6.

NDIKIMI I MJEDISIT TË JASHTËM NË BIZNESIN NDËRKOMBËTAR
Mjedisi i jashtëm paraqet një grup faktorësh jashtë ndërmarrjes që ndikojnë në suksesin e sajë. Ndërmarrja gjithashtu i ndikon këta faktorë, por në një shkallë shumë më të vogël. Parakusht për biznes të suksesshëm të një ndërmarrje ndërkombëtare është njohja e mirë e faktorëve mjedisor të vendit të vetë dhe të vendeve të tjera. Faktorët e mjedisit të jashtëm ndryshojnë në hapësirë dhe kohë, për këtë, menaxheri i ndërmarrjes ndërkombëtare duhet që vazhdimisht t’i hulumtojë dhe analizon dhe atyre t’ua përshtatë aktivitet biznesore. Faktorët e mjedisit të jashtëm, me ndikim në biznesin ndërkombëtar do t’i analizojmë të sistemuar në faktorët e mjedisit: ekonomik, politik, juridik dhe kulturor.

6.1. Mjedisi Ekonomik
Menaxheri i ndërmarrjes ndërkombëtare, për të marr vendim: ku, kurë dhe në çfarë mënyre do të kyçet me biznes në ndonjë treg të pikëtuar ndërkombëtar, është e domosdoshme që së pari ta hulumtojë dhe krijojnë pasqyrën e qartë për gjendjen ekonomike të vendit përkatës. Pasqyra për mjedisin ekonomik të tregut të pikëtuar krijohet në bazë të hulumtimit dhe analizës të mjedisit makroekonomik dhe mikroekonomik. 6.1.1. Mjedisi Makroekonomik Përmes hulumtimit të mjedisit makroekonomik të vendit të pikëtuar (synuar), krijohet pasqyra për gjendjen e përgjithshme ekonomike të vendi. Për ta krijuar pasqyrën për gjendjen e përgjithshme ekonomike të vendit të pikëtuar, menaxhmenti i ndërmarrjes ndërkombëtare për vendin në fjalë duhet t’i hulumtojë dhe t’i analizojë disa indikator makroekonomik, dhe atë: 1. sistemin ekonomik, 2. produktin e brendshëm bruto, 3. popullsinë, 4. nivelin e zhvillimit ekonomik, 5. strukturën e konsumit, 6. infrastrukturën, 7. gjeografinë ekonomike, 8. inflacionin, etj. 6.1.1.1. Sistemi ekonomik: në praktikë hasim në: 1. Sistemin ekonomik kapitalist, të cilin e karakterizon ekonomia e tregut, ku çmimin e produkteve e përcakton raporti midis ofertës dhe kërkesës së tyre, resurset janë në pronësi të sektorit privat dhe ku roli dhe intervenimi i shtetit është minimal. 2. Sistemi ekonomik socialist, i cili karakterizohet me ekonomi të planifikuar, ku shteti e cakton ofertën dhe çmimin e përmes tyre edhe kërkesën, resurset janë në pronësi të sektorit shtetëror dhe ku roli dhe intervenimi i shtetit është maksimal.

1

169 39.1.012 48.279 31. Popullsia: numri i popullsisë së një vendi.063 26.159 1 SHBA 10.444 4 Norvegjia 221.795 9 Franca 1.382 13 Shqipëria 6.3. $) PBB / për një banor 37. f.124 14 Singapori 91.242 4.392 34. Produkti i Brendshëm Bruto është treguesi kryesor i fuqisë ekonomi (potencialit ekonomik) të vendit (tregut) të caktuar. Kur vlera e PBB pjesëtohet me numrin e banorëve të vendit përkatës. farmaceutike etj.579 5 Danimarka 212.913 21.747.609 2 Zvicra 309. 2005.049 1.421 29. Vendi Vlera nominale e PBB-viti 2003 PBB ( në mil.326.043 1. dhe atë kryesisht të produkteve çmimi i të cilave për njësi nuk është shumë i lartë.094 26. 2 . 6.sh..404 33.1.1. si p. atëherë e fitojmë pasqyrën e fuqisë blerëse të konsumatorëve.852 12 Australia 518.256-260. atëherë patjetër duhet pas parasysh PBB për një banor.456 11 Kina 1. Konsumi i një numrit të madh të produkteve është në korrelacion të drejtë me numrin e banorëve. Produkti i Brendshëm Bruto: paraqet vlerën e të gjitha produkteve përfundimisht të prodhuara dhe shërbimeve përfundimisht kryera në një vend brenda një viti. ndërsa kur është fjala për produktet e shtrenjta për njësi.390 8 Suedia 300. Këta tregues për disa vende i japim në tabelën në vijim: Tabela nr.881.334 29.393 42.409.6.404 6 Gjermania 2.342 15 Malajzia 103.1. është tregues i madhësisë së tregut e njëherë tregues i kërkesës së mundshme. produktet ushqimore.2.655 7 Kanada 834.973 10 Austria 251.400.161 Burimi: World Development Report. 1 Nr.465 3 Japonia 4.

