Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
59Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Historia e shtetit dhe e së drejtës është shkencë shoqrore sepse merrët me studimin e fenomeneve shoqërore siq janë

Historia e shtetit dhe e së drejtës është shkencë shoqrore sepse merrët me studimin e fenomeneve shoqërore siq janë

Ratings: (0)|Views: 5,678 |Likes:
Published by Kushtrim I. Cakolli

More info:

Published by: Kushtrim I. Cakolli on Oct 24, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/16/2013

pdf

text

original

 
Historia e shtetit dhe e së drejtës është shkencë shoqrore sepse merrët me studimin e fenomeneveshoqërore siq janë, shteti dhe e drejta. Për lendë të studimit ka shtetin dhe të drejtën prejmomentit të krijimit te tyre e deri në ditet e sotme. Për nga lënda e studimit në kuptimin engushtë të fjalës historinë e shtetit dhe të së drejtës e ndajmë në:Historinë e përgjithshme dheHistorin nacionale të shtetit dhe të së drejtës të një populli të caktuar.Historia e përgjithshme e shtetit dhe e së drejtës ka për objekt studimi shtetet dhe të drejtatmë të zhvilluara të botës, përkatësisht shtetet dhe sistemet juridike më karakteristike tësëcilës përiudhë të zhvillimit historik. Kurse historia nacionale e shtetit dhe e së drejtës ështëhistoria e një shteti dhe e të drejtës të një populli të caktuar. Historia e shtetit dhe e sëdrejtës është shkencë juridike , andaj edhe përdor edhe metodat e shkencave juridike, psh.metoda dogmatike, normativiste, pozitiviste, logjike, etj.,RELACIONET ME SHKENCAT TJERAHistoria e shtetit dhe e së drejtës është ngushtë e lidhur me shkencat tjera shoqërore, siq janë: teoria e shtetit dhe e së drejtës dhe me të gjitha degët pozitive të së drejtës, mesociologjinë, me ekonominë politike, me historin politike dhe me shkencat ndihmse historike1. Kronologjia-merret me caktimin e datave të ngjarjëve historike2. Paleografia-merret me deshifrimin e shkrimeve të vjetra3. Diplomatika-merret me studimin e bulave, leximin dhe komentimin e brendisë së tyre,verteton saktësinë, burimin, origjinalitetin dhe kohën e nxerrjës së tyre4. Hartografia-shkenca e cila merret me studimin e hartave5. Heraldika-merret me studimin e stemave dhe shenjave shtetrore në përiudha të ndryshme6. Numizmatika-merret me studimin e monedhave dhe medaljeve7. Gjenealogjia-merret me studimin e prejardhjës së brezave të një fisi a të një familjejeZHVILLIMI I HISTORIS SE SHTETIT DHE TE SE DREJTES SI SHKENC E VEQANTNë Francën jugore dominonte e drejta e shkruar romake, kurse në Francën veriore aplikohej edrejta e pa shkruar zakonore. Me centralizimin e pushtetit qendror të monarkut shfaqëtnevoja edhe për unifikimin e së drejtës në tërë shtetin dhe për këtë qëllim që nga fundi ishekullit XV fillon regjistrimi i zakonëve lokale juridike. Regjistrimine bënin komesarët eshkolluar mbretërorë, ku zakonisht i regjistronin zakonet juridike nga e drejta civile dhetregtare, kurse ajo publike (shtetërore) ishte e rezervuar për monarkun. Lajbnici dheMonteski, (gjatë shek. XVII-XVIII ju vunë themelët kësaj disipline). Në përiudhën