CHỦ ĐỀ 6: CÔNG CỤ ĐỊNH VỊ VĂN HÓA

ĐỊA VĂN HÓA VÀ NHÂN HỌC VĂN HÓA

THÀNH VIÊN: LÊ THÚY HIỀN + NGUYỄN THỊ NGỌC ANH + CHU THỊ HỒNG
NHUNG
VAI TRÒ:
1. Chu Thị Hồng Nhung (TT47C4-0533): Địa văn hóa
2. Nguyễn Thị Ngọc Anh (TT47C4-0530): Định nghĩa, hoàn cảnh ra đời, ưu điểm của
Nhân học- Văn hóa
3. Lê Thúy Hiền (TT47C4-0529): Phương pháp xác định, công cụ của phương pháp
Nhân học- Văn hóa
LỚP : CLC1

I. Địa văn hóa

- Là phương pháp để định vị văn hóa theo vùng địa lí, đồng thời giải
thích các đặc điểm văn hóa dựa trên địa lí và đặc điểm tự nhiên
Ví dụ: Sự ra đời của nền văn minh lúa nước bắt đầu từ lưu vực con
sông Dương Tử của Trung Quốc
- Lượng phù sa bồi đắp dồi dào
- Điều kiện tự nhiên: khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, nhiều ao hồ sông
nước
- Lượng mưa hàng năm tương đối cao 900-1000mm nên cần xây dựng
tốt hệ thống thủy lợi đề phòng những đợt mưa ngập úng hay hạn hán

+ Yếu tố khác: Khu vực canh tác phải có độ bằng phẳng rất cần thiết để
duy trì mực nước từ 100 mm đến 150 mm giúp cho cây lúa tăng trưởng
và kết hạt tốt.

 Chính vì vậy, những khu vực đồng bằng và các lưu vực các con
sông chảy qua các miền nhiệt đới nhiều mưa sẽ là môi trường
thuận lợi cho cây lúa nước phát triển. Ví dụ như đồng bằng sông
Hồng, lưu vực sông Dương Tử... thích hợp cho cây lúa nước.