852 1. .5. 6.1. Rritja e shkallës së inflacionit rezulton me rënie të aftësisë blerëse të konsumatorëve industrial dhe atyre final.8 1. temperaturat tepër të larta.viti 2003 Popullsia (në % në PBB PBB/ banor % në PBB mil.4 208. Shpërndarja e pabarabartë e resurseve bën që në vise të ndryshme të botës të prodhohen dhe ofrohen të mira dhe shërbime të ndryshme. .1 2.609 37. 3 . kanë ndikim në aktivitetet e biznesit ndërkombëtar sepse e vështirësojnë transportin).3 68.2 148.1 2.9 214.311 971 0. Gjeografia ekonomike. atëherë në analizë duhet të përfshihen numri i popullsisë.Reliefin e vendit (barrierat gjeografike si malet e larta. si ciklonet.0 4.288.4 16.0 4.4.881. Në tregjet me shkallë të lartë të inflacionit.064.2 2.409. .1. koha me ngrica etj.1. ujor dhe ajror.6 176. struktura e popullsisë sipas grup moshave. i bënë të rrezikshme operacionet biznesore në ato vende).gjendja.1.815 463 0.6.9 138. përmbytjet.966 562 1.730 20 0. shkalla e punësimit etj.9 598. 2 Vendi Kina India SHBA Indonezia Brazili Rusia Pakistani Japonia Bangladeshi Nigeria Popullsisë dhe PBB për banor në disa vende .444 34.ekzistimi i institucioneve të tregut dhe shkalla e zhvillimit të tyre.1. Shkalla e inflacionit.5 3.787 1.01 Kur është fjala për popullsinë e një vendit.3 433.326.2 127. 6. .gjendja kualiteti dhe çmimi furnizues me ujë veçmas uji teknologjik.Resurset natyrore të vendit të pikëtuar (vend ndodhjen. 6. sasinë dhe cilësinë e resurseve natyrore).094 3.1.6 10. shkretëtirat e gjera etj. kualiteti dhe çmimi i shërbimeve të PTT dhe .2 51. Menaxheri i ndërmarrjes ndërkombëtare duhet të ketë njohuri për: .8 492.4 20. .6 1.022 1. qeveritë vendore shpesh here aplikojnë kontrollin e çmimeve si përgjigje ndaj rritjes se shpejtë e të përshkallëzuar të çmimeve.gjendja e infrastrukturës së komunikacionit: rrugor.6 291.6 12.6 2.3 143.4 2. hekurudhor.393 29.4 2.338 2. Infrastruktura. struktura e arsimimit.$) botëror botërore 1. norma e shtimit të saj.879 375 0.Kushtet klimatike të vendit (për disa lloje biznesesh kushtet klimatike. Aktivitetet e biznesit në një vend të pikëtuar varen drejtpërdrejt nga: .1 135. Në vendet me shkallë të larta të inflacionit kushtet për operime biznesore ndërkombëtare vështirësohen.Tabela nr.) popullsinë (në mil.012 11.gjendja. kualiteti dhe çmimi furnizues me energji elektrike.491 3.

