‫درﺑﺎرهيِ ﻫﻮﻳ‪‬ﺖِ ﻣﻠّﻲ و ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزي*‬

‫دارﻳﻮشِ آﺷﻮري‬

‫در ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ در اروﭘﺎ‪ ،‬ﺑﺎ ﭘﻴﺪاﻳﺶِ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖﻫﺎيِ ﻣﺪرن‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮانِ ﻋﻠﻮمِ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻮﺷﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒِ ﻓﺮاﮔﻴﺮي‬
‫از ﻣﻔﻬﻮمِ ﻣﻠّﺖ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒﻫﺎ ﺑﺮ ﺳﺎزﻣﺎﻳﻪﻫﺎﻳﻲ در ﺳﺎﺧﺘﺎرِ ﻣﻠﺖ ﺗﻜﻴﻪ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﻘﺶِ ﻳﮕﺎﻧﻪﮔﺮ ﻳﺎ وﺣﺪتﺑﺨﺶ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦِ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻋﻨﻮان ﺑﺮﺷﻤﺮده اﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺳﺎزﻣﺎﻳﻪ )‪(element‬ﻫﺎيِ ﻳﮕﺎﻧﻪﮔﺮِ ﻣﻠّﺖ‪ ،‬ﺑﻪﻃﺒﻊ‪ ،‬زﺑﺎن و ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﺗﺎرﻳﺦ‬
‫و »ﺣﺎﻓﻈﻪيِ ﺟﻤﻌﻲ« و‪ ،‬ﮔﻬﮕﺎه‪ ،‬ﻧﮋادِ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ واﻗﻌﻴ‪‬ﺖ آن اﺳﺖ ﻛﻪ‪ ،‬اﻳﻦ ﺳﺎزﻣﺎﻳﻪﻫﺎ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ زﺑﺎنِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪،‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﮋادِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه در ﻣﻮردِ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺸﻴﻨﻪيِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ اﻣﭙﺮاﺗﻮري داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻤﺘﺮ ﺑﺎ واﻗﻌﻴ‪‬ﺖِ ﺗﺎرﻳﺨﻲ‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرتِ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻴﺶ از آن ﻛﻪ اﻳﻦﻫﺎ ﺑﻪراﺳﺘﻲ در ﮔﺬﺷﺘﻪي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻣﺎﻳﻪيِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻲِ »ﻣﻠّﺖ«‬
‫از ﻳﻚ ﺳﺮآﻏﺎزِ دوردﺳﺖِ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻲﺑﺎﻳﺴﺖ در زﻳﺮِ ﻓﺸﺎرِ ﻣﺎﺷﻴﻦِ دوﻟﺖِ ﻣﺪرن‪ --‬ﻛﻪ در اروﭘﺎ از دلِ اﻧﻘﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ‬
‫ﺑﺮاﻣﺪه اﺳﺖ‪ --‬از راهِ ﻓﺮاﻳﻨﺪِ »ﻣﻠﺖﺳﺎزي«‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻘﺸﻲ ﺑﺎزي ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨﻲ‪ ،‬ﻣﻠّﺖِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ را‪ ،‬ﺑﺎ زﺑﺎن و ﺗﺎرﻳﺦ و ﻓﺮﻫﻨﮓِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪،‬‬
‫ﭘﺪﻳﺪ آورﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﻳﻦ‪ ،‬ﻣﻠﺖﻫﺎيِ ﻣﺪرن ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪه از دلِ ﻓﺮاﻳﻨﺪِ »ﻣﻠﺖﺳﺎزي« در دورانِ ﻣﺪرن اﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﺪﻳﺪهﻫﺎيِ ازﻟﻲِ ﺗﺎرﻳﺨﻲ‪ .‬ﻫﻮﻳ‪‬ﺖِ‬
‫ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪيِ ﺟﻤﻌﻲ را ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻴﺎنِ ﻗﻮﻣﻴﺖﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺟ‪‬ﺴﺖ‪ .‬ﻗﻮمﻫﺎ اﻏﻠﺐ دارايِ زﺑﺎن و ﻣﺬﻫﺐ و ﺣﺎﻓﻈﻪيِ ﺟﻤﻌﻲِ ﻳﮕﺎﻧﻪ و ﭼﻪﺑﺴﺎ‬
‫ﻧﮋاد ﻳﮕﺎﻧﻪ اﻧﺪ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ ﻣﻠّﺖﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎيِ ﻣﺪرنِ ﻛﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از ﻗﻮﻣﻴ‪‬ﺖﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺟﺰ در ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎيِ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻮﭼﻚ‪،‬‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻲرﺳﺪ ﻛﻪ ﻣﻠﺘّﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ از ﻳﻚ ﻗﻮﻣﻴ‪‬ﺖ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻠﺖﻫﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪﻫﺎيِ اﻧﺴﺎﻧﻲاي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ‬
‫در ﻗﻠﻤﺮوِ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲِ ﻣﻌﻴ‪‬ﻦ در زﻳﺮِ ﻓﺮﻣﺎنﻓﺮﻣﺎﻳﻲ )‪ (sovereignty‬ﻳﺎ ﺣﺎﻛﻤﻴ‪‬ﺖِ ﻳﻚ دوﻟﺖ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ اﻧﮕﺎرهاي از‬
‫ﻣﻔﻬﻮمِ ﻣﻠّﺖ‪ --‬ﻛﻪ اﻧﮕﺎرهاي ﺳﺖ ﻣﺪرن‪ --‬دوﻟﺖ را ﻗﺪرتِ ﻓﺮﻣﺎنﻓﺮﻣﺎيِ ﺑﺮآﻣﺪه از ﺧﻮاﺳﺖِ ﻣﻠّﺖ ﻣﻲداﻧﻨﺪ و ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻳﺎ ﻛﺸﻮر را‬
‫از آنِ ﻣﻠّﺖ‪ ،‬و دوﻟﺖ را ﻧﮕﻬﺒﺎنِ ﺗﻤﺎﻣﻴ‪‬ﺖِ آن‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‪ ،‬ﺳﻪ ﻣﻔﻬﻮمِ ﻛﺸﻮر‪ ،‬ﻣﻠّﺖ‪ ،‬دوﻟﺖ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺎيِ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻛﺎر‬
‫روﻧﺪ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ ﻗﻮمﻫﺎ را ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ دوﻟﺖ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻧﻜﺮده اﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻲﺗﻮان‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ‪ ،‬ﻣﻠّﺖ ﻧﺎﻣﻴﺪ‪ .‬ﻛﻮﺷﺶ ﺑﺮايِ در ﻫﻢ آﻣﻴﺨﺘﻦِ ﻗﻮمﻫﺎ در‬
‫درونِ ﻳﻚ واﺣﺪِ ﻳﮕﺎﻧﻪيِ ﻣﻠّﻲِ و ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻛﺮدنﺷﺎن‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه از ﻧﻈﺮِ زﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺣﺮﻛﺘﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢ اروﭘﺎﻳﻲ در ﻗﺮنِ ﻧﻮزدﻫﻢ‬
‫آﻏﺎز ﻛﺮد‪ .‬اﻳﻦ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﻮرِ ﺑﻲﻛﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮمِ ﻣﻠّﺖ آﻓﺮﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺎزﺧﻮاﻧﻲِ ﺗﺎرﻳﺦ و »ﻛﺸﻒِ« ﻫﻮﻳ‪‬ﺖِ ﻳﮕﺎﻧﻪيِ ﻣﻠﻲ‬
‫در درازﻧﺎيِ آن و ﻧﮕﺎرشِ ﺗﺎرﻳﺦِ ﻣﻠّﻲ ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﻣﻲﻛﻮﺷﻴﺪ از راهِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪيِ دوﻟﺖِ ﻣﻠّﻲ و دﺳﺘﮕﺎهِ اداري‬
‫و ﭘﻠﻴﺲ و ارﺗﺶِ آن‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ آﻣﻮزشِ ﺳﺮاﺳﺮيِ ﻣﻠّﻲ ﺑﺎ زﺑﺎنِ واﺣﺪ‪ ،‬آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ در ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﻲﺟﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺑﺴﺎزد‪.‬‬

‫‪1‬‬

‬ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻲِ ﻧﻬﺎﻳﻲِ زﺑﺎﻧﻲـﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻫﺪﻓﻲ ﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﭙﺲ‪ ،‬ﺑﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻛﺎر اﻧﺪاﺧﺘﻦِ اﻫﺮمﻫﺎيِ ﺳﻴﺎﺳﻲـاﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬در ﭘﺮﺗﻮِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢ و ﺧﻮاﻧﺶِ آن از »ﺗﺎرﻳﺦِ ﻣﻠّﻲ«‪ ،‬دﻧﺒﺎل ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﻫﻤﺎن اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن‪ ،‬ﺑﺮ اﺛﺮِ‬ ‫ﺗﺎﺧﺖـوـﺗﺎزِ ﻗﻮمﻫﺎيِ آﻧﮕﻠﻮﺳﺎﻛﺴﻮن از اﺳﻜﺎﻧﺪﻳﻨﺎوي‪ ،‬زﺑﺎنِ ﺳﻠﺘﻲِ ﺑﻮﻣﻲ ﺑﻪ زﺑﺎنِ ژرﻣﻨﻲِ آﻧﮕﻠﻮﺳﺎﻛﺴﻮنﻫﺎ ﺟﺎي ﺳﭙﺮد‪.