SENATE PRESIDENT NEPTALI A GONZALES INTEGRATED SCHOOL

UNANG MARKAHAN FILIPINO 10

KAGAMITANG PANTULONG SA PAGKATUTO
in/hin, -an/-han, ma-, paki-, ipa- at pa- at panandang
MODYUL 1: MITOLOHIYA AT POKUS NG ang sa paksa o pokus.
PANDIWA Halimbawa:
Mitolohiya: Si Cupid at Psyche - Kinuha ni Charles ang bola sa kapatid.
Tumutukoy rin ito sa kalipunan ng mga mito mula sa Layon: ang bola (nasa bahaging simuno kaya ito ang
isang pangkat ng tao sa isang lugar na naglalahad paksa)
ng kasaysayan ng mga diyos-diyosan. Pandiwa: Kinuha (mula sa salitang ‘kuha’ na nilagyan
Ang salitang mito (myth) ay galing sa salitang Latin ng panlapi na ‘in’)
na “mythos” at mula sa Greek na “muthos”, na 3. Pokus sa Tagatanggap (Benepaktibo) – Ang
ang kahulugan ay “kuwento” paksa ng pangungusap ay ang tumatanggap o
Ang Mitolohiya ng mga Roman pinaglalaanan ng kilos na ipinahihiwatig ng pandiwa.
1. Ang mitolohiya ng mga taga-Rome ay kadalasang Kilala rin ito sa tawag na Pokus sa Pinaglalaanan.
tungkol sa politika, ritwal, at moralidad. Sumasagot ito sa tanong na “para kanino?” Ginagamit
2. Kabayanihan ang isang mahalagang tema sa mga ang mga panlaping i-, -in, ipinag-, ipag-, -han/-an atbp.
kuwentong ito. Halimbawa:
3. Isinulat ni Virgil ang “Aenid”, ang pambansang epiko - Si Benji ay ipinagluto ni Tita Camille.
ng Rome at nag-iisang pinakadakilang likha ng Benepaktibo – Benji (nasa bahaging simula kaya
Panitikang Latin. Ito ang naging katapat ng “Iliad at paksa ng pangungusap at tumatanggap ng kilos ni Tita
Odyssey” ng Greece na isinalaysay naman ni Homer at Camille)
tinagurian ang mga ito bilang “Dalawang Pandiwa – ipinagluto (gumamit ng panlaping ipinag)
Pinakadakilang Epiko sa Mundo”. 4. Pokus sa Kagamitan (Instrumental) – Ang
Mga Elemento sa Mabisang Pagsulat ng Mito kasangkapan o ang gamit ang paksa ng pangungusap
1. Tauhan – Kadalasang mga diyos o diyosang may upang maisagawa ang kilos ng pandiwa. Kilala rin ito
taglay na kakaibang kapangyarihan at mga karaniwang sa tawag na Pokus sa Gamit. Sumasagot ito sa tanong
mamamayan sa komunidad ang mga tauhan. na “sa pamamagitan ng ano?” Ginagamit ang
2. Tagpuan – May kaugnayan ang tagpuan sa panlaping ipa-, ipang-, maipang-.
kulturang kinabibilangan at kadalasang sa sinaunang Halimbawa:
panahon naganap ang isang mito. - Ipinangluto ni Aling Maria ang kaldero sa putaheng
3. Banghay – Maraming kapana-panabik na aksiyon at Adobo.
tunggalian ang banghay ng isang mito. Kagamitan – ang kaldero (ito kagamitan upang
4. Tema – Ipinaliliwanag ang natural na mga maisagawa ang kilos)
pangyayari, pinagmulan ng buhay sa daigdig, pag- Pandiwa – ipinangluto (ito ang kilos gumamit ng
uugali ng tao, mga paniniwalang panrelihiyon at panlaping ipinang)
katangian at kahinaan ng tauhan.
