KABANATA 6

Sa Maaraw na
Espanya (1882 -
1885)
Pagkaraang matapos ang ikaapat na taon ng kursong
medisina sa Unibersidad ng Santo Tomas, si Jose Rizal,
na hindi nasiyahan sa sinaunang pamamaraan ng
pagtuturo sa Dominikong pamantasan at panlalait ng
mga Dominikong propesor sa mga estudyanteng
Pilipino, ay nagpasyang tapusin ang kanyang pag-aaral
sa Espanya.
Pamahahalaan ng Espanya
• isang monarkiyang konstitusyonal
• ay kumikilala sa mga karapatang pantao, lalo sa
kalayaan sa pananalita, kalayaan sa pamamahayag,
at kalayaan sa pagtitipon.
Dalwang dahilan kung bakit pupunta si Rizal sa
Espanya
• tapusin ang pag-aaral ng medisina
• “lihim na misyon”
LIHIM NA
MISYON NI
RIZAL
Lihim na misyon
• pinagsang-ayunan ni Paciano
• masusing pag-aaral sa kultura, wika at kaugalian, industriya
at komersyo, at pamahalaan at batas ng mga bansang
Europeo.
• upang maihanda ang sarili sa pagtulong sa pagpapalaya ng
mga kababayang inapi ng tiranya ng Espanya
Bukod dito, humingi ng tawad si Rizal sa kanyang mga
magulang sa pag-alis niya sa Pilipinas nang walang pahintulot
o basbas sa pamamagitan ng isang liham.
Ang Lihim na misyon ni Rizal ay sinabi rin ni Paciano sa
kanyang liham sa nakakabatang kapatid noong Mayo 20, 1882
sa Maynila.
LIHIM NA
PAG-ALIS
TUNGONG
ESPANYA
Ang pag-alis ni Rizal patungong Espanya ay ginawa niyang sikreto upang hindi
siya mahuli ng mga Espanyol at prayle. Bukod pa rito, hindi rin alam ng kanyang
mga magulang ang kanyang pag-alis ng bansa. Ang tanging nakakaalam lamang
ng kanyang lihim na misyon patungo sa Espanya ay ang kanyang mga kapatid na
sina Paciano, Saturnina, Lucia, ang kanyang tiyo na si Antonio Rivera (ama ni
Leonor Rivera), si Kapitan Juan, Kapitana Sanday (mag-anak na Valenzuela) at
ang kanilang anak na si Orang, si Pedro Paterno, kanyang kumpareng Mateo
Evangelista, at Jose M. Cecilio (Chengoy). Ginamit ni Rizal ang pangalang Jose
Mercado, isang pinsang taga Biñan upang maitago ang kanyang tunay na
pagkakakilanlan.
Bago siya umalis ay sumulat siya ng liham pamamaalam sa
kanyang minamahal na magulang at kasintahang Leonor
Rivera na kung saan ang dalwang sulat ay kaagad na ipinadala
pagkaraang makaalis siya.
Mayo 3, 1882
• sumakay si Rizal sa barkong Espanyol na tinatawag na
“Salvadora” na papuntang Singapore.
Singapore
Habang nasa biyahe papuntang Singapore, masusing
inobserbahan ni Rizal ang mga pasahero at bagay na lulan ng
barko. Napansin niyang siya lamang ang Pilipino, iba’y
Espanyol, Ingles, at Negritong Indiyan.
Donato Lecha
• kapitan ng barko
• mula Asturias, Espanya
• Nakipagkaibigan kay Rizal
• Inilarawan ni Rizal sa kanyang talaarawan bilang
palakaibiganing tao.
Ngunit kinainisan ni Rizal ang ilang Espanyol (kapwa
pasahero) na kung ano-anong masama ang ipinagsasabi
tungkol sa Pilipinas.
Ahedres (chess)
• nilaro ni rizal upang malibang sa nakakabagot na byahe.
• ang ibang pasaherong matanda ang naging kalaro
• Madalas matalo niya ang mga ito dahil sa husay niyang
manlalaro ng ahedres.
Mayo 8, 1882
• habang papalapit ng Singapore, may natanaw siyang
magandang isla na nagpapaalala sa kanya sa “Isla ng Talim
na may Susong Dalaga”
Mayo 9, 1882(kinabukasan)
• dumaong ang Salvadora sa Singapore
• Nagparehistro si Rizal sa Hotel de la Paz at dalawang araw
namasyal sa lungsod na kolonya ng Inglatera.
• Dito niya nakita ang mga bantog na Hardin Botanikal,
magagandang templo ng mga Buddhist, abalang distrito ng
pamilihan at estatwa ni Sir Stanford Raffles (na tagapagtatag ng
Singapore)
Mula Singapore
Papuntang
Colombo
Ang sumunod na barko na kanyang sinakyan ay ang “Djemnah” na
patungo naman sa Colombo noong Mayo 11, 1882. Ang mga pasahero
ng barko ay mga Ingles, Pranses, Olandes, Espanyol, Malay, Siamese
at Pilipino, kabilang dito sina G. at Gng. Salazar, G. Vicente Pardo, at
si Jose Rizal. Wikang Pranses ang sinasalita dito.
Noong Mayo 17, 1882, huminto ang Djemnah sa Point Galle ng
panandalian at inilagay sa talaarawan na “maganda ang Point Galle
ngunit malungkot at tahimik ito”. Nang sumunod na araw, nakarating
na ito sa Colombo, ang kabisera ng Ceylon. Dito nabighani si Rizal sa
Magagandang tanawin at eleganteng gusali nito na kanya ding isinulat
sa talaarawan. Sinasabing mas elegante ang Colombo kaysa sa
Singapore, Point Galle at Maynila.
Unang Pagdaan
sa Kanal Suez
Ang Djemnah ay nagpatuloy sa kanyang biyahe, tumawid sa
Karagatang Indian patungong Tangos ng Guadarfui, Africa at tinawag
niya ang lugar na itong “hindi kaaya-aya ngunit kilalang kilala”
Adan
• mainit na lungsod, mas mainit pa sa Maynila
• unang beses ni Rizal makakita ng kamelyo
Lungsod ng Suez
• Nandito ang terminal ng Kanal Suez sa Red Sea
Kanal Suez
• naakit si Rizal sa Kanal ng Suez sa maliwanag na buwan (nagpaalala
sa kanya sa Calamba at ang kanyang pamilya)
• Limang araw na binaybay ng Djemnah ang Kanal Suez
• pinasinayaan ito noong Nobyembre 17, 1869
• ginawa ni Ferdinand de Lesseps (inhinyero at diplomatang
Pranses)
Port Said
• terminal ng Kanal Suez sa Mediteranyo
• dito naranasan ni Rizal na makarinig na ang mga naninirahan ay
nagsasalita ng iba’t ibang wika (Arabe, Ehipto, Griyego, Pranses,
Italyano, Espanyol, atbp.)
Naples at
Marseilles
Hunyo 11
• dumating si Rizal sa Naples.
• Ang lungsod ay palaging abala sa kormersyo, masisiglang tagarito,
at magagandang tanawin.
• Humanga siya sa ganda ng Bundok Vesuvius, Kastilyo ni San
Telmo at iba pa.
Hunyo 12
• dumaong ang barko sa Marsailles
• dito na bumaba ng barko si Rizal
• Dinalaw ang kilalang Chateau d’If (lugar sa Pransya)
• kung saan si Dante, ang bida ng The Court of Monte Cristo, ay
nakakulong
• isang nobela ni Alexander Dumas (paboritong nobela ni Rizal)
• Tumigil ng dalwa’t kalahating araw si Rizal sa Marseilles.
Barcelon
a
Hunyo 15 (hapon)
• umalis ng marsailles si rizal at sumakay ng tren papuntang Espanya
• tinawid niya ang Pyrenees.
• tumigil ng isang araw sa bayan ng Port Bou.
• napansin niya ang pagkawalang bahala sa mga turista ng Espanyol na
opisyal na imigrasyon
• Kabaliktaran ng pagiging magalang ng mga Pranses na opisyal.
Nagbyahe si Rizal sa daangbakal hanggang makarating sa Barcelona
noong Hunyo 16