‬در اﻣﭙﺮاﺗﻮريﻫﺎ ﻗﻮمِ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮ ﭼﻪﺑﺴﺎ ﺧﻮد زﺑﺎنِ ﺑﻮﻣﻲِ ﺧﻮد را رﻫﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ و زﺑﺎنِ ﻗﻮمِ ﻓﺮﻣﺎنروا را ﻣﻲﭘﺬﻳﺮد‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﻛﻪ در اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ روم‪ ،‬در ﻓﺮاﻧﺴﻪ و‬ ‫اﺳﭙﺎﻧﻴﺎ و روﻣﺎﻧﻲ و ﺑﺮﺧﻲ ﺳﺮزﻣﻴﻦﻫﺎيِ دﻳﮕﺮ در اروﭘﺎيِ ﻣﺮﻛﺰي‪ ،‬زﺑﺎن ﻻﺗﻴﻨﻲ ﺷﺪ‪ ،‬اﻣ‪‬ﺎ در اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن و ﻳﻮﻧﺎن و ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ‪ ،‬ﻛﻪ ﻗﺮنﻫﺎ‬ ‫زﻳﺮِ ﻓﺮﻣﺎن رواﻳﻲِ روﻣﻴﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ دﻻﻳﻠﻲ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺸﺪ و زﺑﺎنِ ﺑﻮﻣﻲ ﺑﺮ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﻳﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎيِ آن اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ ﻛﻠﻴﺴﺎﻳﻲِ‬ ‫ﻣﺴﻴﺤﻴ‪‬ﺖ در ﻗﺮونِ وﺳﻄﺎيِ اروﭘﺎ و اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ اﺳﻼﻣﻲِ اﻣﻮي و ﻋﺒ‪‬ﺎﺳﻲ ﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﺎنِ ﺗﺮكﺷﺎن در اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻧﺎمِ ﭘﻴﺎمِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ ﻣﺴﻴﺤﻴﺖ و اﺳﻼم ﻣﻲﻛﻮﺷﻴﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻮمﻫﺎيِ زﻳﺮِ ﺳﻠﻄﻪيِ ﺧﻮد ﻫﻮﻳ‪‬ﺖِ ﻳﮕﺎﻧﻪيِ دﻳﻨﻲ ﺑﺒﺨﺸﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ‬ ‫ﻓﺮاﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻓﺮوﺧﺘﻦِ آﺗﺶِ ﺷﻮرِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘﻲ در اروﭘﺎ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻠﺖﻫﺎيِ اروﭘﺎﻳﻲ را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎيِ ﻣﺪرنِ آن ﺑﻪ وﺟﻮد آورد و ﺷﻮرِ‬ ‫ﻫﻮﻳ‪‬ﺘﻲ ﺗﺎزهاي ﺑﻪ اﻳﺸﺎن ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺷﻮرِ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻣﻠﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎيِ ﺷﻮرِ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻗﻮﻣﻴ‪‬ﺖ‪ .‬‬ ‫در اﻣﭙﺮاﺗﻮريﻫﺎ‪ ،‬در ﻛﻞ‪ ،‬ﺑ‪‬ﺴﮕﺎﻧﮕﻲِ ﻗﻮﻣﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ دﻳﺪه ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ ﻛﻮﺷﺶ ﺑﺮايِ ﻳﮕﺎﻧﮕﻲ‪ .‬‬ ‫ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻪ ﺳﻮيِ درآﻣﻴﺨﺘﻦِ ﻗﻮﻣﻴ‪‬ﺖﻫﺎ و ذوب ﻛﺮدنﺷﺎن در ﻗﺎﻟﺐِ ﻣﻠّﺖِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻌﺮﻳﻒِ زﺑﺎنِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺦِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪،‬‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮓِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺣﺘّﺎ ﻧﮋاد ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ --‬ﻛﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪيِ ﺟﻨﻮنآﻣﻴﺰِ ﮔﺰاﻓﻜﺎرِ آن را در آﻟﻤﺎنِ ﻧﺎزي دﻳﺪﻳﻢ‪ --‬در ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪِ ﻓﺮاﻧﺴﻪ و‬ ‫آﻟﻤﺎن‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﻴﺸﺘﺎزانِ ﭘﺮﺷﻮرِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻣﻠّﺖﺑﺎوري ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻤﺎﺑﻴﺶ ﻛﺎﻣﻴﺎب ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‫زﻣﻴﻨﻪيِ اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزي را اﻧﻘﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ در اروﭘﺎ ﻓﺮاﻫﻢ آورد ﻛﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎزارِ واﺣﺪِ ﻣﻠّﻲ را ﺑﺎ ﻣﺮزﻫﺎيِ‬ ‫ﮔﻤﺮﻛﻲِ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه و ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺷﺪه ﭘﺪﻳﺪ آو‪‬ر‪‬د‪ .‬‬ ‫در ﮔﺬﺷﺘﻪﻫﺎيِ دور و ﻧﺰدﻳﻚ‪ ،‬در ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎيِ اﻣﭙﺮاﺗﻮرﻳﺎﻧﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎيِ ﺑﺰرگِ دﻳﮕﺮي از زورآور ﻛﺮدنِ زﺑﺎنِ ﻗﻮمِ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎنروا ﻧﻴﺰ دارﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ رﺳﺎﻟﺖِ دﻳﻨﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﻧﻤﻲﺷﻮد و ﺗﻨﻬﺎ زورآوريِ ﻗﻮمِ ﻓﺮﻣﺎنروا و ﺑﻪ درازا ﻛﺸﻴﺪنِ ﻓﺮﻣﺎنرواﻳﻲﺷﺎن در‬ ‫درازﻧﺎيِ ﻗﺮنﻫﺎ اﺳﺒﺎبِ آن را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﭙﺮاﺗﻮري ﻳﻌﻨﻲ ﻳﻚ واﺣﺪِ ﺑﺰرگِ ﻓﺮﻣﺎنﻓﺮﻣﺎﻳﻲ‪ ،‬در ﻳﻚ ﭘﻬﻨﻪيِ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲِ‬ ‫ﭘﻬﻨﺎور‪ ،‬ﻛﻪ در آن ﻳﻚ ﻗﻮم‪ ،‬ﺑﺎ زﺑﺎن و ﻓﺮﻫﻨﮓِ ﻓﺮادﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﭼﻨﺪ ﻳﺎ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻗﻮﻣ‪‬ﻴﺖ ﻓﺮﻣﺎنروا ﺳﺖ و اﻣﭙﺮاﺗﻮر و دﺳﺘﮕﺎهِ ﺣﻜﻮﻣﺘﻲِ‬ ‫او ﻧﻤﺎدِ اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎنﻓﺮﻣﺎﻳﻲ ﺳﺖ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ اﺗﺮﻳﺶ‪ ،‬ﺑﺮايِ ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺗﺎ آن ﺟﺎ ﻛﻪ ﻣﻲداﻧﻴﻢ‪ ،‬ﻛﻮﺷﺸﻲ ﺑﺮايِ آﻟﻤﺎﻧﻲ ﻛﺮدنِ‬ ‫ﻗﻮمﻫﺎيِ ﻣﺠﺎر و اﺳﻼوِ زﻳﺮِ ﻓﺮﻣﺎنرواﻳﻲِ ﺧﻮد ﻧﻜﺮد ﻳﺎ ﺷﺎﻳﺪ ﻛﻮﺗﺎﻫﻲِ زﻣﺎنِ ﺳﺮوري اﺟﺎزه ﻧﺪاده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ دو ﻛﺸﻮرِ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﭘﻴﺶ از آن ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺟﻤﻬﻮريﻫﺎيِ ﻣﻠّﻲ ﺑﺪل ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﻣﭙﺮاﺗﻮري ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬‬ ‫‪2‬‬ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ﭘﺬﻳﺮشِ زﺑﺎنِ ﻻﺗﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮانِ‬ ‫زﺑﺎنِ رﺳﻤﻲِ ﻛﻠﻴﺴﺎ و ﻛﺘﺎبِ ﻣﻘﺪ‪‬س‪ ،‬ﭘﺲ از ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲِ اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ روم‪ ،‬در رﻳﺸﻪدار ﻛﺮدن و ﭘﺎﮔﻴﺮ ﻛﺮدنِ اﻳﻦ زﺑﺎن در ﺑﺨﺶِ ﺑﺰرﮔﻲ‬ ‫از اروﭘﺎ و ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪنِ ﺧﺎﻧﻮادهيِ زﺑﺎنﻫﺎيِ ﻻﺗﻴﻨﻲ ﺑﻲﮔﻤﺎن ﻧﻘﺶِ اﺳﺎﺳﻲ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرتِ دﻳﮕﺮ‪ ،‬در ﻓﺮاﻳﻨﺪِ ﻣﻠّﺖ ﺳﺎزي‬ ‫»روحِ ﻣﻠّﻲ« ﺑﺮ روحِ ﻗﻮﻣﻲـﻗﺒﻴﻠﻪاي ﭼﻴﺮه ﻣﻲﺷﻮد و آن را در ﺧﻮد ﺣﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻳﺎ در ﺳﺎﻳﻪيِ ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرتِ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻣﻠﺖﻫﺎيِ ﻣﺪرن ﻳﮕﺎﻧﮕﻲِ ﺧﻮد را ﺑﻴﺶﺗﺮاز ﻳﻚ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ‬ ‫ﻳﮕﺎﻧﻪيِ ﺳﻴﺎﺳﻲـاﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻲِ زﺑﺎﻧﻲـﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‪ .‬زﻳﺮا اﻣﭙﺮاﺗﻮريﻫﺎ ﺑﺮ ﺑﻨﻴﺎدِ‬ ‫ﺳﺮوريِ ﻗﻮمِ ﺟﻬﺎﻧﮕﺸﺎ ﺑﻨﺎ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻮردِ ﻋﺮبﻫﺎ‪،‬‬ ‫ﻋﺮﺑﻲزﺑﺎن ﻛﺮدنِ ﻗﻮمﻫﺎيِ زﻳﺮِ ﺳﻠﻄﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﺨﺸﻲ از ﭘﺮوژهيِ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻛﺮدنﺷﺎن ﺑﻮد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎيِ ﺑﺰرگِ ﻛﻮﺷﺶ ﺑﺮايِ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﻛﺮدنِ ﻗﻮمﻫﺎيِ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن را‪ ،‬در ﻗﺮونِ وﺳﻄﺎ‪ ،‬در‬ ‫اﻣﭙﺮاﺗﻮريﻫﺎيِ دﻳﻨﻲ ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﺧﻮد را دارايِ رﺳﺎﻟﺖِ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در اﻣﭙﺮاﺗﻮريﻫﺎ‪ ،‬در روزﮔﺎرِ ﺑﺎﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑﺮايِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻛﺮدنِ ﻫﻮﻳ‪‬ﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺣﻞ ﻛﺮدنِ ﻗﻮمﻫﺎيِ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻧﮕﺰار در ﻗﻮمِ ﻓﺮﻣﺎنروا‪ ،‬ﻛﻮﺷﺸﻲ ﻧﻤﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻗﻮمِ ﺳﺮور ﻫﻤﻮاره ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪ ﻧﻤﺎدﻫﺎيِ ﺳﺮوريِ ﺧﻮد را ﺑﺮايِ ﺧﻮد ﻧﮕﺎه‬ ‫دارد و ﻗﻮمﻫﺎيِ زﻳﺮدﺳﺖ را ﺑﻪ ﺣﺎلِ ﺧﻮد واﻣﻲﮔﺬاﺷﺖ‪.‬ﻣﺎﻧﻨﺪِ ﻛﺎري ﻛﻪ ﭼﻪﺑﺴﺎ آرﻳﺎﻳﻲﻫﺎيِ ﻳﻮرﺷﮕﺮ در اروﭘﺎ و ﻓﻼتِ اﻳﺮان و در ﻫﻨﺪ‬ ‫ﻛﺮده اﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪنِ زﺑﺎنِ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎيِ زﺑﺎنﻫﺎيِ ﺑﻮﻣﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﻗﻮمﻫﺎيِ ﺗﺎزﺷﮕﺮِ ﺗﺮك در آﺳﻴﺎيِ ﻣﻴﺎﻧﻪ‪ ،‬آذرﺑﺎﻳﺠﺎن و اران و ﺗﺮﻛﻴ‪‬ﻪ‪،‬‬ ‫ﻳﺎ اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮانِ اروﭘﺎﻳﻲ در ﺑﺨﺶﻫﺎﻳﻲ از اﻓﺮﻳﻘﺎ‪ ،‬ﻳﺎ ﻛﻮﺷﺶِ روسﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه در دورانِ ﺣﻜﻮﻣﺖِ ﺷﻮروي‪ ،‬ﺑﺮايِ روﺳﻲزﺑﺎن‬ ‫ﻛﺮدنِ ﻗﻮمﻫﺎيِ زﻳﺮِ ﺳﻠﻄﻪيِ آﺳﻴﺎﻳﻲﺷﺎن‪ .