Gjendja e bilancit të pagesave. Analiza e qëndrueshmërisë së tregtisë së jashtme duhet të fokusohet në analizën e strukturës si të eksportit ashtu edhe të importit. ecurinë e tyre dhe farësin e tyre konkurruese nga aspekti i çmimeve. Borxhi i jashtëm është shuma e huave të marra jashtë vendit bashkë me kamatat për to. ndalimin e transferimit të fitimit etj.përcaktimin e avantazheve konkurruese në krahasim me konkurrencën. e pastaj gjithnjë e më shumë ndërmarrje ndërkombëtare (Boeing. Kodak etj) e aplikojnë analizën e konkurrencës. masave fiskale. borxhit të jashtëm dhe qëndrueshmërisë së tregtisë së jashtme.1. Ford. Mjedisi Mikroekonomik Përmes hulumtimit dhe analizës së mjedisit mikroekonomik krijohet pasqyra (fitohen informatat) për gjendjen dhe kushtet në tregun e pikëtuar për produktin e caktuar. Ndërmarrja e parë që ka filluar ta zbatojë është Rank Xerox.identifikimin e konkurrencës në treg për produktin konkret dhe . prej nga vjen konkurrenca dhe cilat kërkesa të konsumatorëve është përcaktuar që t’i plotësojë konkurrenca. Në vendet e tilla. Andaj.6.2. Gjatë analizës së bilancit të pagesave vëmendje e veçantë duhet kushtuar analizës së likuiditetit ndërkombëtar të vendit. Benchmarking-u është metodë relativisht e re për analizën e aftësisë konkurruese të ndërmarrjes e cila është paraqitur kah mesi i viteve të tetëdhjeta në SHBA. atëherë në vendin e tillë kanoset rreziku nga zhvlerësimi i monedhës dhe erozioni fitimprurës. nëse borxhet shlyhen nëpërmjet shtimit të borxheve.7. 6. Kështu. 4 . kontrollin e çmimeve. për ti ikur ekspozimit ndaj rreziqeve të tilla menaxheri i ndërmarrjes duhet ta analizojë mirë bilancin e pagesave të vendit pritës. nëse rezervat janë më të ulëta se detyrimet atëherë pagesat janë të pamundshme. Metoda bazohet në analizën dhe krahasimin sistematike me konkurrencën elite. Likuiditeti ndërkombëtar i vendit matet duke i krahasuar rezervat zyrtare1 të vendit me vlerën e importit. Por. Gjatë hulumtimit dhe analizës së konkurrencës është e nevojshme që të identifikohet “sa” është numri. ndalimin e importit. Hulumtimet dhe analizat e mjedisit mikroekonomik fokusohen në: . Generall Motors.sh. 1 / Rezervat zyrtare paraqesin mjetet që disponon një vend për të bërë pagesa ndërkombëtare. kontrollin e pagesave të jashtme. do të thotë se në atë vend është e pranishme një shkallë e lartë e rrezikut.1. ndërmarrja mund të pësoj edhe për shkak të masave të cilat mund ti marrë qeveria për ta luftuar deficitin si p. ne rast se bilanci i pagesave është në gjendje deficiti. Një nivel i caktuar i borxheve është i pranueshëm nëse vendi është duke fituar fonde të nevojshme për t’i shlyer ato.1. Për përcaktimin e aftësisë konkurruese të ndërmarrjes në krahasim me konkurrencën zbatohet metoda e njohur me emër “benchmarking”.

Vlera e kësaj metode qëndron në analizën dhe krahasimin sistematik me konkurrencën gjë që ndërmarrjes i mundëson krijimin e përvojave vetjake dhe zhvillimin e strategjisë së vetë adekuate. si dhe t’i parashikojë ndryshimet që mund të ndodhin. dhe atë: afati i njëjtë i lëvrimit të mallrave sikurse edhe konkurrenca. 6. kualiteti më i lartë i produkteve me çmime më të ulëta. Pas zbatimit të suksesshëm të Benchmarking-ut në periudhën prej pesë viteve janë arritur rezultate të lakmueshme.1%. Megjithatë. dhe të faktorëve të mossuksesit përkatësisht gabimeve të konkurrencës. Nga ana tjetër. Kjo njësi vazhdimisht i ka humbur porosit për shkak të ndërmarrjes konkurruese Bosch e cila e kishte kohën më të shkurtë të livrimit të mallrave. Mjedisi Politik Mjedisi politik i një vendi shpesh luan rrolin përcaktues në aktivitetet e biznesit ndërkombëtar. Shembull i mirë i aplikimit të suksesshëm të Benchmarking-ut është rasti i ndërmarrjes amerikane Motorolla. janë zvogëluar gabimet në pranimin e urdhëresave prej 31% në 0. Menaxheri i mirë duhet ta