5. Estilo – Pasalaysay ang estilo ng pagsulat ng mito GAMIT NG PANDIWA
na nagbibigay ng idea hinggil sa paniniwala, kaugalian 1. Aksiyon – May aksiyon ang pandiwa kapag may
at tradisyon at may paniniwalang kayang malampasan aktor o tagaganap ng aksiyon / kilos. Mabubuo ang mga
ng bida ang mga pagsubok. pandiwang ito sa tulong ng mga panlaping: -um, mag,
6. Tono – Nadadala ang mambabasa sa tonong ma-, mang-, maki-, mag-an at iba pa.
mapang-unawa at nangangaral. Halimbawa:
7. Pananaw - Kadalasang nasa ikatlong pananaw ang - Naglakbay si Miguel patungo sa pangarap niyang
pagsulat nito. bansa.
Pandiwa: Naglakbay
POKUS NG PANDIWA Aktor: Miguel
Ito ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa 2. Karanasan – Nagpapahayag ng karanasan ang
sa simuno o paksa ng pangungusap. Nagkakaroon ng pandiwa kapag may damdamin. Dahil dito, may
iba’t ibang pokus ayon sa paksa at panlaping ikinakabit nakararanas ng damdamin na inihuhudyat ng pandiwa.
sa pandiwa. Maaring magpahayag ang pandiwa ng karanasan o
1. Pokus sa Tagaganap (Aktor) – Ang paksa ng damdamin / emosyon. Sa ganitong sitwasyon may
pangungusap ang gumaganap ng kilos na isinasaad ng tagaranas ng damdamin o saloobin.
pandiwa. Magagamit ang mga panlaping um-/-um. Halimbawa:
mag-, ma-, mang (m/n)-, mag- an, at magsipag- Nalungkot si Aj nang mabalitaan na may iba na ang
an/han. Pananda ng pokus o paksa ang si/sina at gusto niya.
ang at magagamit din bilang pokus sa tagaganap Pandiwa: Nalungkot
ang mga nominatibong panghalip na ako, ka, kita, Karanasan: Si Aj
siya, tayo, kami, kayo at sila. 3. Pangyayari – Ang pandiwa ay resulta ng isang
Halimbawa: pangyayari. Maaaring kapwa may aktor at damdamin
- Ako ay naglalaba ng damit ng aking magulang. ang pandiwa.
Aktor: Ako Halimbawa:
Pandiwa: naglalaba Sumasaya si Dingdong dahil sa kanyang mga kaibigan.
Ako ang pokus ng pandiwa na naglalaba dahil ang Pandiwa: Sumasaya
paksa o nasa simuno ang gumaganap ng kilos. Pangyayari: dahil sa kanyang mga kaibigan
2. Pokus sa Layon (Gol) – Ang pokus ay nasa pokus
sa layon kung ang pinag-uusapan ang siyang layon ng
pangungusap. Ginagamit na panlapi sa pandiwa ang –
 SENATE PRESIDENT NEPTALI A GONZALES INTEGRATED SCHOOL
UNANG MARKAHAN FILIPINO 10
KAGAMITANG PANTULONG SA PAGKATUTO
Modyul 2: Parabula mula sa Syria at palibhasa, sapagkat, kasi, tuloy, bunga, pati, saka,
Pang-ugnay sa Pasalaysay bago, upang, nang
Ang Tusong Katiwala at Mensahe ng Butil ng Lipon ng mga salita – sa halip, kung bagaman, kung
Kape hindi, sa katagang sabi, sa bagay na ito, dahil sa, kung
Parabula ang tawag sa isang akdang kaya, kaya naman, gayon din
pampanitikang nagtuturo ng kinikilalang pamantayang 2. Pang-ukol – kataga o salitang nag-uugnay sa
moral na karaniwang batayan ng mga kuwento ay nasa pangngalan o panghalip sa iba pang salita sa
Banal na Kasulatan. pangungusap.