‬اﻣ‪‬ﺎ از راهِ ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪيﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺖ ﻗﺪرتﻫﺎيِ اروﭘﺎﻳﻲ در ﻣﺴﺘﻌﻤﺮاتﺷﺎن ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻳﺎ در ﺳﺮزﻣﻴﻦﻫﺎيِ ﺑﻪ ﭼﻨﮓ آﻣﺪه از ﻗﺪرتﻫﺎيِ ﺷﻜﺴﺖﺧﻮرده‬ ‫در ﺟﻨﮓﻫﺎيِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ ﻳﻜﻢ و دو‪‬م‪ ،‬در آﺳﻴﺎ و اﻓﺮﻳﻘﺎ ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ ﻇﺎﻫﺮيِ دوﻟﺖـ ﻣﻠﺖ ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﭘﺮوژهﻫﺎيِ‬ ‫ﺷﻮر ﻫﻮﻳ‪‬ﺖِ ﻗﻮﻣﻲ و ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ِ‬ ‫ﻣﻠﺖﺳﺎزي در آنﻫﺎ ﻛﺎﻣﻴﺎب ﻧﺒﻮده و ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ﺷﻮرِ ﻣﻠﻴ‪‬ﺖ را در ﻣﺮدم ﺟﺎﻧﺸﻴﻦِ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪيِ آن ﻋﺮاق و ﻟﺒﻨﺎن اﺳﺖ و ﻧﻤﻮﻧﻪيِ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺎرﻳﺨﻲ دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن‪ .‬دﻟﻴﻞ اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻈﺮِ ﻣﻦ‪ ،‬اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎمِ ﺷﻜﺴﺖ و اﺷﻐﺎل ﺑﻪراﺳﺘﻲ دارايِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ دوﻟﺖـ ﻣﻠﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲﻫﺎ اﻛﻨﻮن ﺑﺎ اﺷﻐﺎل و ﺑﻪزورِ اﺳﻠﺤﻪ‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﺮاق و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠّﺖ ﺳﺎزي‬ ‫در اﻳﻦ دو ﻛﺸﻮر از ﻳﻚ ﻗﺮن ﭘﻴﺶ از آن‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﺘﺎﺑﻲ ﺑﻴﺶ از ﻫﺮ ﻛﺸﻮرِ دﻳﮕﺮ در ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﻴﺪه ﺑﻮد و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ‬ ‫ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢ در ﮔﺰاف ﺗﺮﻳﻦ ﺷﻜﻞِ آن‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻓﺎﺷﻴﺴﻢ و ارﺗﺶﺳﺎﻻري‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﺷﻮرِ ﻣﻠّﻲ را ﺑﻪ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﻜﻞ در ﻣﺮدﻣﺎنِ‬ ‫آن دو ﻛﺸﻮر داﻣﻦ زﻧﺪ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ ﻫﻤﻪيِ ﻛﺸﻮرﻫﺎيِ اروﭘﺎﻳﻲ ﺑﻪ راهِ ﻣﻔﻬﻮمِ‬ ‫ﻣﻠّﺖِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻧﺮﻓﺘﻨﺪ ﻳﺎ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮوﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪِ ﺳﻮﺋﻴﺲ و ﺑﻠﮋﻳﻚ‪ ،‬و ﻛﺸﻮرﻫﺎيِ ﭼﻨﺪزﺑﺎﻧﻪ و ﭼﻨﺪ ﻗﻮﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﻲـاﻗﺘﺼﺎديِ دوﻟﺖـ ﻣﻠﺖِ ﻣﺪرن را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻴﺮﮔﻲ ﺑﺮ ﺷﻮرِ ﻗﻮﻣﻲ و ﻗﺒﻴﻠﻪاي و ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪنِ ﺷﻮرِ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻠّﺖ ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺸﻮد از ﺑﻴﺮون و در زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻮﺗﺎه از ﺟﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ ﺑﺮد‪ .‬ﭼﻨﺎن ﻛﻪ از دلِ اﻣﭙﺮاﺗﻮريﻫﺎيِ ﻛﻬﻦِ در ﻫﻢ ﺷﻜﺴﺘﻪيِ آﺳﻴﺎﻳﻲ‪،‬‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪِ ﭼﻴﻦ و اﻳﺮان و ﺗﺮﻛﻴﻪيِ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎيِ دوﻟﺖـ ﻣﻠﺖِ ﻣﺪرن ﺳﺮ ﺑﺮآوردﻧﺪ و ﭘﺮوژهﻫﺎيِ ﻣﻠﺖﺳﺎزي در ﭘﺮﺗﻮِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ‬ ‫ﻣﻠﺖﺑﺎوري ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲﻫﺎ ﺳﺎدهﻟﻮﺣﺎﻧﻪ در ﮔﻞِ اﻳﻦ‬ ‫ﻣﺎﺟﺮا ﮔﻴﺮ ﻛﺮده اﻧﺪ‪.‬‬ ‫ژاﭘﻨﻲﻫﺎ و آﻟﻤﺎﻧﻲﻫﺎ ﺑﺎ اﺣﺴﺎسِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘﻲِ ﭘﺮﺷﻮر و ﺳﺮﺳﭙﺮدﮔﻲِ ﺑﻲ ﭼﻮنـوـﭼﺮا ﺑﻪ رﻫﺒﺮيِ ﺳﻴﺎﺳﻲِ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﺮايِ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﮕﺸﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻧﺎمِ ﻣﻠّﺖِ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻴﺪانِ ﻋﻈﻴﻢﺗﺮﻳﻦ ﺟﻨﮓِ ﺗﺎرﻳﺦِ ﺑﺸﺮ ﭘﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ و آن ﮔﺎه ﻛﻪ ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ ﺷﻜﺴﺖ را در‬ ‫ﻣﻘﺎمِ ﻣﻠّﺖ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬زﻳﺮا ﻛﻪ آن ﺟﻨﮓ ﻳﻚ ﺟﻨﮓِ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﺘﻲِ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎمِ ﻣﻠّﺖ و ﺑﺎ ﺷﺮﻛﺖِ ﺳﺮاﺳﺮيِ ﻣﻠّﺖ‪ ،‬ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ اﺣﺴﺎسِ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ در اﻳﻦ دو ﻛﺸﻮر ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺗﻮانِ ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﻧﻴﺮويِ اﻧﺴﺎﻧﻲ را در ﺧﺪﻣﺖِ‬ ‫ﻳﻚ ﻣﺎﺷﻴﻦِ ﺟﻨﮕﻲِ ﻋﻈﻴﻢ و ﻓﺮاﮔﻴﺮ‪ ،‬ﺑﺮايِ ﻳﻚ ﻣﺎﺟﺮاﺟﻮﻳﻲِ ﻣﻠﻲِ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺮﺧﻄﺮ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺞ ﻛﻨﺪ‪.‫اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬ﺑﺎ ﭘﻴﺪاﻳﺶِ ﻣﻔﻬﻮمِ ﻣﻠّﺖ ﺑﺮ اﺛﺮِ دﮔﺮﮔﻮﻧﻲِ ﺑﻨﻴﺎديِ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎيِ اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲِ ﻛﺸﻮرﻫﺎ در اروﭘﺎ‪،‬‬ ‫از ﭘﺎﻳﺎﻧﻪﻫﺎيِ ﻗﺮنِ ﻫﺠﺪﻫﻢ و در ﻃﻮلِ ﻗﺮنِ ﻧﻮزدﻫﻢ‪ ،‬در ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ »ﺑﻮﺗﻪيِ ذوبِ« ﻣﻠّﻲ ﺑﺮ ﭘﺎ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﻛﻮﺷﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎمِ ﻣﻔﻬﻮمِ‬ ‫ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪيِ ﻣﻠّﺖ‪ ،‬ﻫﻤﻪيِ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎيِ ﻧﺎﻫﻤﮕﻮﻧﻲِ زﺑﺎﻧﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ را از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدارد‪ .‬در اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ درﻧﮓ ﻣﻲﺑﺎﻳﺪ ﻛﺮد ﻛﻪ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲﻫﺎ در ژاﭘﻦ و آﻟﻤﺎنِ‬ ‫ﺷﻜﺴﺖﺧﻮرده و اﺷﻐﺎل ﺷﺪه‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﺎرِ ﺷﻮرِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘﻲ در آنﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﮋادﭘﺮﺳﺘﻲ ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻴﭻ اﻳﺴﺘﺎدﮔﻲاي رو ﺑﻪ رو‬ ‫ﻧﺸﺪﻧﺪ‪ .‬اﻣﻀﺎيِ ﺗﺴﻠﻴﻢﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ دﺳﺖِ ژﻧﺮالﻫﺎ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎيِ ﺗﺴﻠﻴﻢِ ارﺗﺶِ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ در ﺟﻨﮓ ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﺪنِ‬ ‫ﻣﻠﺖﻫﺎيِ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ ﺑﻮد‪ .‬‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﻪيِ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ در ﺑﺮاﺑﺮِ ﻋﺮاق و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن‬ ‫ﻳﺎدآوريِ ﺗﺠﺮﺑﻪيِ اﺷﻐﺎلِ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺟﻨﮓِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ دو‪‬م‪ ،‬ﺑﻪ دﺳﺖِ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲﻫﺎ و ﺳﻨﺠﻴﺪنِ آن ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪيِ اﺷﻐﺎلِ ﻋﺮاق و‬ ‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن‪ ،‬از ﻧﻈﺮِ ﺑﺤﺜﻲ ﻛﻪ در آن اﻳﻢ ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺳﺖ‪ .‬وﻟﻲ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮانِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ ﻛﻼنِ ﻧﻬﺎدﻳﻨﻪيِ ادارهيِ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺑﺪونِ ﺣﺲ‪ ِ‬ﻣﻠﻴ‪‬ﺖ و ﭘﻴﺪاﻳﺶِ ﻣﻠّﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎيِ ﻣﺪرن‪ ،‬ﭘﺪﻳﺪ آﻳﺪ‪ .‬وﻟﻲ ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠﺖﺳﺎزي ﻣﺤﺪود ﺑﻪ اروﭘﺎ ﻧﻤﺎﻧﺪ و ﭼﻪ از راهِ ﻛﻮﻟﻮﻧﻴﺎﻟﻴﺴﻢِ‬ ‫اروﭘﺎﻳﻲ و ﭼﻪ ﺟﻬﺎنرواﻳﻲِ اﻳﺪهﻫﺎيِ ﻣﺪرن ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ راه ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﻳﻌﻨﻲ‪ ،‬در آنﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪاي ﻣﺎﻧﻨﺪِ ﻋﺮاق و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن رو ﺑﻪ رو ﻧﺸﺪﻧﺪ‪ .‬در اﻳﻦ دو ﻛﺸﻮر‪ ،‬ﭘﺲ از ﺗﺴﻠﻴﻢ‪ ،‬ﺣﺘّﺎ ﻳﻚ ﺳﺮﺑﺎزِ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ )و در ﻣﻮردِ آﻟﻤﺎن ﺳﺮﺑﺎزِ ﻫﻴﭻﻳﻚ از ﻛﺸﻮرﻫﺎيِ اﺷﻐﺎﻟﮕﺮ( ﺑﻪ‬ ‫دﺳﺖِ آﻟﻤﺎﻧﻲﻫﺎ و ژاﭘﻨﻲﻫﺎ ﻛﺸﺘﻪ ﻧﺸﺪ‪ .‬ﭘﻴﺸﺎﻫﻨﮓِ اﻳﻦ ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠﺖﺳﺎزي در آﺳﻴﺎ‪ ،‬و ﻛﺎﻣﻴﺎبﺗﺮﻳﻦﺷﺎن‪ ،‬ژاﭘﻦ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ‬ ‫دﻟﻴﻞ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺟﻨﮓ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻫﻤﺎن ﻧﻴﺮويِ ﺑﺴﻴﺠﻴﺪهيِ ﻣﻠّﻲ را‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﻧﻀﺒﺎطِ ارﺗﺶﺳﺎﻻراﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻴﺪانِ ﺻﻨﻌﺖِ ﺳﻴﻮﻳﻞ آورﻧﺪ و‬ ‫دو ﻣﻠّﺖ ﺷﻜﺴﺖﺧﻮرده در دو ﻛﺸﻮرِ وﻳﺮان‪ ،‬در ﻃﻮلِ ﻛﻤﺘﺮ از دو دﻫﻪ‪ ،‬ﺷﮕﻔﺖﻛﺎريِ اﻗﺘﺼﺎدي و ﺻﻨﻌﺘﻲِ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦِ ﭘﺲ از‬ ‫‪3‬‬ .