? Giải thích tại sao giữa những người sống trong một điều kiện tự nhiên
khá giống nhau có nhiều tương đồng về văn hóa
Ví dụ: Sông Nile đã nuôi dưỡng con người Ai Cập cổ đại, người sẽ
không thể tồn tại nếu thiếu đi con sông này, nên họ coi Nile như một vị
thần thiêng liêng và hàng năm đều bày tỏ lòng biết ơn và sự trân trọng
bằng các lễ mừng sông
- Các luận điểm của cơ sở khoa học cho phương pháp này:
1. Bản thân con người cũng là một bộ phận của tự nhiên
 Ví dụ: Con người sản xuất ra các tư liệu cho đời sống- sản xuất ra cơ sở
vật chất cho cuộc sống, “giới tự nhiên là thân thể vô cơ của con người”,
“thân thể mà với nó con người phải ở lại trong quá trình thường xuyên
giao tiếp để tồn tại” và cả đời sống thể xác lẫn đời sống tinh thần của
con người đều luôn gắn liền với giới tự nhiên.
(Nguồn: Báo điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam – Học thuyết về con
người, giải phóng và phát triển con người)
1. Để tồn tại và phát triển con người phải tiến hành trao đổi chất với
môi trường tự nhiên
2. Quá trình trao đổi chất nói trên diễn ra theo hai hướng: thích nghi
với tự nhiên và cải tạo tự nhiên
3. Cả hai hướng này đều tạo ra văn hóa:
+Biến đổi: tạo nên các giá trị văn hóa vật thể
Ví dụ : như nhà sàn, những năm tháng trước đây nhà sàn được xây dựng
để tránh các loại thú dữ, sau này khi đời sống nâng cao, khoa học kĩ
thuật phát triển, nhà sàn dần không còn phổ biến nhưng nó vẫn chứa
đựng nét văn hóa cổ xưa, từ đó trở thành di sản văn hóa vật thể.
+Thích nghi: in dấu trong lối sống, nhân cách => Sự ra đời của các
giá trị phi vật thể
Ví dụ: Sự ra đời của âm nhạc Cung đình hay còn gọi là nhã nhạc cung
đình Huế, bắt nguồn từ nền âm nhạc dân gian, cùng với nhu cầu tạo ra
một loại âm nhạc phục vụ cho hoạt động lễ tiết trong Cung đình dần dần
có những sự thay đổi để trở thành một loại âm nhạc trang trọng
(Nguồn: Thế giới di sản điện tử - Cơ quan của hội di sản văn hóa Việt
Nam)
Ví dụ: Lối sống ăn lông ở lỗ của người nguyên thủy, để tránh thú dữ, giữ
ấm, tránh mưa gió, những người ngày xưa đã tìm đến những hang đá để
trú ẩn và sinh sống, đồng thời để duy trì sự sống họ hái lượm săn bắn, ăn
thức ăn sống => Lối sống ấy giờ đây đã trở thành giá trị văn hóa phi vật
thể của nhân loại
 Môi trường tự nhiên chi phối quá trình hình thành và phát triển
của văn hóa
II. Nhân học- văn hóa:
1. Định nghĩa:
- Là phương pháp định vị văn hóa chủ yếu dựa trên nghiên cứu về
chủng tộc và thổ ngữ.
 - Nhân học văn hóa tạo cơ sở cho những nghiên cứu lịch đại về quá
trình hình thành và phát triển lịch sử của văn hóa-xã hội người. Bởi
vậy, có thể nói, nhân học văn hóa rất hữu hiệu trong việc “ôn cố-tri
nhân”.
- Nhân học văn hóa mang lại cho khoa học cách nhìn mới về thế giới
hiện tại. Đó là: không xem xét thực tại xã hội như khách vật (tồn tại
khách quan một cách tuyệt đối) mà luôn nhìn nhận và hiểu thực tại
trong mối quan hệ với chủ thể của xã hội ấy.
2. Hoàn cảnh ra đời:
- Làn sóng di cư nhân khẩu từ vùng đại lý này sang vùng địa lý khác.
Theo thời gian lịch sử, dân số trên hành tinh ngày một tăng, điều kiện
tự nhiên dần thay đổi khắc nghiệt và những cuộc chiên stranh xâm
lược đã đưa đến sự dịch chuyển giữa các không gian địa lý của những
nhóm người khác nhau.
- Di cư làm thay đổi diện mạo của thứ văn hóa vốn bị chi phối bởi hoàn
cảnh địa lý. Đi đến một vùng đất mới nhưng họ vẫn sẽ có xu hướng
giữ nguyên văn hóa của mình trong một hoàn cảnh mới. Chính điều
này sẽ gây bất lợi cho phương pháp địnhvị địa-văn hóa.
Ví dụ: người Trung Quốc bắt đầu di cư vào Việt Nam từ thế kỷ III
trước CN, từ đầu thời kỳ Bắc thuộc. Trong hai thiên niên kỷ kể từ
đó, nhiều làn sóng người Trung Quốc đã di cư đến Việt Nam.
Nhiều thế hệ định cư tại Việt Nam đã có quan hệ hợp hôn với
người Việt bản xứ và con cháu họ dần đồng hóa với bản sắc bản
xứ
- Chính sự thay đổi về diện mạo địa lý đã khiến cho một không gian có
thể hàm chứa vô số không gian văn hóa.
Ví dụ: Người Hoa ở Việt Nam vẫn luôn lưu giữ các lễ hội riêng
trong tập quán tín ngưỡng của mình (Nguyễn tiêu, Đông chí,...) và
một số quy chuẩn ứng xử của người Hoa sẽ khác so với người việt. ->
có nhiều nét văn hóa riêng trong một cộng đồng địa lý.
3. Ưu điểm của phương pháp định vị nhân học-văn hóa:
- Giảm thiểu việc lệ thuộc vào hoàn cảnh địa lý. Nó chuyển sang góc
nhìn văn hóa như một quá trình tự thân có khả năng tái sản xuất ra
chính nó trong khuôn khổ một cộng đồng
- Ứng dụng văn hóa tộc người hoặc văn hóa dân gian.
4. Phương pháp xác định
 - Phương pháp nhân học văn hóa được xác định bằng cách : gắn các
phẩm chất văn hóa với chủ thể - người ( vừa là vật mang, vừa là chủ
thể, vừa là kết quả của văn hóa )
Giải thích dòng in nghiêng : vật mang ở đây là chứa đựng những nét
văn hóa của nguồn gốc cũ, chủ thể ở đây là sự vật hiện hữu, tất cả mọi
biến đổi đều xảy ra trên chủ thể, kết quả của văn hóa là do văn hóa của
vùng đất mới chủ thể đi đến cộng với văn hóa gốc sẵn có
- Phương pháp này có nghĩa là xem xét văn hóa như một quá trình tự
thân, có khả năng tái sản xuất ra chính nó trong khuôn khổ của
một cộng đồng xác định.
 Hay nói cách khác : văn hóa ấy vẫn là văn hóa ban đầu nhưng có
thay đổi khác đi do môi trường của cộng đồng xác định mang lại
5. Công cụ của phương pháp
- Phương pháp dựa vào 2 thuộc tính mà bất kì cộng đồng văn hóa
nào cũng có
+ Thuộc tính : Cố hữu (là những gì sinh ra đã vốn có) đó là Chủng
người
+ Thuộc tính: Nổi trội (là điểm nổi bật nhất thể hiện đặc trưng của cộng
đồng văn hóa) đó là Thổ ngữ của chủng
(Giải thích thổ ngữ của chủng là gì : là ngôn ngữ mà chỉ chủng đó mới có và sử dụng)