Ito ay galing sa salitang Griyegong “parabole” na Mga Halimbawa: ng, sa, nasa, kay/kina, para
nangangahulugang pagtabihin ang dalawang bagay sa/kay/kina, ayon sa/kay/kina, tungkol sa/kay/kina,
upang pagtularin. laban sa/kay/kina, hinggil sa/kay/kina, ukol sa/kay/kina,
Mga Elemento ng Parabula alinsunod sa/kay/kina,
1. Tauhan – kadalasang ang karakter nito’y 3. Pang-angkop – ang salitang nag-uugnay sa
humarahap sa isang suliraning moral o gumagawa ng panuring at salitang tinuturingan (na, -ng, -g). Sa ibang
kaduda-dudang mga desisyon at pagkatapos ay salita, ginagamit ang mga ito sa pag-uugnay ng mga
tinatamasa ang kahihinatnan nito. salitang naglalarawan at inilalarawan.
2. Tagpuan - Ito’y nagpapakita ng tagpuan, a. na - Ito ay ginagamit kapag ang unang salita ay
naglalarawan ng aksiyon at nagpapakita ng resulta. nagtatapos sa katinig maliban sa n. Hindi ito isinusulat
3. Banghay – Realistiko ang banghay at ang mga nang nakadikit sa unang salita. Ihinihiwalay ito.
tauhan ay tao. Napagigitnaan ito ng salita at ng panuring.
Mga Dapat Tandaan sa Pagsulat ng Parabula Halimbawa: mapagmahal na tao
1. Unahin isulat ang aral o mensahe ng iyong b. –ng - Ito ay ginagamit kung ang unang salita ay
gagawing aprabula. Ito ang magiging sandigan ng nagtatapos sa mga patinig. Ikinakabit ito sa unang
iyong parabula upang makabuo ka ng isang kuwento. salita.
2. Kilalanin kung sino ang iyong mambabasa. Ito’y Halimbawa: mabuting nilalang
mahalaga upang ang bubuoing parabula ay aangkop c. –g - Ito ay ginagamit kung ang unang salita ay
sa kanila. nagtatapos sa n. Ikinakabit ito sa unang salita.
3. Maglaan ng sapat na oras sa pagpapaunlad ng Halimbawa: mahanging gabi
iyong parabula.
4. Hindi laging tao ang tauhang gumaganap. Maaari  MODYUL 3: Sanaysay mula sa Greece at Mga
mong gamitin ang kalikasan o hayop upang magbahagi Pahayag sa Pagbibigay Pananaw
ng kuwento. Maging malikhain sa pagpapakita ng  Alegorya sa Yungib
diyalogo.
5. Gawing payak. Ang mga parabula ay higit na mabisa Sanaysay ang tawag sa isang akdang pampanitikang
kung ito ay maikli lamang. nagpapahayag ng sariling opinyon o kuro-kuro. Isa
itong uri ng akda na nasa anyong tuluyan
MGA PANG-UGNAY SA PAGSASALAYSAY Makikita sa salitang “sanaysay” ang mga salitang
magkuwento o magpahayag ng sunod-sunod na mga “sanay” at “salaysay.” Kung pagdurugtungin ang
pangyayari. dalawa, puwedeng sabihin ang “sanaysay” ay
Layunin ng Pagsasalaysay “salaysay” o masasabi ng isang “sanay” o eksperto
1. Nagbibigay kaaliwan o libangan sa isang paksa.
2. Nagmumulat sa katotohanan Tatlong Bahagi o Balangkas ng Sanaysay
3. Nakapagdaragdag ng kaalaman at karunungan 1. Simula – Sa bahaging ito madalas inilalahad ang
4. May kakayahang bumuo ng isang pangyayari pangunahing paksa, kaisipan o pananaw ng may-akda
Katangiang Dapat Taglayin ng Salaysay at kung bakit mahalaga ang paksang tinatalakay.
1. Ang pamagat ay maikli, orihinal, kapana-panabik at 2. Gitna o Katawan – Inilalahad sa bahaging ito ang
napapanahon. mga pantulong na ideya at iba pang karagdagang
2. Mahalaga ang paksa o diwa. kaisipan o pananaw kaugnay ng tinalakay na paksa
3. Maayos at hindi maligoy ang pagkakasunod-sunod upang patunayan, o suportahan ang inilahad na
ng mga pangyayari. pangunahing kaisipan.
4. Kaakit-akit sa simula. 3. Wakas – Nakapaloob sa bahaging ito ang kabuoan
5. Kasiya-siyang wakas. ng sanaysay, ang pangkalahatang palagay o pasya
tungkol sa paksa batay sa mga katibayan, at katuwirang
Pang-ugnay ang tawag sa mga salitang inisa-isa sa katawan ng akda.
nagpapakita ng relasyon ng dalawang yunit sa Ang Pangunahing Paksa at mga Pantulong na
pangungusap, maaaring salita, dalawang parirala o Detalye
dalawang sugnay. 1. Pangunahing Paksa – tumutukoy ito sa sentro o
Uri ng Pang-ugnay pangunahing tema sa talata. Kadalasan ay makikita sa
1. Pangatnig – ang mga kataga o salitang nag-uugnay unang pangungusap (simula) at/o huling pangungusap
sa dalawang salita, parirala o sugnay na (konklusyon/wakas).
pinagsusunod-sunod sa pangungusap o ng isang 2. Mga Pantulong na Detalye – mga mahahalagang
kaisipan sa kapwa kaisipan. kaisipan o mga susing pangungusap na may kaugnayan
Mga Halimbawa: sa paksang pangungusap.
Kataga – at, na, o, ni
Salita – kahit, bagkus, ngunit, subalit, dapatwat, sakali,
samantala, liban, maging, habang, kung, sana,
 SENATE PRESIDENT NEPTALI A GONZALES INTEGRATED SCHOOL
UNANG MARKAHAN FILIPINO 10
KAGAMITANG PANTULONG SA PAGKATUTO
Pahayag sa Pagbibigay ng Pananaw 1. Mga Panandang Naghuhudyat ng Pagkakasunod-
Magagamit sa mabisang pagbibigay ng kuro-kuro, sunod ng mga Pangyayari
opinyon, saloobin o perspektibo sa pagsulat ng Mga Halimbawa:
sanaysay a. Sa pagsisimula – Una, sa umpisa, noong una, unang-
Maaari itong ekspresiyong ginagamit sa una
pagpapahayag ng pananaw at nagpapahiwatig ng b. Sa gitna – ikalawa, ikatlo..., sumunod, pagkatapos
pagbabago o pag-iiba ng paksa at/o pananaw. Ito rin c. Sa pagwawakas – sa dakong huli, sa huli, sa wakas
ang tutukoy kung ang pahayag sa isang teksto ay 2. Mga Panandang Naghuhudyat ng Paraan ng
nagsasaad ng Opinyon o Katotohanan. Pagkabuo ng Diskurso
Mga Halimbawa:
Mga Ekspresiyong Nagpapahayag ng Pananaw a. Pagbabagong-lahad – sa ibang salita, sa kabilang
ekspresiyong ito ang iniisip, sinasaad, sinasabi o dako, sa madaling sabi, sa ibang pagpapahayag, kung
paniniwalaan ng isang tao. iisipin
1. Ayon, Batay, Alinsunod, Sang-ayon sa – ginagamit b. Pagtitiyak o Pagpapasidhi – siyang tunay, tulad ng,
natin ang mga ekspresiyong ito kung mayroong sumusunod, sa kanila, walang duda
matibay na batayan ng pahayag. Samakatuwid, c. Paghahalimbawa – halimbawa, nailalarawan ito sa
katotohan ang isinasaad nito na maaaring magsaad ng pamamagitan ng, isang magandang halimbawa nito ay,
idea o pangyayaring napatunayan at tanggap ng lahat gaya ng, tulad ng
ng tao. d. Paglalahat – bilang paglalahat, bilang pagtatapos, sa
2. Sa paniniwala, akala, pananaw, paningin, tingin, kabuoan, sa lahat ng mga ito
palagay, inaakala, iniisip ni/ng – ginagamit ang mga e. Pagbibigay-pokus – bigyang-pansin ang, pansinin
ekspresyong ito batay sa sariling paniniwala, idea, ang, tungkol sa
saloobin at perspektibo. Samakatuwid, opinyon ang f. Pagpupuno o Pagdaragdag – muli, kasunod, din/rin,
isinasaad nito na hindi maaaring mapatunayan. at, saka, pati
g. Pagbubukod o Paghihiwalay – maliban, bukod kay,
Mga ekspresiyong nagpapahiwatig ng pagbabago o huwag lang, bukod sa
pag-iiba ng paksa at/o pananaw – Kabilang dito ang h. Nagsasaad ng Kinalabasan o Kinahinatnan – tuloy,
sumusunod na halimbawa. Gayonman, mapapansing ‘di bunga nito, kaya naman, kung kaya, kaya nga
tulad ng naunang mga halimbawa na tumitiyak kung i. Nagsasaad ng Kondisyon o Pasubali - kapag, sakali,
sino ang pinagmumulan ng pananaw, nagpapahiwatig kung
lamang ng pangkalahatang pananaw ang sumusunod
na halimbawa:  MODYUL 5: Maikling Kuwento mula sa France
1. Sa isang banda, Sa kabilang dako – ginagamit Panitikan: Ang Kuwintas at Panghalip Bilang
natin mga ekspresyong ito kung magbabago ang tema Panuring sa Tauhan
at paksa ng pinag-uusapan sa isang pahayag.
2. Samantala, Habang - ginagamit ang samantala sa Isang babasahin o teksto ay binubuo ng
mga kalagayang mayroong taning o "pansamantala." magkakahiwalay na mga pangungusap o sugnay. Ang
Ginagamit naman ang habang kung ang isang mga pangungusap o sugnay na ito, bagaman
kalagayan ay walang tiyak na hangganan, o "mahaba." magkakahiwalay ay pinagdugtong o pinag-uugnay ng
mga Kohesyong Gramatikal. Ginagamit na pang-ugnay
 MODYUL 4: Epiko ng Iraq/ Sinaunang na ito ay referents o reperensiya na kung tawagin ay
Mesopotamia at Mga Panandang Pandiskurso Anapora at Katapora.
bilang Hudyat sa Pagsusunod-sunod
ng mga Pangyayari Ang Anapora ay mga reperensiyang kadalasan ay
panghalip sa hulihang bahagi na tumutukoy sa mga
Epiko ang tawag sa tulang pasalaysay na naglalahad nabanggit na sa unahan ng teksto o pangungusap.
ng kabayanihan at pakikipagsapalaran ng
pangunahing tauhang nagtataglay ng katangiang Ang Katapora naman ay mga panghalip sa unahang
nakahihigit sa karaniwang tao. tutukoy sa mga babanggiting Pangngalan sa hulihan ng
Ang karaniwang paksa nito ay kabayanihan ng teksto o pangungusap.
pangunahing tauhan sa kaniyang paglalakbay at
pakikidigma.  MODYUL 6: Maikling Kuwento mula sa France
Ang salitang epiko ay galing sa salitang Greek na Panitikan: Ang Kuwintas at Panghalip Bilang
“epos” na nangangahulugang “salawikain o awit” Panuring sa Tauhan
ngunit ngayon ito’y tumutukoy sa kabayanihang
isinasalaysay. Nobela ang tawag sa akdang pampanitikang pang
Dactylic hexameter ang estilo ng pagsulat ng epiko. aklat ang haba, binubuo ng mga kabanata at ang
banghay ay inilalahad sa pamamagitan ng mga tauhan
Mga Panandang Pandiskurso bilang at diyalogo.
Hudyat sa Pagsusunod-sunod ng mga Pangyayari Ang tatlong elemento na karaniwang matatagpuan
ang tawag sa mga salita o lipon ng mga salitang nag- sa isang mahusay na nobela ay (1) isang kuwento o
uugnay sa mga pangungusap o bahagi ng teksto. Ito ay kasaysayan, (2) isang pag-aaral at (3) paggamit ng
nagbibigay-linaw at nag-uugnay ng mga kaisipang malikhaing guni-guni.
inilahad sa isang teksto o diskurso. Pangunahing layunin ng nobela ay lumibang,
bagaman sa di-tahasang paraan, ito’y maaari ring
Uri ng Panandang Pandiskurso
 SENATE PRESIDENT NEPTALI A GONZALES INTEGRATED SCHOOL
UNANG MARKAHAN FILIPINO 10
KAGAMITANG PANTULONG SA PAGKATUTO
magturo, magtaguyod ng isang pagbabago sa
pamumuhay o sa lipunan, o magbigay ng isang aral.
a. Tauhang Lapad - uri ng tauhang walang pagbabago
sa katangian mula sa pagpapakilala sa simula
hanggang wakas.
b. Tauhang Bilog – uri ng tauhang nag-iiba ang
katangian sa mula sa pagpapakilala sa simula at sa
wakas.

Paglalarawan ang tawag sa isang paraan upang

maliwanag ang pakikipagtalastasan. Magiging madali
ang pagkakaunawaan kung angkop ang mga
salitang ginagamit sa paglalarawan sa mga bagay-
bagay na pinag-uusapan. Ang pang-uri ay mga
salitang angkop na gamitin sa paglalarawan. Ito ay
mga salitang naglalarawan sa tao, bagay, pook o
pangyayari.

Uri ng Paglalarawan
1. Obhektibo o Karaniwang Paglalarawan –
tumutukoy sa karaniwang anyo ng paglalarawang
naayon sa nakikita. Impormasyon lamang ukol sa
inilalarawan ang isinasaad, hindi ito nahahaluan ng
anomang emosyon, saloobin at idea. Dito bumubuo ng
isang pisikal na larawan, halimbawa ang paglalarawan
ng tao at ng isang kaakit-akit na tanawin. Sa pagsulat
ng karaniwang paglalarawan, kailangan ang talas ng
pandamdam, tulad ng paningin, pang-amoy, panlasa at
pandama. Layunin ng paglalarawan ang maipakita sa
mambabasa ang kabuoan ng tao o lugar na kaniyang
nakita.
Halimbawa:
a. Maganda ang lahat kay La Esmeralda, makinis at
maputi ang kaniyang balat, makintab ang mahaba
niyang buhok at kapag ngumiti, lumalabas ang kaniyang
maputi at pantay na mga ngipin.
b. Si Frollo ay matanda na.
c. Huwad ang pag-ibig ni Phoebus.

2. Subhektibo o Masining na Paglalarawan –

tumutukoy sa paglalarawang napalolooban ng
damdamin at pananaw ng manunulat ukol sa kaniyang
inilalarawan. Ang ganitong uri ng paglalarawan ay
naglalarawan ng isang paksa batay sa kung paano ito
binibigyang kahulugan o tinitignan. Ito ay pumupukaw
ng guniguni o imahinasyon. Gumagamit ito ng mga
salitang nagbibigay kulay, tunog, galaw at matinding
damdamin gaya ng mga tayutay at matatalinghagang
salita.
Halimbawa:
a. Tila isang diyosa si La Esmeralda sa kagandahan.
b. Si Frollo ay lipas na sa panahon.