‬ﭘﺮوژهيِ ﺳﺎﺧﺘﻦِ »اﻳﺮانِ ﻧﻮﻳﻦ« ﺑﺎ اﻟﮕﻮيِ اروﭘﺎﻳﻲ‪ ،‬از دلِ وﻳﺮاﻧﻪﻫﺎيِ ﻳﻚ‬ ‫‪4‬‬ .‬‬ ‫ي ﻣﺮدمﺳﺎﻻراﻧﻪﮔﺮي‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﻨﻴﺎنﮔﺬاريِ ﻧﻬﺎدﻫﺎيِ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﻜﺴﺖ رو ﺑﻪ رو‬ ‫اﻣ‪‬ﺎ در ﻋﺮاق و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن اﮔﺮ ﭘﺮوژه ِ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞِ آن اﺳﺖ ﻛﻪ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎيِ ﻣﻠّﺖﺳﺎﻻراﻧﻪيِ ﻣﺪرن و ﺷﻮرِ ﻫﻤﺨﻮان ﺑﺎ آن‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺷﻮرِ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻣﻠّﺖ‪ ،‬در اﻳﻦ دو‬ ‫ﻛﺸﻮر وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬در اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺐِ ﻧﺎﺳﺎز ﻫﺮ ﻗﻮم و ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﻗﻮم و ﻗﺒﻴﻠﻪيِ دﻳﮕﺮ دﺷﻤﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‪ ،‬ﻗﻮمﻫﺎ و ﻗﺒﻴﻠﻪﻫﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ اﻧﮕﻴﺰهيِ ﻛﻴﻨﻪﻫﺎ و‬ ‫ﻧﻔﺮتﻫﺎي دﻳﺮﻳﻨﻪ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﺸﺘﺎرِ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﺰﻧﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﺎ ﻏﻴﺮتِ ﻗﻮﻣﻲ و ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﺑﻪ ﺟﻨﮓِ »اﺟﻨﺒﻲِ ﻛﺎﻓﺮِ« اﺷﻐﺎﻟﮕﺮ ﺑﺮوﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ دﺷﻤﻦِ‬ ‫ﻣﻠّﺖ‪ .‬دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ در ﻣﻘﻴﺎسِ ﻛﻼنِ آﻳﻴﻦِ ﻛﺸﻮرداري در ﺟﺎﻳﻲ ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻲآﻳﺪ و رﻳﺸﻪدار ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻠّﺖ ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪه‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﻜﺴﺖِ ارﺗﺶِ ﻋﺮاق‪ --‬ﻛﻪ ﺑﻪﻫﻴﭻروي ارﺗﺶِ ﻣﻠّﻲ ﻧﺒﻮد‪ --‬ﺗﺎزه ﭘﺮده از زﻳﺮﺳﺎﺧﺖِ ﻗﻮﻣﻲ و ﻗﺒﻴﻠﻪايِ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺮداﺷﺖ و‬ ‫اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻴﺎن را در ﺑﺎﺗﻼقِ ﺟﻨﮓـ وـ ﮔﺮﻳﺰِ ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﮔﺮﻓﺘﺎر ﻛﺮد‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺘﻲ ﻣﻠّﻲ‪.‬آﻧﭽﻪ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲﻫﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ زورآور ﻛﻨﻨﺪ‬ ‫ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎيِ ﭘﺎرﻟﻤﺎﻧﺪاري و دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﺑﻮد )ﻛﻪ آﻟﻤﺎن اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻴﺸﻴﻨﻪاي از آن و ﺑﻨﻴﺎدﻫﺎيِ ﻓﻜﺮي و ﻧﻈﺮياش را داﺷﺖ(‪ .‬در‬ ‫ﻣﻲﻧﻮﺷﺘﻨﺪ و ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺦ و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘ ِ‬ ‫دورانِ ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲِ ﭘﻬﻠﻮيﻫﺎ‪ --‬ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺪلﻫﺎيِ اﺻﻠﻲِ آن در اروﭘﺎ‪ --‬ﻛﻮﺷﻴﺪﻧﺪ از راهِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ دوﻟﺖِ ﻳﮕﺎﻧﻪ و آﻣﻮزش و ﭘﺮورشِ‬ ‫ﺳﺮاﺳﺮيِ ﻣﻠﻲ ﺑﺎ زﺑﺎنِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮدنِ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎيِ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ ﺑﺎ ﭼﻨﻴﻦ ﮔﺮاﻳﺸﻲ‪ ،‬آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎيِ ﺑﻲﭼﻮنـﻮـﭼﺮايِ آن‬ ‫را در ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﻲﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﺑﻪ وﺟﻮد آورﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎل آن ﻛﻪ در ﺳﺎﺧﺘﺎرِ‬ ‫رﻳﺸﻪدارِ دوﻟﺖـﻣﻠّﺖ »دﺷﻤﻦ« ﻫﻤﻮاره در ﺑﻴﺮون از ﻣﺮزﻫﺎيِ ﻣﻠّﻲ ﺟﺎي دارد‪ .‬‬ ‫‪-‬‬ ‫ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزي در اﻳﺮان‬ ‫اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﺗﺸﻜﻴﻞ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖِ ﻣﺪرن در اﻳﺮان‪ ،‬زﻳﺮِ ﻧﻔﻮذِ ﻣﺪلِ اروﭘﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه ﻓﺮاﻧﺴﻮيِ آن‪ ،‬ﻟﻨﮓـ ﻟﻨﮕﺎن از ﻧﻴﻤﻪﻫﺎيِ ﻗﺮنِ‬ ‫ﻧﻮزدﻫﻢ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر راه ﻳﺎﻓﺖ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ اﻧﻘﻼبِ ﻣﺸﺮوﻃﻴ‪‬ﺖ رﺳﻤ‪‬ﻴﺖِ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺗﺎرﻳﺦداﻧﺎنِ آن دوران ﺑﻪ ﻧﺎمِ ﺗﺎرﻳﺦِ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه در ﻛﺘﺎبﻫﺎيِ درﺳﻲ‬ ‫ﻲ آن ذﻫﻨّﻴﺖِ ﺗﺎرﻳﺨﻲِ ﭼﻨﺪ ﻧﺴﻞ در دورانِ ﺳﻠﻄﻨﺖِ ﭘﻬﻠﻮي ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اﻳﻦ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي‪ --‬ﻛﻪ در اﺳﺎس اﻟﮕﻮﺑﺮداري از ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢِ اروﭘﺎﻳﻲ ﺑﻮد‪--‬‬ ‫ﮔﻤﺎﻧﻲ از ﭼﻴﺰي ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﺑﻪ ﻧﺎمِ »ﻣﻠّﺖ اﻳﺮان« داﺷﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎيِ آن را ﺑﺎ زﺑﺎنِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬و در ﻛﻞّ‪ ،‬ﻫﻮﻳﺖِ ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬در‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦِ ﻳﮕﺎﻧﻪيِ دﻳﺮﻳﻨﻪاي ﻣﻲﺟﺴﺖ‪ .‬‬ ‫ﺷﻜﺴﺖِ ارﺗﺶِ ﺻﺪ‪‬ام در ﺟﻨﮓ ﺷﻜﺴﺖِ ارﺗﺶِ ﺷﺨﺼﻲِ او ﺑﻮد ﻛﻪ ﺳﺮﻛﺮدﮔﺎناش ﺑﺎ ﺻﺪام ﻫﻢﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻳﺎ ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻴﺎن و ﻧﻮﻛﺮانِ‬ ‫او ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‫ﺟﻨﮓِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ دو‪‬م را ﺑﻪ اﺟﺮا در آوردﻧﺪ ﻛﻪ ﭼﺸﻢ ﺟﻬﺎﻧﻲ را ﺧﻴﺮه ﻛﺮد‪ .‬ﺟﻨﺒﺶِ ﺑﺮﭘﺎﻳﻲِ دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖ در اﻳﺮان‪ ،‬ﻛﻪ‬ ‫ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﮔﺎمِ ﻧﺎﻛﺎمِ ﺧﻮد را ﺑﺎ »اﺻﻼﺣﺎتِ اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ« ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﻛﻮﺷﺶ ﺑﺮايِ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻛﺮدنِ ﻧﻬﺎدﻫﺎيِ ﺑﻨﻴﺎديِ اداري و ارﺗﺸﻲ و‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲِ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬در دورانِ رﺿﺎﺷﺎه‪ ،‬ﺑﻪ اوج رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻛﺸﻮرِ ﻋﺮاق و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ‬ ‫ﺳﺖ ﻗﻮﻣﻲـ ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﻛﻪ در آن ﻫﺮ ﻗﻮﻣﻲ و ﻫﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﻧﺎمِ ﺷﺄن و آﺑﺮويِ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮانِ ﻏﻴﺮتِ ﻗﻮﻣﻲ و‬ ‫ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﻗﻴﺎم ﻛﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫ﭘﺮوژهيِ ﻣﺮدمﺳﺎﻻراﻧﻪﮔﺮي )دﻣﻮﻛﺮاﺗﻴﺰاﺳﻴﻮن( در آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ ﺑﻪزودي ﺗﻮاﻧﺴﺖ اﺟﺮا و رﻳﺸﻪدار ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞِ وﺟﻮدِ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖِ‬ ‫ﻣﻠّﻲ و روﺣﻴ‪‬ﻪيِ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻣﻠّﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ دو ﻛﺸﻮر در ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﺮاﻫﻢ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‪ ،‬ﺷﻜﺴﺖِ ارﺗﺶِ ﺻﺪام ﻧﻪ ﺷﻜﺴﺖِ ﻳﻚ ﻣﻠّﺖ ﻛﻪ ﺷﻜﺴﺖِ ﻗﺒﻴﻠﻪيِ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮوا و ارﺗﺶِ زﻳﺮِ ﻓﺮﻣﺎنِ آن ﺑﻮد‪.‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻛﻪ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲﻫﺎ در اﻳﻦ ﺗﻮﻫ‪‬ﻢِ ﺑﺰرگِ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺠﺮﺑﻪيِ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ را در ﻋﺮاق ﻧﻴﺰ ﺗﻜﺮار ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺟﺎ ﻫﻨﻮز ﻛﺴﻲ ﭼﻴﺰي ﺑﻪ ﻧﺎمِ »ﻣﺼﺎﻟﺢ و ﻣﻨﺎﻓﻊِ‬ ‫ﻣﻠّﻲ«‪ ،‬ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﺪ‪ ،‬ﻛﻪ از اﻳﺪهﻫﺎيِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢِ ﻣﺪرن اﺳﺖ‪ .‬در آن ﺟﺎ‬ ‫ﻳﻚ ﻗﺒﻴﻠﻪ‪ --‬ﻗﺒﻴﻠﻪيِ ﺗﻜﺮﻳﺖ ‪ --‬ﺑﺎ ﺧﺸﻮﻧﺖِ ﺗﻤﺎم‪ ،‬در زﻳﺮِ ﻧﻤﺎيِ دوﻟﺖـ ﻣﻠﺖ و ﻳﻚ ارﺗﺶِ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﻲﻛﺮد و ﺑﻪ ﻧﺎمِ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎنرواﻳﻲِ ﺧﻮد دﺳﺖ ﻗﻮمﻫﺎ و ﻗﺒﻴﻠﻪﻫﺎيِ دﻳﮕﺮ را از ﻗﺪرت ﻛﻮﺗﺎه ﻛﺮده ﺑﻮد و ﺑﺎ وﺣﺸﺖاﻓﻜﻨﻲ آنﻫﺎ را »ﺳﺮِ ﺟﺎي«ﺷﺎن ﻧﺸﺎﻧﺪه‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬ﺷﻜﺴﺖِ اﻳﻦ ارﺗﺶ ﺷﻜﺴﺖِ »ﻣﻠّﺖِ ﻋﺮاق« ﻧﺒﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻠّﺘﻲ ﻫﻨﻮز در ﻛﺎر ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﻣﺮدمِ ﻋﺮاق و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻫﻨﻮز ﻣﻠّﺖ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺷﻮرِ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻣﻠّﺖ در آنﻫﺎ ﻫﻨﻮز ﺑﺮ ﺷﻮرِ ﺗﻌﻠّﻖِ ﻗﻮﻣﻲ و ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﭼﻴﺮه‬ ‫ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬و‬ ‫از اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻏﺎﻓﻞ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در آن ﺟﺎ ﻧﻪ ﺑﺎ ﻳﻚ ﻣﻠّﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﻧﺎﻫﻤﺴﺎز از ﻗﻮﻣﻴ‪‬ﺖﻫﺎ و ﻗﺒﻴﻠﻪﻫﺎ رو ﺑﻪ رو ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .

‬ﻧﻈﺎمﻫﺎيِ آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺪرن‪،‬‬ ‫‪5‬‬ .‬ﺑﺎري‪ ،‬ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزي ﺑﺎ ﻣﺪلِ ﻛﻼﺳﻴﻚِ آن‪،‬‬ ‫ﺑﻴ ‪‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﭘﺪﻳﺪ آوردنِ ﻣﻠّﺖِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ از راهِ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي و اﺟﺮايِ آن ﺑﻪ دﺳﺖِ دوﻟﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﻮد را ﻧﻤﺎﻳﻨﺪهيِ ﺗﺎم‪ ‬و ﺗﻤﺎمِ ﻣﻠّﺖ ﻣﻲداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫دﻻﻳﻞِ ﺑﺴﻴﺎر‪ ،‬در اﻳﺮان ﺑﻪ ﺗﻤﺎﻣﻴ‪‬ﺖ ﻧﺮﺳﻴﺪ و ﺷﻮرِ ﺗﻌﻠّﻖِ ﻣﻠّﻲ ﭼﻨﺎن ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﺮاﮔﻴﺮ ﻧﺸﺪ و از ﻻﻳﻪﻫﺎيِ ﺑﺎرﻳﻜﻲ از ﻃﺒﻘﻪيِ ﻣﻴﺎﻧﻪيِ‬ ‫ﺑﻪﻧﺴﺒﺖ ﻣﺪرنِ ﺷﻬﺮي ﻓﺮاﺗﺮ ﻧﺮﻓﺖ؛ ﻻﻳﻪاي ﻛﻪ از آﻣﻮزشِ ﻣﺪرن ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﺪه و »ﺗﺎرﻳﺦِ ﻣﻠّﻲ« ﺑﻪ رواﻳﺖِ رﺳﻤﻲ ﺑﻪ آن ﺗﻠﻘﻴﻦ ﺷﺪه‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﭘﺮوژه در دورانِ ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺷﺎه ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﭘﺲ از زﻳﺮـ وـ ﺑﺎﻻﻫﺎيِ ﺳﻴﺎﺳﻲِ ﺑﺴﻴﺎر‪ ،‬ﺑﻪ ﻳﺎريِ درآﻣﺪِ ﻧﻔﺖ و ﺑﺎدﺳ‪‬ﺮيِ‬ ‫اﻳﺠﺎدِ ﻳﻚ ﻗﺪرتِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﻳﻦ ﺑﺎر‪ ،‬در دﻫﻪيِ آﺧﺮِ ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲِ او‪ ،‬ﺑﺎ ﺳﺎﺧﺘﻦِ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖِ ﺻﻨﻌﺘﻲ و ارﺗﺒﺎﻃﻲِ ﻣﺪرن‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﺘﺎبِ‬ ‫ﺶﺗﺮ ﭘﻴﺶ ﻣﻲرﻓﺖ ﻛﻪ ﻃﻮﻓﺎنِ اﻧﻘﻼب ﺑﺎرِ دﻳﮕﺮ آن را از ﺣﺮﻛﺖ ﺑﺎزاﻳﺴﺘﺎﻧﺪ‪ .‬‬ ‫رژﻳﻢِ رﺿﺎﺷﺎﻫﻲ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﺮايِ ﭘﺎﻳﻪﮔﺬاريِ ﻧﻬﺎدﻫﺎيِ دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖِ ﻣﺪرن ﻛﻮﺷﺶﻫﺎيِ ﺟﺪ‪‬ي ﻛﺮد و در ﻛﺎرِ ﺧﻮد ﻛﻢـ وـ ﺑﻴﺶ‬ ‫ﻛﺎﻣﻴﺎب ﺑﻮد‪ ،‬اﻣ‪‬ﺎ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺷﺒﺢِ ﺗﺴﻠﻂِ »اﺟﻨﺒﻲ« را از ﺧﻮد دور ﻛﻨﺪ و اﻳﻦ ﺗﺼﻮﻳﺮ از او در ذﻫﻦﻫﺎ ﻣﺎﻧﺪ ﻛﻪ‪» ،‬ﻫﻤﺎنﻫﺎ ﻛﻪ او‬ ‫را آورده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬او را ﺑﺮدﻧﺪ‪ «.‬ﭘﺮوژهيِ ﺑﺮﭘﺎﻳﻲِ دوﻟﺖ‪ -‬ﻣﻠّﺖ در اﻳﺮان‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞِ وﺿﻊِ رواﺑﻂِ ﻗﺪرتﻫﺎ در ﺻﺤﻨﻪيِ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ و اﺣﺴﺎسِ ﻧﻴﺎزِ ﭘﺮﻧﻔﻮذﺗﺮﻳﻦ‬ ‫ﻗﺪرتِ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﺘﻲ آن روزﮔﺎر در اﻳﺮان‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎ ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲِ ﺳﻴﺎﺳﺖِ آن اﻣﭙﺮاﺗﻮري‪ ،‬ﺑﺎ رويِ ﻛﺎر آوردنِ رﺿﺎ ﺷﺎه ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻴﺪانِ ﻋﻤﻞ ﭘﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﺷﺒﺢِ ﻓﺮﻣﺎنرواﻳﻲِ ﭘﻨﻬﺎنِ اﻧﮕﻠﻴﺲ و ﺳﭙﺲ اﻧﮕﻠﻴﺲ و اﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ‬ ‫ﻧﮕﺬاﺷﺖ ﻛﻪ اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺑﺎور ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ دﺳﺖ اﻧﺪر ﻛﺎرِ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻛﺮدنِ دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖ ﺑﺎ ﺧﻮدﻓﺮﻣﺎﻧﻲِ ﻣﻠّﻲ اﻧﺪ‪ .‬ﻣﻲﺗﻮان ﭘﺮﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲِ ارﺗﺶِ رﺿﺎﺷﺎﻫﻲ در ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ‪ ،‬در ﺷﻬﺮﻳﻮرِ ‪ ،1320‬و ارﺗﺶِ ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎﺷﺎﻫﻲ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻤﻪ‬ ‫ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪيِ ﻇﺎﻫﺮياش‪ ،‬در ﻳﻮرشِ ﻳﻚ اﻧﻘﻼبِ دﻳﻨﻲ آﻳﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﻧﺒﻮد ﻛﻪ آنﻫﺎ ﻫﻨﻮز ﺑﻴﺶﺗﺮ ارﺗﺶﻫﺎيِ ﺷﺨﺼﻲِ ﻓﺮﻣﺎﻧﻔﺮﻣﺎيِ‬ ‫ﻛﺸﻮر ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ارﺗﺶِ ﻣﻠّﻲ؟‬ ‫ﻳﻜﻲ از دﻻﻳﻞِ ورﺷﻜﺴﺘﮕﻲِ ﭘﺮوژهيِ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻛﺮدنِ دوﻟﺖ‪ -‬ﻣﻠّﺖ در »اﻳﺮانِ ﻧﻮﻳﻦ« آن ﺑﻮد اﻳﻦ ﭘﺮوژه ﺑﺎ »ارادهيِ ﻣﻠّﻲ« و ﺑﺴﻴﺞِ‬ ‫ﺳﺮاﺳﺮيِ ﻣﻠّﻲ‪ --‬ﻣﺎﻧﻨﺪِ ﻧﻤﻮﻧﻪيِ ژاﭘﻦ‪ --‬ﺷﻜﻞ ﻧﮕﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرتِ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻛﺸﻮري را ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﻣﻠّﺖ و‪ ،‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬دوﻟﺖِ ﻣﻠّﻲ در آن ﺑﻪدرﺳﺘﻲ ﭘﺪﻳﺪ‬ ‫ﻧﻴﺎﻣﺪه ﺑﻮد‪ ،‬دﭼﺎرِ آﺷﻮب و ﺑﺤﺮانِ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ ﻛﺮد‪.‫اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ ﭘﻮﺳﻴﺪهيِ در ﻫﻢ ﺷﻜﺴﺘﻪيِ آﺳﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺑﺎ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻛﺮدنِ ﻧﻬﺎدﻫﺎيِ اداريِ و آﻣﻮزﺷﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲِ ﻣﺪرن‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﺳﺴﺘﻲﻫﺎ و‬ ‫ي ﺟﻨﮓِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ دو‪‬م‬ ‫ﺑﻲﺑ‪‬ﻨﻴﮕﻲﻫﺎياش‪ ،‬در ﭘﺮﺗﻮِ اراده و ﻗﺪرتِ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮراﻧﻪ‪ ،‬در دورانِ رﺿﺎﺷﺎه آرامـآرام ﭘﻴﺶ ﻣﻲرﻓﺖ ﻛﻪ ﺿﺮﺑﻪ ِ‬ ‫آن را ﺑﺎزاﻳﺴﺘﺎﻧﺪ‪ .‬ﺷﺒﺤﻲ ﻛﻪ از ذﻫﻦِ ﻓﺮزﻧﺪ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻦِ او ﻧﻴﺰ ﻫﺮﮔﺰ ﭘﺎك ﻧﺸﺪ‪ .‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ‪» ،‬ارادهيِ ﻣﻠّﻲ«‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞِ وﺟﻮدِ ﺳﺪﻫﺎيِ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪِ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و‬ ‫ﭘﻮﺳﻴﺪﮔﻲِ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎيِ ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬در ﺟﻨﺒﺶِ ﻣﺸﺮوﻃﻴ‪‬ﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻲﺟﺎنﺗﺮ و ﺳﺴﺖﭘﺎﻳﻪ ﺗﺮ از آن ﺑﻮد ﻛﻪ از ﭘﺲِ ﭼﻨﻴﻦ وﻇﻴﻔﻪيِ ﮔﺮاﻧﻲ‬ ‫ﺑﺮآﻳﺪ‪ .‬‬ ‫رژﻳﻢِ دﻳﻨﻲ و ﻣﺴﺄﻟﻪيِ ﻣﻠّﻲ‬ ‫و اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬ﺑﺎ ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺷﺪن دوﻟﺘﻲ اﻧﻘﻼﺑﻲ در اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﺎ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي و آرﻣﺎﻧﻲ دﻳﻨﻲ و ﺿﺪِ آرﻣﺎنﻫﺎيِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘﻲِ ﻣﺪرن‪ ،‬ﻣﺎﺷﻴﻦِ‬ ‫دوﻟﺖ و آﻣﻮزش و رﺳﺎﻧﻪﻫﺎ در اﻳﻦ ﻳﻚ ﭼﻬﺎرم ﻗﺮن در ﺟﻬﺘﻲ ﻳﻜﺴﺮه دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻛﺎر اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‪ .