eliberalizimit borgjez kontribut të rendsishëm zhvillimit të shkëncave humanitare u ka dhënë juristi dhe filozofi I shquar Gjerman-Hegeli. Ky i zbuloi ligjet e dialektikës të cilat i aplikojedhe në shkëncat juridike, në mënyrën idealiste. Nga gjysma e shekullit XIX Marksi dheEngelsi dialektikën e Hegelit e përpunuan edhe me tutje duke e aplikuar atë në mënyrënmaterialiste dhe kështu i vunë bazat e materializmit dialektik.STUDIMI I SE DREJTES NE PERIUDHEN ANTIKETë dhënat më të hershme mbi shtetin i gjëjmë të Herodoti (vdiq me 429 p.e.s.) i cili qysh nëkohën antike u quajt baba i historiesë, dhe i cili ka dhënë mjaftë të dhëna për shtetin ePersisë, Egjiptit dhe të disa polisëve Greke. Pastaj vlen të permëndët Thukiditi (460-399p.e.s.), Polibi (198-117 p.e.s.), historiani egjiptas Maneton shek. III p.e.s., Sokrati shek. IVp.e.s., Platoni, Aristoteli (384-322 p.e.s.), etj.STUDIMI I SE DREJTES NE PERIUDHEN E KRISHTENIZMIT TE HERSHEM-SHEK IV-XII Në shekujt epare krishtenizmi u zhvillua si ideologji e të shtypurve dhe të përbuzurve dhe paraqitet sierrozion për Perandorinë Romake, andaj kjo edhe e ndiqte me të gjitha forcat. Sa më tepër zhvillohej krishtenizmi rreziku për Romën ishte më i madh, andaj edhe ndjekjet dhepërsekutimet e të krishterve ishin më intensive, kështu që në gjysmën e shekullit III e arritënkulminacionin, sidomos gjatë sundimit të Dioklecianit (284-305).Gjatë sundimit të Justinianite posaqerisht në koncilin e V të ekumenve (i dyti) në Konstadinopojë, me 553 kisha edegjueshme (ecclesia oboedins) u shendrrua në kishësunduese (ecclesia regans) dhe me këtëautokratia perandorake edhe në sferën fetare arriti kulmin, feja si ideologji, u bë mjet irëndomt i sundimit. Sipas mendimtarit dhe babait më të madh të asaj kohe AureliusAugustinius (354-430) ekzistojnë dy shtete. i pari është shteti laik ku mbrëteron e keqja, djallidhe mëkati, dhe shteti i dytë është kasha e krishter që është mbreteria e hyjniut në tokë.Këto dy shtete kanë kaluar së bashku nëpër gjashtë epoka të zhvillimit historic, prej Adamit ederi të Krishti dhe do të përfundojnë me shkatrrimin e aferm të botës dhe me gjykimin etmerrshëm, kur njërëzit nga shteti i pare do të përfundojnë në ferr, kurse nga shteti i dytë nëlumturinë e amshueshme. Augustini e mbron tezen e tij së shteti ka të drejtë ta përdordhunën në qeshtjet fetare (vepra e tij De civitate dei- Mbi shtetin e perendisë në 22 libra). Nëpëriudhën kur në Evropë, sidomos pas Justinianit, fillon një rënie e madhe e shkëncës dhekulturës, në pjesë perendimore të Azisë paraqitet Islami, si religjion dhe ideologji e re, i cilifillon dhe përvetësojë trashigimin mendore antike dhe kështu ndërmjet shekujve VIII-XIIkrijohet kultura klasike Islame. Kurse prej shekullit XII nëpërmjet të kulturës së zhvilluarArabe Evropa fillon të arrijë atë shkallë të zhvillimit cultural dhe shkëncor sa që mund tëmerrte modelet antike të kulturës dhe shkëncës.GLOSATORETTë vetmit njerëz që dinin shkrim-lexim ishin klerikët, kurse e vetmja gjuhë e shkruar dhegjuhë e shkëncës ishte Latinishtja. Për këtë qëllim ata u mbështetën në burime të së drejtës
 
romake, kryesisht në Kodifikimin e Justinianit (ky më vonë , në shekullin XVII, u quajt CorpusIuris civiles. Ishte kjo koha kur ,,Bibla ishte filimi dhe fundi i qdo dije” kurse juristet e kësajkohe Korpus Jurisin e konsideronin nje lloj ,,Bible te drejtsise”.Kah fundi i shekullit XI në Italinë veriore u themelua shkolla juridike nga juristi i njohurIrnerius (Bolonjë), ku do të studiohej e drejta Romake. Shkolla të tilla juridike u formuan edhenë Padovë, Pavija, etj. Në Bolonjë u bënë të njohur vazhduesit e shkollës së Irnersiusit, siç janë; Martinus, Bulgarus, Jakobus, etj. Juristet e këtyre shkollave e studionin Korpusinsidomos digestat njërën nga pjesët më të rendësishme të Corpus iurus civiles duke shenuarndermjet rreshtave ose në marginat e tekstit verejtjet, komentimet dhe shpjegimet lidhur mebrendin e instuticionit juridik konkret.Këta vepronin kështu për të kursyer pergamentin shumë të shtrenjët të etëhershëm, kurseshenimet e tyre quheshin Glosa, andaj këta edhe quheshin Glosatorë (shkolla e Glosatorëve).Në mesin e shekullit XIII mësuesi i shquar dhe i pasur i Bolonjës Francesco Acursius, e botoipërmbledhjën e glosave të hershme dhe atyre bashkëkohore me titull “Glossa magistralis seuordinaria”.POSTGLOSATORET (KOMENTATORET) SHEK. XIII-XVI Juristet e më vonshëm të quajtur postglosator ose komentator prej mesit të shekullit XIII ederi në shekullin XVI merren me shqyrtimin e glosave dhe me eliminimin e kundërthënieve tëtyre. Kontributin më të madh në këtë drejtim e kanë dhënë juristet e Perugjias, Pavijes,Padovës dhe Bolonjës. Këta i shqyrtonin, komentonin dhe krahasonin glosat e ndryshme qëbënin fjalë për të njëjtin institucion juridik nga korpus jurisi për të krijuar një mendim tëpërgjithshëm juridik të glossatorëve. Postglosatorët më të dalluar kanë qënë; Cinus dePistoja, Bartolus de Sasoferata,Baldus de Ubaldis. Që nga shekulli i XIII paraqiten shkollat juridike në Paris, Tulus, Oksford, etj.Ndërmjet glosave nganjëherë gjerësisht bëhej shpjegimi i ndonjë çështje juridike dhe në këtëmënyrë krijohen të ashtuquajturat traktate.Postglosatoret ngelën në suazat e metodës dogmatike-pozitiviste dhe ekzaktike, pasi kjometodë një kohë më të gjatë u aplikua nga glosatorët dhe postglosatorët (komentatorët eqyteteve të Italisë Veriore, në shkencën juridike u quajt ,, mos docenti Italicus”.SHKOLLA JURIDIKE E JURISTEVE ELEGANT (SHEK. XVI-XVII) Juristet e kësaj përiudhe, për ndryshim nga paraardhësit e tyre, Glosatorët dhePostglosatorët, të drejtën Romake nuk e studiuan vetëm nga Korpus jurisi por edhe nga tëgjitha burimët e tjera të mundshme. Për këtë qëllim ata filluan të përdorin mëtodën historiketë studimit të së drejtës. Në baze të shqyrtimeve kritikave të teksteve dhe burimeve tëperiudhave të ndryshme u konstatua se Korpus jurisi nuk është një kod që është nxjerr nga Justiniani përnjëherë, por në të ka norma juridike që u takojnë shekujve dhe shkollave tëndryshme. Në të kanë hyrë ligje dhe dekrete që nga koha e republikës si dhe mendime të juristëve të shquar romak. Për shkak të gjerësisë së lëndës këtë e ndanin në historinë eligjeve ,përkatësisht të së drejtës (historia legum, historia iuris – për këtë i quanin legista)dhe në historinë e antikiteteve juridike (antiquitates iuris) që konsideroheshin të gjithë atafaktorë të cilët e kushtëzonin instucicionin juridik.Për shkak të pedanterisë shkolla e tyre e mori emrin-shkolla e jurisprudences elegante, pasiqë shkolla u krijua dhe u zhvillua në Francë quhet edhe shkolla juridike Franceze. Juristetelegant të parët përdorën metodën historike në studimin e së drejtës. Sipas tyre metodahistorike është kusht themelor i vetë shkëncës juridike-pa histori shkënca juridike është everbër (Sine historia caecam esse iurisprudentiam). Metoda e tyre e studimit në shkëncë uquajt mos docenti gallicus (francisus). Kjo shkollë sugjeronte dhe propagonte që e drejtaromake të ishte e drejtë e përgjithshme dhe pozitive si dhe zbatimin e parimeve të rregullimitshtetëror romak, që kryesisht ishin parime të rregullimit shtetëror absolut (siq janë p.sh.parimet e formuara nga Ulpianusi “ Quod principi placuit, legës habet vigorem” Ajo që ipëlqen sundimtarit e ka fuqinë e ligjit ose ,, Princeps legibus solutus est: Sundimtari është iliruar nga ligji.SHKOLLA E TE DREJTES NATYRALE (SHEK. XVII-XVIII)Gjatë shekujve XVII dhe XVIII në Evropën perëndimore shkënca juridike kryesisht u zhvillua nëshënj të domonimit të plotë të shkollës të së drejtës natyrale. Themeluesi i kësaj shkolleështë juristi, filozofi dhe diplomati i njohur Holandez Hugo Grotius (1583-1645), i cili në vitin1625 botoi librin e tij të njohur “Mbi të drejtën e luftës dhe paqës” (De iure belli ac pacis).Përveç Grociusit si përfaqësues eminent të kësaj shkolle janë edhe Hobsi, Loku, Ruso, Volteri,Monteski, etj.Teoricienët e kësaj shkolle te së drejtës natyrale, si përfaqësues të klasës së re borgjeze,ishin kritikues të ashpër të rendit shoqëror feudal e sidomos së fundit të sundimit tëmonarkisë absolute. Këta formën absolute monarkisë të pushtetit e konsideronin si pengesëserioze të zhvillimit të mardhënjëve kapitaliste të prodhimit e me këtë edhe të progresit tëpërgjithshëm shoqëror.E drejta natyrale (si tërësi e disa të drejtave si system i së drejtës) sipas tyre përbëhët ngadisa të drejta të pa vjetërsueshme dhe të pa jetërsueshme siç janë; e drejta lirisë (qënënkupton të drejtën e levizjës, të lumturisë, zgjedhjën e profesionit, lidhjën dhe zgjidhjën emartësës, të drejtën e fesë dhe ndergjegjës), madje e drejta e barazisë para ligjit, e drejta epronës private, e drejta e sigurisë, e drejta e kundershtimit të shtypjës, etj.Shkolla e të drejtës natyrale ishte mjaft progressive, sepse propagandonte përmbysjen e
 
feudalizmit dhe monarkisë absolute e në vend të tyre kërkonte kthimine të drejtës natyraledhe rregullimin shtetëror që do të garantonte këto të drejta.Përfaqësues eminent te kësaj shkolle janë edhe Hobsi, Loku, Ruso, Volteri, Monteskije, dheenciklopedistë te tjerëKONTRIBUTI I LAJBNICIT DHE MONTESKIUT NE ZHVILLIMIN E HISTORISE SE SHTETIT DHE SEDREJTESLajbnici (Gotfried Vilhelm Leibnitz 1646-1716) përveç zbulimeve të tij në matematikë dhefizikë ka merita të jashtëzakonshme edhe për vuarjën e themelëve të historiesë të së drejtës.Ky qysh në moshën 20 vjeçare (1667) botoi vepren e tij të njohur “Metoda e re së si duhet tëstudiohet dhe mësohët shkënca juridike”. Në këtë vepër Lajbnici angazhohet për thellimindhe zgjerimin e studimëve juridike. Sipas tij juristi duhet të studioj jo vetëm shkëncatdogmatike juridike dhe teorinë e së drejtës natyrale, por edhe historinë e së drejtës nga e cilado të mësoj kuptimin e gjëndjës së tashme. Interesimi dhe qendrimi i Lajbnicit ndaj historiesmë së miri shprehet me sentencën e tij të njohur “E tashmja është përplotë me të kaluarëndhe e ngarkuar me të ardhmën”. Lajbnici e kishte kuptuar shumë mire kuptimin e historieskur thonte së nga historia kërkojmë tri gjëra; 1. që të na informojë me ngjarjët në tëkaluarën, 2. që të na ofrojë rregulla të dobishme për jetë, dhe 3. të na shpjegojë krijimin etashmës nga e kaluara, sepse çdo gjë më së miri kuptohet nga kauzaliteti i vet.Si paraardhës i dytë i historizmit në shkëncat juridike është juristi i shquar Francez Monteskiu(1689-1755) I cili bënë përpjekje që të shpjegoj lidhjën kauzale të faktorëve të ndryshem tëzhvillimit historik të shoqërisë dhe shtetit dhe në këtë frymë shkruajti veprën “Mbimadhështinë dhe rënien e Romës”, kurse më vonë (1748) botoi veprën e tij të njohur “ Mbifrymën e ligjit”.Monteskiu duke analizuar kushtetutshmërinë e Anglisë krijoj teorinë mbi ndarjën e pushtetit;në atë ligjëvenës, ekzekutiv dhe gjyqësor..SHKOLLA HISTORIKE E SE DREJTESShkolla e së drejtës historike lindi në Gjermani si reagim ndaj shkollës të së drejtës natyraledhe reagim ndaj revolucionit Francez dhe pasojave ndërkombëtare të tij. Sipas filozofitgjerman Fihte, kombi nuk është bashkësi mekanike e individëve, nuk është mekanizëm, porështë organizëm, është një njësi organike. Ky organizëm është mbi individët, nuk është Ikrijuar nga individët. Por përkundrazi. Ky i krijon këta. Pra sipas Fihtës, kombësia është enjëmendët organike e lidhur me një kulturë të përbashkët në një organizëm të gjallë.Napoleon Bonaparta në disa shtete të pushtuara të Evropës (Poloni, Gjermani) vuri në zbatimKodin Civil të tij të vitit 1804 (Kodi i Napoleonit). Pas rënies së Napoleonit me 1814 u shtruaqështja së a duhet të mbahen reformat e tij apo duhet të hudhën bashkë me kodin e tij.Profesori gjerman me origjinë franceze Tibo me 1814 shkroi broshurën me titull “Mbi nevojëne kodit civil të përgjithshëm gjerman”. Kritikuesi më i ashpër i Tibos ishte profesori i njohur itë drejtës romake Savinji (1779-1861). Si kundër përgjigje ndaj Tibos, Savinji shkroi po atë vitkumtesën me titull “Mbi dëtyrën e kohës tone në aspektin e nxerrjës së ligjëve dhe tëpraktikës juridike”. Savinji shkruante së në Gjermani ende nuk ishte koha që të bëhëtkodifikimi i së drejtës. Spas tij zhvillimi i së drejtës së një populli është process I zhvillimitorganik dhe natyral dhe kalon nepër tri faza të zhvillimit: 1.faza e të drejtës zakonore, 2.fazae të drejtës shkencore dhe 3. faza e të drejtës së kodifikuar. Zhvillimin e të drejtës nëpër trifazat e permëndura Savinji e shpjegon kështu: .Shkolla historike e së drejtës në kundershtim me idetë e shkollës të së drejtës natyrale,promovoi ide të reja dhe zgjoi interesim për historinë e së drejtës. Savinji duke krahasuarrevolucionin dhe reformën (evolucionin) pohonte: revolucioni vetëm bentë të mundurndryshimët esenciale, kurse reforma ato i realizon; revolucioni është tentim i nderprerjës metë kaluarën për të bërë ndryshime të themelta, kurse reforma është realizim i njëmendët ikëtyre ndryshimëve në lidhmëri të ngushtë me të kaluarën.PERIODIZIMI HISTORISE SE PERGJITHSHME TE SHTETIT DHE SE DREJTESEkzistojnë mënyra dhe kritere të ndryshme sipas të cilave bëhët periodizimi i histories.Kriteret tipologjike dhe kronologjike janë themeloret dhe më të rendesishmët për ndarjën ehistories. Periodizimi tipologjik behët sipas formacioneve shoqëroro-ekonomike, kurse këtopërcaktohën sipas zhvillimit të forcave prodhueseSipas tipit të shtetit dhe të së drejtës historia e përgjithshme e shtetit dhe e së drejtësperiodizohet në kater periudha të mëdha të zhvillimit:1. Në atë skllavopronare,2. Në atë feudale3. Në atë liberale dhe bashkëkohëse3. Në socialiste në mezokohë.Secila periudhë ndahet në etapa ose faza të ndryshme, Periudha skllavopronare ndahet nëfazën e despotive lindore dhe në atë të shtetëve antike. Feudalizmi ndahet në fazën efeudalizmit të hershëm, të zhvilluar dhe të vonshëm. Periudha borgjeze ndahet në fazën eliberalizmit, imperializmit dhe shtetet bashkëkohësePeriodizimi kronologjik është periodizim kohor (kronos nga greqishtja do të thotë kohë).I tërë zhvillimi i shoqërisë njerëzore ndahet në:1.historinë e kohës së vjetër,2.kohës së mesme,

Activity (59)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
Bedrush Agushaj liked this
elbasancani liked this
Sead Jusufi liked this
Arianita Gjinaj liked this
Besnik Voca liked this
Blerim Dedinca liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->