njohë mirë mjedisin politik të vendit në të cilin vepron ndërmarrja. Mjedisi politik i qëndrueshëm i një vendi i zvogëlon rreziqet me të cilët mund të ballafaqohet ndërmarrja në atë treg dhe i rrit gjasat për kyçje me operacione biznesore. por shkalla e rrezikut ndryshon prej vendit në vend dhe prej kohe në kohë.2. dhe atë janë zvogëluar stoqet për 50%. politikat dhe stabilitetin e saj) për t’i përcaktuar gjasat e ndryshimeve politike të cilat mund t’i vështirësojnë operacionet biznesore të ndërmarrjes.Analiza e konkurrencës fokusohet në identifikimin e faktorëve të suksesit (faktorët që kanë ndikuar që konkurrenca të afirmohet si lider në treg). njësia në Gjermani. ndërmarrja ka mundësi t’i imlementojë faktorët e suksesit dhe të ikë nga gabimet që i ka bërë konkurrenca. Bazuar në përvojat e të tjerëve (faktorët e suksesshme dhe mossuksesit të konkurrencës). në çdo vend ekziston rreziku politik. detyrë e menaxherëve të ndërmarrjeve ndërkombëtare është që vazhdimisht ta monitorojnë mjedisin politik të vendit pritës (qeverinë. Ndërmarrjet zakonisht parapëlqejnë ta drejtojnë biznesin e tyre në vende qe kanë qeveri të qëndrueshme e miqësore. është shkurtuar koha e përgatitjes së urdhëresës për prodhim prej 22 në dy ditë si dhe është shkurtuar koha e livrimit të produkteve prej 70 në 11 ditë. por nuk është lehtë të gjinden vende e qeveri të tilla. menaxhmenti i ndërmarrjes i ka përcaktuar qëllimet dhe veprimet e nevojshme. 5 . Në përgjithësi rreziku politik është më i ulët në vendet që janë dalluar historikisht për qëndrueshmëri. mjedisi politik jo i qëndrueshëm i një vendit i rrit rreziqet e ndërmarrjes për biznes dhe i zvogëlon gjasat për kyçe me operacione të biznesit në një treg të tillë. Për tejkalimin e një situate të tillë. ndërsa rreziku politik është zakonisht më i lartë në vendet që nuk kanë një histori dhe traditë të tillë. Për këtë.

4. Në përgjithësi konfliktet politike e dëmtojnë biznesin ndërkombëtar. evropiane dhe japoneze të cilat kanë vepruar në atë vend. Ata duhet t’i përcjellin dhe grumbullojnë informatat lidhur me qëndrimet dhe sjelljet e institucioneve politike dhe partive politike si dhe përcaktimet kryesore të politikës ekonomike të vendit në fushën e bashkëpunimit ndërkombëtar. Shembull i freskët i humbjes së bizneseve ndërkombëtare është lufta në ish RSFJ. trazirat qytetare. shkatërrimet. Te këto vende dominon mendimi se dominimi ekonomik shpien në mënyrë të detyrueshme drejt varësisë politike. ku për shkaqe politike qeveria e një vendi mund të marrë vendim që ta bojkotojë qeverinë e vendit tjetër. Nëse vjen deri të rastet e tilla. agresioni nga jashtë. Llojet kryesore të rreziqeve politike Llojet kryesore të rreziqeve politike janë: 1. Burimet e problemeve politike Problemet e natyrës politike me të cilat mund të ballafaqohet ndërmarrja në tregun e caktuar ndërkombëtar. atentateve. Me sovraniteti politik nënkuptohen masat ligjore që i zbatojnë qeveritë vendore me qellim qe bizneset e huaja në tregun e vet t’i ven nën autoritetin e vetë. zakonisht. rrëzimi nga pushteti në Iran të Shaha Reze Pahlavi ka rezultuar me humbje të mëdha të ndërmarrjeve amerikane. trazirave qytetare.6. konfliktit politik të fraksioneve të ndryshme politike në vend. luftës qytetare. 2. kryesisht është e theksuar te venet jo mjaft të zhvilluara dhe vendet në zhvillim të cilat aplikojnë kufizime për bizneset ndërkombëtare në tregun e vetë me qëllim të mbrojtjes së pavarësisë së vet. grusht-shteti. Të dy këta faktor e përcaktojnë klimën politike të një vendit dhe implikimet e saj në biznesin ndërkombëtar. Çështja e sovranitetit politik. grabitjet e pasurisë etj. etj. në forma të ndryshme si kidnapimi i nëpunësve të ndërmarrjes.sh. Masat e tilla mund të jenë permanente apo të kohë pas koheshe dhe karakterizohen me atë se janë të parashikueshme. atentatet etj.2. të cilat.2. Në rrethana të shpërthimit të konflikteve politike. 