Barcelona
• pinakang dakilang lungsod ng Cataluña,
• pangalwa sa pinakamalaking lungsod ng Espanya
• unang impresyon ni Rizal ay hindi maganda
• may maruruming paupahang bahay
• supladong mga naninirahan
• Tumuloy si Rizal sa isang pinakamaruming paupahang bahay na nasa
makitid na daan ng “pinaka pangit na bahagi ng bayan”
• Mga tauhan at panauhin sa paupahang bahay ay pinagsasawalang-
bahala sya
• kinalaunan ay nagbago ang pananaw ni Rizal
• natuklasan niya na dakila ang lugar na ito sa liberalismo, ang mga
tao ay bukas ang puso, mapagpatuloy at matatapang.
• Las Ramblas (libangan niya maglakad dito)
• pinakakilalang daan sa Barcelona
• Malugod na tinanggap si Rizal sa Barcelona
• ang ila’y kaibigan ni Rizal sa Ateneo
• Nagbigay sila ng isang salu-salo kay Rizal sa paboritong cafe sa
Plaza de Cataluña
• dito kinuwento nila ang magandang tanawin ng Barcelona at
kaugalian
• Ibinalita rin ni Rizal ang pinakahuling balita at usap-usapin sa
Pilipinas.
A m o r p a t ri o
 Isinulat ni Rizal ang isang makabayang sanaynay na pinamagatang

“Amor” Patrio” (Pagmamahal sa Bayan)

Ipinadala niya ang artikulong ito sa kaniyang kaibigan sa Maynila, si Basilio

Teodoro Moran, tagapaglathala ng Diaryong Tagalog.

