High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
Mga anyo ng panitikan
May dalawang pangunahing anyo ang panitikan:
1.
tuluyan
o
prosa
(Ingles:
prose
) - maluwang na pagsasama-sama ng mga salita sa loob ng pangungusap. Ito aynasusulat sa karaniwang takbo ng pangungusap o pagpapahayag.
2.
patula
o
panulaan
(Ingles:
poetry
) - pagbubuo ng pangungusap sa pamamagitan ng salitang binibilang na pantigsa taludtod na pinagtugma-tugma, at nagpapahayag din ng mga salitang binibilang ang mga pantig atpagtutugma-tugma ng mga dulo ng mga taludtod sa isang saknong.
Mga akdang pampanitikan
1.
Mga akdang tuluyan
•
Ang
alamat
ay isang uri ngpanitikanna nagkukuwento tungkol sa mga pinagmulan ng mga bagay-bagay sa daigdig. Karaniwang nagsasalaysay ang mga ito ng mga pangyayari hinggil sa tunay na mgataoatpook,at mayroong pinagbatayan sakasaysayan. Kaugnay ang alamat ng mgamitoat
kuwentong-bayan.
•
Mahabang kathang pampanitikan na naglalahad ng mga pangyayari na pinaghahabi sa isangmahusay na pagbabalangkas na ang pinakapangunahing sangkap ay ang pagkakalabas ng hangarinng bayani sa dako at ng hangarin ng katunggali sa kabila -isang makasining na pagsasalaysay ngmaraming pangyayaring magkasunod at magkakaugnay. Ang mga pangyayaring ito ay may kanya-kanyang tungkuling ginagampanan sa pagbuo ng isang matibay at kawili-wiling balangkas na siyangpinakabuod ng nobela -binubuo ng mga kabanata -maraming tauhan at pangyayari-kinasasangkutan ng 2 o higit pang tauhan
Elemento
1.
tagpuan
- lugar at panahon ng mga pinangyarihan
2.
tauhan
- nagpapagalaw at nagbibigay buhay sa nobela
3.
banghay
- pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari sa nobela
4.
pananaw
- panauhang ginagamit ng may-akda a. una - kapag kasali ang may-akda sa kwento b.pangalawa - ang may-akda ay nakikipag-usap c. pangatlo - batay sa nakikita o obserbasyon ngmay-akda
5.
tema
- paksang-diwang binibigyan ng diin sa nobela
6.
damdamin
- nagbibigay kulay sa mga pangyayari
7.
pamamaraan
- istilo ng manunulat
8.
pananalita
- diyalogong ginagamit sa nobela
9.
simbolismo
- nagbibigay ng mas malalim na kahulugan sa tao, bagay at pangyayari
Uri
1.
Nobelang Romansa
- ukol sa pag-iibigan
2.
Kasaysayan
- binibigyang-diin ang kasaysayan o pangyayaring nakalipas na
3.
Nobelang Banghay
- isang akdang nasa pagkakabalangkas ng mga pangyayari ang ikawiwili ngmga mambabasa
4.
Nobelang Masining
- paglalarawan sa tauhan at pagkakasunud-sunod ng pangyayari angikinawiwili ng mga mambabasa
5.
Layunin
- mga layunin at mga simulan, lubhang mahalaga sa buhay ng tao
6.
Nobelang Tauhan
- binibigyang-diin sa nobelang ito ang katauhan ng pangunahing tauhan, mgahangarin, kalagayan, sitwasyon, at pangangailangan
•
Ang
anekdota
ay isang uri ng akdang tuluyan na tumatalakay sa kakaiba o kakatwang pangyayaringnaganap sa buhay ng isang kilala, sikat o tanyag na tao. Ito ay may dalawang uri: kata-kata at
hango sa totoong buhay. Ito rin ang mga ginagawa ng mga pagpapaliwanag sa mga ginagawa ng mgatao.
•
Ang
pabula
ay isang uri ngpanitikanna ang mga karakter ay mga hayop o mga bagay na walangbuhay. Ito ay nabibigay ng moral na aral. Ang pabula ay may natatanging kaisipan.
•
Ang
parabula
ay maikling salaysay na maaaring nasa anyongpatulao prosa na malimit nangangaralo nagpapayo hinggil sa isang pangyayari, na kadalasang isinasalarawan ang isang moral orelihiyosongaral. Taliwas sa pabula, ang parabula ay walang inilalahok na tauhanghayop,halaman,
bagay, at puwersa sa kalikasan na pawang kumikilos at nagsasalita gaya ngtao.
•
Ang maikling kwento ay isang anyo ng panitikan na nagsasalaysay nang tuloy-tuloy ng isang pangyayaringhango sa tunay na buhay. Ito'y may isa o ilang tauhan lamang, sumasaklaw ng maikling panahon, mayisang kasukdulan at nag-iiwan ng kakintalan o impresyon sa isip ng mambabasa. Ang kasukdulan angbahagi ng kwento na nagbibigay ng pinakamasidhi o pinakamataas na kapananabikan o interes samambabasa. Ang kakintalan o impresyon naman ang kaisipang naiiwan sa isipan ng mga mambabasa. Itoay matatapos sa isang upuan lamang, maari itong magpakita ng iba't ibang damdamin at bumabase sabuhay buhay ng isang tao, mayroon namang kathang isip lamang.Ang maikling kwento ay isang akdangpampanitikan na ang mga pangyayari ay umiinog sa buhay na mga pangunahing tauhan.
MGA BAHAGI AT SANGKAP NG MAIKLING KUWENTO:
1.SIMULAa.)
Mga Tauhan
-- dito nalalaman kung sinu-sino ang magsisiganap sa kuwento at kung ano angpapel na gaganapan ng bawat isa, maaring bida, kontrabida o suporta.
b.)
Tagpuan
-- dito nakasaad ang lugar na pinangyayarihan ng mga aksyon o mga insidentegayundin ang panahon kung kailan naganap ang kuwento.
c.)
Suliranin
-- kababasahan ng problemang haharapin ng pangunahing tauhan.
2. GITNAa.)
Saglit na Kasiglahan
-- naglalahad ng panandaliang pagtatagpo ng mga tauhangmasasangkot sa suliranin.
b.)
Tunggalian
-- bahaging kababasahan ng pakikitunggali ng pangunahing tauhan sa mgasuliraning kakaharapin na minsa'y ang sarili, ang kapwa, o ang kalikasan.
c.)
Kasukdulan
-- pinakamadulang bahagi kung saan makakamtan ng pangunahing tauhan angkatuparan o kasawian ng kanyang ipinaglalaban.
3. WAKASa.)
Kakalasan
-- bahaging nagpapakita ng unti-unting pagbaba ng takbo ng kuwento mula samaigting na pangyayari sa kasukdulan.
b.)
Katapusan
-- kababasahan ng magiging resolusyon ng kuwento. Maaring masaya omalungkot, pagkatalo o pagkapanalo.
•
Ang
dula
ay isang uri ngpanitikan.Nahahati ito sa ilang yugto na maraming tagpo. Pinakalayuninnitong itanghal ang mga tagpo sa isang tanghalan o entablado.
Ang
tagpo
ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan.
Ang dula ay mayroon ding
sangkap.
Ito ay
simula
,
gitna
, at
wakas
.
Simula
- mamamalas dito ang
tagpuan
,
tauhan
, at
sulyap sa suliranin
.
Gitna
- matatagpuan ang
saglit na kasiglahan
, ang
tunggalian
, at ang
kasukdulan
.
Wakas
- matatagpuan naman dito ang
kakalasan
at ang
kalutasan
.
•
Ang
sanaysay
ay isang maiksing komposisyon na kailimitang naglalaman ng personal na kuru-kurong may-akda.