6.sh.1. i shkaktojnë dëme të drejtpërdrejta biznesit ndërkombëtar. konfliktit politik ndërmjet dy vendeve. djegiet. vendet e zhvilluara e pëlqejnë politikën e tregut të hapur. 2. 1. Për dallim nga këto vende. në të shumtën e rasteve dhuna drejtohet kundrejt pronave dhe punonjësve të ndërmarrjeve të huaja. p. luftërat qytetare. operacionet e ndërmarrjes nuk do të thotë të ndërpriten çdo herë edhe pse kushtet për biznes zakonisht vështirësohet dhe zvogëlohet leverdia. Rreziku nga jo-stabiliteti i përgjithshëm politik rrjedhë nga ndryshimet qe mund të ndodhin në sistemin politik të vendit pritës për shkak të p. Menaxheret e ndërmarrjeve ndërkombëtar duhet të njihen me gjendjen e tashme dhe t’i parashohin tendencat e ardhshme në fushën e sovranitetit politik në tregjet e ndryshme. Me konflikt politike nënkuptohen agresioni nga jashtë. komplotet. Ndërmarrja ndërkombëtare mund të jetë “viktime” e: 1. me ç’rast ndërpriten të 6 . kryesisht burojnë nga sovraniteti politik dhe konfliktet politike.

2. Masat e vëna detyruese (embargoja) zakonisht rezultojnë më humbje të mëdha të biznesit ndërkombëtar dhe gjithmonë ngrihet çështja e kompensimit të ndërmarrjeve të prekura (ndërmarrjet të cilat kanë lidhje biznesi me vendin ndaj të cilit vendosen masat detyruese). ndërsa ndërmarrja ndërkombëtare gjendet në pozitën e viktimës dhe 3. Ndërmarrjet e huaja kompensohen në valuta konvertibile. Shkaqet për zbatimin e tyre janë të ndryshme.gjitha aktivitetet biznesore midis dy vendeve. por edhe kur i ndërmarrin masat paraprake. Pas Luftës së Dytë Botërore. andaj nuk janë të gjithë të interesuar që t’i kufizojnë marrëdhëniet ekonomike. / Sanksionet dhe embargot janë masa qeveritare që ndikojnë fluksin e operacioneve të biznesit ndërkombëtar (tregtare dhe investimeve të huaja) dhe zbatohen. shitja e detyruar.sh. faktikisht të gjithë anëtarët e Kombeve të Bashkuar (përfshirë edhe shume vende arabe) e dënuan këtë veprim armiqësor dhe u bashkuan me embargon tregtare kundër Irakut. me qëllim të shfrytëzimit të sajë për destinomë publik. Format e mundshme të rrezikut të pronës mund të jenë: 1. por si një mjet presioni për paqe” për t’i detyruar vendet që të sillen paqësisht në komunitetin ndërkombëtar. kryesisht. Eksproprijimi paraqet marrjen zyrtare të pasurisë të ndërmarrjes së huaj nga shteti pritës. për faktin se vende të veçanta kanë marrëdhënie të ndryshme me vendin qe i nënshtrohet masave detyruese. Por kjo është vështirë që të përmbushet. ndërsa.sh. konfiskimi 3. në funksion të politikave dhe kundërvënieve të caktuara. konfliktit politik me përmasa ndërkombëtare. rekuizimi. e deri të antiterrorizmi. 4. ri-negocimi i detyruar i kontratës. Për ta pasur efektin e tyre. anulimi i kontratës. bazuar në vlerësimin e klimës politike ndërkombëtare. ato nuk mund t’i shmangin plotësisht humbjet. Shpesh ndërmarrjet mund ta parashohin një rrezik të tillë. Ideja bazë e Lidhjes së Kombeve është që në vend të përdorimit të forcës ushtarake. Arsyet mund të jenë interesat ekonomike të vendeve (gjeografike) apo miqësia historike. Rreziku i pronësisë (rreziqet që e rrezikojnë pasurin dhe investimet e drejtpërdrejta të ndërmarrjes): buron nga masat që i ndërmerr qeveria e vendit pritës. sepse ajo i ndalon tërësisht operacionet e biznesit ndërkombëtar me vendin ndaj të cilit vendoset masa e tillë detyruese. 5. mospërhapja e armeve nukleare. sesa për qëllime ekonomike. Lidhja e Kombeve e ka miratuar konventën me të cilën sigurohet e drejta e zbatimit të sanksioneve dhe embargove. shpronësimi. embargoja2 ndaj ndonjë vendit të caktuar. ndërprerja e financimit të vendit të caktuar i cili nuk sillet paqësisht në komunitetin ndërkombëtar. Shembull konkret i zbatimit të masave detyruese është “embargoja e vendosur ndaj Irakut”. por ai zakonisht është dukshëm nën vlerën e tregut. 7. të zbatohet “Arma ekonomike e konceptuar jo si një instrument për luftë. 2. Sanksionet kanë të bëjnë me zbatimin e masave të veçanta detyruese si p. 6. ndërmarrjes së huaj i marrët tërësisht apo i kufizohet e drejta e pjesëmarrjes në pronësi. masat detyruese duhet të vihen në mënyrë shumëpalëshe. Masat detyruese shpesh herë janë përdorur me qellim të ndryshimit të qeveris së vendit apo se paku për ndryshimin e politikave të sajë. atëherë kur Iraku e pushtojë Kuvajtin (në gusht të vitin 1990). domestikacioni. Ne jemi dëshmitar të sanksioneve dhe embargos të vendosura ndaj Serbisë për të ndikuar në sjelljet arrogante të saj në rajon. duke përfshirë imponimin vendeve për respektimin e të drejtave të njeriut. me të cilat. 2 7 . me ç’rast ndërpritet të gjitha aktivitetet biznesore midis vendeve të përfshira p. etj. Embargoja është masë detyruese shumë më e rreptë.

Konfiskimi paraqet marrjen e pronës të ndërmarrjes së huaj nga ana e qeverisë së shtetit pritës pa kurrfarë kompensimi. Peru. Në vitet e gjashtëdhjeta. Menaxheret e ndërmarrjeve ndërkombëtare përmes analizës së historikut të shpronësimeve dhe të formave të paraqitjes së tyre ka mundësi që ta bëjë parashikimin e shpronësimeve të mundshme në të ardhmen. Qëllimi përfundimtar i domestikacionit (ç’atdhesimi) është detyrimi i ndërmarrjeve të huaja që të heqin dorë nga e drejta e pronësisë dhe drejtimit. Masat e domestikacionit janë: .paraqet ndërprerjen e njëanshme të kontratës nga ana e qeverisë së vendit pritës. ku prijnë: Kuba. Meqë kontrollit i nënshtrohet importi i lëndës së parë dhe pajisjet në këtë mënyrë ndërmarrja detyrohet që t’i shfrytëzojë burimet lokale. Rekuizimi : paraqet marrjen e pasurisë të ndërmarrjeve të huaja nga ana e qeverisë pritëse apo ndonjë organ të cilin ajo e mbështetë (kryesisht pushteti ushtarak). zakonisht. Shitja e detyrueshme. është vendim i qeverisë pritëse.kushtëzimi i eksportit të mallrave. Çmimi shitës zakonisht është më i ulët se çmimet e tregut. Qeveria me këtë rast premton se pasuria do t’i kthehet më vonë pronarit të huaj.pjesëmarrja gjithnjë e më e madhe e imputeve vendore.implikimi i rezidentit në nivelet më të larta të udhëheqjes. prandaj. të cilat i kanë pas para domestikacionit . zbatojnë kontrollin e daljes së devizave dhe kufizimin e posedimit të devizave të subjekteve në vend. Algjeria dhe Iraku.paraqet vendimin e qeverisë pritëse me të cilin e detyron ndërmarrjen e huaj që të pajtohet me ndryshimet në kontratë të lidhur më qeverinë. . me ç’rast vetë qeveria pritëse bëhet pronare. Rreziku në afarizëm (rreziqe që e vështirësojnë dhe rrezikojnë tregtinë ndërkombëtare): buron nga politikat apo vendimet e qeverisë dhe kanë të bëjnë me: Kontrollin devizor: Vendet me vështirësi në bilancin e pagesave vuajnë mungesën e monedhave të huaja.Shikuar historikisht. . Kontrolli i importit zbatohet me qëllim të mbrojtjes së ekonomisë kombëtare. . Domestikacioni (ç’atdhesimi) është proces me të cilin ndërmarrjes së huaj gradualisht i zvogëlohet kontrolli mbi pronën përmes kufizimeve të imponuara. Argjentina. Anulimi i kontratës. si përgjigje për gjendjen e jashtëzakonshme.bartja e procesit të marrjes së vendimeve në rezident. duke eliminuar importin e tyre nga vendi amë i ndërmarrjes së huaj dhe . 3. në dhjetë vende është bërë 70% i shpronësimit botëror. ndoshta jo cilësore dhe të 8 .bartja graduale e pronësisë në rezident. me të cilin e detyron ndërmarrjen e huaja që ta shesin pjesërisht apo tërësisht pasurinë e vet ndonjë organi qeveritar ose banorëve lokal. Nga aspekti qeveritar këto masa janë të arsyeshme. Ri-negocimi i detyruar i kontratës. por ato e godasin gjithmonë biznesin ndërkombëtar. shkaqet e shpronësimeve te bëra kryesisht janë të lidhura me ndryshimet e dhunshme të përbërjes së qeverisë dhe të ideologjisë politike dhe ekonomike të vendit.

Modeli për vlerësimin e rrezikut politik Menaxheri i ndërmarrjes ndërkombëtare. konfiskimi 3. e nëse konstatohet se nuk ka rrezik të pronësisë. siç janë produktet ushqimore.sh. 4. një kohë të gjatë në tregun e Japonisë ishte e ndaluar shitja e pajisjeve të sofistikuara elektronike për sistemet telekomunikuese të gjithë prodhuesve të huaj. Faza e dytë (rreziku i pronësisë): Ne këtë fazë të vlerësimit duhet të konstatohet se a ekzistojnë dhe cilat janë format e mundshme të rrezikut të pronësisë. atëherë hulumtimi ndërpritet dhe hiqet dorë nga kyçja në atë treg. Si formë plotësuese e intervenimit e cila i përcjell kufizimet importuese janë vendimet me të cilat qeveria e vendit pritës kërkon që produkti i ndërmarrjes së huaj.5. por kjo i godet ndërmarrjet e huaja. atëherë kalohet në fazën e dytë të vlerësimit. Kontrollimi i tregut . 2. Format e mundshme të rrezikut të pronësisë mund të jenë: 1. dhe 5. Pra. e cila mund të shkaktojë jostabilitet dhe kaos politik. produktet farmaceutike etj. në kohen e inflacionit. Faza e tretë (rreziku në afarizëm) : Ne këtë fazë të vlerësimit duhet të konstatohen rreziqet në afarizëm. rekuizimi. shitja e detyruar. Kontrolli i çmimeve zakonisht i nënshtrohen produktet me interes të posaçëm shoqëror. Ne këtë mënyrë qeveria i kontrollon shpenzimet jetësore të popullatës së vet. i cili shitet në tregun lokal.pjesë të prodhuara në vendin ku do të shitet produkti.kushtueshme. Për këtë qellim grumbullohen informatat e nevojshme nga burimet sekondare e primare dhe përpunohen sistematikisht. Kontrolli i çmimeve.Qeveritë e vendeve të caktuara e aplikojnë ndonjëherë kontrollimin e tregut me qëllim të pengimit të ndërmarrjeve të huaja që të depërtojnë në tregun vendor. Nëse vlerësohet se tregu është me rrezik tepër të lartë atëherë hulumtimi ndërpritet dhe hiqet dorë nga kyçja në atë treg. p. Lloji tjetër i rrezikut mund të jetë zhvlerësimi i valutës së vendit pritës në krahasim me valutën e vendit prej nga vjen ndërmarrja e huaj.zbatohet me qëllim të mbrojtjes së interesave publike në kohën e keqësimit të kushteve të afarizmit si p. Kështu. burimin e ka në aprovimin akteve ligjore nga qeveria e vendit pritës me të cilat kufizohet transferimi i fitimit apo edhe riatdhesimi i kapitalit nga vendi pritës. Nëse konstatohet se nuk ka rrezik nga jostabiliteti i përgjithshëm politik. Modeli për vlerësimin e rrezikut politik përbëhet nga 4 faza. shpronësimi. Rreziku i transferimit.sh. duhet të njoftohen kushtet nën të cilat mund të zhvillohen 9 . domestikacioni. atëherë kalohet në fazën e tretë të vlerësimit. Nëse analiza dëshmon për mundësinë e paraqitjes së çfarëdo “ndodhie” (të paraqitur në model).2. para se ta merr vendimin për kyçje me operacione të biznesit në tregun e pikëtuar ndërkombëtar është e nevojshme që të njihet me rreziqet politike që mund t’ia godasin biznesin në atë vend. duhet t’i përmbajë disa komponentë . 4. të cilat i paraqesim në vazhdim : Faza e parë (rreziku nga jostabiliteti i përgjithshëm politik): Në këtë fazë duhet të konstatohet se a ekziston rreziku nga jostabiliteti i përgjithshëm politik në vendin pritës. 6.