Noong Agosto 20, 1882 ay lumabas ito sa Diariong Tagalog na nakasulat sa

ilalim ng sagisag na pangalang “Laong Laan”.

Isinulat ni Rizal ang ikalawa niyang artiukolo para sa Diariong

Tagalog bilang tugon kay Basilio, pinamagatan itong “Los Viajes”

(Mga Paglalakbay).

Ang kaniyang ikatlong artikulo, ang “Revista de Madrid” (Paggunita

sa Madrid), na isinulat niya sa Madrid noong Nobyembre 29, 1882.

LUMIPAT SI R IZ A L

S A M A D R ID
Sa isa niyang liham ( Mayo 26,1882), pinayuhan ni Paciano

ang nakababatang kapatid na tapusin ang kursong Medisina

sa Madrid. Pagsunod sa payo ng kapatid, nilisan ni Rizal

ang Barcelona noong taglagas ng 1882 para manirahan sa

Madrid, kabisera ng Espanya.

BUHAY S A M A D R ID
November 3, 1882 nag-enrol si Rizal sa dalawang kurso-Medisina at

Pilosopiya at Sulat sa Unibersidad Central de Madrid. Bukod sa pag-

aaral ay nag-aaral din siya ng pagpinta at eskultura sa Akdemya ng

Sining ng San Fernando.

Kumuha siya ng mga pribadong gurong nagbibigay sa

kaniya ng mga aralin sa wikang Pranses, Aleman at

Ingles.
 Masipag na nakikipag-eskrima at pagbaril sa

Bulwagan Armas nina Sanz at Carbonell.

Ang kaniyang pagkauhaw sa karunungan ay

pinunuuan niya sa pamamagitan ng pagbisita sa mga

galerya at museo, pagbabasa ng mga aklat tungkol sa

anumang bagay, kasama na rito ang tungkol sa

Ang kaniyang bakanteng oras ay nilalaan niya sa pagbabasa

at pagsusulat, pagdalaw sa mga kapwa Pilipinong

estudyante sa bahay ng mga Paterno ( Antonio, Maximino,

at Pedro).
Tuwing Sabado ng gabi. bumibisita siya sa tahanan ni

Don Pablo Ortiga y Rey, na kapisan ang anak na

lalaking si Rafael at anak na babaing si Consuelo.

 Si Don Pablo ay naging alkalde ng Maynila noong

administrasyon ng liberal na gobernador-heneral na si

Carlos Ma. de la Torre at kinalaunan ay naitaas ang

posisyon at naging pangalawang pangulo ng Konseho

ng Pilipinas sa Ministeryo ng mga Kolonya (Ultramar)

PAKIKIPA GK AI B I G AN

KAY C ONSU EL O

ORTI GA Y PE RE Z
 Hindi kataka-takang umibig kay Rizal si Consuelo,

ang mas maganda sa mga anak na babae ni Don Pablo.

Si Rizal na nalulungkot sa dayuhang bansa at malayo sa

lupang tinubuan ay naakit sa ganda ni Consuelo.

Lumikha pa siya ng magandang tula noon Agosto 22, 1883

at inihandog ito sa kanya. Sa tulang itong pinamagatang “A

La Senorita [Link]” (Para kay Binibining C.O.y.P)

Ngunit bago naging ganap ang kanilang pag-iibigan,

lumayo si Rizal dahil (1) May kasunduan sila ni

Leonor Rivera at (2) ang kaniyang kaibigan at kasama

sa Kilusang Propaganda, si Eduardo de Lete, ay

umiibig din kay Consuelo at hindi niya hangad na

masira ang kanilang pagkakaibigan dahil lamang sa

hinilingan n i l a a ko n g

berso
 Noong 1882, pagdating ni Rizal sa Madrid sumapi siya sa Circulo

Hispano-Filipino, isang samahan ng mga Espanyol at Pilipino. Dahil

nahilingan ng mga miyembro ng mga samahang ito, sumulat si Rizal

ng isang tulang pinamagatang “Mi Viden Versos” (Hinilingan Nila

Ako ng Berso) na itinula niya noong pagdiriwang ng mga Pilipino ng

Bisperas ng Bagong Taon sa Madrid noong 1882. Sa malungkot na

tulang ito, ibinuhos niya ang paghihinagpis ng kanyang puso.

si rizal n a m a h i l i g s a

libro
Paboritong libangan ni Rizal sa Madrid ang pagbabasa.

Sa halip na magsugal at manligaw sa mga babae, gaya

nang ginagawa ng maraming Pilipinong nasa Madrid,

madalas na nasa bahay si Rizal at nagbabasa hanggang

hatinggabi. Mula pagkabata’y talagang mahilig na

siyang magbasa.
Nakapagtipon din naman siya ng may kalakihang aklatang pribado. Kasama sa

koleksiyon niya ng mga aklat ang Bibliya, Hebrew Grammar, Lives of the

Presidents of the United States from Washington to Johnson, Complete Works of

Voltaire (9 na tomo), Complete Works of Horace (3 tomo), Complete Works of

C. Bernard (16 na tomo), History of the French Revolution, The Wandering Jew,

Ancient Poetry, Works of Thucydides, The Byzantine Empire

The Characters ni La Bruyere, The Renaissance, Uncle Tom’s Cabin ni

Hariet Beecher Stowe, Works of Alexander Dumas, Louis VIV and his

Court at iba pang libro tungkol sa medisina, pilosopiya, wika,

kasaysayan, heograpiya, sining at agham.

Malaki ang naging epekto kay Rizal ng Uncle Tom’s Cabin ni

Beecher Stowe at The Wandering Jew ni Eugine Sue. Ang dalawang

aklat na ito ang llong gumising sa kanyang damdamin sa mga aping

 n g p a g b i s i t a n i
Un a
Riza l s a P a r i s
(1 8 8 3 )
• Tumigil siya

rito mula Hunyo

17 haggang

Agosto 20, 1883

•Ospital ng

Laennec ng
•Ospital

Laribiosiere
 L b i l a n g
S i R IZ A
M a so n
 k a p a ti r an ng m ga taong
g panda ig d ig n a
Masonerya- isan
aisipan.
may malayang k
a k il a la n g li b e r a l ng
y n a k il a la n i r iz al an g m g
•Sa Madrid a a m a h a n n g M ason.
a y kabilang s a s
a n g m g a it o
espanya na
n g M a s o n e r r a n a inaniban
e A r c a c ia - a n g b alangay
Logia d
ni Rizal.

a n u p a n g m a h in gi ang
i R iz a l s a n a s a b ing samah
•Sumali s s a m g a p rayle sa
a niyang pa g la b a n
g m g a it o s a k
tulong n
Pilipinas.
 Marso 1883: Makahingi ng
sumapi ng Science, virtue
tulong laban sa
masonera si Rizal and Labor
mga prayle sa
Pilipinas
 l a h a n i n g
An g a l a
P i n a n s y a l
•Bumagsak ang ani ng
palay at tubo

•Pagtaas ng lupa

Napilitan si paciano
ibenta ang kabayo ni
rizal
 s a l u d o n i R i z a l
Pa g
kina L u n a a t
Hi d a l g o
 Nagkaroon ng pagpupugay ang
mga Pilipino dahilan sa VIRGENES CHRISTIANAS
pagkapanalo nila noong Hunyo EXPUESTAS AL
25, 1884 POPULACHO

JUAN LUNA sa
Solarium

Felix Resurecion Hidalgo

sa
Virgenes
Christianas Expuesta al
Populacho
 i l a h o k s i R i z a l
N a k
sa m g a
r a s y a n g
D e m o n st
m ga
Y A N T E
E ST UD
 Miguel Morayta
Nobyembre Doctor Crues
20,21,22, 1884 •Propesor
•Ang Madrid ay nayanig •Manunulat -Kinaiinisan ng lahat
ng mga madugong •Mananalaysay
ang pumalit sa
demonstrasyong -Ang demonstrasyon ng
posisyon ng Rektor na
pinasimunuan ng mga mga ESTUDYANTE ay
mag-aaaral ng si Morayta.
dahil sa paunang salita ni
Unibersidad Central. Dr. Miguel Morayta
Sumali sa malaking -Dahil sa kanyang
demonstrasyong ito sina pahayag sa ang
•Rizal "KALAYAAN NG
 a k a p a g t a p o s n g
N
pag - a a r a l s a
E sp a n y a
 HUNYO 21, 1884: Iginawad ang

digri ng lisensiyado sa Medisina.

1884-1885: pinagaralan at naipasa

ang lahat ng asignatura para sa digri

ng DOKTOR ng MEDISINA.
T ha n k y o u
Presented by:

a n t o n i a l
-K i m P