Dalawang uri ng sanaysay
Pormal o Maanyo
Ang
salaysay na pormal o maanyo
- sanaysay na tinatawag din na
impersonal
- kung ito'ymaimpormasyon. Naghahatid ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaaghamat lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungo sa ikalilinaw ng pinakapiling paksangtinatalakay.Maayon rin ito kung turingan sapagkat ito'y talgang pinag-aaralan. Maingat na piniliang pananalita kaya mabigat basahin. Pampanitikan kasi kaya makahulugan, matalinhaga , atmatayutay. Mapitagan ang tono dahil bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o dikumikiling sa damdamin ng may-akda. Ang tono nito ay seryoso, paintelektuwal, at walang halongpagbibiro.
Pamilyar o palagayan
Ang sanaysay na
pamilyar
o
palagayan
ay mapang-aliw, nagbibigay-lugod sa pamamagitan ngpagtatalakay sa mga paksaing karaniwan, pang araw-araw at personal. Idinidiin nito dito ang mgabagay-bagay ,mga karanasan ,at mga isyung bukod sa kababakasan ng personalidad ng may-akdaay maaaring empatihayan o kasangkutan ng mambabasang medya. Ang pananalita ay parangpinaguusapan lamang, parang usapan lamang ng magkakaibigan ang may-akda, ang tagapagsalita atmga mambabasa at ang tagapakinig , kaya magaan at madaling maintindihan. Palakaibigan ang tononito kaya pamilyar ang tono dahil ang paunahing gamit ay unang panauhan. Subhektibo itosapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng may-akda ang pananaw.
•
Ang
talambuhay
ay isang anyo ngpanitikanna nagsasaad ng kasaysayan ng buhay ng isang tao hangosa mga tunay na tala, pangyayari o impormasyon.
Mga uri ng talambuhayUri ng talambuhay ayon sa paksa at may-akda
1.
Talambuhay na pang-iba
- isang paglalahad ng mga kaganapan sa buhay ng isang tao na isinulat ngibang tao.
2.
Talambuhay na Pansarili
- isang paglalahad tungkol sa buhay ng isang tao na siya mismo ang mayakda.
3.
Talambuhay Pangkayo
- isang paglalahad tungkol sa buhay ng isang hayop na naging sikat sa isangbansa, lalawigan, bayan, o kahit sa isang maliit na pamayanan o grupo ng mga tao dahil sa angkinggaling ng mga ito.
Uri ng talambuhay ayon sa nilalaman
1.
Talambuhay na Karaniwan
- isang paglalahad tungkol sa buhay ng isang tao mula pagsilanghanggang sa kanyang pagkamatay. Kasama rito ang detalye tulad ng kanyang mga magulang, mgakapatid, kapanganakan, pag-aaral, karangalang natamo, mga nagging tungkulin, mga nagawa, at ibapang mahahalagang bagay tungkol sa kanya.
2.
Talambuhay na Di-Karaniwan o Palahad
- hindi gaanong binibigyan-diin dito and mahahalagangdetalye tungkol sa buhay ng tao maliban kung ito’y may kaugnayan sa simulain ng paksa. Sa halipay binibigyang-pansin dito ang mga layunin, adhikain, simulain, paninindigan ng isang tao, at kungpaano nauugnay ang isang tao sa kanyang tagumpay o kabiguan.
•
Ang
talumpati
ay isang buos ng kaisipan o opinyon ng isang tao na pinababatid sa pamamagitan ngpagsalita sa entablado. Layunin nitong humikayat, tumugon, mangatwiran, magbigay ng kaalaman oimpormasyon at maglahad ng isang paniniwala.
Mga bahagi ng talumpati
1.
Panimula
- inilalahad ang layunin ng talumpati, kaagapay na ang istatehiya upang kunin angatensyon ng madla.
2.
Katawan
- pinagsunud-sunod sa bahaging ito ang mga makabuluhang puntos o patotoo.
3.
Konklusyon
- bahaging nagbubuod o nalalagon sa talumpati.
Add a Comment
narriel_bishie136483left a comment