pjesëmarrja e detyrueshme e imputeve vendore. Nëse rezultatet e fituara në katër fazat e vlerësimit të rrezikut politik janë të favorshme. ku posaçërisht duhet të analizohet rreziku nga kufizimi i transferimit të fitimit dhe riatdhesimit të kapitalit si dhe rreziku nga zhvlerësimi i kursit devizor në raport me valutën vendore. kontrolli i çmimeve. Faza e katërt (rreziku i transferimit): Në këtë fazë duhet të bëhet vlerësimi i rrezikut të transferimit. tatimet.operacionet biznesore ndërkombëtare (kufizimet e importit. 2 10 . Modeli për vlerësimin e rrezikut politik është paraqitur në figurën nr. Nëse konstatohet se kushtet për zhvillim të biznesit janë të papranueshme. etj). atëherë kalohet në fazën e katërt të vlerësimit. atëherë hulumtimi ndërpritet dhe hiqet dorë nga kyçja në atë treg. e nëse konstatohet se efektet janë të pranueshme. kontrolli i tregut. kontrolli devizor. atëherë menaxheri i ndërmarrjes ndërkombëtare mund të marrë vendimin për tu kyçë dhe organizuar biznesin në një vend të tillë.

Figura nr. 2 M 11 R e v u A g re s .

4. tregjet mund t’i grupojmë në: 1. Lidhur me këtë. 6. prodhuesi amerikan i automjeteve Chrysler në Iran pas rrëzimit të Shah Reze Pahlavi. Qeveria pritëse do ti përmbushë kërkesat e ndërmarrjes ndërkombëtar nëse ajo është e kyçur në punë me rendësi kombëtare. Nga rreziku politik ndërmarrjet amerikane mund të sigurohen edhe te ndërmarrjet private për sigurim. Tregjet ku situata politike është në përmirësim e sipër. 12 .6. p. pa marrë para sysh se a do të ketë humbje të prones. Tregjet politikisht shumë të rrezikshme. Grupimi i tregjeve sipas shkalles së rrezikut politik Vlerësimi i rrezikut politik bëhet me qëllim të identifikimit dhe grupimit të tregjeve-vendeve sipas shkallës së rrezikut politik për biznes ndërkombëtar.2. Përgjigjet e ndërmarrjes ndaj rreziqeve politike Ndaj rreziqeve politike në vendin pritës. 3. prej të cilave më të rëndësishme janë AIG (Amërican International Group) dhe Lloyd’s në Londër.6. 2. Të largohet (ndërmarrja) nga tregu i rrezikshëm. të cilët duhet eliminuar nga interesimi për biznes ndërkombëtar. Tregjet politikisht të rrezikshme por jo në atë masë që menjëherë të eliminohen nga interesimi.2. Sigurimi i ndërmarrjes nga rreziku politik tek ndërmarrjet e specializuara për sigurime p. ndërmarrjet amerikane kanë mundësi të sigurohen nga rreziku politik në më se 85 vende në zhvillim tek OPIC-u (Overses Private Investment Corporation).sh. ndërmarrja e huaj mund të përgjigjet me një nga opsionet në vazhdim: 1. agjenci e qeverisë amerikane e themeluar në vitin 1969 me seli në Uashington.sh.sh. IBM dhe Coca-Cola nga India. ku ndërmarrja me kontratë me qeverinë pritëse i definon dhe i siguron garancitë për elementet konkrete të mjedisit dhe kushtet tjera të operimit të cilat do të vlejnë deri në skadim të afatit të kontratës. Të kontraktojë mjedisin: paraqet strategjinë me karakter preventiv.7. për të cilën është vështirë të gjendet zëvendësimi. 2. 3. Të pranojë përzierjen e qeverisë pritëse në operacionet biznesore të ndërmarrjes dhe përshtatja e operacioneve të biznesit kërkesave të qeverisë së vendit pritës si p.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful