﺧﺮوﺟﯽ ﺗﺎ ﺣﺪی اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ رﯾﻨﮓ ﺑﺎداﻣﮑﯽ در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﻋﻤﺎل ﻧﯿﺮوی ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ در‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﯿﺮوی ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه ﻓﻨﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﯿﺰان ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ )ﺑﺎزاء ﻓﺸﺎر ﺻﻔﺮ در‬
‫ﺧﺮوﺟﯽ‪ ،‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﺑﻮﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ(‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-9‬ﭘﻤﭗ ﭘﺮه ای ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﺎ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪۀ ﻓﺸﺎر‬

‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ 6-10‬در ﺻﻮرت اﻓﺰاﯾﺶ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﻓﺸﺎر در ﺧﺮوﺟﯽ‪ ،‬ﻣﯿﺰان ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺗﺎ در‬
‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺻﻔﺮ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻗﻄﻊ ﮐﺎﻣﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺧﺮوﺟﯽ ﭘﻤﭗ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪33‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-10‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺸﺎر – دﺑﯽ در ﭘﻤﭗ ﺑﺎ ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪۀ ﻓﺸﺎر‬

‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻓﻮق ذاﺗﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯿﮑﻪ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ‪ Pcut off‬ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺮوی ﻓﻨﺮ‬
‫ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﻧﯿﺮوی ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬اداﻣﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﺟﺐ ﻓﺸﺮده ﺷﺪن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻓﻨﺮ ﺟﺒﺮان‬
‫ﮐﻨﻨﺪه ﮔﺸﺘﻪ ﺗﺎ ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ در ﻓﺸﺎر ‪ Pdead head‬ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﺑﻪ ﺻﻔﺮ ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬در ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﺧﺮوﺟﯽ ﺑﻪ ﺻﻔﺮ‬
‫رﺳﯿﺪه و ﺿﻤﻦ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﺗﻼف ﺗﻮان‪ ،‬از ﻣﯿﺰان ﮔﺮم ﺷﺪن ﺳﯿﺎل ﻧﯿﺰ ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-11‬اﺟﺰاء داﺧﻠﯽ ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﭘﺮه ای ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-11‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﭘﻤﭗ ﭘﺮه ای ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر‬

‫‪ (4-1‬ﺑﺎﻻﻧﺲ ﻓﺸﺎر‬
‫ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ 6-8‬ﻧﺎﻣﺘﻘﺎرن ﺑﻮدن ﻓﺸﺎر در ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻤﭙﻬﺎی دﻧﺪه ﺧﺎرﺟﯽ( ﺑﺮ ﯾﺎﺗﺎﻗﺎﻧﻬﺎ ﻧﯿﺮوی ﺟﺎﻧﺒﯽ‬
‫وارد ﻣﯽ آورد‪ .‬ﺑﺮای رﻓﻊ اﯾﻦ اﯾﺮاد ﭘﻮﺳﺘﮥ ﭘﻤﭗ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﯿﻀﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬در ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﺮه ای ﺑﺎﻻﻧﺲ )ﺷﮑﻞ‬
‫‪ ،(6-12‬ﺷﮑﻞ ﺑﯿﻀﻮی ﭘﻮﺳﺘﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺠﺎری ورودی و ﺧﺮوﺟﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﯿﺮ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‬
‫و ﺗﻌﺎدل ﮐﺎﻣﻞ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻦ ﺑﺎر ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺑﺮ ﯾﺎﺗﺎﻗﺎﻧﻬﺎ ﺷﺪه و ﭘﻤﭗ را ﺑﺮای ﮐﺎر در‬
‫ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽ ﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻋﺪم ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ از ﻣﻌﺎﯾﺐ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﭘﻤﭗ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ‬

‫‪34‬‬
 ‫آﯾﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-12‬ﭘﻤﭗ ﭘﺮه ای ﺑﺎﻻﻧﺲ‬

‫‪ (5‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﺤﻮری‬

‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﺑﺎ دارا ﺑﻮدن ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻮان ﺑﻪ وزن‪ ،‬از ﮔﺮاﻧﺘﺮﯾﻦ اﻧﻮاع ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺑﻮده و در ﺻﻮرت آﺑﺒﻨﺪی‬
‫دﻗﯿﻖ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﺑﺎزدﻫﯽ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﭘﻤﭙﻬﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺪون ﺿﺮﺑﺎن ﺑﻮده و ﺑﺪﻟﯿﻞ‬
‫اﻋﻤﺎل ﻧﺸﺪن ﺑﺎر ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺑﺮ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ دارای ﻋﻤﺮ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻃﺮح ﭘﯿﭽﯿﺪه‪ ،‬ﺗﻌﻤﯿﺮات آﻧﻬﺎ ﺑﺎ‬
‫ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﻧﻈﺮ ﻃﺮاﺣﯽ ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﺑﻪ اﻧﻮاع ﻣﺤﻮری و ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫‪1‬‬
‫‪ (5-1‬ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﺤﻮری ﺑﺎ ﻣﺤﻮر ﺧﻤﯿﺪه‬
‫ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ 6-13‬در ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎﯾﯽ ﺑﺮ روی ﻣﺤﯿﻂ داﯾﺮه ای ﻣﺴﺘﻘﺮ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺮک دوران ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺧﻂ ﻣﺮﮐﺰی ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻂ ﻣﺮﮐﺰی ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺮک در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ زاوﯾﻪ‬
‫ای ﻣﺸﺨﺺ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﻣﯿﻠﻪ ﻫﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺗﻮﺳﻂ اﺗﺼﺎﻻت ﮐﺮوی ﺑﻪ ﻓﻠﻨﺞ ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺮک ﻣﺘﺼﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻄﻮرﯾﮑﻪ‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﻮاﺻﻞ ﺑﯿﻦ ﻓﻠﻨﺞ ﻣﺬﮐﻮر و ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺣﺮﮐﺖ رﻓﺖ و ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ در داﺧﻞ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﯾﮏ اﺗﺼﺎل ﯾﻮﻧﯿﻮرﺳﺎل ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر را ﺑﻪ ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺮک ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬

‫‪1 - Bent axis piston pump‬‬

‫‪35‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-13‬ﭘﻤﭗ ﻣﺤﻮر ﻣﺎﯾﻞ )ﺧﻤﯿﺪه(‬

‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ 6-14‬ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﭘﻤﭗ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ زاوﯾﻪ اﻣﮑﺎن ﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ زاوﯾﻪ ﻓﻮق از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ‬
‫‪ 30‬درﺟﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﺎزاء ﺻﻔﺮ درﺟﻪ ﺟﺮﯾﺎن وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و در ‪ 30‬درﺟﻪ ﻣﻘﺪار ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪ .‬ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ دارای ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺗﻐﯿﯿﺮ زاوﯾﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻣﺎ اﻧﻮاع ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﺋﯽ ﺛﺎﺑﺖ آﻧﻬﺎ‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ در زواﯾﺎی ‪ 23‬درﺟﻪ ﯾﺎ ‪ 30‬درﺟﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ 6-15‬زاوﯾﻪ اﻧﺤﺮاف ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﺤﻮر‬
‫ﺧﻤﯿﺪه و ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم دﺳﺘﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺑﻌﻀﯽ از اﻧﻮاع ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻣﻌﮑﻮس ﺷﺪن ﺟﻬﺖ‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-14‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺑﺎ زاوﯾﻪ‬

‫‪36‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-15‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﭘﻤﭗ ﻣﺤﻮر ﻣﺎﯾﻞ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ‬

‫‪1‬‬
‫‪ (5-2‬ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﺤﻮری ﺑﺎ ﺻﻔﺤﻪ زاوﯾﻪ ﮔﯿﺮ‬
‫ﻧﻤﺎی ﺷﻤﺎﺗﯿﮏ ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﻣﺤﻮری ﺑﺎ ﺻﻔﺤﻪ زاوﯾﻪ ﮔﯿﺮ در اﺷﮑﺎل ‪ 6-16‬و ‪ 6-17‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در‬
‫اﯾﻦ ﻧﻮع ﭘﻤﭙﻬﺎ ﻣﺤﻮر ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر و ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺮک در اﻣﺘﺪاد ﺧﻂ ﻣﺮﮐﺰی ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﭼﺮﺧﺶ ﺑﻠﻮک‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪر‪ ،‬ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﭘﯿﺮوی از وﺿﻌﯿﺖ ﺻﻔﺤﻪ زاوﯾﻪ ﮔﯿﺮ ﺣﺮﮐﺖ رﻓﺖ و ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﻣﺠﺎری ورود و‬
‫ﺧﺮوج روﻏﻦ از ﻃﺮﯾﻖ ﺻﻔﺤﻪ ﺟﺪا ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر در ارﺗﺒﺎط ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﻫﻨﮕﺎم ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻪ ﻃﺮف‬
‫داﺧﻞ و ﺧﺎرج ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ از ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺠﺎری ﺧﺮوﺟﯽ و ورودی ﺻﻔﺤﻪ ﺟﺪا ﮐﻨﺪه ﻋﺒﻮر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-16‬ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﺻﻔﺤﻪ ﻣﺎﯾﻞ)زاوﯾﻪ ﮔﯿﺮ(‬

‫‪1 - Swash plate‬‬

‫‪37‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-17‬اﺻﻮل ﻋﻤﻠﮑﺮد ﭘﻤﭗ ﺻﻔﺤﻪ ﻣﺎﯾﻞ‬

‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺻﻔﺤﻪ ﻣﺎﯾﻞ را ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﻤﻮد‪ .‬در ﻧﻮع ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ وﺿﻌﯿﺖ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ زاوﯾﻪ ﮔﯿﺮ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﻫﺎی دﺳﺘﯽ‪ ،‬ﺳﺮو ﮐﻨﺘﺮل و ﯾﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ‬
‫زاوﯾﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺻﻔﺤﻪ زاوﯾﻪ ﮔﯿﺮ ‪ 17/5‬درﺟﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-18‬ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ‬

‫در ﺷﮑﻞ ‪ 6-19‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ای از ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﺤﻮری ﺻﻔﺤﻪ ﻣﺎﯾﻞ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪه‬
‫ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(6-19‬‬

‫‪38‬‬
 ‫‪1‬‬
‫‪ (6‬ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﺷﻌﺎﻋﯽ در ﺷﮑﻞ ‪ 6-20‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر‬
‫ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎی ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ‪ ،‬رﯾﻨﮓ ﻋﮑﺲ اﻟﻌﻤﻞ و ﯾﮏ ﺷﯿﺮ در ﻗﺴﻤﺖ ﻣﺮﮐﺰی روﺗﻮر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ در ﻧﺘﯿﺠﻪ‬
‫ﻧﯿﺮوی ﮔﺮﯾﺰ از ﻣﺮﮐﺰ و ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺎل ﭘﺸﺖ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﺳﻄﺢ رﯾﻨﮓ ﻋﮑﺲ اﻟﻌﻤﻞ در ﺗﻤﺎس ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺟﻬﺖ ﭘﻤﭗ‬
‫ﻧﻤﻮدن ﺳﯿﺎل‪ ،‬ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ رﯾﻨﮓ ﻋﮑﺲ اﻟﻌﻤﻞ در وﺿﻌﯿﺖ ﺧﺎرج از ﻣﺮﮐﺰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﻮر روﺗﻮر ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﮥ‬
‫ﭼﺮﺧﺶ ﺑﻠﻮک ﺳﯿﻠﻨﺪر و وﺟﻮد ﺧﺎرج از ﻣﺮﮐﺰی‪ ،‬ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎی ﯾﮏ ﻃﺮف )ﻧﯿﻤﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ( ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺧﺎرج و ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎی‬
‫ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ داﺧﻞ ﺳﯿﻠﻨﺪر )ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﺮﮐﺰ روﺗﻮر( ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬در ﻧﺎﺣﯿﻪ ای ﮐﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ از ﻣﺮﮐﺰ‬
‫روﺗﻮر ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ ﻣﮑﺶ ﻻزم ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ و ﺳﯿﺎل ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺠﺮای ورودی ﺷﯿﺮ ﻣﺮﮐﺰی ﺑﻪ درون‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﻫﺪاﯾﺖ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن از ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺧﺎرج از ﻣﺮﮐﺰی ﻋﺒﻮر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎﺑﻊ رﯾﻨﮓ ﻋﮑﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺪاﺧﻞ‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺣﺮﮐﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ اﯾﺠﺎدﺷﺪه در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﭘﯿﺴﺘﻮن‪ ،‬ﺳﯿﺎل را ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﺠﺮای ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮ‬
‫ﻣﺮﮐﺰی ﻣﯽ راﻧﺪ‪ .‬در اﻧﻮاع ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬در اﺛﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻮرس ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ )ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ رﯾﻨﮓ ﻋﮑﺲ‬
‫اﻟﻌﻤﻞ (‪ ،‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺣﺠﻤﯽ ﭘﻤﭗ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-20‬ﭘﻤﭗ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬

‫‪ (7‬ﺑﺎزدﻫﯽ ﭘﻤﭗ ﻫﺎ‬

‫ﺑﺎزده ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﺗﻠﺮاﻧﺴﻬﺎ و دﻗﺖ ﺑﮑﺎر رﻓﺘﻪ در ﺳﺎﺧﺖ ‪ ،‬وﺿﻌﯿﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ اﺟﺰاء و ﺑﺎﻻﻧﺲ‬
‫ﻓﺸﺎر ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪ .‬در ﯾﮏ ﭘﻤﭗ اﯾﺪه ال‪ ،‬ﻟﻘﯽ ﺑﯿﻦ اﺟﺰاء درﮔﯿﺮ ﺑﺼﻮرت ﺗﺌﻮری ﺻﻔﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در‬
‫ﻋﻤﻞ ﻟﻘﯽ ﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺘﯽ اﻻﻣﮑﺎن ﮐﻮﭼﮏ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ اﻣﮑﺎن اﯾﺠﺎد ﻓﯿﻠﻢ ﻧﺎزک روﻏﻦ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر رواﻧﮑﺎوری اﺟﺰاء ﻟﻐﺰﺷﯽ‬
‫وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻃﻼﻋﺎت ﻻزم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺎزدﻫﯽ ﭘﻤﭙﻬﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻧﺪﮔﺎن اراﺋﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺎزده ﮐﻠﯽ ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﺑﺎ‬
‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻗﺪرت ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس در ﺧﺮوﺟﯽ و ﺗﻮان ﻣﺼﺮﻓﯽ در ورودی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺑﺎزده ﺣﺠﻤﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ‬
‫ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪1 - Radial piston pump‬‬

‫‪39‬‬
 ‫‪ (7-1‬ﺑﺎزده ﺣﺠﻤﯽ‬
‫ﺑﺎزده ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﻨﺪه ﻣﯿﺰان ﻧﺸﺘﯽ در ﭘﻤﭗ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯿﺰان ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﺎﻻﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﻤﭗ در ﺷﺮاﯾﻂ‬
‫ﺗﻠﺮاﻧﺴﯽ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه‪ ،‬ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﺎری و ﻓﺸﺎر ﻃﺮاﺣﯽ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ (7-2‬ﺑﺎزده ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ‬
‫ﺑﺎزده ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﻨﺪه ﻣﯿﺰان اﺗﻼف اﻧﺮژی در اﺛﺮ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﻧﻈﯿﺮ اﺻﻄﮑﺎک در ﯾﺎﺗﺎﻗﺎﻧﻬﺎ و اﺟﺰاء درﮔﯿﺮ‬
‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻏﺘﺸﺎش در ﺳﯿﺎل ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎزده ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﭘﻤﭙﻬﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﯿﻦ ‪ 90‬ﺗﺎ ‪ 95‬درﺻﺪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ (7-3‬ﺑﺎزده ﮐﻠﯽ‬
‫ﺑﺎزده ﮐﻠﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﻨﺪه ﮐﻞ اﺗﻼف اﻧﺮژی ﺑﻮده و ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺣﺎﺻﻠﻀﺮب ﺑﺎزده ﺣﺠﻤﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺤﺪوده ﺑﺎزدﻫﯽ ﺑﻌﻀﯽ از اﻧﻮاع ﭘﻤﭙﻬﺎ در ﺟﺪول ‪ 6-1‬آورده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺟﺪول ‪(6-1‬‬

‫ﺑﺎزدﻫﯽ ﮐﻠﯽ )‪(%‬‬ ‫ﺑﺎزدﻫﯽ ﺣﺠﻤﯽ )‪(%‬‬ ‫ﻧﻮع ﭘﻤﭗ‬

‫ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ‬
‫≥ ‪%95‬‬ ‫≥‪%99‬‬ ‫ﭘﻼﻧﺠﺮ‬
‫< ‪%90‬‬ ‫< ‪%95‬‬ ‫ﺷﻌﺎﻋﯽ‬
‫< ‪%90‬‬ ‫< ‪%95‬‬ ‫ﻣﺤﻮری‬
‫≥ ‪%90‬‬ ‫≥ ‪%95‬‬ ‫ﭘﻤﭗ دﻧﺪه ای دﻗﯿﻖ‬
‫≥ ‪%80‬‬ ‫≥ ‪%90‬‬ ‫ﭘﻤﭗ ﭘﺮه ای‬

‫‪ (8‬ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی اﻧﺘﺨﺎب ﭘﻤﭗ‬

‫ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ و اﺻﻠﯽ در اﻧﺘﺨﺎب اﻧﻮاع ﭘﻤﭗ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‬
‫ﺑﺎزده‬ ‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری‬
‫ﺳﺮ و ﺻﺪا‬ ‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ‬
‫ﻗﯿﻤﺖ‬

‫‪ (8-1‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری‬

‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری ﺑﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪن ﻗﺪرت ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﻣﺪار ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری ﺑﺎﻻﺗﺮ‪،‬‬
‫ﻗﯿﻤﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺟﺰاء وﮐﺎﻫﺶ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺘﺨﺎب آﻧﻬﺎ را ﺳﺒﺐ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﯾﮑﯽ از اﺷﮑﺎﻻت ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه در ﻓﺸﺎر ﮐﺎری‬
‫ﺑﺎﻻ‪ ،‬اﺛﺮات ﻣﺨﺮﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﺳﯿﺎل در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﮐﻨﺘﺮل دﻗﯿﻖ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آورد‪ .‬در ﻫﺮ ﺻﻮرت‪،‬‬
‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری ﭘﻤﭗ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺪاﻗﻞ ‪ %20‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺟﺪول‪ ، 6-2‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ را در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮد اراﺋﻪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬

‫‪40‬‬
 ‫ﺟﺪول ‪ (6-2‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮد‬

‫‪Psi‬‬ ‫‪Bar‬‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮد‬

‫‪3700‬‬ ‫‪250‬‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل دﻫﻨﺪه ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ‬
‫‪3000‬‬ ‫‪200‬‬ ‫ﻣﺎﺷﯿﻨﻬﺎی اﺑﺰار‬
‫‪4500‬‬ ‫‪300‬‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻣﺤﺮک‬
‫‪12000‬‬ ‫‪800‬‬ ‫ﭘﺮﺳﻬﺎ‬

‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری و ﻣﺤﺪوده دﺑﯽ ﻫﺎی ﺧﺮوﺟﯽ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﻤﭙﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ در ﺟﺪول ‪ 6-2‬آﻣﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﻻزم ﺑﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر و دﺑﯽ ﻣﻨﺪرج در ﺟﺪول ﺗﻮاﻣﺎ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ (8-2‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ‬
‫ﭘﻤﭗ ﺑﺎﯾﺪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﺎﻣﯿﻦ دﺑﯽ ﺣﺪودا ‪ %10‬ﺗﺎ ‪ %15‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﻣﺪار را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در‬
‫ﺻﻮرت ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮدن دﺑﯽ ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﭘﻤﭗ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﻮد وﻟﯽ ﻫﻨﮕﺎﻣﯿﮑﻪ ﻣﺪار در ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﻮد ﺑﻪ ﭼﻨﺪ‬
‫دﺑﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﯿﺎز داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭘﻤﭙﺎژ ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﭼﻨﺪ ﭘﻤﭗ‪ ،‬ﭘﻤﭗ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ و ﯾﺎ ﻣﺪار ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ اﻧﺒﺎره‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺷﺮح آن در ﺑﺨﺶ ﺗﺎﻣﯿﻦ دﺑﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪.‬ﮐﺎرآﯾﯽ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ دارد‪ .‬ﭘﻤﭙﻬﺎ از‬
‫ﻧﻈﺮ دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ در ﻣﺤﺪوده وﺳﯿﻌﯽ از ‪ 1 lit/min‬ﺗﺎ ‪ 1000 lit/min‬و ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ (8-3‬ﺗﺎﻣﯿﻦ دﺑﯽ در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬
‫در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‪ ،‬اﻏﻠﺐ اوﻗﺎت دﺑﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺳﯿﺴﺘﻢ در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﯾﮏ ﺳﯿﮑﻞ ﮐﺎری ﻣﺘﻔﺎوت‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در ﯾﮏ ﭘﺮس ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‪ ،‬دﺑﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﮑﻞ دادن ﻗﻄﻌﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺳﺮﻋﺖ ﭘﺎﯾﯿﻦ‬
‫ﺳﻨﺒﻪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ در ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﺮﮔﺸﺖ )ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﺳﻨﺒﻪ(‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ دﺑﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﻧﯿﺎز ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودۀ ﺗﻐﯿﯿﺮات دﺑﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ از ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ .‬ﺳﯿﺘﻤﻬﺎی ﭘﻤﭙﺎژ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر‬
‫دﺳﺘﻪ زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬
‫ﭘﻤﭗ ﺗﮑﯽ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ ‪ ،‬ﭘﻤﭗ ﺗﮑﯽ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ و اﻧﺒﺎره ‪ ،‬ﭘﻤﭗ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ و ﭼﻨﺪ ﭘﻤﭙﯽ‪.‬‬

‫‪ (8-3-1‬ﭘﻤﭗ ﺗﮑﯽ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ‬

‫در ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﺪارﻫﺎی ﺳﺎده ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ از ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﺗﮑﯽ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد اﯾﻦ ﭘﻤﭗ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫ﯾﮏ ﻣﻮﺗﻮر اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺛﺎﺑﺖ راﻧﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪ .(6-21‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺘﯽ در ﻣﺪار اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﺷﻮد‬
‫ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ در ﻧﻘﻄﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ دﺑﯽ ﻣﺎزاد ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﯿﺰ از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن در ﻓﺸﺎر‬
‫ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺪار ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺳﺒﺐ ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﺮژی ﮔﺮﻣﺎﯾﯽ و اﻓﺰاﯾﺶ دﻣﺎی ﺳﯿﺎل ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﮔﺮﻣﺎ‪،‬‬
‫داغ ﺷﺪن روﻏﻦ و اﻓﺖ ﮐﯿﻔﯿﺖ آن را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارد‪.‬‬
‫ﻣﺪار ﺷﮑﻞ ‪ 6-21‬را ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ در ﺟﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮد ﮐﻪ ‪:‬‬

‫‪41‬‬
 ‫‪ -1‬دﺑﯽ ﮐﺎﻣﻞ ﭘﻤﭗ در ﻫﻤﻪ اوﻗﺎت ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬
‫‪ -2‬دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ ﭘﻤﭗ در زﻣﺎن ﻋﺪم ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺗﺎﻧﮏ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ -3‬ﺗﻠﻔﺎت ﺗﻮان ﻧﺎﺷﯽ از ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن اﻧﺪک ﺑﻮده و ﮔﺮﻣﺎ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ دﻓﻊ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ -4‬ﺧﺎﻣﻮﺷﯽ ﻣﻮﺗﻮر در ﻫﻨﮕﺎم ﻋﺪم ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﭘﻤﭗ ﮐﻮﺗﺎه ﻣﺪت و ﻧﺎﻣﺘﻨﺎوب ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﺪاری ﮐﻪ ﺧﺎﺻﯿﺖ ‪ 2‬را در ﺑﺮ دارد در ﺷﮑﻞ ‪ 6-22‬دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﺪار ﺣﺮﮐﺖ ﻋﻤﻠﮕﺮ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ دﺳﺘﯽ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺎز ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻓﻨﺮ‪ ،‬ﺳﯿﺎل ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﺑﻪ ﺗﺎﻧﮏ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل ﮔﺮﻣﺎی ﮐﻤﺘﺮی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-21‬ﻣﺪار ﭘﻤﭗ ﺗﮑﯽ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(6-22‬‬

‫‪1‬‬
‫‪ (8-3-2‬ﭘﻤﭗ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ و اﻧﺒﺎره‬
‫اﻧﺒﺎره ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ وﺳﺎﯾﻠﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪﮐﻪ اﻧﺮژی ﻣﺪار را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﯿﺎل ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ذﺧﯿﺮه ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻧﺒﺎره ﻫﺎ‬
‫ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ دﺑﯽ زﯾﺎدی را در ﻣﺪت زﻣﺎن ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺟﺰﺋﯿﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻧﻮاع و ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی اﻧﺒﺎره در‬
‫ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ ﺑﺤﺚ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺮﺳﻮﻣﺘﺮﯾﻦ ﻧﻮع اﻧﺒﺎره ﻣﺨﺰن ﻓﻮﻻدی ﺑﺰرگ ﻓﻮرج ﺷﺪه ای اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﯿﺴﻪ ارﺗﺠﺎﻋﯽ‬
‫ﻣﺤﺘﻮی ﻧﯿﺘﺮوژن ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر‪ ،‬درون آن ﻗﺮار دارد‪ .‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﭘﻤﭗ ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺳﯿﺎل داﺧﻞ ﻣﺨﺰن ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد و‬

‫‪1 - Accumulator‬‬

‫‪42‬‬
 ‫ﮔﺎز ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ورود ﻣﺪار ﺳﺒﺐ اﻧﺒﺴﺎط ﮐﯿﺴﻪ ﺷﺪه و ﺳﯿﺎل را ﺑﻪ ﻣﺪار ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬
‫درﻣﺪار ﺷﮑﻞ ‪ ،6-23‬دﺑﯽ ﭘﻤﭗ ﺑﺮای ﭘﺮ ﮐﺮدن اﻧﺒﺎرۀ ‪ A‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﻓﺸﺎر ﻣﺪار ﺑﻪ ﻣﻘﺪار از ﭘﯿﺶ‬
‫ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﮐﻠﯿﺪ ﻓﺸﺎری ‪ B‬ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻋﻤﻞ اﯾﻦ ﮐﻠﯿﺪ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺳﻮﻟﻨﻮﺋﯿﺪ ﺷﯿﺮ ‪ C‬ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﺗﺎﻧﮏ ﺗﺨﻠﯿﻪ‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد )ﺑﺎر اﻧﺪازی از ﭘﻤﭗ(‪ .‬ﺳﯿﺎل ذﺧﯿﺮه ﺷﺪه در اﻧﺒﺎره ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ‪ D‬ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﺣﺒﺲ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﺪار اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ ﺷﮑﻞ ‪ 6-23‬ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ )اﯾﻤﻦ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻗﻄﻌﯽ( اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا در ﺻﻮرت ﺑﺮوز ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ‬
‫ﻗﻄﻌﯽ ﯾﺎ ﻧﻘﺺ در ﻣﺪار اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ ﺷﯿﺮ ‪ ،‬دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ ﭘﻤﭗ ﺑﻪ ﺗﺎﻧﮏ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫در ﻋﻤﻞ ‪ ،‬ﺑﺮای ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﮐﺎرﮐﺮد ﻣﻄﻤﺌﻦ و ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻧﺒﺎره )ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻟﻘﻮه‬
‫ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ( ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ از ﺷﯿﺮﻫﺎی اﺿﺎﻓﯽ در ﻣﺪار اﻧﺒﺎره اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ .‬ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﭘﺎره ای از‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻠﻮﮐﻬﺎی ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن اﻧﺒﺎره را ﺗﺎﺑﻊ ﻣﻘﺮرات وﯾﮋه ای ﻗﺮار ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪار اﻧﺒﺎره ﺑﺮای‬
‫ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻋﻤﻠﮕﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﺪت زﻣﺎن زﯾﺎدی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر در ﺣﺎﻟﺖ اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﯾﺎ‬
‫ﻣﺪارﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز و ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-23‬ﻣﺪار ﭘﻤﭗ و اﻧﺒﺎره‬

‫ﻣﺜﺎل‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪری ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﭼﺮﺧﻪ زﻣﺎﻧﯽ زﯾﺮ ﮐﺎر ﮐﻨﺪ ‪ :‬ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ‪ 25bar‬و ﺑﺎ دﺑﯽ ‪ 12litre/min‬در ﻣﺪت ‪ 5‬ﺛﺎﻧﯿﻪ‬
‫ﺑﺎز ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺪون دﺑﯽ و در ﻓﺸﺎر ‪ 200bar‬ﺑﻪ ﻣﺪت ‪ 25‬ﺛﺎﻧﯿﻪ ﺑﺎز ﺑﻤﺎﻧﺪ ‪ .‬در ﻣﺪت ‪ 4‬ﺛﺎﻧﯿﻪ در ﻓﺸﺎر ‪ 35bar‬ﺑﺎ دﺑﯽ‬
‫‪ 12litre/min‬ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد و در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺪت ‪ 26‬ﺛﺎﻧﯿﻪ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ‪ 200bar‬ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻤﻮدار ﻓﺸﺎر و دﺑﯽ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺑﺮ ﺣﺴﺐ زﻣﺎن در ﺷﮑﻞ ‪ 6-24‬دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﺷﻮد‬
‫ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ‪ %15‬ﺳﯿﮑﻞ ﺑﻪ دﺑﯽ ﻧﯿﺎز اﺳﺖ‪ .‬در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ از ﻣﺪار ﺷﮑﻞ ‪ 6-25‬ﮐﻪ دارای ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ‬
‫‪ 12litre/min‬اﺳﺖ ﺑﺮای ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﺪار اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ ،‬ﺳﯿﺎل در ‪ %85‬ﺳﯿﮑﻞ در ﻓﺸﺎر ‪ 200bar‬از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن‬
‫ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻮان ﻣﺼﺮﻓﯽ ﺗﺌﻮری ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ‪:‬‬
‫‪1‬‬
‫‪W = P × Q = 200 × 105 ×12 × 1000 = 4000 Nm / s = 4Kw‬‬
‫‪60‬‬
‫ﻗﺴﻤﺖ ﻋﻤﺪه ای از اﯾﻦ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﺮژی ﮔﺮﻣﺎﯾﯽ در ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺗﻠﻒ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻤﻮدار‬
‫دﺑﯽ ﺷﮑﻞ ‪ ،6-24‬ﻣﯿﺰان دﺑﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در ﻃﻮل ﯾﮏ ﺳﯿﮑﻞ ﯾﮏ دﻗﯿﻘﻪ ای ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ‪:‬‬

‫‪43‬‬
 ‫‪5‬‬
‫× ‪ = 12‬ﻣﯿﺰان روﻏﻦ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در زﻣﺎن ﺑﺎز ﺷﺪن‬ ‫ﻟﯿﺘﺮ ‪= 1‬‬
‫‪60‬‬
‫‪4‬‬
‫× ‪ = 12‬ﻣﯿﺰان روﻏﻦ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در زﻣﺎن ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن‬ ‫ﻟﯿﺘﺮ ‪= 0/8‬‬
‫‪60‬‬
‫ﻟﯿﺘﺮ ‪ = 1/8‬ﮐﻞ روﻏﻦ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در ﮐﻞ ﺳﯿﮑﻞ‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ذﺧﯿﺮه دﺑﯽ ﭘﻤﭗ در ﯾﮏ اﻧﺒﺎره ‪ ،‬در زﻣﺎن ﺳﮑﻮن ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ ،6-23‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﭘﻤﭙﯽ ﺑﺎ دﺑﯽ‬
‫ﺧﺮوﺟﯽ ‪ 1.8litre/min‬ﻧﯿﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺳﯿﺴﺘﻢ در زﻣﺎن ﺳﮑﻮن ﺳﯿﻠﻨﺪر‬
‫‪ 200bar‬اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﺎﻻﺗﺮی ﻣﺜﻼ ‪ 250bar‬ﻧﯿﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ در ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﺮوز ﻣﯽ‬
‫ﮐﻨﺪ‪) ،‬ﺷﮑﻞ ‪ .(6-25‬ﺗﻮان ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮای ﭘﻤﭙﯽ ﺑﺎ دﺑﯽ ‪ 2litre/min‬ﮐﻪ ﻣﺎزاد دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ آن در ﻓﺸﺎر ‪250bar‬‬
‫ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ‪:‬‬
‫‪1‬‬
‫‪W = P × Q = 250 × 105 × 2 × 1000 = 4000 Nm / s = 0.83Kw‬‬
‫‪60‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(6-24‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (6-25‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻓﺸﺎر ﻣﺪار در ﺳﯿﺴﺘﻢ دارای اﻧﺒﺎره‬

‫‪44‬‬
 ‫‪ (8-3-3‬ﭼﻨﺪ ﭘﻤﭙﯽ )ﭘﻤﭙﻬﺎی ﭼﻨﺪ ﮔﺎﻧﻪ(‬
‫در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻧﯿﺎز ﻣﺪار ﺑﻪ ﭼﻨﺪ دﺑﯽ ﺧﺎص )در ﯾﮏ ﺑﺎزۀ وﺳﯿﻊ( ﻣﺤﺪود ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﯾﺎ ﭼﻨﺪ‬
‫ﭘﻤﭗ ﮐﻪ در ﻣﻮاﻗﻊ ﻧﯿﺎز ﺗﺤﺖ ﺑﺎر ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻫﺪف دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬

‫ﻣﺜﺎل‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-26‬ﻣﺪار ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﯾﮏ ﻧﻘﺎﻟﻪ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻘﺎﻟﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻪ ﭘﻤﭗ ﺑﺎ دﺑﯽ ﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت در‬
‫ﻫﻔﺖ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺘﻮاﻟﯽ )ﺑﻪ ﻋﻼوه ﺳﺮﻋﺖ ﺻﻔﺮ( راﻧﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(6-26‬‬

‫‪45‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ‬

‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺟﻬﺖ دﻫﻨﺪه )ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ( ﺑﺮای ﺗﻐﯿﯿﺮ دادن ‪ ،‬ﺑﺎز ﮐﺮدن و ﯾﺎ ﺑﺴﺘﻦ ﻣﺴﯿﺮﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻧﻤﺎﯾﺶ اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﺎﻧﺪارد ‪ DIN ISO 1219‬اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (7-1‬ﺷﯿﺮ ‪2/2‬‬

‫‪46‬‬
 ‫‪ (1‬ﻧﻤﺎدﻫﺎی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺟﻬﺖ دﻫﻨﺪه‬
‫ﻗﻮاﻋﺪ زﯾﺮ ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺟﻬﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ (1‬ﻫﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﺷﯿﺮ ﺑﺎ ﯾﮏ ﻣﺮﺑﻊ ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬
‫‪ (2‬ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻓﻠﺶ ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ (3‬دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺧﻄﻮط اﻓﻘﯽ ﮐﻮﺗﺎه ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‬
‫‪ (4‬ﻫﺮ ﻓﻠﺶ دو دﻫﺎﻧﻪ ﺷﯿﺮ را ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ (5‬دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻧﺸﺘﯽ روﻏﻦ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺧﻂ ﭼﯿﻦ و ﺣﺮف ”‪ “L‬ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻫﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﺷﯿﺮ ﺑﺼﻮرت ﯾﮏ ﻣﺮﺑﻊ ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﻣﺴﯿﺮﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻓﻠﺶ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺴﺘﻪ‬

‫دو ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن‬

‫دو دﻫﺎﻧﻪ ﻣﺘﺼﻞ و دو دﻫﺎﻧﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺳﻪ دﻫﺎﻧﻪ ﻣﺘﺼﻞ و ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﺑﺴﺘﻪ‬

‫ﺗﻤﺎم دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﻣﺘﺼﻞ‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(7-2‬‬

‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺪاد دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎ و ﺣﺎﻟﺘﻬﺎﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﻧﻮع ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬در ﻫﺮ ﺻﻮرت‪،‬‬
‫ﻧﺎﻣﮕﺬاری اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺪاد دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎ و ﺗﻌﺪاد ﺣﺎﻟﺘﻬﺎی ﻣﻤﮑﻦ در ﯾﮏ ﺷﯿﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﻪ‬
‫اﺑﺘﺪا ﺗﻌﺪاد دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺷﯿﺮ و ﺳﭙﺲ ﺗﻌﺪاد ﺣﺎﻟﺘﻬﺎی آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺷﯿﺮی ﺑﺎ ﺳﻪ دﻫﺎﻧﻪ و دو ﺣﺎﻟﺖ‪،‬‬
‫ﺷﯿﺮ ‪ 3/2‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﮐﻪ وﺿﻌﯿﺖ اوﻟﯿﻪ ﯾﺎ ﻋﺎدی ﮐﻪ ﺷﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺒﻞ از ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﻪ‬
‫وﺳﯿﻠﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﺧﺎرﺟﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺷﮑﻞ ﺷﻤﺎﺗﯿﮏ آن ﺑﺎ اﺗﺼﺎل ﺧﻄﻮط ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﻣﺮﺑﻊ ﻣﺮﺑﻮط‬
‫ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ در ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺣﺎﻟﺘﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﯿﺮ در ﮐﻨﺎر ﻫﻢ‪ ،‬ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎ‬
‫در ﻫﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﻨﺞ ﻧﻮع اﺻﻠﯽ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺟﻬﺖ دﻫﻨﺪه ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬
‫ﺷﯿﺮ ‪2/2‬‬ ‫•‬

‫ﺷﯿﺮ ‪3/2‬‬ ‫•‬

‫ﺷﯿﺮ ‪4/2‬‬ ‫•‬

‫ﺷﯿﺮ ‪5/2‬‬ ‫•‬

‫‪47‬‬
 ‫ﺷﯿﺮ ‪5/3‬‬ ‫•‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (7-3‬ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی ﻧﺮﻣﺎل در دو ﺷﯿﺮ ‪4/2‬‬

‫ﺟﺪول‪ ،7-1‬ﻧﻤﺎد ﺷﻤﺎﺗﯿﮏ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ و ﻧﺤﻮه ﻧﺎﻣﮕﺬاری و ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی آﻧﻬﺎ‬
‫را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ ﮐﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺣﺎﻟﺘﻬﺎی آن ‪ ،‬ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻋﻤﻠﮕﺮ ﺷﯿﺮ ﮐﻪ‬
‫ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺷﺪن آن را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﻧﯿﺰ اﻟﺰاﻣﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺟﺪول ‪ (7-1‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ‬

‫ﺷﯿﺮ ‪2/2‬‬

‫) ‪(P , A‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎدی ﺑﺴﺘﻪ‬

‫)‪(P → A‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎدی ﺑﺎز‬

‫ﺷﯿﺮ‪3/2‬‬

‫) ‪(P , A → T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎدی ﺑﺴﺘﻪ‬

‫)‪(P → A , T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎدی ﺑﺎز‬

‫ﺷﯿﺮ ‪4/2‬‬

‫) ‪(P→B , A→T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎدی‬

‫ﺷﯿﺮ ‪5/2‬‬

‫)‪(A→R , P → B , T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎدی‬

‫ﺷﯿﺮ ‪4/3‬‬

‫)‪(P , A ,B , T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ وﺳﻂ ﺑﺴﺘﻪ‬

‫)‪(P →T , A , B‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ وﺳﻂ ﺑﺮﮔﺸﺖ‬

‫‪48‬‬
 ‫) ‪(P →A→B→T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ وﺳﻂ ‪H‬‬

‫)‪(P , A→ B → T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ وﺳﻂ ﺑﯽ ﺑﺎر ﮐﻨﻨﺪه‬

‫) ‪(P →A→B,T‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ وﺳﻂ ﮐﻨﺎرﮔﺬر )‪(by – pass‬‬

‫ﻧﺤﻮه ﺑﮑﺎر ﮔﯿﺮی و اﺗﺼﺎل دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺖ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫دﻫﺎﻧﻪ ‪ : P‬ﺟﻬﺖ اﺗﺼﺎل ﺑﻪ ﺧﻂ ﻓﺸﺎر ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺧﺮوﺟﯽ ﭘﻤﭗ )ﻣﺴﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ(‬
‫دﻫﺎﻧﻪ ‪ : T‬ﺟﻬﺖ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ از ﺷﯿﺮ ﺑﻪ ﻣﺨﺰن )ﻣﺴﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ(‬
‫دﻫﺎﻧﻪ ‪ B ، A‬و ‪ : ....‬ﺟﻬﺖ اﺗﺼﺎل ﺑﻪ ﺑﺨﺸﻬﺎی ﻋﻤﻠﮕﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ )دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺳﺮوﯾﺲ(‬

‫‪ (2‬ﺷﯿﺮ ‪2/2‬‬
‫ﺷﯿﺮ ‪ 2/2‬دارای ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﻓﺸﺎر )‪ (P‬و ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﺳﺮوﯾﺲ )‪ (A‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮای ﺑﺎز و ﺑﺴﺘﻪ ﮐﺮدن ﻣﺴﯿﺮ‬
‫ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ‪ (7-4‬ﺷﯿﺮ ‪2/2‬‬

‫وﺿﻌﯿﺖ ﻋﺎدی ‪ P‬ﺑﻪ ‪ A‬ﺑﺴﺘﻪ‬

‫وﺿﻌﯿﺖ ﺗﺤﺮﯾﮏ ‪ P‬ﺑﻪ ‪ A‬ﺑﺎز‬
‫ﮐﺎرﺑﺮد‬
‫ﺷﯿﺮ ‪ 2/2‬ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺟﻬﺖ ﻗﻄﻊ و وﺻﻞ ﺟﺮﯾﺎن در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﻪ ﮐﺎر رود‪.‬‬ ‫•‬

‫ﺑﻌﻨﻮان ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺎرﮔﺬر )‪ (by – pass‬ﺟﻬﺖ راه اﻧﺪازی )اﻋﻤﺎل ﻓﺸﺎر( ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ و ﯾﺎ ﺧﻼص ﮐﺮدن آن‬ ‫•‬

‫راه اﻧﺪازی ﯾﮏ ﻣﻮﺗﻮر ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬ ‫•‬

‫‪49‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ‪ (7-5‬ﮐﺎرﺑﺮد ﺷﯿﺮ ‪2/2‬‬

‫‪ (3‬ﺷﯿﺮ ‪3/2‬‬
‫ﺷﯿﺮ ‪ 3/2‬دارای ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﺳﺮوﯾﺲ )‪ ، (A‬ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﻓﺸﺎر ورودی )‪ (P‬و ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﺗﺨﻠﯿﻪ )‪ (T‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در‬
‫اﯾﻦ ﺷﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از دو ﺣﺎﻟﺖ زﯾﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮﻗﺮار ﺷﻮد‪.‬‬
‫دﻫﺎﻧﻪ ‪ P‬ﺑﺴﺘﻪ و ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن از ‪ A‬ﺑﻪ ‪ T‬ﺑﺎز اﺳﺖ‪.‬‬
‫دﻫﺎﻧﻪ ‪ T‬ﺑﺴﺘﻪ و ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن از ‪ P‬ﺑﻪ ‪ A‬ﺑﺎز اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ‪ (7-6‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺷﯿﺮ ‪3/2‬‬

‫‪50‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ‪ (7-7‬راه اﻧﺪازی ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬

‫ﺷﯿﺮ ‪ 3/2‬را ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺮای ﺳﻮﯾﯿﭻ ﮐﺮدن ﺟﺮﯾﺎن ﺑﯿﻦ دو ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (7-8‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﺷﯿﺮ ‪3/2‬‬

‫‪ (4‬ﺷﯿﺮ ‪4/2‬‬
‫ﺷﯿﺮ ‪ 4/2‬دارای دو دﻫﺎﻧﻪ ﺳﺮوﯾﺲ )‪ (A‬و )‪ ، (B‬ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﻓﺸﺎر )‪ (P‬و ﯾﮏ دﻫﺎﻧﻪ ﺗﺨﻠﯿﻪ )‪ (T‬اﺳﺖ‪ .‬ﺷﯿﺮ ﻣﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮑﯽ از دو ﺣﺎﻟﺖ زﯾﺮ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫ﺟﺮﯾﺎن از ‪ P‬ﺑﻪ ‪ B‬و از ‪ A‬ﺑﻪ ‪ T‬ﺑﺮﻗﺮار اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺟﺮﯾﺎن از ‪ P‬ﺑﻪ ‪ A‬و از ‪ B‬ﺑﻪ ‪ T‬ﺑﺮﻗﺮار اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪51‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ‪ (7-9‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺷﯿﺮ ‪4/2‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (7-10‬راه اﻧﺪازی ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر دو ﻃﺮﻓﻪ‬

‫ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮل ﺷﯿﺮ ‪ 4/2‬ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‬

‫راه اﻧﺪازی ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ‬ ‫•‬

‫راه اﻧﺪازی ﻫﯿﺪرو ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ‬ ‫•‬

‫راه اﻧﺪازی )ﮐﻨﺘﺮل ( دو ﻣﺪار ﻣﺴﺘﻘﻞ‬ ‫•‬

‫ﺷﮑﻞ‪ (7-11‬ﺷﯿﺮ ‪5/2‬‬

‫ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ‪ 5/2‬را ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮان در ﻣﺪارﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﺎی ﺷﯿﺮ ‪ 4/2‬ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار داد‪.‬‬

‫‪52‬‬
 ‫‪ (5‬ﺷﯿﺮ ‪4/3‬‬
‫دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬ﻣﺸﺎﺑﻪ دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﺷﯿﺮ ‪ 4/2‬ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﻤﺎن دو ﺣﺎﻟﺖ ﺷﯿﺮ ‪ 4/2‬در اﯾﻦ ﺷﯿﺮ ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ دو ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ‪ 4/3‬دارای ﯾﮏ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﯿﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﮑﻠﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ داﺷﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻣﮑﺎن ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮدن ﺳﯿﻠﻨﺪر در ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی ﻣﯿﺎﻧﯽ در اﯾﻦ ﺷﯿﺮ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺷﯿﺮ ‪ 4/2‬وﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ‬
‫داﺷﺖ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (7-12‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺮﮔﺸﺖ‬

‫ﻣﺰﯾﺖ ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺮﮔﺸﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺮﯾﺎن در وﺿﻌﯿﺖ وﺳﻂ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪون ﻫﯿﭻ ﻣﻘﺎوﻣﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﺨﺰن‬
‫ﺑﺮ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮدن ﺳﯿﻠﻨﺪر در ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی دﻟﺨﻮاه ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﻓﺸﺎر اﺿﺎﻓﯽ ﺑﻪ ﭘﻤﭗ وارد ﻧﺸﺪه و‬
‫دﻣﺎی روﻏﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺷﯿﺮ وﺳﻂ ﺑﺮﮔﺸﺖ اﯾﻦ اﯾﺮاد را دارد ﮐﻪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان آﻧﺮا در ﭼﻨﺪ ﻣﺪار ﻣﻮازی‬
‫ﮐﻪ از ﯾﮏ ﭘﻤﭗ واﺣﺪ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﻋﻠﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ وﺿﻌﯿﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺎﻟﺖ در ﭼﻨﺪ ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬ﮐﻪ‬
‫ورودی ﻫﻤﮕﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﻣﺘﺼﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ ﯾﮑﯽ از ﺷﯿﺮﻫﺎ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ وﺳﻂ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺗﺨﻠﯿﻪ روﻏﻦ ﺑﻪ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ راﺣﺘﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬اﻣﮑﺎن اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر در ﻣﺪارﻫﺎی دﯾﮕﺮ از ﺑﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ‬
‫رﻓﺖ‪.‬‬

‫‪53‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪(7-13‬‬

‫در ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺴﺘﻪ ﻣﺸﮑﻠﯽ ﮐﻪ در ﺧﺼﻮص ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﯿﺮی ﭼﻨﺪ ﻣﺪار ﻣﻮازی ﺑﯿﺎن ﺷﺪ وﺟﻮد ﻧﺪارد زﯾﺮا در‬
‫اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ‪ ،‬در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ وﺳﻂ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺑﺎز ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺑﻪ دﻟﯿﻞ وﺟﻮد ﻣﺎﻧﻊ در ﺣﺎﻟﺖ وﺳﻂ ﺷﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺸﺎر‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و اﻓﺰاﯾﺶ دﻣﺎ و اﺗﻼف اﻧﺮژی ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (7-14‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺴﺘﻪ‬

‫ﺑﺮای رﻓﻊ اﯾﻦ اﯾﺮاد‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ‪ ،7-14‬از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ‪ 2/2‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد ﺗﺎ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی ﻣﯿﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺪار را‬

‫‪54‬‬
‫ﺑﯽ ﺑﺎر ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﯿﺮ در ﺣﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﺪار از ﯾﮏ ﭘﻤﭗ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮای ﻗﻄﻊ و وﺻﻞ ﮐﺮدن ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻓﺸﺎر در‬
‫ﻫﻤﮥ ﻣﺪارﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد و در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﮐﻠﯿﺪ اﺻﻠﯽ ﻣﺪار ﺑﻪ ﮐﺎر ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ –‪ (14‬ﮐﺎرﺑﺮد ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺴﺘﻪ‬

‫‪55‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻓﺸﺎری‬

‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻓﺸﺎری در ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺮای ﻣﺤﺪود ﮐﺮدن ‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ دادن ﻓﺸﺎر و ﯾﺎ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻗﺮار ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬اﻧﻮاع ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻓﺸﺎری ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪:‬‬
‫ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪوده ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر )ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن(‬ ‫•‬

‫ﺷﯿﺮ ﮐﺎﻫﻨﺪه ﻓﺸﺎر ) رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر(‬ ‫•‬

‫‪(1‬ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪوده ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر‬

‫در اﺑﺘﺪا ﺳﻮﭘﺎپ ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﺷﯿﺮ )ﺷﮑﻞ ‪ (8-1‬ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻓﻨﺮ ﺑﺮ روی دﻫﺎﻧﻪ ورودی ﻧﺸﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ ﻧﯿﺮوی‬
‫ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﺸﺎر ورودی ‪ P1‬روی ﺳﻄﺢ ‪A1‬ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺳﻮﭘﺎپ ﺷﯿﺮ از روی دﻫﺎﻧﻪ ورودی ﺟﺪا‬
‫ﺷﺪه و از ﻣﺴﯿﺮ دﻫﺎﻧﻪ ‪ T‬روﻏﻦ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﺧﺎرج ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎﻟﺘﯽ اﻧﺮژی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ روﻏﻦ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺮژی‬
‫ﺣﺮارﺗﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮم ﺷﺪن روﻏﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎرروﻏﻦ در ورودی در اﺛﺮ ﺗﺨﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺷﯿﺮ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ‬
‫ﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﺑﺎز و ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪﻧﻬﺎی ﺳﺮﯾﻊ و اﯾﺠﺎد ﺿﺮﺑﻪ ﻫﺎی ﻣﺘﻮاﻟﯽ در ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر‪،‬‬
‫از ﺷﯿﺮﻫﺎی دارای ﺿﺮﺑﻪ ﮔﯿﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺿﺮﺑﻪ ﮔﯿﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﯿﺮ در اﺛﺮ اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ‬
‫ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎز ﺷﻮد وﻟﯽ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن آن ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و از اﯾﺠﺎد ﺿﺮﺑﻪ ﻫﺎی ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪56‬‬
 ‫ﻧﺤﻮه ﮐﺎر ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪوده ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر دارای ﺿﺮﺑﻪ ﮔﯿﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﺮح اﺳﺖ ‪:‬‬
‫در وﺿﻌﯿﺖ اوﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺸﺎر از دﻫﺎﻧﻪ ‪ P‬ﺑﻪ ﻫﺮ دو ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺷﯿﺮ اﻋﻤﺎل ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻮدن ﺳﻄﺢ دو ﭘﯿﺴﺘﻮن‪،‬‬
‫ﻓﺸﺎر اﻋﻤﺎل ﺷﺪه ﺑﺎﻋﺚ ﻫﯿﭻ ﺣﺮﮐﺘﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﻓﻨﺮ ﮐﻮﭼﮑﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺎﻧﺒﯽ را ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﺎز‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ وارد ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺷﺪه و اﯾﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر در ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن‬
‫اﻧﺘﻬﺎﯾﯽ )ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺳﻤﺖ ﭼﭗ( ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻓﺸﺮدن ﻓﻨﺮ ﺑﺰرﮔﺘﺮ )ﮐﻪ ﻗﺪرت ﮐﻤﯽ دارد( ﺑﻪ ﺳﻤﺖ‬
‫راﺳﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن از ‪ P‬ﺑﻪ ‪ T‬ﺑﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ ﻓﺸﺎر در دﻫﺎﻧﻪ ‪ P‬ﮐﺎﻫﺶ ﻧﯿﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن‬
‫ﺑﺎز ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﮐﻢ ﺷﺪن ﻓﺸﺎر ﺗﻐﺬﯾﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺮ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﺠﺪدا ﺑﺴﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻓﺸﺎر دو ﻃﺮف ﭘﯿﺴﺘﻮن‬
‫ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻣﺠﺪدا ﻣﺘﻌﺎدل ﺷﺪه و ﻓﻨﺮ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن دﻫﺎﻧﻪ ‪ T‬ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮاﻫﺪ داد وﻟﯽ ﺑﺪﻟﯿﻞ‬
‫وﺟﻮد ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺑﺎرﯾﮏ در راه ﺗﺨﻠﯿﻪ روﻏﻦ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه در ﻓﻀﺎی ﭘﺸﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن‪ ،‬ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﺑﻪ ﮐﻨﺪی اﻧﺠﺎم ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﯾﺠﺎد ﺿﺮﺑﻪ و ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (8-1‬ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪۀ ﻓﺸﺎر ﺳﺎده‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (8-2‬ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪۀ ﻓﺸﺎر ﺑﺎ ﺿﺮﺑﻪ ﮔﯿﺮ‬

‫‪57‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪(8-3‬‬

‫ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر‬

‫‪ (1‬ﺑﻌﻨﻮان ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن‬
‫در ﻫﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﻌﺪ از ﭘﻤﭗ ﻧﺼﺐ ﺷﻮد ﺗﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢ را از‬
‫ﺧﻄﺮاﺗﯽ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ در اﺛﺮ ازدﯾﺎد ﻓﺸﺎر ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺷﯿﺮ در ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر ﭘﻤﭗ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻓﻘﻂ‬
‫در ﺷﺮاﯾﻂ اﺿﻄﺮاری اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺑﺎز ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ (2‬ﺑﻌﻨﻮان ﺷﯿﺮ ﺗﺮﻣﺰی‬
‫در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺟﻬﺖ ﺣﺮﮐﺖ دادن ﯾﮏ وزﻧﻪ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﺑﺮای‬
‫ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﯾﺠﺎد ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻟﺤﻈﻪ ﯾﯽ در اﺛﺮ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﺟﻬﺖ دﻫﻨﺪه اﯾﺠﺎد‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪ ،‬از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺮای ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻓﺸﺎرﻫﺎی اﺿﺎﻓﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪.(8-4‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (8-4‬ﺷﯿﺮ اﻃﻤﯿﻨﺎن در ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺗﺮﻣﺰی‬

‫‪58‬‬
 ‫‪ (3‬ﺑﻌﻨﻮان ﺷﯿﺮ ﺑﺎﻻﻧﺲ ﻓﺸﺎر‬
‫ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻤﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎر اﻋﻤﺎﻟﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ اﯾﻨﺮﺳﯽ ﺟﺮم ﻗﺮار دارد ‪ ،‬ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از‬
‫ﺣﺮﮐﺖ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﺎر ﻣﯽ ﺗﻮان از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر در ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺣﺮﮐﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﻓﺸﺎر ﺗﻨﻈﯿﻤﯽ‬
‫ﺷﯿﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﯿﺮوی ﺑﺎر ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮد در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ‪ ،‬ﺷﯿﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر‬
‫ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ آن ﻓﺎﺻﻠﻪ دارد ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ وﺿﻌﯿﺖ ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(8-5‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (8-6‬ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪۀ ﻓﺸﺎر ﺑﺎ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺎرﺟﯽ‬

‫‪ (2‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﺎﻫﻨﺪه ﻓﺸﺎر )رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر(‬

‫رﮔﻼﺗﻮرﻫﺎی ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﻓﺸﺎر ورودی را ﺑﻪ ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﺪۀ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ در ﺧﺮوﺟﯽ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ‬

‫‪59‬‬
‫ﺑﺮای زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻗﺴﻤﺘﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻧﯿﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪-7‬‬
‫‪ ،8‬ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮد را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه دو ﻗﺴﻤﺖ ﺑﻌﻨﻮان ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪه وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ .‬در ﺑﺨﺶ ﺳﻤﺖ‬
‫راﺳﺖ‪ ،‬ﯾﮏ ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮر از ﻃﺮﯾﻖ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﺮدش در ﻣﯽ آﯾﺪ‪ .‬ﮔﺮدش اﯾﻦ ﻣﻮﺗﻮر ﺑﺮای ﺑﻪ ﮔﺮدش‬
‫در آوردن ﯾﮏ ﻣﺤﻮر )درام( اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ دو ﻃﺮﻓﻪ اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ در ﻓﺸﺎری ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ و ﺑﺎ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺎر ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳﯿﻠﻨﺪر در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﺎر ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺪاوم در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻧﺸﺎن‬
‫داده ﺷﺪه )وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن( ﻗﺮار دارد و در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﯾﮏ ﻧﯿﺮوی ﮐﺸﺸﯽ را ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﺤﻮر در ﺣﺎل ﭼﺮﺧﺶ اﻋﻤﺎل‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ در ﻗﺴﻤﺖ اﺧﯿﺮ از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر ﺟﻬﺖ ﻣﺴﯿﺮ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﺳﯿﻠﻨﺪر اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬
‫ﺑﻪ ﮐﻤﮏ آن ﻣﯽ ﺗﻮان ﻓﺸﺎر اﻋﻤﺎﻟﯽ ﺑﻪ داﺧﻞ ﻓﻀﺎی ﺳﯿﻠﻨﺪر را ﮐﻨﺘﺮل ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده‪ ،‬ﯾﮏ ﺷﯿﺮ‬
‫دو ﻃﺮﻓﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪر‪ ،‬در ﻣﺴﯿﺮ ﺗﺨﻠﯿﻪ از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﺑﺼﻮرت ﻣﻮازی ﺑﺎ ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﺟﺮﯾﺎن روﻏﻦ‬
‫از اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻋﺒﻮر ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(8-7‬‬

‫‪60‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (8-8‬ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر دو ﻃﺮﻓﻪ‬

‫ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر دو ﻃﺮﻓﻪ )ﺷﮑﻞ ‪ (8-8‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪:‬‬
‫ﺷﯿﺮ در وﺿﻌﯿﺖ ﻋﺎدی ﺑﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر ﺧﺮوﺟﯽ دﻫﺎﻧﻪ )‪ (A‬ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪ (1‬از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺴﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮﻟﯽ )‪(3‬‬
‫ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﻧﯿﺮوی ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﺸﺎر اﻋﻤﺎﻟﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻄﺢ از ﻧﯿﺮوی ﻓﻨﺮ ﭘﺸﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﻮد‪ ،‬ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﺷﺮوع‬
‫ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﻧﻤﻮده و ﻣﺴﯿﺮ ارﺗﺒﺎﻃﯽ دﻫﺎﻧﻪ ورودی )‪ (P‬ﺑﻪ ﺧﺮوﺟﯽ )‪ (A‬را ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺸﮑﻞ‬
‫ﺷﺪن ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﺧﺮوﺟﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر در دﻫﺎﻧﻪ ﺧﺮوﺟﯽ اداﻣﻪ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪،‬‬
‫ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﮐﻠﯽ ﻣﺴﯿﺮ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن را ﻣﺴﺪود ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر دو ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺮای ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ در ﺧﺮوﺟﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬
‫داﺋﻢ ﺟﺮﯾﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪ .‬در ﺻﻮرﺗﯿﮑﻪ ﻓﺸﺎر در ﺧﺮوﺟﯽ اﯾﻦ ﺷﯿﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﺧﺎرﺟﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ‪،‬‬
‫اﻣﮑﺎن ﮐﻨﺘﺮل آن ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺮ وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﺠﺪد ﺑﻪ ﻣﺪار ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ در ﻗﺴﻤﺖ ﻗﺒﻞ‬
‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺷﮑﻞ ‪ 8-9‬ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬روﺷﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫در ﺻﻮرت ازدﯾﺎد ﻓﺸﺎر در ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر‪ ،‬دﻫﺎﻧﻪ ‪ A‬ﺑﺴﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬در وﺿﻌﯿﺖ ﻋﺎدی اﯾﻦ‬
‫ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر در ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ اﻣﺎ اﮔﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﻗﻄﻌﻪ ﮐﺎر ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﺎﻻ اداﻣﻪ‬
‫ﯾﺎﺑﺪ ﻧﯿﺮوی وارد ﺷﺪه ﺑﻪ ﻏﻠﻄﮏ ﺑﺰرگ ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪن ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ‪،‬‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر در ﺳﻤﺖ ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮ )دﻫﺎﻧﻪ ‪ ( A‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﯾﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر‬
‫ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر دو ﻃﺮﻓﻪ ﺑﻪ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﻘﺪار ﺗﻨﻈﯿﻤﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﯾﮏ روش ﺑﺮای اﺻﻼح اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر در ﻗﺴﻤﺖ ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮ اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ –‪.(10‬‬

‫‪61‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪(8-9‬‬

‫ﺷﮑﻞ‪(8-10‬‬

‫ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪوده ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر را ﻣﯽ ﺗﻮان در ﻓﺸﺎری ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ ،‬ﻣﺴﺎوی ﯾﺎ ﮐﻤﺘﺮ از ﻓﺸﺎر ﺗﻨﻈﯿﻤﯽ ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮﮔﻼﺗﻮر‬
‫ﻓﺸﺎر ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﮐﻪ در ﻫﺮ ﺣﺎﻟﺖ رﻓﺘﺎر ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه ﻣﺘﻔﺎوت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫روش دﯾﮕﺮ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﮐﺎﻫﺶ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻓﺸﺎر در ﺧﺮوﺟﯽ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر ﺳﻪ راﻫﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر ﺳﻪ راﻫﻪ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺷﮑﻞ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﺴﯿﺮ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن از دﻫﺎﻧﻪ ورودی )‪ (P‬ﺑﻪ دﻫﺎﻧﻪ‬
‫ﺧﺮوﺟﯽ )‪ (A‬ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر دو راﻫﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ در اﯾﻦ ﺷﯿﺮ در ﺻﻮرﺗﯿﮑﻪ ﻓﺸﺎر از ﺣﺪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﺪه ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﻮد‪،‬‬
‫ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻧﯿﺮوی ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ ﻓﺸﺎر اﺿﺎﻓﯽ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ در‬
‫ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ دﻫﺎﻧﻪ ‪ P‬ﺑﻪ ‪ A‬ﻗﻄﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬دﻫﺎﻧﻪ ‪ T‬ﺑﺎز ﺷﺪه و ﺟﺮﯾﺎن از ‪ A‬ﺑﻪ ‪ T‬ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻓﺸﺎر در ﺧﺮوﺟﯽ ﺷﯿﺮ )‪ (A‬ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ ﺣﺪ ﻓﺸﺎر ﺗﻨﻈﯿﻤﯽ ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺤﺎﻟﺖ ﻧﯿﺮوی وارد ﺑﺮ‬
‫ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﻧﯿﺰ ﮐﻢ ﺷﺪه و ﻣﺠﺪدا دﻫﺎﻧﻪ ‪ T‬ﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﺑﺎز ﻫﻢ در ﺧﺮوﺟﯽ ﮐﺎﻫﺶ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ دﻫﺎﻧﻪ‬
‫‪ P‬و ‪ A‬ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪62‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (8-11‬ﺷﯿﺮ رﮔﻼﺗﻮر ﻓﺸﺎر ﺳﻪ ﻃﺮﻓﻪ‬

‫‪63‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﻧﻬﻢ‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ‬

‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ‪ ،‬ﺷﯿﺮﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﺟﺎزه ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن را ﻓﻘﻂ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ و در ﺟﻬﺖ ﻣﻘﺎﺑﻞ‬
‫ﻣﺎﻧﻊ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬اﻧﻮاع اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ در ﺟﺪول‪ 9-1‬ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪه اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺪول ‪ (1-9‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬

‫ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﮥ ﺑﺪون ﻓﻨﺮ‬

‫ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﮥ ﻓﻨﺮ دار‬

‫‪64‬‬
 ‫ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﮥ ﭘﯿﻠﻮت دار ﺑﺎز ﮐﻦ )ﺑﺎ ﻓﺮﻣﺎن ﺑﺎدی ﯾﺎ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ (‬

‫ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﮥ ﭘﯿﻠﻮت دار ﻗﻔﻞ ﮐﻦ )ﺑﺎ ﻓﺮﻣﺎن ﺑﺎدی ﯾﺎ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ (‬

‫ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار ﺑﺎزﮐﻦ دوﻗﻠﻮ‬

‫‪ (1‬ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬
‫ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﻣﺎﯾﻊ ‪ P1‬ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﺨﺮوط‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﯿﮑﻪ ﺷﯿﺮ از ﻧﻮع ﺑﺪون ﻓﻨﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺮوط از ﻧﺸﯿﻤﻨﮕﺎه ﺧﻮد ﺟﺪا‬
‫ﺷﺪه و ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺮای ﺣﺮﮐﺖ ﻣﺨﺮوط ﻓﻘﻂ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓﺸﺎر ‪ P2‬ﮐﻪ در ﺟﻬﺖ‬
‫ﻣﻌﮑﻮس ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﻏﻠﺒﻪ ﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﺷﯿﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺷﮑﻞ‪ 9-1‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﻓﻨﺮ دار ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺮوی ﻓﻨﺮ‬
‫ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻧﯿﺮوی ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﺸﺎر ‪ P2‬اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮع آﻧﻬﺎ در ﺟﻬﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻦ ﺷﯿﺮ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮای‬
‫ﺑﺮﻗﺮاری ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﺮط زﯾﺮ ﺑﺮﻗﺮار ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪P1 〉 P2 + PF‬‬

‫‪65‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ‪ (9-1‬ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﻓﻨﺮ دار‬

‫ﮐﺎرﺑﺮد‬
‫از آﻧﺠﺎﯾﯿﮑﻪ اﯾﻦ ﺷﯿﺮ اﻣﮑﺎن ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن ﻓﻘﻂ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ را ﻣﯽ دﻫﺪ و از ﺟﻬﺖ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺴﯿﺮ را ﻣﯽ ﺑﻨﺪد‪،‬‬
‫ﻟﺬا از آن ﻣﯽ ﺗﻮان در ﻣﺴﯿﺮﻫﺎﺋﯿﮑﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺿﺮﺑﺎت ﻓﺸﺎر ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد و ﺑﻪ اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺎﻧﻊ ورود ﺿﺮﺑﺎت‬
‫ﺑﻪ ﭘﻤﭗ ﮔﺸﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده از اﯾﻦ ﺷﯿﺮ در ﻣﺴﯿﺮﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺎﻧﻊ از ﺧﺎﻟﯽ ﻣﺎﻧﺪن ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ و ﺷﯿﻠﻨﮓ ﻫﺎ از روﻏﻦ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(9-2‬‬

‫ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ در ﺷﮑﻠﻬﺎی ‪ 9-3‬ﺗﺎ ‪ 9-9‬دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-3‬ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﻓﻘﻂ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ ﻣﻮﺛﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-4‬ﻣﺴﯿﺮ ﻓﺮﻋﯽ )‪ ( by- pass‬ﻓﯿﻠﺘﺮ ﺟﻬﺖ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﯾﺠﺎد ﻓﺸﺎر در ﻫﻨﮕﺎم ﭘﺮ ﺷﺪن ﻓﯿﻠﺘﺮ )ﻓﺸﺎر ﺑﺎز ﺷﺪن ‪(0.5-3 bar‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-5‬ﻣﺴﯿﺮ ﻓﺮﻋﯽ )‪ ( by- pass‬ﺷﯿﺮ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه ﺟﺮﯾﺎن‬

‫‪66‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-6‬ﻣﺴﯿﺮ ﻓﺮﻋﯽ )‪ (by- pass‬ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﻓﺸﺎر ﺑﻌﻨﻮان ﺷﯿﺮ ﺗﺮﻣﺰی‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-7‬ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﯾﺠﺎد ﺧﻼء در ﺣﺮﮐﺖ ﺳﺮﯾﻊ ﯾﮏ ﭘﺮس‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-8‬ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﯾﺠﺎد ﺧﻼء در ﺗﻮﻗﻒ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ﯾﮏ ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮر‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-9‬ﻣﺪار اﺻﻼح ﮐﻨﻨﺪه ﮔﺮاﺗﺰ‬

‫‪ (2‬ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار‬

‫در ﺷﯿﺮﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار ﺟﺮﯾﺎن در ﺟﻬﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﯿﺮ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﮕﻨﺎل ﻓﺸﺎر ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﺎز‬
‫ﮐﺮد‪ .‬ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد اﯾﻦ ﺷﯿﺮﻫﺎ در ﺷﮑﻞ ‪ 9-10‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪67‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-10‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار‬

‫ﺑﺮای اﯾﺠﺎد اﻣﮑﺎن ﺟﺮﯾﺎن از ‪ B‬ﺑﻪ ‪ ، A‬ﺳﯿﮕﻨﺎل ﻓﺸﺎر ‪ X‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن آزاد ﮐﻨﻨﺪه اﻋﻤﺎل ﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﺴﯿﺮ‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎز ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮای اﻃﻤﯿﻨﺎن از ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺻﺤﯿﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن آزاد ﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬ﺳﻄﺢ ﻣﻮﺛﺮ آن ﺑﺎﯾﺪ از ﺳﻄﺢ ﻣﻮﺛﺮ ﺳﺎﭼﻤﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﺴﺒﺖ اﯾﻦ دو ﺳﻄﺢ ﻋﻤﻮﻣﺎ ‪ 5:1‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﮐﺎرﺑﺮد در ﻣﺪار‬
‫ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎرﺑﺮد ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﭘﯿﻠﻮت دار ﺑﺎزﮐﻦ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺷﮑﻞ ‪ 9-11‬ﻧﻤﺎﯾﺶ داده‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-11‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار ﺑﺎزﮐﻦ‬

‫ﺷﯿﺮ ‪ 3/2‬وﺿﻌﯿﺖ ﻓﺮﻣﺎن ‪ x‬ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬در وﺿﻌﯿﺖ ﻋﺎدی ﮐﻪ ﺷﯿﺮ ‪ 3/2‬ﺑﺴﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ اﺟﺎزه ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺟﺮﯾﺎن ﭘﺸﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﻣﺨﺰن را ﻧﻤﯽ دﻫﺪ اﻣﺎ در ﺻﻮرت ﺑﺎز ﺷﺪن ﺷﯿﺮ ‪ ، 3/2‬ﺷﯿﺮ‬
‫ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ از ‪ B‬ﺑﻪ ‪ A‬ﺑﺎز ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺟﻬﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﺟﻬﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن‪ ،‬ﻣﺪار ﺑﺎ‬
‫ﮐﻨﺘﺮل ﺷﯿﺮ ‪ 4/2‬و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺎدی ﮐﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺑﺮﮔﺮدان ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار ﺑﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺸﺎر‬

‫‪68‬‬
‫ﭘﺸﺖ ﺳﯿﮕﻨﺎل ‪ x‬ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدن ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬ﺑﺎ وﺿﻌﯿﺖ‬
‫وﺳﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎ ﺷﺮح ﻣﺜﺎل زﯾﺮ روﺷﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬
‫در راه اﻧﺪازی ﯾﮏ ﺟﮏ دو ﻃﺮﻓﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ اﻣﮑﺎن ﺗﻮﻗﻒ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی ﻣﯿﺎﻧﯽ را ﻫﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان از‬
‫ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد وﻟﯽ از آﻧﺠﺎﺋﯿﮑﻪ اﮐﺜﺮ ﺷﯿﺮﻫﺎی راه دﻫﻨﺪه دارای ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﯽ ﺑﻮده و اﻣﮑﺎن ﻧﺸﺖ‬
‫روﻏﻦ دارﻧﺪ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺗﺤﺖ ﺑﺎر ﺳﻨﮕﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺮور ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﺑﺮوز ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ای‪،‬‬
‫ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ 9-12‬در ﺟﻬﺖ اﯾﻨﺮﺳﯽ ﺑﺎر از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-12‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار در ﻣﺪار ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺴﺘﻪ‬

‫‪ (1‬ﺷﯿﺮ وﺳﻂ ﺑﺴﺘﻪ‬

‫ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ 9-12‬در ﺻﻮرﺗﯿﮑﻪ ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن در ﻫﻨﮕﺎم ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺷﯿﺮ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ‬
‫وﺳﻂ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﭘﺸﺖ ﺳﯿﮕﻨﺎل ﻓﺮﻣﺎن ‪ x‬اﻣﮑﺎن ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﺪن ﻧﺪارد‪ ،‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ در ﺟﻬﺖ ‪ B‬ﺑﻪ ‪ A‬ﺑﺎز ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﻟﺬا اﮔﺮ ﺷﯿﺮ‬
‫دارای ﻧﺸﺘﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺪﻟﯿﻞ ﺑﺎز ﺑﻮدن ﻣﺴﯿﺮ‪ ،‬ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬

‫‪69‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ‪ (9-13‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار در ﻣﺪار ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬ﺑﯽ ﺑﺎر ﮐﻨﻨﺪه‬

‫‪ (2‬ﺷﯿﺮﺑﯽ ﺑﺎر ﮐﻨﻨﺪه‬

‫اﮔﺮ از ﺷﯿﺮ ‪ 4/3‬وﺳﻂ ﺑﯽ ﺑﺎر ﮐﻨﻨﺪه ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﮑﻞ ‪ 9-13‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﻮن ﻓﺸﺎر ﺳﯿﮕﻨﺎل ﻓﺮﻣﺎن ‪ x‬در وﺿﻌﯿﺖ‬
‫وﺳﻂ ﺑﻪ ﻣﺨﺰن ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻟﺬا ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ در ﻣﺴﯿﺮ ‪ B‬ﺑﻪ ‪ A‬ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪه و از اﻣﮑﺎن ﺗﺨﻠﯿﮥ ﺟﺮﯾﺎن ﭘﺸﺖ‬
‫ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﻣﺨﺰن و ﭘﺎﯾﯿﻦ آﻣﺪن ﺑﺎر ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪ (3‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار دوﻗﻠﻮ‬

‫در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﮐﻪ ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺗﺤﺖ ﺑﺎر در ﻫﺮ دو ﺳﻤﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮد ﺑﺘﻮاﻧﺪ در ﻫﺮ ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﯽ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮد‪،‬‬
‫ﺑﺎﯾﺪ از ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار دوﻗﻠﻮ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت وﺟﻮد ﻧﺸﺘﯽ از ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از دو ﻃﺮف ﺷﯿﺮ ﺟﻬﺖ‬
‫دﻫﻨﺪه ﻣﺸﮑﻠﯽ را ﭘﯿﺶ ﻧﺨﻮاﻫﺪ آورد‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪ 9-14‬ﻧﻤﺎﯾﺶ ﮐﺎﻣﻞ و ﺧﻼﺻﻪ ﺷﺪۀ ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار دوﻗﻠﻮ را ﻧﺸﺎن‬
‫ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-14‬ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار دوﻗﻠﻮ‬

‫در ﺷﮑﻞ ‪ 9-15‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎرﺑﺮد ﺷﯿﺮ در ﻣﺪار ﺳﯿﻠﻨﺪر دو ﻃﺮﻓﻪ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪70‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (9-15‬ﮐﺎرﺑﺮد ﺷﯿﺮ دو ﻗﻠﻮ‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ 9-16‬ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار دوﻗﻠﻮ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬در وﺿﻌﯿﺖ ﻋﺎدی‪ ،‬اﻣﮑﺎن ﺟﺮﯾﺎن‬
‫از ‪ A1‬ﺑﻪ ‪ B1‬و ‪ A2‬ﺑﻪ ‪ B2‬وﺟﻮد دارد‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺴﯿﺮﻫﺎی ﻣﻌﮑﻮس ﺑﺴﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﺟﺮﯾﺎن از ‪ A1‬ﺑﻪ ‪ ، B1‬ﻓﺸﺎر‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮ ﭘﯿﺴﺘﻮن راﺑﻂ وﺳﻂ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺎز ﺷﺪن ﻣﺴﯿﺮ ﺟﺮﯾﺎن از ‪ B2‬ﺑﻪ ‪ A2‬ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ اﺗﻔﺎق ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺻﻮرت‬
‫ﺑﺮﻗﺮار ﺷﺪن ﺟﺮﯾﺎن از ‪ A2‬ﺑﻪ ‪ B2‬ﺑﺮای ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺑﯿﺎﻓﺘﺪ و ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺎز ﺷﺪن ﻣﺴﯿﺮ ‪ B1‬ﺑﻪ ‪ A1‬ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (16-9‬ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﭘﯿﻠﻮت دار دوﻗﻠﻮ‬

‫‪71‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ دﻫﻢ‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن‬

‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮای ﮐﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﯾﺎ دور ﯾﮏ ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﻫﺮ‬
‫دو اﯾﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬در واﻗﻊ اﯾﻦ ﮐﻤﯿﺖ ﺗﻮﺳﻂ اﯾﻦ ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ‬
‫ﭘﻤﭙﻬﺎی ﺣﺠﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺘﯽ را ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ ﺟﺮﯾﺎن ورودی ﺑﻪ ﻋﻤﻠﮕﺮﻫﺎ در ﯾﮏ ﻣﺪار‬
‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی اﺻﻞ زﯾﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد؛‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﺟﺮﯾﺎن در ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر در ﻗﺴﻤﺖ ورودی آن ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬زﯾﺮا اﯾﻦ‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻄﺢ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر اﯾﺠﺎد ﺷﺪه ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺎز ﺷﺪن ﺷﯿﺮ ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺸﺎر‬
‫ﺷﺪه و ﺳﺒﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺟﺮﯾﺎن از ﻃﺮﯾﻖ آن ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺒﻮری از ﺳﯿﻠﻨﺪر ﯾﺎ‬
‫ﻫﯿﺪروﻣﻮﺗﻮر ﮐﻤﺘﺮ از ﻣﻘﺪار دﺑﯽ ﮐﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ از دﺳﺖ دادن ﻣﻘﺪار زﯾﺎدی اﻧﺮژی و ﻧﯿﺰ ﮔﺮم ﺷﺪن‬
‫روﻏﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮدﺷﺎن ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ اﺻﻠﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن )ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﺎده(‬ ‫•‬
‫ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺟﺮﯾﺎن )ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل دوﻃﺮﻓﮥ ﺟﺮﯾﺎن(‬ ‫•‬

‫‪72‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ‪ (10-1‬ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن‬

‫‪ (1‬ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ‬

‫در ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ‪ ،‬ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺷﯿﺮ ﻓﻘﻂ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺖ و در ﺳﻤﺖ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺤﺖ‬
‫ﮐﻨﺘﺮل ﺷﯿﺮ ﻗﺮار ﻧﺪارد‪ .‬در اﯾﻦ ﺷﯿﺮ‪ ،‬ﮔﻠﻮﯾﯽ در واﻗﻊ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ از ﯾﮏ ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺳﺎده و ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ ،10-2‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯿﮑﻪ ﺟﺮﯾﺎن از ‪ A‬ﺑﻪ ‪ B‬وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺮ آن در ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺑﺎرﯾﮏ ﺷﺪه و‬
‫ﻣﻘﺪار ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺒﻮری از ﺷﯿﺮ ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ دﺑﯽ‬
‫ﮐﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫در ﺟﺮﯾﺎن از ‪ B‬ﺑﻪ ‪ A‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎن در ورودی‪ ،‬ﺳﺎﭼﻤﻪ ﻣﺴﯿﺮ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﺎز ﺷﺪه و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺪون‬
‫اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺘﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آن وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ ﻋﺒﻮر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (10-2‬ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ‬

‫‪ (2‬ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن دو ﻃﺮﻓﻪ‬

‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻗﺒﻼ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن در ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر در ورودی آﻧﻬﺎ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ورودی ﺑﻪ ﺷﯿﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر در اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ‬
‫ارﺗﺒﺎط را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﮐﺮد؛‬
‫‪∆P~Q2‬‬
‫ﮐﻪ در آن ‪ ∆P‬اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در ﻋﺮض ﺷﯿﺮ و ‪ Q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺒﻮری اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﻨﺘﺮل دﺑﯽ‬

‫‪73‬‬
 ‫در ﺷﯿﺮ ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺗﺎﺑﻊ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻓﺸﺎر در ﺳﯿﺴﺘﻢ اﺳﺖ و ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ دﺑﯽ ﻋﺒﻮری از ﺷﯿﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (10-3‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن دو ﻃﺮﻓﻪ‬

‫ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺷﯿﺮ‬

‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ ،10-3‬ﺷﺪت ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺠﻤﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﯿﺮ ﮔﻠﻮﯾﯽ ‪ 2‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از دﻫﺎﻧﻪ ‪ 1‬ﮐﻪ ﯾﮏ‬
‫ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﺒﻮر ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﭼﺮﺧﺶ ﭘﯿﭻ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺮ ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺑﺰرگ وﮐﻮﭼﮏ ﺷﺪه و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺎﯾﻊ ﻓﺸﺮده ﻣﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧﺪ ﮐﻤﺘﺮ و ﯾﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﭼﺎﻧﭽﻪ ﺷﺪت ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺠﻤﯽ ‪ Q‬ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺮ ﮔﻠﻮﯾﯽ در ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺼﯽ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﺪه‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه ‪ ، 1‬ﻣﻘﺪار ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺒﻮری را در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻓﺸﺎر در دﻫﺎﻧﻪ ورودی و ﯾﺎ‬
‫ﺧﺮوﺟﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮕﺎه ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ ،10-4‬در ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎدی‪ ،‬ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪۀ ‪ 1‬ﻣﺴﯿﺮ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن‬
‫را ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺬارد‪ .‬در ﺻﻮرت اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ورودی ‪ ،P1‬ﺗﻌﺎدل ﻓﺸﺎر در دو ﻃﺮف ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه از ﺑﯿﻦ‬
‫رﻓﺘﻪ و ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ راﻧﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻨﮕﺘﺮ ﺷﺪه و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﮐﻢ ﺷﺪن‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺒﻮری ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﺛﺮ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ورودی ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﻓﺰاﯾﺶ دﺑﯽ ﻋﺒﻮری ﮐﻪ در ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﺳﺎده وﺟﻮد دارد‪ ،‬در اﯾﻦ ﺷﯿﺮ ﺣﺬف ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﯽ ﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ در ﺻﻮرت اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ‪P3‬‬
‫در ﺧﺮوﺟﯽ‪ ،‬ﺗﻌﺎدل ﻓﺸﺎر دو ﻃﺮف ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه در ﺟﻬﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن ﻣﺴﯿﺮ )ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ(‪ ،‬ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد و در ﻧﺘﯿﺠﻪ از ﮐﺎﻫﺶ دﺑﯽ ﻋﺒﻮری ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻗﺒﻼ ﺑﯿﺎن ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ در ﺻﻮرت ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮕﺎه داﺷﺘﻦ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎن ‪ ∆P‬در‬
‫ﻋﺒﻮر از ﻗﺴﻤﺖ ﺷﯿﺮ ﮔﻠﻮﯾﯽ ‪ ،2‬دﺑﯽ ﻋﺒﻮری از آن ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ؛‬
‫‪∆P~Q2‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ ،10-4‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﺛﺎﺑﺖ ﻣﺎﻧﺪن اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در ﺷﯿﺮ ﮔﻠﻮﯾﯽ را از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ داد‪.‬‬
‫ﻧﯿﺮوﻫﺎی وارد ﺷﺪه ﺑﻪ دو ﻃﺮف ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻓﺸﺎرﻫﺎی دو ﻃﺮف و ﻧﯿﺮوی ﻓﻨﺮ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬
‫‪F1 = P1 × A P1‬‬
‫‪F2 = P2 × A P 2 + FF‬‬
‫ﮐﻪ در آن‪ FF ،‬ﻧﯿﺮوی ﻓﻨﺮ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻌﺎدل ﻧﯿﺮوﻫﺎی دو ﻃﺮف ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از روی ﺷﮑﻞ ﻣﯽ ﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﺳﻄﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن در دو ﻃﺮف ﻧﯿﺰ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪:‬‬

‫‪74‬‬
 ‫‪F1 = F2‬‬
‫‪A P1 = A P 2 = A‬‬
‫‪P1 × A = P2 × A + FF‬‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪:‬‬
‫‪A(P1 − P2 ) = FF‬‬
‫‪F‬‬
‫‪∆P = P1 − P2 = F‬‬
‫‪A‬‬
‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻧﯿﺮوی ﻓﻨﺮ و ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺛﺎﺑﺘﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﯿﺘﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎن در‬
‫ﻋﺒﻮر از ﺷﯿﺮ ﮔﻠﻮﯾﯽ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻘﺪار دﺑﯽ ﻋﺒﻮری ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(10-4‬‬

‫ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﮐﻪ ﻣﺪار در ﺣﺎل ﮐﺎر ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ اوﻟﯿﻪ آن ﺑﺎز ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ ‪ .‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬
‫ﻣﺪار ﺷﺮوع ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻓﺸﺎرﻫﺎی اوﻟﯿﻪ در دو ﻃﺮف ﺷﯿﺮ اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪ ،‬ﺷﯿﺮ ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﻓﺸﺎرﻫﺎ ﺷﺮوع ﺑﻪ‬
‫ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻌﺎدل ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻌﺎدل ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﭼﻨﺪ ﻟﺤﻈﻪ ﻃﻮل‬
‫ﺑﮑﺸﺪ ‪ ،‬در اﺑﺘﺪای ﺷﺮوع ﮐﺎر ‪ ،‬ﺟﺮﯾﺎن ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺮﮐﺘﻬﺎی ﺳﺮﯾﻌﺘﺮ از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﭘﺮش اوﻟﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮای ﺑﺮﻃﺮف ﮐﺮدن ﭘﺮش اوﻟﯿﻪ دو راه وﺟﻮد دارد ‪.‬‬
‫اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺎر ﮔﺬر )‪ (by – pass‬ﮐﻪ ﻗﺒﻞ از ﺑﺎز ﺷﺪن ﺷﯿﺮ اﺻﻠﯽ ﺑﺎز ﺷﻮد‪.‬‬ ‫•‬
‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن دو ﻃﺮﻓﻪ ﮐﻪ ﮔﻠﻮﯾﯽ ﺗﻨﻈﯿﻢ آن در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺪون ﻓﺸﺎر ﺑﻮدن ﻣﺪار ‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫•‬

‫ﮐﺎرﺑﺮد‬
‫در ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺣﺮﮐﺎت ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﯾﮏ‬
‫ﺳﺮﻋﺖ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﺪه ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺠﻤﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ در اﺛﺮ ﺗﻨﺎوب ﺑﺎر و ﻟﺰﺟﺖ ﻣﺎﯾﻊ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺛﺎﺑﺖ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ )ﺷﮑﻞ ‪.(10-5‬‬

‫‪75‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪(10-5‬‬

‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﺷﯿﺮ ﻣﺰﺑﻮر ﺑﺮای ﻣﺤﺪود ﮐﺮدن ﺳﺮﻋﺖ ﺳﻘﻮﻃﯽ ﺑﺎﻻﺑﺮﻫﺎ و ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺮﮐﺖ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ ﻣﺴﺎوی‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد‪ .‬ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﻮارد ﮐﺎرﺑﺮد اﯾﻦ ﺷﯿﺮ ﻃﺒﻖ ﻧﻘﺸﻪ ﻣﺪار ﺷﮑﻞ ‪ 10-6‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬از‬
‫آﻧﺠﺎﺋﯿﮑﻪ ﺑﺎر ﺑﺮ روی ﺑﺎﻻﺑﺮﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﺧﺎرج از ﻣﺮﮐﺰ ﺛﻘﻞ ﻣﯿﺰ ﺑﺎﻻ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد و اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ اﻣﮑﺎن اﯾﺠﺎد ﻋﺪم ﺗﻌﺎدل‬
‫را در ﺑﺎﻻ ﺑﺮ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ آورد‪ ،‬ﻟﺬا ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺷﺪت ﺟﺮﯾﺎن دوراﻫﻪ ﮐﻪ در ﻣﺪار ﻃﺒﻖ ﻣﺪار ‪ GRAETZ‬ﺑﻪ‬
‫ﭼﻬﺎر ﺷﯿﺮ ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﻣﺘﺼﻞ اﺳﺖ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﺪار ﺣﺮﮐﺖ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﺑﻄﻮر ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ ﻣﺴﺎوی ﮔﺸﺘﻪ و‬
‫ﻋﺪم ﮐﺎرﺑﺮد اﯾﻦ ﺷﯿﺮ در ﻣﺪار ﻣﺰﺑﻮر ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺮﮐﺖ ﻏﯿﺮ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ در ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯿﺰ ﺑﺎﻻﺑﺮ ﺑﺎ ﺑﺎر‬
‫ﺑﺎﻋﺚ ﺧﺮاﺑﯽ دﺳﺘﮕﺎه ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪76‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (10-6‬ﻣﺪار اﺻﻼح ﮐﻨﻨﺪۀ ‪ GRAETZ‬ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﺷﯿﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن دو ﻃﺮﻓﻪ‬

‫‪77‬‬
 ‫ﻓﺼﻞ ﯾﺎزدﻫﻢ‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻮع ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﻪ دو رﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ )ﯾﮏ ﮐﺎره(‬ ‫•‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ )دو ﮐﺎره(‬ ‫•‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﮑﻞ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ آﻧﻬﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ دو ﮔﺮوه اﺻﻠﯽ زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﮐﺮد‪:‬‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺳﺎده ﯾﺎ ﯾﮏ ﻣﺮﺣﻠﻪ ای‬ ‫•‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ای )ﭼﻨﺪ آﻧﺘﻦ(‬ ‫•‬

‫‪ (1‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬
‫ﺣﺮﮐﺖ اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ )رﻓﺖ ﯾﺎ ﺑﺮﮔﺸﺖ( ﺗﻮﺳﻂ ﻧﯿﺮوی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺻﻮرت ﻣﯽ ﮔﯿﺮد و‬
‫ﺣﺮﮐﺖ در ﺟﻬﺖ دﯾﮕﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﻨﺮ داﺧﻞ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﯾﺎ ﻧﯿﺮوی ﺧﺎرﺟﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪ .(11-1‬ﻟﻮﻟﻪ ﺳﯿﻠﻨﺪر در اﯾﻦ‬
‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آب ﺑﻨﺪی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﺎ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺑﺎﻻﯾﯽ ﻣﺎﺷﯿﻦ ﮐﺎری ﻣﯽ ﺷﻮد )ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻫﻮﻧﯿﻨﮓ(‬
‫و آب ﺑﻨﺪﻫﺎی اﻻﺳﺘﻮﻣﺮی ﯾﺎ رﯾﻨﮓ ﻫﺎی ﻓﻠﺰی دﻗﯿﻘﺎ در ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﻨﻄﺒﻖ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺳﯿﺎل آن ﺳﻤﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻧﯿﺴﺖ‬
‫ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺎل ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﺎﻧﮏ ﯾﺎ اﺗﻤﺴﻔﺮ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺨﺸﯽ از ﺳﯿﺎل از ﻃﺮﯾﻖ‬

‫‪78‬‬
‫آب ﺑﻨﺪﻫﺎی ﭘﯿﺴﺘﻮﻧﻬﺎ ﻧﺸﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﺴﯿﺮ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﺴﺪود ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺸﺘﯽ ﺗﺪرﯾﺠﯽ ﺳﯿﺎل ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻃﻮل ﮐﻮرس ﭘﯿﺴﺘﻮن‬
‫را ﮐﺎﻫﺶ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (11-1‬ﺳﯿﻠﻨﺪ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ؛ ‪ -1‬درﭘﻮش اﻧﺘﻬﺎﯾﯽ ‪ -2‬ﭘﯿﭻ ﻫﻮاﮔﯿﺮی ‪ -3‬دﺳﺘﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن ‪ -4‬ﻣﺤﻔﻈﮥ ﺳﯿﻠﻨﺪر ‪ -5‬ﺑﻮش راﻫﻨﻤﺎ ‪ -6‬ﭘﮑﯿﻨﮓ آب ﺑﻨﺪی ‪ -7‬ﮔﺮدﮔﯿﺮ‬

‫در ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻋﻤﻮدی ﮐﻪ از ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺮای ﺑﻠﻨﺪ ﮐﺮدن ﺑﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی‬
‫ﺑﺪون ﻓﻨﺮ و در ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی اﻓﻘﯽ از ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺑﺎ ﻓﻨﺮ ﺑﺮﮔﺸﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪ ،11-2‬ﮐﺎرﺑﺮد ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﯾﮏ‬
‫ﻃﺮﻓﻪ را در ﯾﮏ ﺑﺎﻻ ﺑﺮ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (11-2‬ﺑﺎﻻﺑﺮ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ‬

‫‪ (2‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ‬
‫اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺎل ﺑﻪ دو ﺳﻤﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن‪ ،‬در ﻫﺮ دو ﺟﻬﺖ ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ در ﻣﯽ آﯾﻨﺪ‪ .‬ﺳﯿﻠﻨﺪر‬
‫ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﻮﻧﯿﻨﮓ ﺷﺪه ﯾﺎ ﯾﮏ اﺳﺘﻮاﻧﻪ ﺑﺎ درﭘﻮﺷﻬﺎی اﻧﺘﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﺳﺘﻮاﻧﻪ‪ ،‬ﺟﻮش ﯾﺎ ﭘﯿﭻ ﺷﺪه ﯾﺎ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﯿﻠﻪ ﻫﺎی ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪه در ﻣﺤﻞ ﻣﺤﮑﻢ ﺷﻮد‪ .‬ﺣﺪاﻗﻞ ﯾﮏ ﺳﻤﺖ از درﭘﻮﺷﻬﺎ‪ ،‬دارای ﯾﺎﺗﺎﻗﺎن‪ ،‬آب ﺑﻨﺪ و رﯾﻨﮓ‬
‫ﮔﺮد ﮔﯿﺮ ﺑﺮای ﻧﺼﺐ در ﻣﺤﻞ ﻣﯿﻠﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن اﺳﺖ‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪ ،11-3‬ﯾﮏ ﺳﯿﻠﻨﺪر دو ﮐﺎره را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (11-3‬ﺳﯿﻠﻨﺪر دو ﻃﺮﻓﻪ؛ ‪ -1‬ﭘﯿﺴﺘﻮن ‪ -2‬دﺳﺘﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن ‪ -3‬ﯾﺎﺗﺎﻗﺎن ﯾﺎ ﺑﻮش ﺑﺮﻧﺠﯽ ‪ -4‬ﺳﻄﺢ ﺟﻠﻮی ﭘﯿﺴﺘﻮن ‪ -5‬ﺳﻄﺢ ﭘﺸﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن‬

‫‪79‬‬
 ‫‪ (3‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻮرس ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻧﯿﺎز اﺳﺖ و ﻃﻮل ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮای ﻧﺼﺐ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻣﺤﺪود اﺳﺖ از ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی‬
‫ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﮐﺎرﺑﺮد ﻣﺮﺳﻮم اﯾﻦ ﻧﻮع ﺟﮑﻬﺎ در ﺑﺎرﺑﺮﮔﺮدان ﮐﻤﭙﺮﺳﯽ‪ ،‬آﺳﺎﻧﺴﻮرﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ و‬
‫ﺟﺮاﺛﻘﺎﻟﻬﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻ از ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﺗﻮدرﺗﻮ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﻧﺪ و ﺑﺮ اﺳﺎس اﺻﻞ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﻋﻤﻞ‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .(11-4‬ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ رﯾﻨﮓ ﻫﺎی ﯾﺎﺗﺎﻗﺎن ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ داﺧﻠﯽ ﺗﺮﯾﻦ آﻧﻬﺎ دارای ﺷﯿﺎرﻫﺎ ﯾﺎ‬
‫ﮐﺎﻧﺎل ﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮای ﻋﺒﻮر ﺳﯿﺎل اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﯾﺎﺗﺎق ﺟﻠﻮﯾﯽ در ﻫﺮ ﺑﺨﺶ دارای آب ﺑﻨﺪﻫﺎ و رﯾﻨﮓ ﻫﺎی ﭘﺎک ﮐﻨﻨﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬رﯾﻨﮓ ﻫﺎی ﺗﻮﻗﻒ‪ ،‬ﺣﺮﮐﺖ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻗﺴﻤﺘﻬﺎ را ﻣﺤﺪود ﮐﺮده از ﺟﺪاﯾﺶ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (11-4‬ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ‬

‫‪ (4‬روﺷﻬﺎی ﻧﺼﺐ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ‬

‫ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮد‪ ،‬ﺑﻪ روﺷﻬﺎی ﻣﺘﻨﻮﻋﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﺼﺐ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﻌﻀﯽ از‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻟﺘﺮﯾﻦ اﯾﻦ روﺷﻬﺎ در ﺷﮑﻞ ‪ 11-5‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(11-5‬‬

‫‪80‬‬
 ‫‪ (5‬ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ‬
‫ﻫﺪف از ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﻫﯿﺪروﻟﯿﮏ ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن رواﺑﻂ ﻧﯿﺮو – ﻓﺸﺎر و دﺑﯽ – ﺳﺮﻋﺖ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ‪،‬‬
‫اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺮای ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‪ ،‬دوﻃﺮﻓﻪ و ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ اراﺋﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ (5-1‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﻓﻘﻂ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ )ﺟﻬﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن(‪ ،‬ﮐﺎر اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮای اﯾﻦ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻓﻘﻂ در ﺟﻬﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن اراﺋﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ (5-1-1‬ﻧﯿﺮوی ﻣﻮﺛﺮ ﺳﯿﻠﻨﺪر‬
‫ﻧﯿﺮوی ﻣﻮﺛﺮ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻧﯿﺮوی ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﺸﺎر روﻏﻦ ﻣﻨﻬﺎی ﻧﯿﺮوی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻓﻨﺮ ﺑﺮﮔﺸﺖ‪.‬‬
‫‪F = P × A − Ff‬‬
‫‪ Ff‬ﻧﯿﺮوی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻓﻨﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﺛﺎﺑﺖ ﻓﻨﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬
‫‪Ff = K S × x‬‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬راﺑﻄﮥ ﻧﯿﺮوی ﻣﻮﺛﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫‪F = P × A − KS × x‬‬
‫ﮐﻪ در آن؛‬
‫‪ F‬ﻧﯿﺮوی ﻣﻮﺛﺮ ﺳﯿﻠﻨﺪر )‪(N‬‬
‫‪ P‬ﻓﺸﺎر روﻏﻦ ورودی )‪(N/m2 = Pa‬‬
‫‪ A‬ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m2‬‬
‫‪ KS‬ﺛﺎﺑﺖ ﻓﻨﺮ )‪(N/m‬‬
‫‪ x‬ﮐﻮرس ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m‬‬
‫ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻄﺮ ‪ D‬از راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﺪ‪:‬‬
‫‪π 2‬‬
‫=‪A‬‬ ‫‪D‬‬
‫‪4‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(11-6‬‬

‫‪ (5-1-2‬ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن‬

‫ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﺮ اﺳﺎس دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ورودی و ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﺪ‪:‬‬
‫‪Q‬‬
‫=‪V‬‬
‫‪A‬‬

‫‪81‬‬
 ‫ﮐﻪ در آن؛‬
‫‪ V‬ﺳﺮﻋﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m/s‬‬
‫‪ Q‬دﺑﯽ )‪(m3/s‬‬
‫‪ A‬ﺳﻄﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m2‬‬

‫‪ (5-2‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ‬
‫ﺑﺮای ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در دو ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن و ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ (5-2-1‬ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن‬
‫در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ ،11-7‬ﻧﯿﺮوی ﻣﻮﺛﺮ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬
‫) ‪F = Pi × A − Pe × (A − a‬‬
‫ﮐﻪ در آن؛‬
‫‪ Pi‬ﻓﺸﺎر ورودی )‪(N/m2 = Pa‬‬
‫‪ Pe‬ﻓﺸﺎر ﺧﺮوﺟﯽ )‪(N/m2 = Pa‬‬
‫‪ A‬ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m2‬‬
‫‪ a‬ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ دﺳﺘﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m2‬‬
‫‪π 2‬‬
‫=‪A‬‬ ‫‪D‬‬
‫‪4‬‬
‫‪π‬‬
‫‪a = d2‬‬
‫‪4‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ (11-7‬ﺳﯿﻠﻨﺪر دو ﻃﺮﻓﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن‬

‫در ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی دو ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﭘﯿﺴﺘﻮن در دو ﻃﺮف ﯾﮑﺴﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬زﯾﺮا‬
‫در ﺟﻠﻮ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺑﻪ دﻟﯿﻞ وﺟﻮد ﻣﯿﻠﮥ دﺳﺘﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن‪ ،‬ﺳﻄﺢ ﻣﻮﺛﺮ اﻋﻤﺎل ﻓﺸﺎر روﻏﻦ و ﻓﻀﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﻓﺘﻦ آن ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ‬
‫از ﺳﻄﺢ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﻣﻨﻬﺎی ﺳﻄﺢ دﺳﺘﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن )ﺷﮑﻞ ‪.(11-8‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(11-8‬‬

‫‪82‬‬
 ‫ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺮ اﺳﺎس دﺑﯽ ورودی ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺖ؛‬
‫‪Qi‬‬
‫=‪V‬‬
‫‪A‬‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﺮﻋﺖ را ﺑﺮ اﺳﺎس دﺑﯽ روﻏﻦ ﺧﺮوﺟﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻄﺢ‬
‫ﻣﻮﺛﺮ ﺳﻄﺢ ﺟﻠﻮ ﭘﯿﺴﺘﻮن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫‪Qe‬‬
‫=‪V‬‬
‫) ‪(A − a‬‬
‫در اﯾﻦ رواﺑﻂ؛‬
‫‪ V‬ﺳﺮﻋﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m/s‬‬
‫‪ Qi‬دﺑﯽ ورودی )‪(m3/s‬‬
‫‪ Qe‬دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ )‪(m3/s‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دو راﺑﻄﮥ اﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻣﯿﺘﻮان از ﺑﺮاﺑﺮی ‪ V‬در دو راﺑﻄﻪ ﺑﻪ ﻧﺘﯿﺠﮥ زﯾﺮ رﺳﯿﺪ‪:‬‬
‫‪Qi‬‬ ‫‪Qe‬‬
‫=‬
‫) ‪A (A − a‬‬
‫و ﯾﺎ‬
‫‪Qi‬‬ ‫‪A‬‬
‫=‬
‫) ‪Q e (A − a‬‬
‫از اﯾﻨﺠﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﮐﺴﺮ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﯾﮏ ﻋﺒﺎرت ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﯾﮏ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬
‫‪Qi 〉Qe‬‬
‫ﯾﻌﻨﯽ در ﺳﯿﻠﻨﺪر دوﻃﺮﻓﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن‪ ،‬دﺑﯽ ورودی ﺑﺰرﮔﺘﺮ از دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ (5-2-1‬ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن‬
‫در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ‪ ،‬ﻧﯿﺮوی ﻣﻮﺛﺮ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ )ﺷﮑﻞ ‪:(11-9‬‬
‫‪F = Pi × (A − a ) − Pe × A‬‬
‫ﮐﻪ در آن؛‬
‫‪ Pi‬ﻓﺸﺎر ورودی )‪(N/m2 = Pa‬‬
‫‪ Pe‬ﻓﺸﺎر ﺧﺮوﺟﯽ )‪(N/m2 = Pa‬‬
‫‪ A‬ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m2‬‬
‫‪ a‬ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ دﺳﺘﻪ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m2‬‬
‫‪π 2‬‬
‫=‪A‬‬ ‫‪D‬‬
‫‪4‬‬
‫‪π‬‬
‫‪a = d2‬‬
‫‪4‬‬

‫‪83‬‬
 ‫ﺷﮑﻞ ‪ (11-9‬ﺳﯿﻠﻨﺪر دو ﻃﺮﻓﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن‬

‫ﺳﺮﻋﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس دﺑﯽ ورودی و دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﺪ؛‬
‫‪Qi‬‬
‫=‪V‬‬
‫) ‪(A − a‬‬
‫‪Q‬‬
‫‪V= e‬‬
‫)‪(A‬‬
‫در اﯾﻦ رواﺑﻂ؛‬
‫‪ V‬ﺳﺮﻋﺖ ﭘﯿﺴﺘﻮن )‪(m/s‬‬
‫‪ Qi‬دﺑﯽ ورودی )‪(m3/s‬‬
‫‪ Qe‬دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ )‪(m3/s‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ؛‬
‫‪Qi‬‬ ‫‪Q‬‬
‫‪= e‬‬
‫‪(A − a ) A‬‬
‫و ﯾﺎ‬
‫) ‪Q i (A − a‬‬
‫=‬
‫‪Qe‬‬ ‫‪A‬‬
‫ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﮐﺴﺮ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﯾﮏ ﻋﺒﺎرت ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از ﯾﮏ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬
‫‪Q i 〈Q e‬‬
‫ﯾﻌﻨﯽ در ﺳﯿﻠﻨﺪر دوﻃﺮﻓﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن‪ ،‬دﺑﯽ ورودی ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از دﺑﯽ ﺧﺮوﺟﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﯽ‬
‫ﺗﻮان ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﯿﺰ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ در ﺻﻮرت ﯾﮑﺴﺎن ﺑﻮدن دﺑﯽ ورودی ﺳﯿﻠﻨﺪر دوﻃﺮﻓﻪ در دو ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎز ﺷﺪن و ﺑﺴﺘﻪ‬
‫ﺷﺪن‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺑﺎز ﺷﺪن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫‪ (5-3‬ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ‬
‫ﻣﺴﺌﻠﮥ اﺳﺎﺳﯽ در ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎی ﺗﻠﺴﮑﻮﭘﯽ‪ ،‬ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻧﺤﻮۀ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﯿﻠﻨﺪر اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ راﺑﻄﻪ‬
‫ﮐﻠﯽ ﻧﯿﺮو؛‬

‫‪84‬‬
 ‫‪F‬‬
‫=‪P‬‬
‫‪A‬‬
‫ﻣﯿﺘﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺑﻠﻨﺪ ﮐﺮدن ﯾﮏ ﺑﺎر ﻣﺸﺨﺺ )ﻣﻘﺪار ﻧﯿﺮوی ﻣﻌﻠﻮم(‪ ،‬ﻫﺮﭼﻪ ﺳﻄﺢ ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد‬
‫ﻧﯿﺎز ﮐﻤﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺷﺮوع‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺑﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻗﺴﻤﺘﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‬
‫)ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺳﻄﺢ(‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺮﮐﺖ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺗﻮﺳﻂ رﯾﻨﮓ ﺗﻮﻗﻒ آن ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮد اداﻣﻪ‬
‫دارد‪ .‬در اداﻣﻪ ﻗﺴﻤﺘﻬﺎی ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮد اداﻣﻪ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻗﺴﻤﺖ دوم ﺑﻪ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﮐﻮرس ﺧﻮد‬
‫ﺑﺮﺳﺪ و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻗﺴﻤﺘﻬﺎ ﺑﯿﺮون آﻣﺪﻧﺪ ﮐﻮرس ﺑﺎز ﺷﺪن ﮐﻞ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﮐﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در‬
‫اﻧﺠﺎم ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺳﯿﻠﻨﺪر‪ ،‬ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪(11-10‬‬

‫‪ (5-3-1‬رواﺑﻂ ﻧﯿﺮو‬
‫رواﺑﻂ ﻣﺮاﺣﻞ ﺳﯿﻠﻨﺪر ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻋﺒﺎرت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد از‪:‬‬
‫‪F1‬‬
‫= ‪P1‬‬
‫‪A1‬‬
‫‪F‬‬
‫‪P2 = 2‬‬
‫‪A2‬‬
‫‪F‬‬
‫‪P3 = 3‬‬
‫‪A3‬‬
‫ﮐﻪ در آن؛‬
‫‪ P1, P2, P3‬ﻓﺸﺎر ورودی ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﺮاﺣﻞ )‪(N/m2 = Pa‬‬
‫‪ A1, A2, A3‬ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ )‪(m2‬‬

‫‪85‬‬
 ‫‪ F1, F2, F3‬ﻧﯿﺮوی ﺳﯿﻠﻨﺪر در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﺮاﺣﻞ )‪(N‬‬
‫و‬
‫‪π 2‬‬
‫= ‪A1‬‬ ‫‪d1‬‬
‫‪4‬‬
‫‪π 2‬‬
‫‪A2 = d2‬‬
‫‪4‬‬
‫‪π 2‬‬
‫‪A3 = d3‬‬
‫‪4‬‬
‫‪ (5-3-2‬رواﺑﻂ ﺳﺮﻋﺖ‬
‫‪Q‬‬
‫= ‪V1‬‬
‫‪A1‬‬
‫‪Q‬‬
‫= ‪V2‬‬
‫‪A2‬‬
‫‪Q‬‬
‫= ‪V3‬‬
‫‪A3‬‬
‫در اﯾﻦ ﺳﯿﻠﻨﺪرﻫﺎ ﺑﺮای دﺑﯽ ﻣﻌﻠﻮم‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ ﻋﻤﻠﮕﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﻠﻪ ای در ﻗﺴﻤﺘﻬﺎی ﻣﺘﻮاﻟﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﺑﻪ‬
‫ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺮای ﻓﺸﺎر ﺧﺎص در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻗﺴﻤﺘﻬﺎی ﻣﺘﻮاﻟﯽ‪ ،‬ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺣﻤﻞ ﺑﺎر ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬

‫‪86‬‬