‬و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ژﻧﺮالِ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻫﻮﻳﺰر‪ ،‬ﭘﻴﻐﺎم داد ﻛﻪ‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮود‪ ،‬او ﻫﻢ ﺑﺴﺎطاش را ﺟﻤﻊ ﻛﺮد و ﮔﺮﻳﺨﺖ‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ رﺿﺎ ﺷﺎه ﻫﻢ ﻫﻤﻮاره در اﻳﻦ ﺑﻴﻢ‬ ‫ﺑﻮد ﻛﻪ آنﻫﺎ ﻛﻪ او را ﺑﺎ ﻛﻮدﺗﺎيِ ‪ 28‬ﻣﺮداد آورده اﻧﺪ‪ ،‬روزي ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺷﺒﺢ ﻫﻨﻮز‬ ‫ﺑﺮ روانِ اﻛﺜﺮﻳ‪‬ﺖِ اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ دو ﭘﺎدﺷﺎهِ ﭘﻬﻠﻮي‬ ‫ﻫﻢ ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﻛﻮﺷﺸﻲ ﻛﻪ ﺑﺮايِ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻛﺮدنِ ﻣﺎﺷﻴﻦِ اداري و ارﺗﺸﻲِ ﻣﻠّﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ در ﺗﻪ دل ﺑﺎور ﻧﻜﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻳﻚ دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖِ‬ ‫ﺧﻮدﻓﺮﻣﺎن ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا آن ﺷﺒﺢ ﻫﻤﻮاره ﺑﺮ روانِ اﻳﺸﺎن و ﻓﺮﻣﺎنﮔﺰارانﺷﺎن ﺳﺎﻳﻪ اﻓﻜﻨﺪه ﺑﻮد؛ ﺷﺒﺢِ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻓﺮﻣﺎنروايِ‬ ‫اﺻﻠﻲ در ﺟﺎيِ دﻳﮕﺮي ﺳﺖ‪ ،‬در ﻟﻨﺪن ﻳﺎ واﺷﻨﮕﺘﻦ‪ ،‬و ارادهيِ ﭘﻨﻬﺎﻧﻜﺎرِ اﻳﺸﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎمﻫﺎ را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﻧﻘﻼبِ ﻣﺸﺮوﻃﻴ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠّﺖِ وﺟﻮدِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ ﺑﻮﻣﻲِ اﻗﺘﺼﺎديـ‪ -‬ﺳﻴﺎﺳﻲِ ﻗﻮﻣﻲ‪ -‬ﻗﺒﻴﻠﻪاي در زﻳﺮِ ﭼﺘﺮِ‬ ‫اﻣﭙﺮاﺗﻮريِ اﺳﺘﺒﺪادِ ﺷﺮﻗﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﺴﻴﺞِ ﻣﻠّﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎيِ ﻗﻮﻣﻲـﻗﺒﻴﻠﻪايِ رو ﺑﻪ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ و ﻧﻈﺎمِ ورﺷﻜﺴﺘﻪيِ‬ ‫اﺳﺘﺒﺪادِ ﺷﺮﻗﻲ را ﻧﻴﺰ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻴﺪهﺗﺮ ﻛﺮد‪ .

‬ﺳﺮﻛﻮبِ اﻳﻞﻫﺎ و ﻗﺒﻴﻠﻪﻫﺎ و ﺧﻮاﺑﺎﻧﺪنِ »ﻓﺘﻨﻪ«يِ آنﻫﺎ ﺑﻪ دﺳﺖِ ارﺗﺶِ ﻧﻮﺑﻨﻴﺎدِ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﻧﻴﻤﻪ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬و ﻛﻮﺷﺶ ﺑﺮا ِ‬ ‫روحِ ﻗﺒﻴﻠﻪاي و ﻗﻮﻣﻲ در روحِ ﻣﻠّﻲ از راهِ ﻧﻈﺎمِ آﻣﻮزﺷﻲِ رﺳﻤﻲ و ﻣﺎﺷﻴﻦِ ﺗﺒﻠﻴﻐﺎتِ دوﻟﺘﻲ‪ ،‬ﻫﺪﻓﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ رژﻳﻢِ رﺿﺎﺷﺎﻫﻲ و‬ ‫روﺷﻨﻔﻜﺮانِ واﺑﺴﺘﻪاش دﻧﺒﺎل ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﺪفِ ﺟﻨﺒﺶِ اﺗﻘﻼﺑﻲِ‬ ‫اﺳﻼﻣﻲ و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ رﺳﻤﻲِ ﻧﻈﺎمِ آﻣﻮزﺷﻲِ آن ﭘﺪﻳﺪ آوردنِ اﻧﺴﺎنِ آرﻣﺎﻧﻲِ »اﺳﻼﻣﻲ« ﺳﺖ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖِ‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲِ اﻳﻦ رژﻳﻢ و ﻣﺎﻳﻪﻫﺎيِ ﺗﺒﻠﻴﻐﻲ و اﻟﻘﺎﻳﻲِ آن ﻫﺪفِ دﻳﮕﺮي ﺟﺰ ﭘﺮوردنِ اﻳﺮاﻧﻲِ آرﻣﺎﻧﻲ را دﻧﺒﺎل ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻧﻈﺎمِ ﻣﺪرنِ آﻣﻮزش و ﭘﺮورشِ ﺳﺮاﺳﺮي در اﻳﺮان‪ --‬ﻛﻪ ﺟﺎيِ ﻧﻈﺎمِ ﻣﻜﺘﺐﺧﺎﻧﻪاي و ﻣﺪرﺳﻲِ دﻳﺮﻳﻦ را ﮔﺮﻓﺖ‪--‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺪلﻫﺎيِ اﺻﻠﻲِ اروﭘﺎﻳﻲِ آن‪ ،‬ﺑﺮ ﺑﻨﻴﺎدِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻣﻠّﻲ ﺑﺮ ﭘﺎ ﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﻧﻈﺎمِ آﻣﻮزﺷﻲِ »اﺳﻼﻣﻲ« ﺑﻪ ﻋﻨﻮانِ ﻣﺎﺷﻴﻦِ آﻣﻮزﺷﻲِ ﻓﺮاﮔﻴﺮِ ﻛﺸﻮري‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬در‬ ‫ﺟﻬﺖِ ﺧﻨﺜﺎ ﻛﺮدنِ ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠﺖﺳﺎزيِ دورانِ ﭘﻬﻠﻮي ﻧﻘﺶِ ﺑﺴﻴﺎر اﺛﺮﮔﺬاري ﺑﺎزي ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎيِ آن را در ﺑﻴﺪار ﺷﺪنِ‬ ‫‪6‬‬ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻲرﺳﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﭘﺮوژه در ﺟﻬﺖِ اﻣ‪‬ﺖﺳﺎزي ﭼﻨﺪان ﻛﺎﻣﻴﺎب ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ‬ ‫ﺷﻜﺎفﻫﺎيِ ﻫﻮﻳﺘﻲِ ﻣﺮدﻣﺎنِ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر را ﺑﺴﻴﺎر ژرفﺗﺮ ﻛﺮده و‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮانِ واﻛﻨﺶ‪ ،‬ﺷﻮرِ ﮔﺰافِ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘﻲ را ﻧﻴﺰ در‬ ‫ﻻﻳﻪﻫﺎﻳﻲ از ﻣﺮدم ﺑﻪﺷﺪت ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل‪،‬‬ ‫رﻓﺘﺎر و ﮔﻔﺘﺎر در ﻫﺮ ﻧﻈﺎمِ ﺑﺸﺮي‪ ،‬ﺑﺮايِ ﺗﻮﺟﻴﻪِ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻪدرﺳﺘﻲ ﻳﺎ ﺑﻪ دروغ و ﻧﻤﺎﻳﺶ‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐِ ﻃﺒﻴﻌﺖِ ﻧﻈﺎمﻫﺎ و ﻋﻤﻠﻜﺮدِﺷﺎن‪،‬‬ ‫رويﻛﺮدﺷﺎن ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﺪلِ آرﻣﺎﻧﻲ ﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ رويِ ﻛﺎر آﻣﺪنِ ﺟﻤﻬﻮريِ اﺳﻼﻣﻲ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ رﺳﻤﻲِ دﻳﮕﺮي ﺧﻮد را ﺣﺎﻛﻢ ﻛﺮد ﻛﻪ‪ --‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﻫﺴﺖ و ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺎﻣﻲ‬ ‫ﻛﻪ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﻮد‪ --‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻣﻠّﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬‬ ‫دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎيِ آﻣﻮزش و ﭘﺮورشِ ﻣﻠّﻲ ﻳﻜﻲ از ﺳﺎﺧﺘﭙﺎر )‪(constituent‬ﻫﺎيِ ﺑﻨﻴﺎديِ ﻧﻈﺎمِ دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖِ ﻣﺪرن اﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺮدﻣﺎنِ‬ ‫ﻛﺸﻮر را از ﻛﻮدﻛﻲ در ﺟﻬﺖِ ﻫﺪفﻫﺎيِ ﻣﻠّﻲ ﺑﺮايِ ﺑﺮآوردنِ ﻧﻴﺎزﻫﺎيِ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻛﺎدرِ آﻣﻮزشدﻳﺪه ﺑﺎ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮنِ ﻣﺪرن و ﺑﺎ‬ ‫ذﻫﻨﻴ‪‬ﺖِ ﻣﻠّﺖﺑﺎوراﻧﻪ ﭘﺮورش ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪.‬ﺷﻌﺎرﻫﺎيِ ﺿ ِﺪ‪ ‬ﻣﻠﺖﺑﺎوري و ﺟﻬﺎدِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺑﺮ ﺿﺪِ آن ﻳﻜﻲ از‬ ‫ﺷﻌﺎرﻫﺎيِ اﺳﺎﺳﻲِ ﺣﻜﻮﻣﺖِ ﺑﺮآﻣﺪه از اﻧﻘﻼبِ اﺳﻼﻣﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬آﻣﻮزشِ ﺗﺎرﻳﺦِ ﻣﻠّﻲ ﺑﻪ رواﻳ ِ‬ ‫آﻣﻮزشِ ﻣﻠّﻲ ﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ در اﻳﺮانِ دورانِ ﭘﻬﻠﻮي ﻧﻴﺰ دﻧﺒﺎل ﻣﻲﺷﺪ‪ .‬اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ آﻣﻮزشِ ﻣﻠّﻲ‪ ،‬ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪيِ‬ ‫اﻧﻲ ﭘﺮورشﻳﺎﻓﺘﻪ و آﻣﻮزشدﻳﺪه ﺑﺮايِ‬ ‫ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢِ اﻳﺮاﻧﻲِ ﺑﺮآﻣﺪه از اﻧﻘﻼبِ ﻣﺸﺮوﻃﻴ‪‬ﺖ‪ ،‬ﭘﺮورشِ اﻳﺮاﻧﻲِ آرﻣﺎﻧﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ اﻳﺮ ِ‬ ‫ﺖ رﺳﻤﻲ‪ ،‬از دورهيِ اﺑﺘﺪاﺋﻲ‪ ،‬ﻳﻜﻲ از ﻣﺎﻳﻪﻫﺎيِ آﻣﻮزﺷﻲِ اﺳﺎﺳﻲ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪيِ‬ ‫ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ آرﻣﺎنِ ﻣﻠّﻲ‪ .‬ﺑﺎ ﺳﺮﻧﮕﻮﻧﻲِ دوﻟﺖِ رﺿﺎﺷﺎﻫﻲ در ﺷﻬﺮﻳﻮرِ ‪1320‬‬ ‫ﺟﻮ‪ ‬دﻳﮕﺮي ﺑﺮ اﻳﺮان و ﺟﻬﺎن ﻓﺮﻣﺎنروا ﺷﺪ ﻛﻪ‪ ،‬ﺑﺮ اﺛﺮِ آن‪ ،‬آن ﭘﺮوژه ﺳﻲ و ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﭘﺲ از آن ﺑﺎ ﺳﺮﻧﮕﻮﻧﻲِ ﻓﺮزﻧﺪـاش‪ ،‬ﻳﻜﺴﺮه‬ ‫ﻧﺎﻛﺎم ﻣﺎﻧﺪ‪.‬اﻛﻨﻮن ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ واﻗﻌﻴ‪‬ﺖ را در ﻧﻈﺮ‬ ‫داﺷﺖ ﻛﻪ دو ﻧﺴﻞ از ﺟﻮاﻧﺎنِ اﻳﺮاﻧﻲ در ﻧﻈﺎمِ آﻣﻮزﺷﻲاي ﭘﺮورش ﻳﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﺎرﻳﺦ را ﺑﻜﻞ ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﺶِ دﻳﮕﺮي ﺑﻪ ﺟﻮاﻧﺎن ﻋﺮﺿﻪ‬ ‫ﻣﻲﻛﻨﺪ؛ ﺧﻮاﻧﺸﻲ ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ ﺗﺎرﻳﺦ را اﻳﻦ ﺑﺎر در ﺧﺪﻣﺖِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ رژﻳﻤﻲ ﻗﺮار دﻫﺪ ﻛﻪ ﻫﺪفِ آن‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﻠّﺖﺳﺎزي‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺪ‪‬ﻋﻲِ اﻣ‪‬ﺖﺳﺎزي ﺳﺖ‪ .‬زﻳﺮا رژﻳﻢِ اﺳﻼﻣﻲ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ »اﻧﺘﺮﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢِ اﺳﻼﻣﻲ«‬ ‫ﭘﺎيﺑﻨﺪ ﻣﻲداﻧﺪ و ﻣﻠّﺖِ اﻳﺮان را ﺑﺨﺸﻲ از »اﻣ‪‬ﺖِ اﺳﻼﻣﻲ« ﻣﻲﺷﻤﺎرد‪ .‬و در اﻳﻦ ﺟﻬﺖ ﻛﻮﺷﻴﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﻴﻨﻪ و ﻧﻔﺮتِ دﻳﺮﻳﻨﻪيِ‬ ‫ﺷﻴﻌﻪ و ﺳﻨّﻲ را‪ ،‬دﺳﺖِ ﻛﻢ ﺑﻪﻇﺎﻫﺮ و در ﻧﻤﺎيِ رﺳﻤﻲاش‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎمِ »اﺳﻼمِ ﻧﺎبِ ﻣﺤﻤ‪‬ﺪي« از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدارد‪ .‫دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎيِ ﻋﻈﻴﻢِ ﺳﺮاﺳﺮيِ ﻣﻠّﻲ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺰﻳﻨﻪيِ ﺑﻮدﺟﻪيِ دوﻟﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﺎرﻛﺮدِ آنﻫﺎدر ﺟﻬﺖِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻣﻠّﺖﺑﺎوريِ ﻣﺪرن اﺳﺖ‪.‬اﻣ‪‬ﺎ ﻛﻮﺗﺎﻫﻲِ زﻣﺎن و ﺳﺴﺘﻲِ ﺑﻨﻴﺎنﻫﺎيِ »ﻣﻠّﻲ« و ﺿﻌﻒ و ﭘﻮﺳﻴﺪﮔﻲِ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻧﮕﺬاﺷﺖ ﻛﻪ‬ ‫رﻳﺸﻪﻫﺎيِ ﺧﻮد را‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪِ ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزيِ ژاﭘﻨﻲ‪ ،‬و ﺣﺘّﺎ ﺗﺮﻛﻴ‪‬ﻪ‪ ،‬اﺳﺘﻮار ﻛﻨﺪ‪ .‬‬ ‫اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ آﻣﻮزﺷﻲِ دورانِ ﭘﻬﻠﻮي‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﻠّﺖﺑﺎوراﻧﻪ ﺑﻮد و ﻳﻚ رواﻳﺖِ رﺳﻤﻲِ ﺗﺎرﻳﺦِ ﻣﻠّﻲ را در ذﻫﻦِ ﺳﻪـﭼﻬﺎر‬ ‫ﻧﺴﻞِ اﻳﺮاﻧﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ رواﻳﺖ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺷﻮرِ ﻣﻠّﻲ و اﺣﺴﺎسِ ﺗﻌﻠّﻖِ ﻣﻠّﻲ را در آﻣﻮزشدﻳﺪﮔﺎنِ ﭼﻨﺪ ﻧﺴﻞ ﭘﺪﻳﺪ آورد ﻳﺎ ﺷﻮري را‬ ‫ﻛﻪ ﺑﻪ دﺳﺖِ ﻧﺴﻞﻫﺎيِ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦِ ﻣﻨﻮراﻟﻔﻜﺮان )و ﺳﭙﺲ روﺷﻨﻔﻜﺮان( در ﻣﻴﺎنِ ﺑﺎﺳﻮادانِ ﻃﺒﻘﻪيِ ﻣﻴﺎﻧﻪيِ ﺷﻬﺮي ﻧﻤﻮد ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻴﺮو‬ ‫ي ﻣﺤﻮ ﻛﺮدنِ‬ ‫دﻫﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ را ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺑﺎﻳﺪ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ‪ ،‬و ﺑﺎ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻫﻢ‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻴﺎنِ ﻣﺪلِ‬ ‫راﻫﻨﻤﺎيِ آرﻣﺎﻧﻲ و آﻧﭽﻪ در واﻗﻌﻴ‪‬ﺖ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺷﻜﺎفﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺖ؛ ﭼﻪﺑﺴﺎ ﺷﻜﺎفﻫﺎﻳﻲ ژرف و ﭘﺮ ﻧﺸﺪﻧﻲ‪ .

‬اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﭘﺮوژهيِ ﻣﻠﺖﺳﺎزي در درازايِ ﻗﺮنِ ﻧﻮزدﻫﻢ ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎنِ‬ ‫ﺟﻨﮓِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ دو‪‬م در اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﺪفِ آرﻣﺎﻧﻲِ ﺧﻮد ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞِ اﺳﺎﺳﻲ را در ﻫﺮ ارزﻳﺎﺑﻲاي از اﻳﺮانِ ﻛﻨﻮﻧﻲ و آﻳﻨﺪهﻧﮕﺮي ﺑﺮايِ آن از ﻳﺎد ﻧﻤﻲﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﺑﺮد‪.‬ﻳﻜﻲ از‬ ‫ﭘﻲآﻣﺪﻫﺎيِ ﻣﻬﻢِ اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ از اﻳﺪهيِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻲِ ﻓﺮﻫﻨﮓِ ﻣﻠّﻲ و ﺗﻚزﺑﺎﻧﻲِ ﻣﻠّﻲ ﺑﻪ ﭘﺬﻳﺮشِ ﺑ‪‬ﺴﮕﺎﻧﮕﻲِ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و زﺑﺎﻧﻲ در‬ ‫درونِ ﻳﮕﺎﻧﮕﻲِ ﻣﻠّﻲ ﺳﺖ‪ .‬و اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬زﻳﺮﺳﺎﺧﺖِ ﻣﺎد‪‬يِ دوﻟﺖـﻤﻠّﺖِ ﻣﺪرن را اﻧﻘﻼبِ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﭼﻨﺪزﺑﺎﻧﻲ ﺑﻮدن اﻣﺮوزه در درونِ واﺣﺪﻫﺎيِ ﻣﻠﻲ ﺑﻪ رﺳﻤﻴ‪‬ﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ﺣﺘّﺎ ﺑﺎ‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖِ رﺳﻤﻲ اﻧﮕﻴﺨﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرتِ دﻳﮕﺮ‪» ،‬ﻫﻮﻳ‪‬ﺖِ‬ ‫ﻣﻠّﻲ« در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺷﻬﺮوﻧﺪيِ ﻳﻚ دوﻟﺖ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺮﺧﻮرداري از ﺣﻘﻮق و ﺣﻤﺎﻳﺖﻫﺎيِ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ و ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺟﺎي آوردنِ‬ ‫ﺗﻜﻠﻴﻒﻫﺎيِ ﺷﻬﺮوﻧﺪي؛ و ﻧﻪ ﻫﻴﭻ ﻋﺎﻣﻞِ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺨﻲ‪ ،‬و ﻧﮋادي‪.‬از ﻧﻈﺮِ رﺳﻤﻲ‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻮي و آﻟﻤﺎﻧﻲ و ﺳﻮﺋﺪي و اﻳﺘﺎﻟﻴﺎﻳﻲ اﻣﺮوزه ﻛﺴﻲ ﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻨﺎﺳﻨﺎﻣﻪ و‬ ‫ﮔﺬرﻧﺎﻣﻪيِ اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ را دارد‪ ،‬ﺻﺮفِ ﻧﻈﺮ از اﻳﻦ ﻛﻪ اﺻﻞ زﺑﺎﻧﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﻧﮋاديِ او از ﻛﺠﺎﺳﺖ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶِ ﻗﺪرت و ﺷﺪ‪‬تِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻣﻠّﺖﺑﺎوراﻧﻪيِ ﮔﺰاﻓﻜﺎر در ﻛﺸﻮرﻫﺎيِ اروﭘﺎﻳﻲ ﭘﺲ از‬ ‫ﺟﻨﮓِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ دو‪‬م‪ ،‬و ﺑﻪوﻳﮋه ﺑﺎ اﻧﻘﻼبِ ﺻﻨﻌﺘﻲِ ﻧﻮ در ﻧﻴﻤﻪيِ دو‪‬مِ ﻗﺮنِ ﺑﻴﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻛﻪ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎيِ اﻗﺘﺼﺎدِ ﻣﻠّﻲ را‪ --‬ﻛﻪ ﻣﻴﺮاثِ‬ ‫اﻧﻘﻼبِ ﺻﻨﻌﺘﻲِ ﻗﺮنِ ﻧﻮزدﻫﻢ اﺳﺖ‪ --‬دﮔﺮﮔﻮن ﻛﺮده و ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎيِ اﻗﺘﺼﺎدِ ﺻﻨﻌﺘﻲ را از ﻗﺎﻟﺐﻫﺎيِ ﻣﻠّﻲ ﺑﻪ در آورده و ﻛُﺮهﮔﻴﺮ‬ ‫ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺮزﻫﺎيِ ﻣﻠّﻲ ﺑﻪ رويِ وﺣﺪتِ اﻗﺘﺼﺎدي و ﺳﻴﺎﺳﻲ در ﻳﻚ واﺣﺪِ ﻓﺮاﮔﻴﺮِ اروﭘﺎﻳﻲ ﮔﺸﻮده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬ﻧﻜﺘﻪيِ دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﺎد ﺑﺎﻳﺪ داﺷﺖ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺮوژهﻫﺎيِ ﻣﻠﺖﺳﺎزي در ﭘﺮﺗﻮِ آرﻣﺎنﺧﻮاﻫﻲﻫﺎيِ ﮔﺰاﻓﮕﺮايِ‬ ‫ﻣﻠّﺖﺑﺎوري درآﻣﻴﺨﺘﻪ ﺑﺎ ﻧﮋادﺑﺎوري‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪيِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻚِ اروﭘﺎﻣﺪاريِ ﺳﺪهيِ ﻧﻮزدﻫﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﭘﺎ ﻛﺮدنِ دو ﺟﻨﮓِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ‬ ‫ﻫﻮﻟﻨﺎك در ﻣﻴﺎنِ ﻣﻠّﺖﻫﺎيِ اروﭘﺎﻳﻲ‪ ،‬از ﻧﻴﻤﻪيِ دو‪‬مِ ﻗﺮنِ ﺑﻴﺴﺘﻢ‪ ،‬ﺑ‪‬ﺮدِ ﺗﻨﺪرويِ ﺧﻮد را در ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺎدرِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيﻫﺎيِ‬ ‫ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﺘﻲ از دﺳﺖ داده و ﻧﺮم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫اﻣ‪‬ﺎ‪ ،‬در ﻣﻮردِ ﺑﺴﻴﺎري از ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎيِ ﻇﺎﻫﺮيِ دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖ‪ ،‬ﻛﻪ از راهِ ﺟﻬﺎﻧﮕﻴﺮيِ ﻛﻮﻟﻮﻧﻴﺎﻟﻴﺴﻢِ اروﭘﺎﻳﻲ ﻳﺎ ﭘﺮاﻛﻨﺶِ اﻳﺪهﻫﺎ‬ ‫و اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيﻫﺎيِ ﻣﺪرن در آﺳﻴﺎ و اﻓﺮﻳﻘﺎ و ﺣﺘّﺎ اروﭘﺎيِ ﺷﺮﻗﻲ )ﻧﻤﻮﻧﻪيِ ﻳﻮﮔﻮﺳﻼوي( ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪه اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞِ ﻧﺒﻮدِ‬ ‫‪7‬‬ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪيِ ﺑﺮﻳﻦِ اﻳﻦ ﮔﺮاﻳﺶ و ﺗﺠﺮﺑﻪيِ ﺗﺎرﻳﺨﻲ را در ﻓﺮاﻧﺴﻪيِ ﻧﺎﭘﻠﺌﻮﻧﻲ و آﻟﻤﺎنِ ﺑﻴﺴﻤﺎرﻛﻲ و‬ ‫دورهﻫﺎيِ ﭘﺲ از آن‪ ،‬ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎنِ ﺟﻨﮓِ ﺟﻬﺎﻧﻲِ دو‪‬م‪ ،‬در اﻳﻦ دو ﻛﺸﻮر ﻣﻲﺗﻮان دﻳﺪ‪.‫ﺷﻮرﻫﺎيِ ﻗﻮﻣﻲ در اﻳﺮان ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﻢ‪ .‬دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖﻫﺎيِ ﻣﺪرن‪ ،‬از ﺳﻮﻳﻲ‪،‬‬ ‫ﺑﺮﭘﺎﻳﻪيِ اﻳﺪهﻫﺎيِ اﻧﺴﺎنﺑﺎوري و ﻓﺮدﺑﺎوري ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻲآﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺎﻳﻪﮔﺬارِ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ و آزاديﻫﺎيِ ﻓﺮدي اﻧﺪ‪ ،‬و‪ ،‬از ﺳﻮيِ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺮ‬ ‫ﭘﺎﻳﻪيِ ﻣﻔﻬﻮمِ ﺧﻮاﺳﺖِ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ )‪ ،(volonté générale .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرتِ دﻳﮕﺮ‪» ،‬روحِ ﻣﻠّﻲ« دوﻗﺮن اﺳﺖ ﻛﻪ در آنﻫﺎ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎيِ‬ ‫ﻗﻮﻣﻲ و ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﭼﻴﺮه ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﻣﻠّﺖﺳﺎزيِ ﭘﺴﺎﻣ‪‬ﺪرن‬ ‫ﭼﻨﺎن ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ ،‬ﭘﺮوژهﻫﺎيِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزي ﭘﺪﻳﺪهﻫﺎيِ دورانِ ﻣﺪرن در ﺗﺎرﻳﺦِ اروﭘﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻧﻘﻼبِ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﭘﺪﻳﺪ‬ ‫آورﻧﺪهيِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎديِ ﺟﺎﻣﻌﻪيِ ﺑﻮرژواﻳﻲِ ﻣﺪرن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎيِ ﺳﻴﺎﺳﻲِ دوﻟﺖـ ﻣﻠّﺖ در درونِ آن ﻛﺎرﻛﺮد‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬از وﻳﮋﮔﻲﻫﺎيِ اﺳﺎﺳﻲِ ﺟﺎﻣﻌﻪيِ ﺻﻨﻌﺘﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻛﺮدن ﺑﺮايِ ﻛﺎراﻣﺪيِ ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪ . general will‬ﻛﻪ ﭘﺎﻳﻪﮔﺬارِ دوﻟﺖِ ﻣﺪرن و ﺷﺎﻟﻮدهيِ ﺗﻮﺟﻴﻪِ ﻋﻘﻠﻲِ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎنﻓﺮﻣﺎﻳﻲِ آن اﺳﺖ‪ .‬ﻳﻌﻨﻲ‪ ،‬ﻣﻠّﺖﻫﺎيِ اروﭘﺎﻳﻲ ﺑﺎ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎيِ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎديـﺳﻴﺎﺳﻲِ ﻣﻠّﻲ و اﺣﺴﺎسِ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲِ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻣﻠّﺖ و زﺑﺎنِ ﻣﻠّﻲ ﺣﺪودِ دو ﻗﺮن اﺳﺖ ﻛﻪ از دلِ ﻓﺮاﻳﻨﺪِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزي ﺳﺮ‬ ‫ﺑﺮآورده و ﺑﻪ زﻧﺪﮔﺎﻧﻲِ ﺧﻮد اداﻣﻪ ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪ .‬ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻲِ زﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪيِ ﺳﺮاﺳﺮي ﻛﺮدنِ زﺑﺎنِ رﺳﻤﻲِ‬ ‫دوﻟﺖ در واﺣﺪِ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲِ ﻣﻠّﻲ ﻳﺎ ﻛﺸﻮر‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﭘﺎﻳﻪايﺗﺮﻳﻦ روﻧﺪﻫﺎيِ ﻣﻠّﺖﺳﺎزي ﺑﻪوﻳﮋه در ﮔﺰاﻓﮕﺮا )‪(extremist‬ﺗﺮﻳﻦ‬ ‫ﺷﻜﻞِ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژيِ ﻣﻠّﺖﺑﺎوري ﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎﺧﺘﺎرِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﺷﺪهيِ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎديـﺳﻴﺎﺳﻲِ دوﻟﺖـﻛﺸﻮرِ ﻣﺪرن‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎمِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻲِ ﺗﺎرﻳﺨﻲِ ﻣﻠّﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮيِ ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻲِ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و زدودنِ ﻋﻨﺎﺻﺮِ »ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ«‬ ‫از درونِ ﻓﺮﻫﻨﮓِ ﻣﻠّﻲ‪ --‬ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒِ رﺳﻤﻲِ آن‪ --‬ﻧﻴﺰ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .

‫زﻳﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎيِ اﻗﺘﺼﺎديـﺳﻴﺎﺳﻲِ ﻳﮕﺎﻧﻪﮔﺮ و ﻧﻬﺎدﻫﺎيِ ﭘﺎﻳﺪار ﻛﻨﻨﺪهيِ آن‪ ،‬و در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬ﻧﺒﻮدِ »روحِ ﻣﻠّﻲ«‪ ،‬ﺑﺎ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻴﺪنِ ﺳﺎﺧﺘﺎرِ‬ ‫ﻇﺎﻫﺮيِ دوﻟﺖِ ﻣﻠّﻲ و از ﻣﻴﺎن رﻓﺘﻦِ ﻗﺪرﺗﻲ ﻛﻪ »وﺣﺪتِ ﻣﻠّﻲ« را ﺑﻪزور ﻧﮕﺎه داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬آن »وﺣﺪتِ« ﻇﺎﻫﺮي ﺑﻪﺷﺘﺎب از ﻫﻢ‬ ‫ﻣﻲﭘﺎﺷﺪ‪ .‬‬ ‫آﺑﺎنِ ‪1384‬‬ ‫‪ ،Créteil‬ﻓﺮاﻧﺴﻪ‬ ‫* اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ در اﺻﻞ ﺑﺮايِ ﻳﻚ ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﻲ در ﺑﺨﺶِ اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲِ رادﻳﻮ ﺑﻲﺑﻲﺳﻲ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺑﺎزﻧﮕﺮي و اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﺎرِ دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎيِ ﻳﻮﮔﻮﺳﻼوي و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن و ﻋﺮاق در ﭘﻴﺶِ ﭼﺸﻢِ ﻣﺎ ﭼﻨﺪان ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻮﻳﺎيِ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻫﺴﺖ‪ .‬‬ ‫‪8‬‬ .‬‬ ‫)در ﺑﺎرهيِ اﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻴﺪ ﻧﮕﺎه ﻛﻨﻴﺪ ﺑﻪ‪ :‬دارﻳﻮشِ آﺷﻮري‪» ،‬اﻳﺮان‪ :‬از اﻣﭙﺮاﺗﻮري ﺑﻪ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠّﺖ« در ﻣﺎ و‬ ‫ﻣﺪرﻧﻴ‪‬ﺖ‪ ،‬ﻣﺆﺳﺴﻪيِ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲِ ﺻﺮاط‪ ،‬ﺗﻬﺮان ‪(1377‬‬ ‫ﻧﺸﺮِ اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ در ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﺑﻲاﺟﺎزهيِ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه روا ﻧﻴﺴﺖ‪.‬در ﻣﻮردِ اﻳﺮان‪،‬‬ ‫ﭼﻨﺎن ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ ،‬اﻳﻦ ﭘﺮوژه ﻧﻴﻤﻪﻛﺎره ﻣﺎﻧﺪ و اﻛﻨﻮن ﺑﺎﻳﺪ از دﻳﺪﮔﺎهِ دﻳﮕﺮي‪ ،‬ﻫﻤﺴﺎز ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂِ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻛﻪ اﻛﻨﻮن در آن ﺑﻪ ﺳﺮ‬ ‫ﻣﻲﺑﺮﻳﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺴﺄﻟﻪيِ ﻫﻮﻳ‪‬ﺖِ ﻣﻠّﻲ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻴﻢ؛ ﻳﻌﻨﻲ‪ ،‬از دﻳﺪﮔﺎهِ ﭘﺬﻳﺮشِ اﺻﻞِ ﺑﺲﻓﺮﻫﻨﮕﻲِ ﻗﻮﻣﻲ در درونِ ﻳﻚ واﺣﺪِ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎديـﺳﻴﺎﺳﻲِ ﻣﻠّﻲ‪.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful