JU MSŠ „Gračanica“

Mula Mustafa Bašeskija 7, 75320 , Gračanica

MATURSKI RAD IZ KLINIČKE MEDICINE

HEPATITIS

Mentor: Učenik/ca:

Prof. Ernad dr. Dautović Lejla Valjevac

Gračanica, mart 2017. Godina

1
SADRŽAJ:

SADRŽAJ:.............................................................................................................................................2
1. UVOD................................................................................................................................................4
2. AKUTNI VIRUSNI HEPATITIS.......................................................................................................5
2.1 Simptomi i dijagnoza....................................................................................................................5
2.2 Prognoza.......................................................................................................................................6
2.3 Liječenje.......................................................................................................................................7
2.4 Profilaksa......................................................................................................................................7
3. HEPATITIS A....................................................................................................................................8
3.1 Etiologija......................................................................................................................................9
3.2 Epidemiologija.............................................................................................................................9
3.3 Patogeneza....................................................................................................................................9
3.4 Klinička slika................................................................................................................................9
3.5 Dijagnoza...................................................................................................................................10
3.6 Liječenje.....................................................................................................................................10
3.7 Profilaksa....................................................................................................................................11
4. HEPATITIS B..................................................................................................................................11
4.1 Etiologija....................................................................................................................................12
4.2 Epidemiologija...........................................................................................................................13
4.3 Patologija....................................................................................................................................13
4.4 Klinička slika..............................................................................................................................14
5. HEPATITIS C..................................................................................................................................15
5.1 Epidemiologija...........................................................................................................................16
5.2 Način prenošenja........................................................................................................................17
5.3 Klinička slika..............................................................................................................................20
5.4 Dijagnoza...................................................................................................................................25
5.5 Profilaksa....................................................................................................................................26
6. HEPATITIS D..................................................................................................................................27
6.1 Epidemiologija...........................................................................................................................27
6.2 Klinička slika..............................................................................................................................27
6.3 Profilaksa....................................................................................................................................28
6.4 Liječenje.....................................................................................................................................28
7. HEPATITIS E..................................................................................................................................28
7.1 Epidemiologija...........................................................................................................................29

2
 7.2 Klinička slika..............................................................................................................................29
7.3 Liječenje.....................................................................................................................................30
7.4 Profalaksa...................................................................................................................................30
8. HRONIČNI HEPATITIS.................................................................................................................30
8.1 Etiologija i klasifikacija..............................................................................................................30
8.2 Simptomi i znakovi.....................................................................................................................31
8.3 Dijagnoza...................................................................................................................................32
8.4 Prognoza.....................................................................................................................................33
8.5 Liječenje.....................................................................................................................................33
9. ZAKLJUČAK..................................................................................................................................34
10. LITERATURA...............................................................................................................................35

3
1. UVOD

Hepatitis je upala jetre koja dovodi do oštećenja ili uništenja njezinih ćelija (hepatocita).
Može biti akutni i hronični. U nekim slučajevima, akutni hepatitis prelazi u hronično stanje.
Klinička slika i prognoza, kao i terapija ovisi o uzročniku upale jetre. Upalu jetre mogu
izazvati različiti uzročnici: bakterije, virusi, različiti toksini pa čak i lijekovi.

Etanol, glavni sastojak alkoholnih pića, također može uzrokovati hepatitis. Alkoholni hepatitis
najčešće nastaje nakon dugotrajne konzumacije alkohola. Alkoholni hepatitis se manifestira
velikim brojem simptoma, neki od njih su: malaksalost, povećanje jetre, stvaranje tekućine u
abdomenu (ascites)... Alkoholni hepatitis može varirati od blagog do ozbiljne upale s
nastankom žutice, produljenjem protrombinskog vremena i zatajivanjem jetre. Alkohoni
hepatitis ne mora dovesti do ciroze, ali ciroza je češća u bolesnika s dugotrajnim
konzumiranjem alkohola.

Veliki broj lijekova može uzrokovati hepatitis. Lijek za diabetes Troglitazone, 2000. je
povučen iz prodaje zbog uzrokovanja hepatitisa. Također i lijekovi kao što su: halotan,
metildopa, ketokonazol, amiodaron i mnogi drugi. Veliki je broj virusa koji mogu izazvati
upalu jetre.

Do sada je otkriveno nekoliko različitih virusa hepatitisa i označavaju se slovima abecede: A,

B, C, D, E, F, G ... Svi ovi hepatitisi se razlikuju po načinima prijenosa, dužini inkubacije,
težini bolesti, mogućnosti prelaska u hroničnu upalu tj. hronični hepatitis i razvoju teških
komplikacija kao što su ciroza jetre i karcinom jetre. Najopasniji i najnezgodniji su virusi C i
B. Osim ovih virusa. Akutni hepatitis mogu prouzrokovati i drugi virusi kao
npr. citomegalovirus, Epstein-Barrov virus, herpes simplex i varicella-zaster virusi,
adenovirusi, rubeola, mumps, eho virusi itd.

Hepatitis A je na našim prostorima sve rjeđi, zahvaljujući boljoj higijeni. Za hepatitis B je

uvedena obavezna vakcinacija za novorođenu djecu i zdravstvene radnike. Vakcinacija protiv
hepatitisa A i B garantuju zaštitu onima koji moraju putovati u strane zemlje sa slabijim
higijensko-sanitarnim uslovima. Protiv hepatitisa C još ne postoji vakcina.

Zbog toga, najveća pošast po svojom podmuklošću i posljedicama koje ostavlja, je za sada
upravo hepatitis C, pogotovo zbog toga što ga je prije bilo teško dijagnosticirati. Mada se sada
pretragama potvrđuje njegova prisutnost kod oboljelih, mnogi koji su zaraženi tim tipom
virusa nisu svjesni svog stanja jer u većini slučajeva infekcija ostaje pritajena zbog veoma
blagih simptoma, čak i u slučaju kada virus prouzrokuje hroničnu upalu jetre. Iako u nekim
slučajevima nema značajnijih oštećenja jetre, bolest postepeno napreduje, oštećuje jetru i
vremenom prerasta u cirozu jetre (u 10 do 20 % slučajeva) na čijem temelju se može razviti i
rak jetre.

4
2. AKUTNI VIRUSNI HEPATITIS

Akutni virusni hepatitis je akutno zapaljenje jetre praćeno nekrozom hepatocita i

inflamacijom portnih prostora i parenhima. Bolest mogu izazvati razni virusi, ali najvažniji su
primarno hepatotropni virusi:

 hepatitis A virus (HAV),

 hepatitis B virus (HBV),
 hepatitis C virus (HCV),
 hepatitis D virus (HDV),
 hepatitis E virus (HEV).
 U poslednje vreme se spominje i G virus.

2.1 Simptomi i dijagnoza

Simptomi akutnog virusnog hepatitisa obično počinju naglo. Uključuju slabi apetit osjećaj
bolesti, mučninu, povraćanje, i često povišenu temperaturu. U pušača simptom je gađenje na
cigarete. Ponekad, osobito pri infekciji virusom hepatitisa B, osoba dobije bolove u
zglobovima i urtikariju (crveni osip na koži koji svrbi). Nakon nekoliko dana, mokraća
postaje tamna i može nastati žutica. Većina simptoma u tom vremenu pretežno nestaje i osoba
se osjeća bolje, iako žutica se pogoršava. Mogu se razviti simptomi holestaze (zastoj
ilismanjenje žučnog toka), kao što su blijeda stolica i opći svrbež. Žutica je obično najjača 1-2
sedmice, zatim tokom 2-4 sedmice.

Akutni virusni hepatitis se dijagnosticira na temelju simptoma i rezultata pretraga krvi kojima
se ocjenjuje funkcija jetre. U oko polovice ljudi sa ovom bolešću doktor će naći osjetljivu i
donekle povećanu jetru (Sl.2.1).

5
 (Sl.2.1.)

Akutni virusni hepatitis treba razlikovati od nekoliko drugih bolesti koje uzrokuju iste
simptome, npr. Simptomi slični influenci rano u bolesti mogu nalikovati drugim virusnim
bolestima, kao što su influenca i infektina mononukleoza. Povišena temperatura i žutica
simptomi su i alkoholnog hepatitisa koji se pojavljuje u ljudi koji redovno piju značajne
količine alkohola. Specifična se dijagnoza akutnog virusnog hepatitisa može postaviti ako
pretrage ukažu na virusne bjelančevine ili antitjela protiv virusa hepatitisa.

2.2 Prognoza

Akutni virusni hepatitis se može iskazati u rasponu od blage bolesti nalik na influencu do
smrtnog zatajenja jetre. Općenito je hepatitis B teži nego hepatitis A ponekad je smrtna
bolest, naročito u starijih osoba. Tok hepatitisa C je na neki način nepredvidiv:

Akutna bolest je obično blaga, ali funkcija jetre se može popraviti, a nakon toga kroz nekoliko
mjeseci ponavljano pogoršavati. Osoba sa akutnim virusom hepatitisom obično se nakon 4-8
sedmica oporavlja, čak i bez liječenja. Hepatitis A rijetko, ako uopšte postaje hroničan, a
može biti blag ili popuno razvijen. Hepatitis C ima najveću vjerojatnost da postane hroničan,
u oko 75% slučajeva. Iako obično blag i često bez simptoma, hepatitis C je ozbiljan problem,
jer oko 20% zahvaćenih ljudi konačno razvije cirozu.

Osoba sa akutnim virusnim hepatitisom može postati hroničnim nositeljem (kliconoša) virusa.
Ustanju kliconoštva virusa osoba nema simptoma, ali je još uvijek zarazna. To stanje javlja se
samo u slučaju virusa hepatitisa B i ,a ne virusa A. Hronični nositelj može konačno dobiti rak
jetre.

6
2.3 Liječenje

Ljude sa neuobičajeno teškim akutnim hepatitisom može biti potrebno smjestiti u bolnicu, ali
u većini slučajeva liječenje nije potrebno. Nkon nekoliko prvih dana obično se apetit vraća i
osoba ne mora biti u krevetu. Nisu potrebna ni velika ograničenja prehrane ili aktivnosti niti
vitaminski dodaci. Većina ljudi se može sigurno vratiti na posao nako što nestane žutica.
Premda im rezultati testova funkcije jetre nisu posve normalni.

2.4 Profilaksa

Dobre higijenske mjere pomažu u sprječavanju širenje virusa hepatitisa . Budući da je stolica
ljudi sa infekcijom virusa hepatitisa A zarazna, zdravstveni radnici moraju rukovati sa
uzorcima stolice osobito pažljivo. Isto vrijedi i za krv osoba sa bilo kojim tipom virusnog
hepatitisa. S druge strane, zaraženi ljudi ne moraju biti izolirani. To malo pomaže u
sprjeavanju prenosa hepatitisa A , a neće spriječiti ni prenos hepatitisa B niti C.

Medicinsko osoblje smanjuje mogućnost infekcije transfuzijom krvi izbjegavanjem

nepotrebnih transfuzija, korištenjem poklonjene krvi dobrovoljaca radije nego od plaćenih
davatelja krvi te pretraživanjem svih davatelja krvi na virus B i C. Zbog takvog pretraživanja
broj slučajeva hepatitisa B i C prenesenih transfuzijom krvi znatno se smanjio, premda nisu
potpuno uklonjeni.

Cijepljenje protiv hepatitisa B potiče tjelesnu imunološku odbranu i dobro štiti većinu ljudi.
Međutim, bolesnici na dijalizi, osobe sa cirozom i ljudi sa oštećenim imo sistemom stječu
zaštitu od cijepljenja.

7
Cijepljenje je posebno važno za ljude koji su u opasnosti od zaražavanja hepatitisom B,
premda nije djelovito kad je već došlo do bolesti. Zbog svega toga opće cijepljenje svih ljudi
protiv hepatitisa B preporučuje se u sve većoj mjeri. Cjepiva protiv hepatitisa A daju se svim
ljudima visokog rizika stjecanja zaraze, kao što su putnici u dijelove svijeta u kojima je bolest
naširoko rasprostranjena. Protiv virusa hepatitisa C, D i E nema cjepiva.

Ljudi koji nisu bili cijepljeni i koji su izloženi

hepatitisu mogu za zaštitu dobiti preparat
antitjela (imunji serumski globulin). Antitjela
imaju svrhu odmah zaštititi protiv virusnog
hepatitisa, ali opseg zaštite znatno se razlikuje
u pojedinim situacijama.

Ljudima koji su bili izloženi, možda slučajnim

ubodom igle krvi osobe zaražene heatitisom B,
imuna antitjela protiv hepatitisa B osiguravaju
bolju zaštitu nego obični serumski
imunoglobulin. Novorođenčad majki sa
hepatitisom B daje se imuni globulin protiv
hepatitisa B i cijepe se. Ta kombinacija
sprječava hronični hepatitis B u oko 70% novorođenčadi.

3. HEPATITIS A

Hepatitis A , poznat i kao „bolest nečistih ruku“, pojavljuje se sporadično ili u epidemijima, a
do infekcije dolazi konzumiranjem hrane ili vode kontaminirane virusom hepatitisa A (tzv.
Fekalno-oralni put zaraze). Zato rizik zaraze virusom hepatitisa A najviše ovisi o higijenskim
i sanitarnim uslovima života. Najčešći je u djece i mlađih osoba.

Virus hepatitisa A (HAV) je RNA virus koji spada u obitelj enterovirusa.

Virus hepatitisa A (HAV) je akutna bolest jetre,s ikteričnim ili anikteričkim oblikom.
Naziv hepatitis A daolazi od [Link],a 1973 otkriven je hepatitis A virus(HAV).
HAV se može naći u jetri, žuči, stolici i krvi krajem inkubacijskog razdoblja i preikteričnoj
fazi bolesti, a može se izlučivati stolicom i tokom ikterične faze.

3.1 Etiologija

Feinstone i sar. [Link] otkrivili HAV virione u fecesu dobrovoljno inficiranih bolesnika
pomoću imunoelektoronske [Link] je RNK virus,a pripada porodici Picorna
virusa.

8
3.2 Epidemiologija

Vrlo je teško procijeniti pravu rasprostranjenost hepatitisa A u svijetu zbog velikoga broja
asimptomatskih i blagih oblika bolesti.U razvijenim se zemljama hepatitis A javlja
sporadično, no opažaju se manje epidemije svakih 7 do 10 godina. Katkada se bolest češće
javlja sezonski u jesen ili u ranoj zimi. Najčešće se javlja u starije djece i adolescenata kada je
češće praćen simptomima. Istodobna pojava više slučajeva ukazuje na kontaminaciju izvora
pitke vode ili izbijanje bolesti u ustanovama poput dječjih vrtića ili škola. Rizični su faktori u
našoj sredini izravni dodir sa zaraženom osobom te zaraženom hranom i vodom, potom rad ili
boravak u centrima za njegu kroničnih bolesnika i starih ljudi, uporaba droga te putovanje u
endemska područja, koja su u zemljama u razvoju s lošim higijenskim uvjetima. Većina se
osoba u takvim uvjetima zarazi već u djetinjstvu a to je doba kada je bolest najčešće blaga i
bez simptoma. Do dobi od 10 godina većina je osoba u takvoj zajednici imuna i zaštitna
antitijela prisutna su u gotovo svih odraslih.

3.3 Patogeneza

Nakon ingestije,HAV naometan prolazi želudac,jer je acidorezistentan,razmnožava se u

crijevima,te krvlju dospijeva do jetre,čije su stranice ciljno mjesto djelovanja [Link]ške
promjene u jetri koje uzrokuje HAV,identične su promjenama,koje uzrokuje ostali virusi
[Link] patološki supstrat je difuzna akutna upala.

3.4 Klinička slika

Inkubacija iznosi 10-50 dana, prosječno 28 dana. Osoba je najviše zarazna nedelju dana prije
početka simptoma i tokom prve nedelje trajanja simptoma. Simptomi počinju naglo, očituju se
kao stalni umor i gubitak apetita, mučnina, povraćanje, osjećaj težine ili tupih bolova u
epigastriju, rjeđe pod desnim rebarnim lukom, drhtavice i umjereno povišena temperature. U
djece može biti izražen proljev, a u nekim slučajevima izraženi su kašalj hunjavica i grlobolja.
Ovaj stadij može ostati jedina manifestacija hepatitisa A ili predhodi otprilike jednu sedmicu
prije pojave žutila. Omjer anikteričnih prema ikteričnim oblicima hepatitisa A različit je, od
čak 12:1 u djece do 1:3,5 u odraslih osoba. U ikteričnom stadiju prvo se pojavljuje crveno-
smeđ izgled mokraće, svjetla stolica, a zatim slijedi žutilo bjeloočnica i kože, najčešće uz
postepen prestanak opštih simptoma. Porast vrijednosti jetrenih enzima (aspartat
aminotransferaza - AST, serumska alanin aminotransferaza - ALT) počinje u preikteričnom
stadijumu hepatitisa A, a maksimum dostiže u ikteričnoj fazi bolesti (400-4000 IU/L ili više) a
postepeno se smanjuju tokom faze oporavka. Febrilitet prestaje osim kod najtežih oblika.
Često je izražen i svrbež kože. Većina oboljelih od hepatitisa A klinički i biohemijski
ozdravljuje u roku od 4-8 sedmica, s tim da se većina bolesnika oporavi za šest mjeseci bez
ikakvih posledica, drugim riječima ne postoji hronični oblik ove infekcije. Kod djece
općenito, bolest je blaža i kraćeg trajanja. 

9
3.5 Dijagnoza

Dijagnoza HAV postavlja se na temelju anamneze,epidemioloških podataka,kliničke

slike,karakterističnih laboratorijskih nalaze(povišene vrijednosti AST i ALT,kod ikteričnih
oblika povišene vrijednosti ukupnog bilirubina u serumu).Nalaz antitijela IgG tipa prema
HAV-u (IgM anti HAV) u serumu ima dijagnostičku vrijednost,te upućuje na svježu infekciju
HAV-om.

3.6 Liječenje

Akutni hepatitis A u pravilu traje nekoliko sedmica, prolazi bez komplikacija i nema razvoja
hroničnog hepatitisa. Iz tih je razloga potrebna samo suportivna terapija te, rijetko,
hospitalizacija. Rijetki fulminantni hepatitis te hepatitis A superponiran na tešku već prisutnu
jetrenu bolest zahtijevaju katkada transplantaciju jetre. Mirovanje i [Link] dijetalna
prehrana temeljna uglavnom na ugljikohidratima tradicionalno su postupci u bolesnika s
[Link] postupci ne utiču bitna na tok i prognozu HA,znatno je važnija potpuna apstinencija
od alkohola i izbjegavanja potencijalno hepatoloških lijekova.U bolesnika sa jače izraženom
mučninom i povraćanjem indicirana je primjena infuzija glukoze.

3.7 Profilaksa

Mjere lične higijene,poput redovitog pranja ruku sapunom najvažnije su za srečavanje širenja
HAV infekcije. Komunalna higijena treba spriječiti zagađanje pitke vode fekalijama,a
pravilno rukovanje i obrada namirnica prijenos HAV infekcije [Link] u endemskim
krajevima moraju izbjegavati vodi i led u pićima iz izvora nesigurne čistoće,te
školjke,neprokuhano povrće i neoguljeno voće. Pasivna imunizacija se postiže davanjem
ljudskog imunoglobulina dobivenog u zonama veće ili umjerena prevalencije HAV

10
infekcije.U usporedbi i imunoglobulinom aktivna zaštita putem vakcina (sl.3.7) postiže visok
i trajan nivo zaštitnih antitijela(IgG anti-HAV) u preko 90% cijepljenih,nema značajnih
nuspojava i primjenjuje se bez problema u kombinaciji s drugim [Link]čajno se
primjenjuju 2 doze u razmaku od 6 do 12 mjeseci,zaštita traje najmanje 20 godina.

(Slika 3.7.)

4. HEPATITIS B

Virus hepatitisa B teže se prenosi nego virus hepatitisa A. Jedan od načina kako se može
prenijeti je putem zagađene krvi ili krvnih proizvoda. Međutim, zbog mjera opreza poduzeća
da se osigura sigurno snabdijevanje krvlju, transfuzije krvi se rijetko u SAD-u odgovorne za
prijenos virusa hepatitisa B. Prenos se obično događa među korisnicima droga koji koriste
zajedničke igle, kao i između homoseksualnih muškaraca i heteroseksualnih partnera.
Trudnica zaražena hepatitisom B može za vrijeme porođaja prenijeti virus svom djetetu.
Hepatitis B virus (HBV) prvi je virus čiji su proteini i genom identifikovani i opisani kod
č[Link] otkića virusa proučavanja hepatitisa bila su bazirana na epidemiološkim
ispitivanjima.
Otkrićem Australia antigena (Blumberg i sar. 1965.g.) znatno se približilo identifikaciji
serumskog [Link] infekcija je velik javno zdravstveni problem i jedan od najvećih
uzoraka smrtnosti od infektivnih bolesti širom svijeta.

11
4.1 Etiologija

Virus hepatitisa B sadrži DNK i pripada u skupinu Hepada [Link]žene je građe,sastoji se

od više čestica,a veličina mu je 42 [Link] nekoliko važnih antigenskih sistema:
HBs(površinski)antigen, HBc (antigen jezgre) i Hbe antigen. Organizam stvara antitijela na
ove virusne [Link] antigena i antitijela nazivamo“markerima“ [Link]
se serološkim metodama i koriste se za tačnu dijagnistiku virusnig heoatitisa B u svim fazam
bolesti.

4.2 Epidemiologija

Virusni hepatitis B je proširen posvuda,česci je u slabije razvijenim zemljama,a BiH je regija

sa srednjom prevalencijom ove bolesti. Gotovo 400 miliona ljudi u svijetu su hronični nosioci
virusa,a više od 1 milion godišnje umire zbog sa HBV-om udruženih akutnih i hroničnih
bolesti jetre. Smrt nastupa zbog insuficijencije jetre( Fulminantni akutni
hepatitis,dekompenzirana ciroza jetre) ili karcinom jetre.
Glavni način,prijenosa HBV infekcije u populaciji jeste seksualna transmisija od infektivnih
nosilaca tog virusa(smjena tečnost,vaginalni sekret).

12
Najčešće obolijevaju prostitutke i homoseksualci. Na širenje HBV infekcije utječe i vrlo
blizak neseksualni kontakt s infektivnom osobom(krv,manje slina,suze,znoj i dr.) . Fekalno-
oralni put prijenosa HBV do sada je rijedak.

Perkutani način prijenosa HBV infekcije,za koji se godinama mislilo da je glavni način
stjecanja te infekcije, čini se sada manje važnim za sveukupno širenje HBV infekcije u
populaciji, ali ostaje dominantan u visokorizičnih skupina. Infekciji su posebno izložene
osobe koje češće dolaze u dodir s krvlju drugih ljudi (zdravstveni uposlenici, uposlenici i
štićenici domova za retardirane osobe,narkomani, bolesnici na hemodijalizi, hemofiličari,
hemoseksualci). U zonama visoke prevalenciji jeste vertikalni prijenos,s majke infektivnog
hroničnog nosioca HBV-a ili rijeđe, majke s akutnim hepatitisom B u tećem tromjesječju
trudnoće na dijete.

4.3 Patologija

U savremenoj medicini se u procjeni patoloških promjena koristi „Scoring“ sistem koji

kvantificira aktivnost upale i stepen fibroze.
Karakteristike infekcije HBV:
prisutnost ground glass hepatocita (hepatociti poput brušenog stakla) što je posledica masivne
produkcije HbsAg u inficiranim čelijama.
Najvažnije lezije u parenhimu su nekroze hepatocita. Ima nekoliko tipova nekroza, i to
fokalne i konfluirajuće nekroze, premoštavajuće nekroze te konačno submasivna i masivna
nekroza jetre.

4.4 Klinička slika

Ako se osoba zarazi s HBV bolest se najčešće razvija 1 do 6 mjeseci. Tijek bolesti i klinička
slika razlikuju se ovisno o životnoj dobi.

13
Kod djece bolest može proći nezapaženo jer je bolest obično blaga, a kod odraslih hepatitis B
može biti i vrlo teška bolest koja ugrožava život. Bolest se dokazuje laboratorijskim
pretragama u kojima se nalaze povišene vrijednosti jetrenih enzima, sam HBV virus u krvi
(HBs Ag), te protutijela na HBV. Nakon nekoliko mjeseci bolest može spontano proći i
ostaviti doživotnu otpornost, ali kod nekih oboljelih može prijeći i u hronični oblik koji može
biti različit, od HBV hroničnog vironoštva bez tegoba, do hroničnog aktivnog hepatitisa s
razvojem ciroze i raka jetre.

Teži oblik hepatitisa B

5. HEPATITIS C
Hepatitis C je upala jetre izazvana hepatitis C virusom. Nakon otkrića hepatitis A i B virusa
krajem 1960-ih i početkom 1970-ih postalo je jasno kako se velik broj akutnih i hroničnih
upala jetre ne može pripisati samo ovim virusima. Stoga je postavljena pretpostavka o trećem
virusu koji je nazvan "non-A non-B".

14
Ovaj virus napokon je identifikovan 1989. godine kad je kloniran genom virusa i nazvan
hepatitis C virus (HCV). Procjenjuje se kako je danas u svijetu 200 miliona ljudi zaraženo
virusom hepatitisa C. Infekcija hepatitis C virusom (HCV) može uzrokovati akutni i hronični
hepatitis. Akutni proces obično je bez simptoma, a ako su simptomi prisutni obično nestaju
unutar nekoliko sedmica. Akutna infekcija rijetko dovodi do zatajenja jetre i tipično prelazi u
hroničnu, dugotrajnu upalu. Hronična HCV infekcija najčešće se sporo razvija te u mnogih
bolesnika uopšte ne postaje klinički prepoznatljiva ako se razvije kasnije u životu. Prosječno
20-30% hronično zaraženih osoba razvije cirozu jetre tokom dvadeset do trideset godina
trajanja upale. Hronična HCV infekcija najčešći je uzrok dugotrajne bolesti jetre. 

Virus hepatitisa C (HCV) je virus iz porodice flavivirusa. Ne postoji homogenost sa HBV-

om, drugim hepadna virusima i retrovirusima. Veličina mu je 30-60 nm u promjeru. Ima
ovojnicu koja sadrži lipide, pa je osjetljiv na hloroform. Hepatitis G virus mu je daljnji rođak.
HCV genom je RNA molekula. U takvim virusima enzim polimeraza nema sposobnost
ispravljanja grešaka napravljenih tokom umnožavanja virusa i rezultat su brojne mutacije.
Neke od tih mutacija su za virus smrtonosne (letalne mutacije), međutim drugi virusi
preživljavaju i odgovorni su za ogromnu raznolikost koja obilježava HCV. Ova raznolikost od
posebnog je značaja za dijagnozu infekcije, razvoj bolesti i odgovor na liječenje; sprječava
razvoj cjepiva, omogućuje virusu bijeg od obrambenih mehanizama organizma i umanjuje
odgovor na antivirusnu terapiju.

Različitosti virusa, ovisno o stupnju, definišu se kao kvazi-vrste i genotipovi. Kvazi-vrste su

različiti, ali ipak vrlo podudarni virusi koji se razvijaju unutar zaraženog bolesnika tokom
vremena. Kvazi-vrste su 95% međusobno podudarne. Razlike među kvazi-vrstama vidljive su
jedino u dijelu virusa koji se brzo mijenja (tzv. hipervarijabilne regije). Obično se jedan
dominantni dio s vremenom mijenja i zamijeni s jednim ili više drugačijih oblika zbog
vanjskih pritisaka (obrambeni sistem tijela) na kvazi-vrstu. Kliničke posljedice kvazi-vrsta
nisu potpuno razjašnjene; postoje dokazi o njihovoj važnosti za preživljavanje virusa u
čovjeku, razvoj infekcije tokom vremena i odgovor na liječenje.

Vremenom, HCV se razvio u nekoliko različitih genotipova čija je međusobna podudarnost

80%. Tako razlikujemo 6 (šest) genotipova i bezbroj podtipova HCV-a. Razvoj genotipova
najvjerojatnije je posljedica niza faktora: imunološke selekcije, načina infekcije, sposobnosti
razmnožavanja virusa i njegovog kretanja. Stoga postoji različita geografska raspodjela
pojedinih genotipova. Na našim prostorima prevladavaju genotipovi 1 i 3, dok se drugi
genotipovi javljaju daleko rjeđe.

15
Klinički značaj virusnih genotipova nije posve jasan, no ima veoma važan značaj na odgovor
na interferonsku terapiju. Neki od njih, posebno genotipovi 1 i 4 vezani su za lošiji odgovor
na Interferon, te za vjerovatno teži tok hronične infekcije i veću evoluaciju u hepatocelularni
karcinom. Nasuprot tome, infekcija sa genotipom 3 smatra se mnogo blažom, sa povoljnijim
odgovorom na antivirusnu terapiju. Zbog ovakve različitosti među hepatitis C virusima, ne
postoji cjepivo protiv ove bolesti.

5.1 Epidemiologija

Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije (WHO) iz [Link] oko 170 miliona
ljudi, odnosno 3% ukupne svjetske populacije inficirano je HCV-om. Prevalenca HCV
infekcije u nekim državama Afrike, Istočnog Mediterana, Jugo-Istočne Azije i Zapadnog
Pacifika je daleko veća u poređenju sa nekim zemljama Sjeverne Amerike i Evrope.

Prevalencija infekcije HCV-a širom svijeta je veoma različita, u razvijenim zemljama zapadne
Evrope i SAD-a prevalencija je do 1%, dok je u nekim afričkim i latinoameričkim državama i
preko 10%. U našoj zemlji, prevalencija je procjenjena na 1% što bi značilo da je oko 40.000
osoba u Bosni i Hercegovini inficirano virusom hepatitisa C.

Ove procjene ne uključuju skupine sa značajno povišenom prevalencijom infekcije kao osobe
u zatvorenim zajednicama, beskućnike, osobe institucionalizirane radi mentalnih oboljenja i
narkomane. Mora se imati u vidu uticaj rata u Bosni i Hercegovini na pojavu HCV infekcije te
se može očekivati porast incidence s obzirom na masovnost povrijeđivanja i nemogućnost
testiraja krvi za transfuzije na hepatitis C do 1995. godine (u nekim dijelovima zemlje i
kasnije).

16
Prevalencija genotipova HCV pokazuje geografske razlike mada su one sve manje izražene
obzirom na fluktuacije ljudi. Najčešći genotip u BiH je genotip 1. Isti genotip je najčešći i u
zemljama zapadne Evrope i SAD-u. Osim genotipa 1 susreće se genotip 2 i 3, dok je genotip 4
dosta rijedak i češći u Aziji i Africi.

5.2 Način prenošenja

Glavni put prenosa hepatitisa C je putem zaražene krvi. Do uvođenja obaveznog testiranja
dobrovoljnih davaoca krvi (u BiH od 1995.), transfuzije krvi i krvnih derivata su bile glavni
put prenosa hepatitisa C koji se tada i nazivao "posttransfuzijski hepatitis". Primjena testiranja
krvi na HCV u dobrovoljnih davalaca, smanjila je infekciju putem transfuzije za oko 85%.
Danas je osnovni put prenosa intravensko korištenje droga, korištenjem zajedničkih šprica i
igala , tako da intravenski narkomani danas predstavljaju grupu sa najvećim rizikom za
infekciju. U i.v. narkomana je zaraza u toku 5 godina preko 90%, i u daljem je porastu.
Mogući put prenosa je i korištenjem inficiranog pribora prilikom tetovaža ili piercinga.

Drugi načini prenošenja virusa koji imaju manji rizik su: seksualni (do 5%), hemodijaliza (10-
20%), sa zaražene majke na djete (2-7%), perkutani (1%), povrede zdravstvenog osoblja
(2%), bolničke infekcije i infekcije nakon presađivanja organa. U oko čak 30% inficiranih
osoba ne može se sa sigurnošću utvrditi put prenosa.

Najveći rizik od zaraze HCV-om postoji kod:

 Osoba koje su primale transfuziju krvi prije 1995. godine

 Osoba koje uzimaju ili su uzimale opojne droge putem injekcija
 Osoba na hemodijalizi
 Hemofiličara
 Osoba koje su se tetovirale ili imaju piercing
 Zdravstvenih radnika
 Osoba koje su imale nezaštićeni spolni kontakt sa zaraženom osobom
 Novorođenčadi rođenih od inficirane majke
 Među članovima porodice upotrebom zajedničkog pribora za higijenu

Transfuzije krvi

Krvna transfuzija je bila glavni rizik za akutnu infekciju u prošlosti s obzirom da se kod nas
testiranje na HCV vrši tek od 1995. godine; testiranje darovane krvi nakon otkrivanja virusa
gotovo je eliminisalo ovaj put prenosa. Procjenjeni je rizik danas 1:100 000. Usprkos
testiranju taj mali rizik postoji jer je moguće da neke osobe daruju krv odmah nakon zaraze
dok još nisu razvijena antitijela koja bi signalizirala zarazu. Bolesnici kojima su potrebne
višestruke transfuzije krvi, uključujući oboljele od talasemije ili hemofilije, bili su pod
naročito velikim rizikom od razvoja hepatitisa C. Prije nego što se počeli primjenjivati
postupci za inaktiviranje virusa (toplina ili pasterizacija), hemofiličari koji su liječeni
koncentriranim faktorima zgrušavanja bili su zaraženi ovim virusom u 84-100% slučajeva.

17
Otkako su se počeli primjenjivati umjetno proizvedeni (rekombinantni) faktori zgrušavanja,
novi slučajevi hepatitisa C postali su rijetki kod ovih bolesnika.

Intravenska narkomanija

Dijeljenje igala i drugog narkomanskog pribora najuočljiviji je način prenosa HCV-a. Prema
trenutnim procjenama, preko 60% novih infekcija otkriva se kod osoba koje su sebi injicirale
ilegalne droge tokom šest mjeseci prije početka bolesti. HCV infekcija povezana je i sa
šmrkanjem kokaina u nos. 

Zdravstveni radnici

Prosječan rizik od prenosa HCV kod zdravstvenih radnika koji dođu u kontakt sa zaraženom
krvlju je 1.8%, iako su objavljeni i podaci o 6 - 10%. Rizik od uboda oštricama manji je od
rizika nakon uboda šupljim iglama, najvjerojatnije zato jer se u šupljini igle nalazi veća
količina krvi. Trenutno ne postoji cjepivo protiv hepatitisa C niti su protutijela
(imunoglobulini) djelotvorna zaštita nakon izlaganja (postekspozicijska profilaksa). Nema
podataka o preventivnoj upotrebi interferona i ribavirina nakon moguće zaraze i stoga ne
postoje preporuke za terapiju takvih slučajeva dok se ne razvije akutna infekcija. Ne postoje
preporuke o ograničenju djelovanja zdravstvenih radnika zaraženih HCV-om. Iako je opisan,
rizik od prenosa virusa sa zdravstvenog radnika na bolesnike izgleda ekstremno nizak i ne
postoji način za utvrđivanje stupnja zaraznosti. Kompjuterski model je procijenio da rizik od
prenosa HCV-a tokom operacije od zaraženog hirurga na pacijenta iznosi 0.014 %, što je
jednako riziku nakon transfuzije krvi. Univerzalne mjere opreza koje sprječavaju kontakt s
krvlju trebaju se provoditi.

Transplantacija organa

Osobe kojima se presadi organ od osobe zaražene virusom hepatitisa C imaju visok rizik od
zaraze i jetrene bolesti. Većina institucija koje se bave presađivanjem organa danas strogo vrši
testiranja i izbor organa. 

Kontakt sa zaraženom osobom u porodici i seksualnim putem

Mogućnost prenosa HCV-a seksualnom partneru i ukućanima je niska. Prenos seksualnim

putem je moguć, ali ekstremno rijetko. Hepatitis C je češći kod promiskuitetnih
heteroseksualaca i muških homoseksualaca, a ove dvije grupe su obično pokazatelj rizika od
spolnog prenosa bolesti. Rizik zasad izgleda jednak za heteroseksualce i homoseksualce.
Rizik od seksualnog prenosa HCV-a je veći ako je osoba istovremeno zaražena HIV-om.
Drugi faktori koji povećavaju mogućnost prenosa HCV-a spolnim putem su veći broj
seksualnih kontakata, prethodno bolovanje od spolno prenosivih bolesti, nekorištenje
kondoma. Zasad nema dokaza o širenju hepatitisa C oralnim seksom. Potencijalni mehanizam
neseksualnog prenosa virusa kod osoba koje žive u istom kućanstvu uključuje kontakt
sluznica sa zaraženom krvlju ili predmetima koji sadrže takvu krv ili korištenje zajedničkih
higijenskih predmeta (četkica za zube, britvica…). Pacijenti s akutnom ili hroničnom hepatitis
C infekcijom trebaju znati kako je prenos seksualnim putem ili neseksualnim kontaktom u
kućanstvu moguć, iako je rizik relativno nizak. Upotreba kondoma vjerojatno smanjuje
mogućnost seksualnog prenosa virusa, kao u slučaju hepatitisa B i HIV-a. Američki stručnjaci
ne smatraju nužnim upotrebu kondoma među stabilnim monogamnim partnerima ako je jedan
od njih zaražen.

18
Prenos HCV-a s majke na dijete

Prenos virusa tokom porođaja događa se kod prosječno 5 % djece rođene od HCV-pozitive
majke. Rizik od zaraze povezan je s količinom virusa u krvi. Rizik je otprilike dvostruko veći
ako je majka istovremeno zaražena HCV-om i HIV-om. Dijete se virusom zarazi u toku
poroda jer tada dolazi do direktnog miješanja krvi majke i djeteta. Zasad nema načina koji bi
spriječio ovakvu zarazu. Većina djece zaražene HCV-om u vrijeme poroda nemaju simptoma
i dobro napreduju tokom djetinjstva. Potrebna su dodatna istraživanja kako bi se utvrdilo hoće
li ova djeca imati posljedice kad odrastu. Isto tako nema ni odobrenih lijekova i preporuka za
liječenje djece zaražene HCV-om u porodu. Djeca kod kojih se uoči povišene  ALT trebala bi
se uputiti na pregled liječniku specijaliziranom za takve slučajeve. Novorođenčad treba
testirati na HCV RNA jer samo postojanje antitijela nije nužno znak infekcije - antitijela
mogu biti pasivno prenešena iz majčine krvi. Nema dokaza za prenos virusa djetetu tokom
dojenja. HCV-pozitivna majka trebala bi se suzdržati od dojenja jedino ako su bradavice
ispucane ili krvare.

Testiranje postojanja na antitijela kod djece rođene od HCV-pozitivne majke ne bi trebalo

obavljati prije dobi od dvanaest mjeseci jer pasivno prenešena majčina antitijela mogu trajati
sve do tada. Ukoliko se želi dobiti siguran rezultat ranije, može se obaviti HCV RNA
testiranje PCR metodom tokom prvog kontrolnog pregleda djeteta u dobi od 1-2 mjeseca. 

Hemodijaliza

Učestalost HCV infekcija među bolesnicima na hemodijalizi postepeno se smanjuje zadnjih

godina. Danas se među tim bolesnicima nalazi 0.4-15% inficiranih, što je još uvijek veliki
razlog za zabrinutost. Utvrđen je niz rizičnih faktora za HCV infekciju među bolesnicima na
hemodijalizi: transfuzije krvi, trajanje završnog stadija bubrežne bolesti (i dijalize), tip dijalize
(rizik je najveći kod bolničke hemodijalize, a najniži kod samostalne peritonealne dijalize) te
broj osoba s hepatitisom C u pojedinom odjelu za dijalizu.

Drugi načini prenosa

Rijetki izvori zaraze uključuju korištenje zaražene opreme tokom medicinskih i stomatoloških
zahvata. Procedure iz narodne i alternativne medicine, tetoviranje, bušenje tijela (pirsing) i
brijanje u salonu također uzrokuje prenos virusa u rijetkim prilikama. Iznenađujuće visoka
učestalost HCV infekcija pronađena je kod bolesnika alkoholičara, čak i kad nema drugih
očitih rizika za infekciju. Neobjašnjeni slučajevi iako se mnogo zna o putevima prenosa
virusa hepatitisa C, kod 15% zaraženih osoba ne može se utvrditi način na koji su dobili
infekciju.

5.3 Klinička slika

Infekcija hepatitis C virusom uobičajeno se prikazuje kao akutna infekcija, hronična infekcija,
ili se očituje kao bolest izvan jetre. Akutna infekcija se rijetko prepoznaje, budući da su u

19
većine bolesnika simptomi asimptomatski, ili su simptomi vrlo blagi, poput mučnine,
anoreksije, nelagode ili bolnosti u gornjem desnom kvadrantu trbuha, mialgije i atralgije.
Stoga se u većine bolesnika hronični hepatitis dijagnostikuje nakon više godina, kada se
tokom rutinske laboratorijske obrade ustanove povišene vrijednosti aminotransferaza. To je u
skladu s činjenicom da se u 80% bolesnika inficiranih hepatitis C virusom, razvije hronični
hepatitis. Niz je bolesti direktno ili indirektno povezano s hroničnim hepatitisom C.

Dok se za pojedine pokazatelje bolesti izvan jetre zna da su združeni s hroničnim hepatitisom
C, za druge postoji tek sumnja. Hronični hepatitis C podmukla je bolest koja je tokom
dugotrajnog razdoblja bez simptoma, ili simptomi nisu karakteristični, stoga često postaje
uočljivom tek kada se razviju komplikacije hronične jetrene bolesti.

Smatra se da će 20% bolesnika s hroničnim hepatitisom C u razdoblju od 10 do 30 godina

razviti cirozu jetre, uz mogući razvoj hepatocelularnog karcinoma u 1% – 5% slučajeva
tokom godine dana. Dekompenzacija jetre i hepatocelularni karcinom u bolesnika s hroničnim
hepatitisom C, danas su vodeći pokazatelji za transplantaciju jetre. 

Većina akutno inficiranih bolesnika nema simptoma, i bolest je blaga. Žutica kao
najprepoznatljiviji simptom, pojavljuje se u manje od četvrtine bolesnika. U samo 25% – 30%
osoba inficiranih hepatitis C virusom, pojavljuju se netipični simptomi bolesti, stoga se na
osnovu tih simptoma ne može zaključiti da se radi o upali jetre. Najčešći simptomi su umor,
mučnina, povraćanje, gubitak apetita, bolnost ili nelagoda u gornjem desnom kvadrantu
trbuha, povišena temperatura tijela i bolovi u zglobovima. Razdoblje od ulaska virusa do
pojave znakova bolesti iznosi približno 6 sedmica, a akutna infekcija traje od dvije sedmice
do 12 sedmica. Dok se HCV-RNA može otkriti između 7. i 21. dana, anti-HCV antitijela
uobičajeno se pojavljuju nakon 7. sedmica. U prvih 6 mjeseci, u 15% – 20% inficiranih
bolesnika dolazi do spontanog nestanka virusa i potpunog oporavka, što se mora potvrditi
HCV-RNA polimeraznom lančanom reakcijom (PCR), (engl. polymerase chain reaction).
Bolesnici čiji je HCV-RNA test negativan, izliječeni su od hepatitisa C. U pojedinih osoba
dovodi do spontanog nestajanja virusa. Spontano nestajanje virusa češće je u djece, žena, te u
pripadnika bijele rase. Žestoki tok akutnog hepatitisa C, pojavljuje se u manje od 1%
zaraženih. Zbog netipičnih znakova bolesti, najveći se broj oboljelih otkriva slučajno, tokom
sistematskih pregleda ili obrade drugih bolesti, i to uglavnom u fazi hroničnog hepatitisa. 

Hronična infekcija hepatitisom C definisana je kao infekcija koja traje duže od 6 mjeseci.
Većina autora smatra da će se u 70% – 80% oboljelih razviti hronični oblik, 20% oboljelih
imat će znakove ciroze jetre u razdoblju od 10 do 30 godina, uz mogući razvoj
hepatocelularnog karcinoma u 1% – 5% slučajeva tokom godine dana. Bolesnici s hroničnim
hepatitisom C često su bez simptoma, ili su  simptomi netipični.

Najizrazitiji simptom hroničnog hepatitisa C je umor koji se pojavljuje u 20% – 80%

oboljelih. Uz umor, pojavljuju se i drugi netipični znakovi poput letargije, mučnine,
anoreksije, nelagode, ili bolnosti u desnom gornjem kvadrantu trbuha, mialgije, atralgije,
depresije, anksioznosti, te raznih kognitivnih poremećaja, poput npr. poremećaja pažnje,
koncentracije, ili pretjeranih emocionalnih reakcija. Kliničke pokazatelje hroničnoga
hepatitisa moguće je podijeliti u tri oblika, povezujući ih s vrijednostima serumskih
aminotransferaza, te s patohistološkim nalazom biopsije jetre.

20
Hronični hepatitis s normalnim vrijednostima aminotransferaza, najčešće se otkriva slučajno u
dobrovoljnih davaoca krvi, tokom rutinskih pregleda, ili tokom obrade drugih bolesti.

Toj skupini pripada četvrtina zaraženih. Bolesnici su najčešće bez simptoma, ali većina
bolesnika ima histološke znakove blagoga hroničnoga hepatitisa. Blagi hronični hepatitis
biohemijski se pokazuje blagim ili fluktuirajućim povišenjem aminotransferaza. Pokazatelji
su asimptomatski, ili se bolesnici mogu žaliti na umor.

Patohistološki nalaz biopsije jetre pokazuje blago nekroinflamatorno oštećenje, te blagu

fibrozu. Tom je skupinom obuhvaćen najveći postotak oboljelih, odnosno 50%. Bolest se
razvija sporo, a rizik za razvoj ciroze je nizak. Umjereni i teški hronični hepatitis razvija se u
25% oboljelih. Osim umora, većina bolesnika ne pokazuje druge znakove bolesti. Fizikalni je
nalaz najčešće normalan. Premda ta skupina bolesnika ima više vrijednosti
alaninaminotransferaze (ALT) nego ostale dvije skupine, ALT nije dobar prognostički faktor
u pojedinih bolesnika. Biopsija jetre pokazuje značajno nekroinflamatorno oštećenje i
uznapredovalu fibrozu, a ponekad i cirozu.

POKAZATELJI BOLESTI IZVAN JETRE

Mnoge su bolesti izvan jetre direktno ili indirektno povezane s kroničnom infekcijom HCV-
om. Široki spektar pokazatelja bolesti izvan jetre upućuje na to da bi hroničnu infekciju HCV-
om trebalo posmatrati kao bolest sistema, a ne kao izoliranu jetrenu bolest. Naime, ni jedan
hepatotropni virus ne pokazuje takvo međudjelovanje s imunološkim sistemom, kao HCV.
Dok se za pojedine pokazatelje bolesti izvan jetre zna da su čvrsto združeni s hroničnom
infekcijom HCV-a, za druge postoji tek sumnja.

21
Najvjerojatniji pokazatelj infekcije je miješana krioglobulinemija vrste II i III, koju obilježuju
cirkulirajući krioglobulini sastavljeni od poliklonskih IgG-a i monoklonskih IgM globulina.

Povezanost između hronične infekcije HCV-om i miješane krioglobulinemije, potvrđena je

nalazom HCV-RNA u 90% bolesnika s miješanom krioglobulinemijom, te nalazom HCV-
RNA kao sastavnoga dijela krioprecipitata. Također, tu činjenicu potvrđuje izlječenje takvih
bolesnika interferonskom terapijom u više od 50% slučajeva.

Združenost se objašnjava činjenicom da je HCV limfotropni virus koji trajno potiče

imunološki sistem. Klinički pokazatelji miješane krioglobulinemije jesu slabost, atralgija,
purpura, sustavni vaskulitis i glomerulonefritis. Tokom nekoliko istraživanja, u osoba starijih
od 40 godina s hroničnom HCV infekcijom ustanovljena je visoka prevalencija dijabetesa
vrste II, što se povezuje s visokom inzulinskom otpornosti u tih bolesnika.

Autoimune bolesti štitne žlijezde, zabilježene su tokom liječenja interferonom u približno

10% bolesnika. Promjene i količina antitijela u štitnoj žlijezdi mogu biti prolazni, ali može
doći i do trajnih oštećenja. Naime, smatra se da postoji genska sklonost za pojavljivanje
bolesti štitne žlijezde u slučaju hronične infekcije HCV-om i interferonske terapije, što
posebno pogađa žene. Hronična infekcija HCV-om združena je i s bolestima bubrega.
Klinički, očituje se proteinurijom, sniženom količinom komplementa u serumu, te oštećenom
bubrežnom funkcijom. Hronična infekcija HCV-om može se očitovati i kožnim oboljenjima.
Ostali rjeđi pokazatelji bolesti izvan jetre jesu vaskulitis malih krvnih žila u bolesnika s
krioglobulinemijom, te vaskulitis velikih krvnih žila u bolesnika s bolestima polyarteritis
nodosa i porphyria cutanea tarda, te s neuropatijama i drugim oboljenjima.

KOMPLIKACIJE HRONIČNE INFEKCIJE HCV-om

Hronični hepatitis C je podmukla bolest koja je tokom dugoga razdoblja bez ikakvih
simptoma, ili su simptomi nespecifični, te često postaje uočljivom tek nakon što se razviju
komplikacije hronične jetrene bolesti, odnosno ciroza i hepatocelularni karcinom. Naime,
zbog trajnoga štetnoga podražaja, jetrene ćelije odumiru, a na njihovu se mjestu stvaraju
ožiljci. Vremenom povećava se količina ožiljnoga tkiva, a smanjuje se količina funkcionalnog
jetrenog tkiva.

Uznapredovali stepen toga procesa nazivamo cirozom. Oštećena jetra kroz dugo razdoblje
nastoji kompenzirati nastale ozljede, a kada to više nije u stanju, te kada je njena funkcija
nepovratno uništena, govori se o dekompenziranoj cirozi. Najčešći znakovi koji upućuju na
jetrenu dekompenzaciju su ascites, krvarenja iz varikoziteta jednjaka, encefalopatija, te žutica
koja je gotovo uvijek znak dekompenzirane bolesti u bolesnika s hepatitisom C.

Bolesnici s cirozom podložni su nizu komplikacija, njihov je očekivani životni vijek bitno
skraćen. Niz je uzročnika koji potencijalno ubrzavaju proces fibroze, te određuju
napredovanje bolesti. Poznato je da u bolesnika u kojih se infekcija razvije u dobi nakon 40.
godine, bolest ima progredirajući oblik. Takođe, faktor rizika je i spol. Ustanovljeno je da u
muškaraca dolazi do 10%-tne brže progresije bolesti u cirozu nego u žena.

22
Mnogobrojna istraživanja pokazala su da postoji povezanost između hronične hepatitis C
infekcije i konzumiranje alkohola, odnosno da je konzumiranje alkohola više od 50 g na dan,
povezano sa znatno višim rizikom za razvoj ciroze.

Naime, alkohol potiče replikaciju virusa i ubrzava oštećenje jetre, budući da je i sam uništava.
HCV i etanol djeluju uzajamno potičući smrt hepatocita. Takođe, budući da konzumiranje
alkohola smanjuje učinak interferonske terapije, takve je bolesnike nužno poticati na potpunu
alkoholnu apstinenciju. Bolest može brže napredovati i ako postoji koinfekcija sa hepatitis B
virusom i virusom HIV-a.

Ostali rizični faktori su takođe i indeks tjelesne mase viši od 30 kg/m, steatoza, te dijabetes
vrste II. Prema učestalosti, hepatocelularni karcinom (HCC) peti je zloćudni tumor u svijetu.
Njegova je zastupljenost u porastu zbog povećana broja osoba zaraženih hepatitis B i C
virusima. U 70% – 90% slučajeva, HCC je združen s cirozom jetre. Bolesnici s razvijenom
cirozom uzrokovanom HCV-om, skupina su s najvišim rizikom za razvoj HCC-a, jer je u 20%
– 75% bolesnika s HCC-om, potvrđena hepatitis C hronična infekcija. HCV je hepatotropni i
limfotropni virus, i za razliku od HBV-a nema reverznu transkriptazu, te se HCV-RNA ne
integriše u ćelijski DNK. Smatra se da nekroza hepatocita i trajno obnavljanje jetrenih stanica,
te izazivanje umnožavanja stanica tokom hronične infekcije, povećavaju sklonost prema
nastanku HCC-a.

Stoga je danas opšteprihvaćen program probira u bolesnika s visokim rizikom za razvoj HCC-
a, koji se sastoji od pregleda jetre ultrazvukom i određivanja fetoproteina α svakih 6 mjeseci,
kako bi se tumor otkrio u ranoj fazi kada može biti liječen resekcijom, transplantacijom, ili
prekutanim postupkom. Nažalost, statistike pokazuju da je većina bolesnika otkrivena u
kasnoj fazi bolesti, stoga se podvrgavaju palijativnoj terapiji.

HEPATITIS C I TRANSPLANTACIJA JETRE

Dekompenzacija jetre i HCC u bolesnika s hroničnom infekcijom HCV-om, danas su vodeći

pokazatelji za transplantaciju jetre. Broj bolesnika podvrgnutih transplantaciji jetre zbog
bolesti izazvanih HCV-om, u stalnom je porastu. Naime, iako se u zapadnomu svijetu broj
akutno oboljelih smanjuje, broj oboljelih od hroničnoga hepatitisa kojima je potrebna
transplantacija, sve je veći. Razlog tome je veliki broj bolesnika kod kojih se razvija hronična
infekcija, te trajanje infekcije. Prosječno trajanje infekcije izazvane HCV-om u bolesnika u
kojih se razvija ciroza, je 21 godina, a za hepatocelularni karcinom iznosi 28 godina.

Prema jednom istraživanju, broj dekompenziranih ciroza i broj HCC-a u sljedećih dvadeset
godina biće dvostruko veći, smrtnost zbog jetrene bolesti utrostručiće se, a posljedično i
potreba za novom jetrom. No, konačan ishod transplantacije nije zadovoljavajući, jer se
tokom prve godine nakon operacije, u više od 50% bolesnika hepatitis ponovno pojavljuje, što
može dovesti do odbacivanja transplantirane jetre, te do potrebe za novom transplantacijom u
najmanje 10% bolesnika.

Nadalje, u 10% – 28% bolesnika u kojih je izvedena transplantacija i u kojih je došlo do

ponovne infekcije, u razdoblju od 5 godina razviće se ciroza jetre s visokim rizikom za razvoj
dekompenzacije jetre, te sa 60%-tnom smrtnosti nakon prvog pojavljivanja dekompenzacije.
Uspješnost terapije povratnoga hepatitisa interferonom ili ribavirinom kao monoterapijom

23
razočaravajuća je, ali su rezultati kombinirane terapije pegiliranim interferonom i ribavarinom
bolji, jer se takvim postupkom postiže pozitivan odgovor u 20% bolesnika. Primjena hepatitis
C imunoglobulina još se istražuje.

Unatoč relativno skromnim rezultatima, nakon što se razviju komplikacije ciroze poput
dekompenzacije jetre i hepatocelularnoga karcinoma, jedina je mogućnost izlječenja
transplantacija jetre.

5.4 Dijagnoza

Hepatitis C se najlakše dijagnosticira kad su povišene vrijednosti jetrenih enzima te su anti-

HCV antitijela prisutna u krvnom serumu. Dijagnoza se potvrđuje nalazom virusne
nukleinske kiseline (HCV RNA) u serumu.

Akutni hepatitis C dijagnosticira se na osnovu informacije o izloženosti virusu, simptoma

(najčešće žutica, umor, mučnina), poznavanjem faktora rizika kod pacijenta, značajnim
povećanjem jetrenih enzima (ALT povišen deseterostruko ili više) te prisutnošću anti-HCV
antitijela. Dijagnoza akutne bolesti može biti problematična jer anti-HCV antitijela nisu
uvijek prisutna u vrijeme kad bolesnik razvije simptome i zatraži liječničku pomoć. Kod 30-
40% oboljelih anti-HCV antitijela razvijaju se tek 2-8 sedmica nakon nastanka simptoma. U
ovakvoj situaciji je potrebno testiranje prisutnosti HCV RNA jer je ovaj marker prisutan prije
početka simptoma i tokom cijele akutne bolesti. Drugi je pristup ponavljanje anti-HCV
testiranja mjesec  dana nakon početka simptoma.

Hronični hepatitis C  se dijagnosticira kad više od šest mjeseci postoje anti-HCV antitijela i
povišena je nivo jetrenih enzima. Testiranje HCV RNA pomoću PCR metode potvrđuje
dijagnozu i postojanje virusa u krvi (viremija). Gotovo svim pacijentima s hroničnom HCV
infekcijom dokazuje se prisutnost virusa u krvi. Dijagnoza je problematična kod osoba koje
ne proizvode anti-HCV antitijela jer im je imunološki sistem potisnut ili oštećen
(imunosupresija). Stoga je preporučljivo obaviti HCV RNA testiranje osobama koje su
kandidati za presađivanje organa, bolesnicima na dijalizi, osobama pod terapijom
kortikosteroidima, oboljelim od agamaglobulinemije ili drugih imunosupresivnih bolesti.

Dijagnoza je također škakljiva kod osoba koje proizvode anti-HCV antitijela, ali imaju još
neku jetrenu bolest koja može dovesti do ozljede jetre, npr. alkoholna bolest jetre,
preopterećenje željezom ili autoimunu bolest. U takvim situacijama prisustvo anti-HCV može
biti odraz lažno-pozitivne reakcije, prethodne HCV infekcije ili blagog hepatitisa C. Tada će
HCV RNA testiranje pomoći i potvrditi stvarno postojanje infekcije virusom hepatitisa C.

Diferencijalna dijagnoza: stanja koja se mogu zamijeniti s hroničnim hepatitisom C su:

 autoimuni hepatitis
 hronični hepatitis B i D
 alkoholni hepatitis
 nealkoholni steatohepatitis

24
  Wilsonova bolest
 manjak alfa-1-antitripsina
 jetrena bolest uzrokovana lijekovima, otrovima i hemikalijama

5.5 Profilaksa

Zdrava osoba se može zaštititi od HCV infekcije i drugih bolesti koje se šire krvlju:

 Nikad ne injicirati droge ili, ako je osoba već ovisnik, prestati i potražiti pomoć i
rehabilitaciju. Ukoliko pokušaj odvikavanja nije uspio, ne dijeliti ni s kim igle i šprice,
vodu i drugi pribor te cijepiti se protiv hepatitisa A i B
 Ne dijeliti četkice za zube, britve niti bilo koje druge predmete za ličnu higijenu jer se
na njima može nalaziti krv u tragovima koja se ne mora primijetiti
 Zdravstveni radnici trebaju koristiti propisana zaštitna sredstva, rukavice i maske te
propisno odlagati igle i druge oštrice. Cijepiti se protiv hepatitisa B.
 Razmisliti o zdravstvenom riziku ako se želi tetovirati ili napraviti piercing. Infekcija
je moguća ako se u studiju za tetovažu instrumenti ne steriliziraju i ponovno
upotrebljavaju kod više osoba, ako higijena u studiju ne izgleda zadovoljavajuća i
umjetnik ne koristi rukavice za jednokratnu upotrebu. 

Seksualnim kontaktom se može prenijeti virus hepatitisa C i stoga se

osobama koje mijenjaju partnere preporučuje oprez. Seksualnim se putem
mogu dobiti i druge bolesti – HIV/AIDS, hepatitis B, gonoreja, klamidija
itd. Svaki put je potrebno koristiti kondom od latexa. Preporučuje se i
cijepljenje protiv hepatitisa B.

Osoba zaražena virusom hepatitisa C može spriječiti širenje infekcije na slijedeće

načine:

 Ne darivati krv, organe, druga tkiva niti sjeme (spermu)

 Ne dijeliti ni s kim predmete za ličnu higijenu koji bi na sebi mogli imati krv, kao što
su četkice za zube, opremu za pedikiranje i manikiranje, britvice i sl.
 Prekriti rane na koži zavojem ili flasterom
 Zaražena osoba može poduzeti određene korake kako bi zaštitila svoju jetru:

 Prestati sa konzumacijom alkohola

 Redovno posjećivati liječnika
 Ne uzimati samostalno nikakve lijekove koji se mogu kupiti u apoteci bez recepta ili
druge lijekove koje nudi Internet, travari, kineska medicina, bez prethodnog
savjetovanja s liječnikom specijalistom
 Cijepiti se protiv hepatitisa A i B

25
Osobe oboljele od hepatitisa C ne bi trebalo isključiti s posla, iz škole, igre, dječjeg vrtića ili
drugih okružja samo zato što imaju hepatitis C. Uključivanje u rad udruženja oboljelih od
hepatitisa bolesnicima može znatno pomoći.

6. HEPATITIS D
Ovdje se radi o infekciji izazvanoj virusom tipa delta , koji napada jetru samo ako je već
pogođena virusom tipa B i ako je virusna infekcija prisutna u akutnoj ili hroničnoj fazi.
Hepatitis D se ne može širiti bez prisutnosti virusa hepatitisa B, jer njegovom genomu
nedostaju neki bitni geni. Virus hepatitisa D (HDV) je jedinstven , nekompletan RNK virus
(tzv. delta agens) koji se može umnožavati samo u prisutnosti HBV.

6.1 Epidemiologija

Područja visoke raširenosti zaraze HDV-om su Italija, neki dijelovi istočne Europe, bazen
Amazone, Kolumbija, Venezuela, zapadna Azija i neki pacifički otoci. Procjenjuje se da je
širom svijeta zaraženo oko 15 milijuna osoba. Bolest se prenosi sličnim putevima kao i
hepatitis B s osobitim rizikom za intravenske narkomane. Prijenos spolnim dodirom mnogo je
rjeđa od HBV transmisije tim putem.

6.2 Klinička slika

Akutna infekcija HDV-om može se dogoditi kod bolesnika s etabliranom HBV infekcijom
(superinfekcija) ili istovremeno s HBV infekcijom (koinfekcija).Stupanj hroničnosti znatno je
viši nakon superinfekcije nego nakon koinfekcije s HBV tako da superinfekcija rezultira
hroničnom progresivnom jetrenom bolesti u više od 90% [Link]čka slika hroničnog
hepatitisa D nespecifična je i ne razlikuje se od hroničnog hepatitisa drugih etiologija osim što
značajno pogoršava hepatitis B.

Prenosi se takođe zaraženom krvlju , u rjeđim slučajevima spolnim odnosom. Javlja se kao
koinfekcija s akutnim hepatitisom B ili , što je češće , kao superinfekcija kod osoba koje
imaju hronični hepatitis B. Koinfekcija označava istovremeni akutni delta i akutni B
hepatitis , dok superinfekcija označava akutni delta hepatitis kod hroničnog HBsAg nositelja.
Koinfekcija s hepatitisom D uzrokuje akutnu fazu hepatitisa B neobično teškom. U slučaju
superinfekcije VHD može uzrokovati akutno pogoršanje hroničnog hepatitisa B ili relativno
agresivan tok hroničnog hepatitisa B. Superinfekcija često vodi u hronični delta hepatitis , za
kojeg se smatra da može imati vrlo nepovoljnu prognozu.

Bolest se može javiti u jednom od postojeća tri oblika: kao rapidni progresivni hepatitis koji
unutar 1 do 2 godine dovodi do ciroze , kao podmukla bolest koja uzrokuje oskudne
simptome , ali rezultira cirozom unutar 10 do 15 godina , te kao neprogresivna bolest koje

26
završava kao neaktivno stanje vironoštva. Hepatitis D se najčešće nalazi kod intravenskih
korisnika opojnih droga i hemofiličara , iako su mogući i drugi putevi prijenosa.

Manifestuje se opštom slabošću i simptomima identičnim hepatitisu B , a ako je hepatitis B

već u hroničnoj fazi , javlja se iznenadno povećanje vrijednosti transaminaza u krvi. otkriva se
krvnom pretragom gdje se utvrđuju antitijela na virus delta i , ako još nije dijagnosticiran
hronični hepatitis B , prisustvo pokazatelja infekcije virusom hepatitisa B , te vrijednosti
transaminaza.

Za akutni oblik hepatitisa delta nema liječenja , tek kada prijeđe u hroničnu fazu koristi se
interferon. Ukoliko je koncentracija virusa velika, a genotip 1a ili 1b , interferon se kombinira
s ribavirinom. Ozbiljnije i otpornije infekcije liječe se koktelom ribavirin + interferon +
amanadin.

6.3 Profilaksa

Umnažanje hepatitis D virusa ovisno je o umnažanju HBV. Koinfekcija s HBV može se

prevenirati cijepljenjem protiv hepatitisa B te preekspozicijskom i postekspozicijskom
profilaksom infekcije s HBV. Superinfekcija se sprečava promjenom ponašanja rizičnih
skupina, uporabom kondoma te programom izmjene igala kako bi se spriječio prijenos pri
intravenskom uzimanju droga.

6.4 Liječenje

Lijek koji se koristi kod hepatitisa D je interferon.

7. HEPATITIS E
Hepatitis E je prenosiv akutni virusni hepatitis koji se većinom pojavljuje epidemijski, a
uzrokuje ga hepatitis E virus (HEV). Zbog mnogih oboljelih u zemljama u razvoju te visoke
smrtnosti trudnica, velik je uzrok morbiditeta i mortaliteta u ljudi.

HEV je promjera 27 do 34 nm, ima pozitivnu, jednočlanu RNK, okrugla je oblika, nema
ovojnice.

7.1 Epidemiologija

Hepatitis E uzrokuje kraće epidemije. Epidemijsko pojavljivanje akutnog hepatitisa u odraslih

ljudi u Indiji i nekim zemljama Afrike posebno nakon sezone kiša, poznato je mnogo godina,

27
a najčešće je bilo povezano s konzumiranjem vode za piće, ponekad i hrane, zagađene
kanalskim otpadom.

Prenos na ukućane nije visok, što je neuobičajeno za enteralno prenosive agense, a možda je
posljedica relativne nestabilnosti HEV-a. U nekim epidemijama omjer oboljevanja muških u
odnosu prema osobama ženskog spola je čak 3:1, ali u većini slučajeva nema takve bitne
razlike.

Visoka smrtnost trudnica zbog hepatitisa E opisana je u raznim dijelovima svijeta. HEV
uzrokuje epidemije ali i sporadične slučaje akutnog hepatitisa bez razvoja hronične
bolestijetre. Hepatitis E se pojavljuje uglavnom u zemljama s toplom klimom, te zasad nije
opisan kao endemska infekcija u razvijenim zemljama Evrope i Azije te Kanadi i SAD-u, no i
u tom području opisani su bolesnici koji su doputovali iz endemskih područja. Ipak se ne
može sa sigurnošću isključiti mogućnost sporadičnih slučajeva hepatitisa E i u tim
područjima.

7.2 Klinička slika

Inkubacija iznosi 2 do 9 sedmica, prosječno oko 6 sedmica. Kliničke su manifestacije slične

onima opisanim kod hepatitisa A, a otkriva se nalazima u krvi dokazivanjem prisustva
antitijela protiv virusa E i visine transaminaza. Anikterični (lakši) oblici su česti, a omjer
anikteričnih u odnosu na prema ikteričnim oblicima u Indiji je 30:1. U ikteričnom obliku
postoji inicijalna faza, faza žutice i rekovalescentna faza. Teži oblici bolesti dijelom su
posljedica niskog socioekonomskog statusa oboljelih, nedostupnosti zadovoljavajućeg
medicinskog postupka, a možda i prethodne neadekvatne prehrane. Hepatitis E u trudnoći,
naročito u trećem tromjesječju, često rezultira fulminantnim oblikom bolesti, što uzrokuje
visok majčin i fetalni mortalitet (približno 20%), dok kod ostalih iznosi svega 0,1 – 1%.

7.3 Liječenje

Primjenjuju se opšte mjere opisane u liječenju hepatitisa A, akutnog hepatitisa B i akutnog

hepatitisa C. Mirovanje tokom aktivne aktivne faze bolesti uz jetrenu dijetu te zabranu

28
konzumiranja alkohola i hepatotoksičnih lijekova čine se razumnim postupcima. Primjena
infuzija glukoze za vrijeme jače inapetencije te povraćanja kao i mjere intenzivne njege
bolesnika s fulminantnim oblikom bolesti adekvatni su medicinski postupci.

7.4 Profalaksa

Primjena normalnog ljudskog imunoglobulina (NIG) ne koristi, jer u njemu nema dovoljno
specifičnih anti-HEV antitijela. U Indiji pripravljen NIG ima profilaktičku vrijednost i
preporučuje se davanje trudnicama što prije nakon ekspozicije HEV-u. Za sada su bitne lične
mjere sprečavanja HEV infekcije u vidu redovnog pranja ruku sapunom, a opšte se mjere
sastoje od sprečavanja zagađenja pitke vode i hrane fekalijama, odnosno od istih mjera koje
sprečavaju širenje HAV infekcije.

8. HRONIČNI HEPATITIS

Hronični hepatitis je upala jetre koja traje 6 mj. Obično su uzroci virusi hepatitisa B i C,
autoimuni mehanizmi (autoimuni hepatitis) i lijekovi. Mnogi bolesnici nemaju pozitivnu
anamnezu na akutni hepatitis a prvi pokazatelj je asimptomatski porast vrijednosti
aminotransferaza. U nekih se bolesnika prvo manifestira ciroza jetre ili njene komplikacije
(npr. portalna hipertenzija). Biopsija je potrebna za potvrdu dijagnoze te određivanje stupnjai
stadija bolesti. Liječenje je usmjereno na komplikacije i osnovni uzrok (npr. kortikosteroidi za
autoimuni hepatitis, antivirotici za virusni hepatitis). Transplantacija jetre je često indicirana u
završnom stadiju bolesti.

8.1 Etiologija i klasifikacija

Hepatitis koji traje 6 mj. se općenito definira hroničnim, premda je trajanje bolesti stvar
proizvoljne procjene. Hepatitis B virus (HBV) i hepatitis C virus (HCV) su učestali uzroci
hroničnog hepatitisa; 5–10% slučajeva HBV– a (sa ili bez ko–infekcije s HDV) i oko 75%
slučajeva HCV–a postaje hronično. Hepatitis A i E virusi nisu uzroci hroničnog hepatitisa.
Iako je mehanizam kroniciteta nepoznat, oštećenje jetre u najvećoj mjeri određuje
bolesnikova imunološka reakcija na infekciju.
Mnogi slučajevi su idiopatski. Veliki udio idiopatskih slučajeva ima naznačena obilježja
imunosno posredovanog hepatocelularnog oštećenja (autoimuni hepatitis), uključujući
pozitivne serološke imune biljege, povezanost s haplotipovima histokompatibilnosti koji su
zajednički u mnogim autoimunim bolestima (npr. HLA–B1, HLA–B8, HLA–DR3, HLA–
DR4); prevladavanje T limfocita i plazma stanica u histološkim lezijama jetre; složen in vitro
defekt u staničnoj imunosti i imunoregulacijskim funkcijama; povezanost s ostalim
autoimunim bolestima (npr. RA, autoimuna hemolitična anemija, proliferativni

29
glomerulonefritis); i odgovor na terapiju kortikosteroidima ili imunosupresivima. Hronični
hepatitis ponekad ima istovremeno obilježje autoimunog hepatitisa i neke druge hronične
bolesti jetre (npr. primarna bilijarna ciroza, kronični virusni hepatitis). Ova se stanja nazivaju
sindromima preklapanja.
Mnogi lijekovi, uključujući izonijazid, metildopu, nitrofurantoin a rijetko paracetamol, mogu
izazvati hronični hepatitis. Mehanizam se razlikuje ovisno o vrsti lijeka a može uključivati
poremećaj imunog odgovora, citotoksične intermedijarne metabolite ili genetski određene
metaboličke defekte.
Ostali uzroci hroničnog hepatitisa su alkoholni hepatitis i nealkoholni steatohepatitis. Rjeđi
uzroci hroničnog hepatitisa nastaju kod manjka α1–antitripsina ili u Wilsonovoj bolesti.
Prethodna klasifikacija kroničnog hepatiti sa obuhvaćala je pojmove kao što su hronični
perzistentni, hronični lobularni ili hronični aktivni hepatitis. Korisniji je novi klasifikacijski
sustav koji određuje etiologiju, intenzitet histološke upale i nekroze (stupanj) i opseg
histološke fibroze (stadij). Upala i nekroza su potencijalno reverzibilne; nekroza u pravilu
nije.

8.2 Simptomi i znakovi

Klinička obilježja variraju. U 1/3 slučajeva slika se razvija nakon akutnog hepatitisa, ali u
većine se razvija podmuklo de novo. Mnogi su bolesnici asimptomatski, posebno u kroničnom
HCV. Međutim, malaksalost, anoreksija i umor su uobičajeni, ponekad praćeni umjereno
povišenom tjelesnom temperaturom i nelagodom u gornjem desnom kvadrantu.
Žutice obično nema. Često, a posebno uz HCV, prvi nalazi mogu biti znakovi hronične
bolesti jetre (npr. splenomegalija, paukoliki nevusi, palmarni eritem). U manjeg broja
bolesnika s hroničnim hepatitisom može se razviti kolestaza. U autoimunoj varijanti, posebno
u mladih žena, manifestacije mogu zahvatiti bilo koji organski sustav, uključujući pojavu
akni, amenoreje, artralgije, ulceroznog kolitisa, plućne fibroze, tireoiditisa, nefritisa i
hemolitične anemije.
hronični HCV je povremeno povezan sa slijedećim stanjima: lichen planus, mukokutani
vaskulitis, glomerulonefritis, porfirija kutanea tarda i možda ne–Hodgkinov B stanični
limfom. U ~1% bolesnika razvija se simptomatska krioglobulinemija uz umor, mijalgiju
artralgiju, neuropatiju, glomerulonefritis i kožni osip (urtikarija, purpura ili leukocitoklastični
vaskulitis); asimptomatska krioglobulinemija je učestalija.

8.3 Dijagnoza

Sumnja na dijagnozu se postavlja u bolesnika sa simptomima i znakovima koji ukazuju na

bolest, slučajno utvrđenim povišenim vrijednostima aminotransferaza ili prethodno
dijagnosticiranim akutnim hepatitisom. Ako prethodno nisu učinjeni, učine se testovi jetrene
funkcije koji uključuju serumski ALT, AST, alkalnu fosfatazu i bilirubin. Povišene vrijednosti
aminotransferaza predstavljaju karakterističnu laboratorijsku abnormalnost. Premda se
vrijednosti mogu mijenjati, one su u pravilu od 100–500 i.j./L. ALT je obično viši od AST.

30
 Vrijednosti aminotransferaza mogu biti normalne tijekom hroničnog hepatitisa, ukoliko je
bolest mirna, posebno kod HCV infekcije. Alkalna fosfataza je obično uredna ili blago
povišena, ali povremeno može biti i jako povišena. Bilirubin je obično normalan osim u
slučaju teške ili uznapredovale bolesti. Abnormalnosti ovih laboratorijskih testova nisu
specifične za bolest i mogu se javiti kod ostalih bolesti, kao što su alkoholna bolest jetre,
rekrudescentni akutni virusni hepatitis i primarna bilijarna ciroza.
Ako su laboratorijski nalazi sukladni s dijagnozom hepatitisa, izvodi se virusna serologija s
ciljem isključivanja HBV–a i HCV–a (vidi SL. 27–1 i TBL. 27–3, 27–4 i 27–5). U slučaju da
ne dokažemo virusnu etiologiju, potrebna su daljnja ispitivanja.
Prvi testovi koji se traže su autoprotutijela, imunoglobulini i α1–antitripsin. Djeca i mladi
odrasli obavljaju testiranje na Wilsonovu bolest određivanjem vrijednosti ceruloplazmina.
Značajni porast vrijednosti serumskih imunoglobulina ukazuju na kronični autoimuni
hepatitis, ali test nije zaključan. Autoimuni hepatitis se normalno dijagnosticira kad se dokažu
antinuklearna protutijela (ANA) u titru ≥1:80 (u odraslih) ili 1:20 (u djece), protutijela na
glatke mišiće (AGLM/SMA–anti smooth muscle antibodies) ili protutijela na mikrosome jetre
i bubrega (engl. anti–liver–kidney microsomal 1 = anti–LKM1).
Biopsiju, za razliku od akutnog hepatitisa, treba učiniti. Blagi slučajevi mogu imati manju
hepatocelularnu nekrozu i infiltraciju upalnim stanicama, obično u portalnim područjima, s
normalnom građom acinusa, sa malo ili bez fibroze. U ovakvim se slučajevima rijetko razvija
klinički značajna bolest jetre ili ciroza. U težim slučajevima, biopsija u pravilu pokazuje
periportalnu nekrozu s infiltracijom mononuklearnih stanica (piecemeal nekroza) praćenu
različitim stadijem periportalne fibroze i proliferacije žučnih kanalića. Acinarna arhitektura
može biti iskrivljena sa zonama kolapsa i fibroze; ponekad prava ciroza istodobno postoji uz
znakove hepatitisa. Biopsija se također koristi za određivanje stupnja i stadija bolesti.
U većini slučajeva specifični uzrok hroničnog hepatitisa se ne može razlučiti biopsijom,
premda se slučajevi nastali HBV infekcijom mogu razlikovati prisutnošću hepatocita koji
imaju izgled poput zamućenog stakla i posebnim bojanjima za HBV komponente. Autoimuni
slučajevi imaju naznačeniju infiltraciju limfocita i plazma stanica. Bolesnicima s histološkim,
ali ne i serološkim kriterijima za hronični autoimuni hepatitis dijagnosticira se kao varijanta
autoimunog hepatitisa; mnogi bolesnici imaju sindrom preklapanja.
Serumske albumine i PV trebalo bi odrediti kako bi se utvrdila težina bolesti; na
insuficijenciju jetre ukazuje niski serumski albumin i produženo PV. Ako se tijekom
kroničnog hepatitisa razviju simptomi ili znakovi krioglobulinemije, posebno kod HCB–a,
treba utvrditi vrijednosti krioglobulina i reumatoidnog faktora; visoke vrijednosti
reumatodinog faktora i niske vrijednosti komplementa također govore u prilog
krioglobulinemije.
Bolesnike s hroničnim HBV–om treba jednom godišnje pregledati i izvršiti probirne pretrage
na hepatocelularni karcinom (ultrazvuk jetre i odrediti razinu α−fetoproteina), premda je
ekonomičnost ovog probira sporna.
Bolesnike s hroničnim HCV–om treba podvrgnuti istom postupku ako imaju cirozu.

8.4 Prognoza

Prognoza je različita. Kronični hepatitis izazvan lijekovima se često potpuno povuče kad se
ukine inkriminirajući lijek. Slučajevi HBV–a se mogu povući i bez liječenja (neuobičajeno),
brzo napredovati, ili napredovati desetljećima do pojave ciroze. Rezolucija često započinje
31
prolaznim pogoršanjem bolesti i završava serokonverzijom iz hepatitis B e–antigen (HBeAg)
u anti–HBe. Koinfekcija sa HDV–om izaziva najteži oblik hroničnog HBV–a; bez liječenja
ciroza se razvija u do 70% bolesnika. Neliječeni hronični hepatitis zbog HCV–a dovodi do
ciroze u 20–30% bolesnika, iako njen razvoj može trajati desetljećima. hronični autoimuni
hepatitis obično odgovara na terapiju, ali ponekad dovodi do progresivne fibroze i konačno do
ciroze.
Hronični HBV povećava rizik od hepatocelularnog karcinoma; rizik se također povećava u
hroničnom HCV–u, ali samo kad se ciroza već razvila (vidi str. 236).

8.5 Liječenje

Cilj liječenja su komplikacije (npr. ascites, encefalopatija) i osnovni uzrok. Lijekove koji
dovode do hepatitisa trebalo bi ukinuti. Osnovne bolesti, kao što je Wilsonova, trebalo bi
liječiti. Kronični virusni hepatitis koji je prouzročio HBV može se spriječiti izbjegavanjem
kontakta sa oboljelima (vidi str. 226); kortikosterode i imunosupresivne lijekove trebalo bi
izbjegavati jer potiču umnožavanje virusa. Profilaktične mjere nisu potrebe za osobe koje su
bile u dodiru s oboljelima od HCV.

32
10. ZAKLJUČAK

Hepatitis je upala jetre koja dovodi do oštećenja ili uništenja njezinih ćelija (hepatocita).
Može biti akutni i hronični. U nekim slučajevima, akutni hepatitis prelazi u hronično stanje.
Klinička slika i prognoza, kao i terapija ovisi o uzročniku upale jetre. Upalu jetre mogu
izazvati različiti uzročnici: bakterije, virusi, različiti toksini pa čak i lijekovi. Možemo
zaključiti da simptomi hepatitisa su nespecifični i često se dese bez pojave žutice. Serum
alanin transeminaze je najkorisniji skrining test za hepatitis u praksi.

Hepatitis A je zapaljenje jetre izazvano hepatitis A virusom. Hepatitis A mogu dobiti osobe
koje putuju u zemlje sa visokom zastupljenosti hepatitisa A, osobe koje žive s nekim ko ima
hepatitis A, korisnici droga, muškarci koji stupaju u sex sa muš[Link] A može se
dobiti i ako neko kiše ili kašlje na vas, ako sjedite pored osobe koja ima hepatitis A, i ako
grlite zaraženu osobu. Djeca mlađa od 6 godina najčešće nemaju simptome hepatitisa A, ali
starija djeca i odrasli najčešće imaju blage, simptome nalik gripi a to su: umor, stomačne
tegobe, povišena temperatura, gubitak apetita, proliv itd. Dijagnoza hepatitisa A uspostavlja
se uzimanjem krvi i testiranjem dokazuje se hepatitis A ili neka druga vrsta hepatitisa.
Hepatitis A može se izbjeći vakcinisanjem. Vakcine protiv hepatitisa A se primjenjuje
počevši od 1 godine starosti, a za vakcinisanje djeteta treba se prvo konsultovati sa dječijim
ljekarom.

Hepatitis B je bolest jetre uzrokovana hepatitis B virusom. Svako može dobiti hepatitis B, ali
su neke osobe u povišenom riziku. Hepatitis B možete dobiti kroz kontakt sa krvlju zaražene
osobe, spermom, ili putem drugih tjelesnih tečnosti. Hepatitis B obično nema simptoma.
Odrasli i djeca starije od 5 godina mogu imati žuticu ili druge simptome. Hepatitis B se
najčešće ne liječi ukoliko se ne postane hroničan. Hepatitis B je hroničan kada tijelo ne može
da se oslobodi hepatitis B virusa. Djeca, naročito dojenčad, su u većem riziku od nastanka

33
hroničnog hepatitisa B. Hronični hepatitis B se tretira lijekovima koji usporavaju ili
zaustavljaju oštećenje jetre izazvano hepatitis B virusom. Od hepatitisa B se možete zaštititi
dobijanjem hepatitisa B vakcine. Javite se odmah Vašem ljekaru ako mislite da ste bili
izloženi hepatitis B virusu. Ako ste na u povišenom riziku od hepatitisa B, testirajte se. Mnogi
ljudi ne znaju da su zaraženi. Rana dijagnoza i liječenje mogu spriječiti oštećenje jetre.
Hepatitis C je bolest jetre izazvana hepatitis C virusom. Hepatitis C virus je 10 puta zarazniji
od HIV virusa (izazivača side). Postoji 6 osnovnih tipova hepatitisa C (1, 2, 3, 4, 5, 6) i više
od 74 podtipova. Svako može4 dobiti hepatitis C, ali su neke osobe u povišenom riziku
uključujući osobe koje su primale krv prije 1994. Godine, osobe koje žive sa oboljelim od
hepatitisa C, osobe koje boluju od hemoflije, sadašnji i bivši zatvorenici, djeca majki
odoboljelih od hepatitisa C. Hepatitis C se može dobiti rukovanjem sa zaraženom osobom,
grljenjem zaražene osobe, sjedenjem pored zaražene osobe. Hepatitis C obično nema
simptoma, ali ukoliko primjetite neke od slijedećih simptoma, moguće je da ste se zarazili:
umor, slabost, malaksavost, nesanica itd. Hepatitis C postaje hroničan kada tijelo ne može da
se oslobodi hepatitis C virusa. Bez liječenja, hronični hepatitis C može da izazove stvaranje
ožiljaka na jetri (takozvanu cirozu jetre), karcinom jetre i otkazivanje jetre.

Simptomi ciroze uključuju:

 žućkastu boju kože i očiju (žutica)

 produženo vrijeme neophodno za zaustavljanje krvarenja
 oticanje stomaka ili zglobova
 umor
 mučninu
 slabost
 gubitak apetita
 gubitak tjelesne mase
 pojavu krvnih sudova paukolikog oblika na koži koji se nazivaju angiom.

Hepatitis C se dijagnostikuje putem krvi, čime se takođe dokazuje prisustvo hroničnog

hepatitisa C ili neke druge vrste hepatitisa. Hepatitis C se najčešće  liječi ukoliko  postane
hroničan. Hronični hepatitis C se liječi lekovima koji usporavaju ili zaustavljaju oštećenje
jetre izazvano hepatitis C virusom i koji treba da dovedu do potpunog izbacivanja virusa iz
organizma. Dužina tretmana zavisi od tipa hepatitis C, tako da se tip 2 i 3 leče 24 sedmice, a 1
i 4, 48 sedmica. Transplantacija jetre može biti neophodna ukoliko hronični hepatitis C
izazove otkazivanje jetre. Tokom transplantacije, bolesna jetra se zamjenjuje sa zdravom
jetrom donatora.

34
12. LITERATURA

- Udžbenik: Dragan Delić (Hronični hepatitis)

- Internetska stranica: Poliklinika „Intertim“

- Internetska biblioteka Wachtower

- Interna medicina: F. Igor, J. Branimir, L. Boris, Zgareb, 2003. Godina

- [Link]

- [Link]

- [Link]

- [Link]

35
Datum predaje rada: ________________

Komisija: _________________

Predsjednik: _______________

Ispitivač: _________________

Član: ________________

MIŠLJENJE O RADU:

Datum odbrane rada: ______________ Ocjena: ______________

36
37