 Phương pháp dựa vào 2 thuộc tính trên dùng để định vị, phân vùng văn
hóa
Ví dụ 1: Người Châu Âu được chia là 3 nhóm văn hóa dựa vào thổ ngữ
+ Văn hóa Slavơ : là những nơi nói các ngôn ngữ Slavo, đại diện là văn hóa
Nga, có nét văn hóa tiêu biểu ở chỗ : tính tư lợi được đặt sau các giá trị tinh
thần và tập thể theo kiểu phương Đông, do chịu ảnh hưởng từ Mông Cổ
trong suốt 250 năm
+Văn hóa Latinh: nơi nói các ngôn ngữ Rooman, mang tính tập thể cao,
quyết liệt, độc đoán, mang những giá trị cổ điển do có ảnh hưởng từ Cơ Đốc
giáo
+Văn hóa German: các vùng sử dụng ngôn ngữ German- là một trong
những nhóm ngôn ngữ lớn nhất, tiêu biểu là văn hóa Đức và văn hóa Anglo-
Saxon, nét chung là có tính thực tiễn và tư lợi được đặt lên hàng đầu do chịu
ảnh hưởng từ tinh thần Tin Lành
 Tuy nhiên có thể thấy một điều rằng văn hóa Châu Âu đề cao tính đa
dạng, việc sắp xếp các nền văn hóa vào các nhóm như vậy có phần nào
 mang tính phiến diện, tuy nhiên đó cũng là những tiền đề mở ra những
nghiên cứu sâu xa về sau
(Nguồn: Mối quan hệ giữa vùng văn hóa và phát triển kinh tế- Bối cảnh
Châu Âu – Ths. Trần Phương Hoa – Viện nghiên cứu Châu Âu)
Ví dụ 2 : Văn hóa của cộng đồng dân tộc Khmer tại Việt Nam
(Nguồn: Vietnamtours247 – Một số nét văn hóa tiêu biểu và nổi bật nhất
của văn hóa Khmer)
- Văn hóa của cộng đồng dân tộc Khmer được xác định là một vùng văn
hóa riêng vì nó có đầy đủ điều kiện như là : có nguồn gốc là người
Khmer, sử dụng ngôn ngữ Khmer, có phong tục tập quán, trang phục
truyền thống của riêng dân tộc. Nhưng vẫn mang nét riêng để được
gọi là dân tộc Khmer ở Việt Nam là bởi bên cạnh tiếng Khmer thì vẫn
nói tiếng việt, và vẫn hưởng thụ những nét văn hóa truyền thống cơ
bản của người việt trong những ngày lễ tết, sử dụng cả 2 trang phục
truyền thống…
 Kết luận : Văn hóa có thể được định vị một cách đơn giản, dễ hiểu qua
Chủng tộc và Thổ ngữ của chủng tộc ấy

TỔNG HỢP NGUỒN THAM KHẢO:

1. Đại cương Văn hóa Việt Nam – PGS.TS Phạm Thái Việt (Chủ biên)
2. Vietnamtours247 – Một số nét văn hóa tiêu biểu và nổi bật nhất của văn
hóa Khmer
3. Mối quan hệ giữa vùng văn hóa và phát triển kinh tế- Bối cảnh Châu Âu
– Ths. Trần Phương Hoa – Viện nghiên cứu Châu Âu
4. Thế giới di sản điện tử - Cơ quan của hội di sản văn hóa Việt Nam
5. Báo điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam – Học thuyết về con người, giải
phóng và phát triển con người
6. Nhu cầu nước của lúa- Tailieu.vn