You are on page 1of 4

Sejarah - Tingkatan 2

BAB 4 : KEKAYAAN EKONOMI SARAWAK 21. Tahun 1842, James Brooke menghadap sultan Brunei
MENDORONG PENJAJAHAN (Sultan Omar Ali Saifuddin) bagi mengesahkan
KELUARGA BROOKE kedudukannya di Sarawak.
22. Beliau bersama angkatan tentera laut British dari
(1) Negeri Sarawak di bawah Kesultanan Brunei Singapura yang diketuai oleh Edwad Belcher.
1. Sebelum kurun ke 19, Sarawak di bawah pengaruh 23. Kehadiran tentera British bimbangkan Sultan Brunei.
Kesultanan Brunei. 24. Sultan Brunei terpaksa iktiraf perjanjian 1841
2. Pembesar tempatan dilantik oleh Sultan Brunei. 25. Perjanjian antara Sultan Omar dengan James
3. Tadbir Sarawak tanpa campur tangan Brunei. Brooke ditandatangani pada tahun 1842.
4. Sultan Brunei bahagikan Sarawak kpd daerah. 26. Syarat perjanjian 1842
5. Setiap daerah ditadbir oleh ketua tempatan di i. Sultan Brunei serahkan Sarawak dari kawasan
kalangan orang Melayu dan orang Dayak. Tanjung Datu ke Sungai Samarahan
6. Ketua tempatan digelar Menteri Darat, Temenggung ii. Sultan Brunei serahkan segala hasil cukainya
atau Orang Kaya. kepada James Brooke dan pewarisnya.
7. Ketua tempatan laksanakan arahan & pungut cukai.
iii. James Brooke bayar 2500 dolar setiap tahun
(2) Penentangan terhadap Kesultanan Brunei kepada baginda.
1. Sultan Brunei melantik Pangeran Indera Mahkota iv. Agama dan adat istiadat penduduk Sarawak tidak
sebagai wakil Kesultanan Brunei di Sarawak. boleh diganggu.
2. Pangeran Indera Mahkota ambil alih pentadbiran serta v. Sultan Brunei iktiraf James Brooke sebagai Raja
perdagangan antimoni dan emas drp pembesar Melayu Putih Sarawak.
3. Beliau kenakan cukai tinggi 27. Tahun 1846, Sultan Omar Ali Saifuddin cuba
4. Tindakan Pangeran Indera Mahkota timbulkan menentang James Brooke.
perasaan tidak puas hati pembesar Melayu dan orang 28. James Brooke dgn bantuan British serang Sultan
Bidayuh. 29. Sultan Omar Ali Saifuddin dipaksa menandatangani
5. Orang Bidayuh di lombong antimoni tidak diberi satu lagi perjanjian.
upah. 30. Syarat perjanjian 1846
6. Orang Bidayuh dan orang Melayu menentang i. James Brooke - Raja Sarawak yang merdeka.
Pangeran Indera Mahkota. ii. James Brooke-kedaulatan penuh ke atas Sarawak.
7. Kebangkitan bertujuan membebaskan Sarawak
daripada pemerintahan Kesultanan Brunei. (3) Peluasan kuasa oleh keluarga Brooke
8. Datu Patinggi Ali memimpin orang Melayu (a) Peluasan kuasa tahun 1853
menentang kezaliman Pangeran Indera Mahkota. i. Penentangan terhadap Brunei di Saribas
9. Pangeran Indera Mahkota gagal menyekat dan Batang Lupar.
kebangkitan. iii. Sultan Abdul Mu’mein serahkan tanah antara
10. Sultan Brunei hantar Pangeran Raja Muda Hashim Sg. Samarahan dengan Sg. Rajang dengan
untuk membantu Pangeran Indera Mahkota bayaran 1500 dolar setahun.
11. Pangeran Raja Muda Hashim minta bantuan James (b) Peluasan kuasa tahun 1861
Brooke i. Masalah kekacauan di Sungai Rajang.
12. Beliau berjanji melantik James Brooke menjadi ii. Sultan Mu’mein serahkan Sungai Rajang
Gabenor Sarawak jika kebangkitan berjaya ditamatkan iii. Sultan terima 4500 dolar setahun.
13. James Brooke menerima tawaran tersebut. (c) Peluasan kuasa tahun 1883
14. Hasil bantuan James Brooke, Raja Muda Hashim i. Pembunuhan peniaga Sarawak oleh
menamatkan kebangkitan orang Murut di lembangan Sungai Trusan.
15. Raja Muda Hashim sedar jawatan Gabenor kepada ii. Kawasan itu diserahkan oleh Sultan Brunei
James Brooke tidak akan dpt persetujuan Sul Brunei. dengan bayaran sebanyak 4500 dolar.
16 Raja Muda Hashim melengah-lengahkan perlantikan (d) Peluasan kuasa tahun 1905
17. James Brooke marah, lalu membedil Bandar Kuching. i. Charles Brooke beli Lawas dr Sultan Hashim Jalal.
18. Situasi memaksa Raja Muda Hashim melantik James ii. Keluarga Brooke meluaskan wilayahnya hingga
Brooke menjadi Gabenor dan Raja Sarawak pertama ke sempadan Brunei.
19. PerjanjianPangeran Raja Muda Hashim-James Brooke (4) Sistem Pentadbiran keluarga Brooke
20. Syarat perjanjian 1841 1. Memperkenalkan sistem beraja
i. James Brooke memerintah Sarawak 2. Melibatkan pemimpin tempatan dalam pentadbiran.
ii. James Brooke kuasai segala hasil 3. Datu Patinggi, Datu Bandar dan Datu Temenggung
iii. James Brooke menghormati dan memelihara dilantik membantu James Brooke mentadbir Sarawak.
undang-undang dan adat istiadat orang Melayu. 4. Mereka bertanggungjawab menasihati beliau dalam
hal undang-undang dan adat tempatan.
5. Membentuk Majlis Tertinggi dan Majlis Negeri.

1 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh
Sejarah - Tingkatan 2
6. Sarawak dibahagikan lima bahagian, iaitu Bahagian 4. Perlembagaan 1941-perlembagaan bertulis pertama di
Pertama, Kedua, Ketiga, Keempat dan Kelima. Sarawak menggariskan pemberian kuasa
7. Setiap bahagian ditadbir oleh Majlis Bahagian. pemerintahan kepada rakyat Sarawak.
8. Jabatan ditubuhkan seperti Jabatan Kehakiman, Polis, 5. Perlembagaan ini tidak sempat dilaksanakan kerana
Kastam dan Cukai serta Jabatan Pos. Perang Dunia Kedua meletus.
9. Membina Balai Polis 6. Isi kandungan Perlembagaan Sarawak 1941
10. Pasukan Sarawak Rangers berpakaian seragam i. Charles Vyner Brooke serahkan kuasa mutlaknya
ditubuhkan untuk menjaga keselamatan Sarawak. kepada Majlis Tertinggi dan Majlis Negeri
11. Bendera pertama Sarawak diperkenallan oleh James ii. Raja Sarawak memerintah dengan nasihat Majlis
Brooke pada tahun 1848. Tertinggi.
12. Astana keluarga Brooke dibina iii. Majlis Negeri diberi kuasa meluluskan undang-
13. Mahkamah keadilan ditubuhkan. undang dan menguruskan kewangan.
14. Kes sivil dikalangan orang Melayu, orang Dayak, dan
orang Cina - diadili oleh ketua-ketua mereka.
iv. Raja mempunyai kuasa membatalkan undang-
15. Kes jenayah dan kes yang melibatkan lebih daripada undang yang diluluskan oleh Majlis Negeri.
satu suku kaum akan dihakimi oleh Raja Sarawak, v. Raja Brooke melantik kebanyakkan ahli Majlis
Residen atau Timbalan Residen. Tertinggi dan Majlis Negeri.

(5) Pemimpin tempatan dlm pentadbiran Brooke (8) Perubahan Ekonomi dibwh pentadbiran Brooke
1. Majlis Tertinggi 1. Tidak galak kemasukan pelabur luar secara besar-
besaran. - bertujuan menjaga kepentingan ekonomi
i. Terdiri dr Residen Bahagian Pertama dan empat 2. Menggiatkan meneroka hasil hutan, tanaman baru,
orang Datu Melayu. tanaman tradisional dan kegiatan perlombongan.
a. nasihati James Brooke 3. Mengeluarkan mata wangnya sendiri.
b. buat semua dasar 4. Orang Cina dalam perdagangan dan perlombongan.
c. lulus undang & peraturan yang berkaitan 5. Pembangunan tidak seimbang kerana tertumpu di
pentadbiran negeri Sarawak. Bhgn 1 dan 2.
2. Majlis Negeri 6. Meneroka kekayaan hasil hutan seperti sarang burung,
i. Terdiri daripada ketua kaum bumiputera. rotan, getah jelutung, kapur barus,dammar,kayu balak.
a. pemimpin bumiputera bersidang tiga Sarang burung;
tahun sekali bagi menyuarakan i. Dikutip di gua batu kapur, di Gua Niah.
pandangan serta mengambil bahagian Hasil-hasil hutan lain
dalam pentadbiran. i. Hasil rotan dieksport ke Eropah.
3. Majlis Bahagian;
ii. Getah didapati daripada pokok jelutung dan
i. Terdiri Residen, Penolong Residen, Penolong dieksport ke Amerika Syarikat.
Pegawai Daerah, Pegawai Anak Negeri dan Ketua 7. Pembalakan oleh Syarikat Borneo dan orang Cina di
kampung. Sungai Rajang.
- Nasihati Residen, 8. Tanaman tradisional -kelapa, gambir, lada hitam, sagu
- Ketuai ketenteraan atau rumbia ditanam secara meluas dan dieksport.
- Jaga keamanan 9. Tanaman baru utk eksport seperti getah dan tembakau.
- Kutip cukai. (a) Getah - Diusahakan oleh pekebun kecil. Eksport
(6) Pengaruh British di Sarawak melalui perjanjian. kedua Sarawak selepas minyak.
1. British menandatangani perjanjian dengan Charles (b) Gambir - tanaman untuk eksport.
Brooke pada tahun 1888. © Kelapa - Ditanam oleh orang Melayu, di Bahagian
2. Sarawak jadi negeri naungan British. Pertama dan Bahagian Kedua.
3. Syarat perjanjian 1888 ialah; (d) Lada hitam - Ditanam oleh penduduk Cina,
i. British melindungi Sarawak dari serangan musuh. di Bahagian Pertama dan Bahagian Ketiga.
ii. Keluarga Brooke memerintah negeri dengan (e) Tembakau - Ditanam di Lundu. Dieksport ke
bebas. London.
iii. Hal ehwal luar negeri di bawah kawalan British. (f) Sagu
i. Ditanam di Sg Igan, Oya, Mukah dan Bintulu.
(7) Perlembagaan Sarawak 1941 ii. Kilang memproses sagu di Kuching diusahakan
1. Charles Vyner Brooke kemukakan cadangan oleh pedagang Cina.
Perlembagaan Sarawak. iii. Sagu diambil daripada batang rumbia.
2. Charles Vyner Brooke isytiharkan perlembagan iv. Batang rumbia ditebang, diikat dan ditinggalkan
3. Perisytiharan sempena perayaan 100 tahun di dalam sungai untuk melembutkannya.
pentadbiran keluarga Brooke di Sarawak. v. Dibelah untuk mendapatkan isinya yang dipanggil
ripo, dan seterusnya dimasak di atas api.

2 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh
Sejarah - Tingkatan 2
10 Kegiatan perlombongan 4. Perkhidmatan kereta api diberhentikan akibat
i. antimoni, emas, arang batu, raksa dan minyak kemelesetan ekonomi.
ii. Syarikat Borneo Bhd. Ibu pejabatnya terletak di 5. Perkhidmatan syarikat perkapalan seperti Singapura
Singapura. menjalankan kegiatan perlombongan and Sarawak Steamship Company.
11. Emas 6. Perkhidmatan kapal terbang air menghubungkan
bandar Kuching dengan Singapura diwujudkan.
i. Mulanya emas dilombong di bau oleh org Cina. 7. Kapal terbang air - kapal terbang pertama yang
ii. Tahun 1857, pelombong Cina memberontak mendarat di Sungai Sarawak
kerana tidak berpuas hati dgn cukai yang 8. Motosikal diperkenalkan di Kuching
dikenakan oleh kerajaan Brooke. 9. Pengangkutan bas di Kuching
iii. Pemberontakan dipatahkan oleh Brooke dan e) Sistem Perhubungan
pelombong Cina melarikan diri ke Sambas 1. Perkhidmatan pos, telegraf dan telefon
iv. Kemudiannya diusahakan oleh Syarikat Borneo. 2. Perkhidmatan telegraf ant Kuching dgn Singapura.
v. Emas adalah bahan eksport penting 3. Pejabat Pos dibina
12. Arang batu - Diusahakan mulai tahun 1889. 4. Penggunaan setem
13. Antimoni 5. Setem pertama dikeluarkan pada tahun 1869 - terdapat
i. Brooke memberi monopoli melombong antimoni gambar keluarga Brooke.
kepada Syarikat Borneo. f) Perkhidmatan Kesihatan
ii. Syarikat Borneo menjalankan kegiatan 1. Pembinaan hospital dan klinik oleh mubaligh Kristian
perlombongan antimoni di Bau dan Kuching. 2. Hospital di bandar besar seperti Kuching dan Sibu
iii. Kurun ke-20, antimoni tidak lagi menjadi eksport 3. Kemudahan kesihatan kurang di pedalaman.
penting kerana galian ini semakin berkurangan. 4. Jabatan Hospital di Sarawak diwujudkan.Dikenali
14. Petroleum sebagai Pavillion.
i. Usaha cari gali minyak berkembang apabila g) Perkembangan pendidikan
antimoni, emas, arang batu & raksa berkurangan. 1. Pendidikan moden kurang diberi perhatian.
ii. The Anglo-Saxon Oil Company mendapat 2. Keluarga Brooke sendiri tidak yakin bahawa sistem
konsesi melombong petroleum di Sarawak. pendidikan barat sesuai dengan penduduk tempatan.
iii. Telaga petroleum pertama di Miri 3. Charles bina sekolah utk orang Melayu dan Cina
iv. Kilang penapis minyak di Lutong 4. Tidak galakkan sekolah untuk orang Dayak kerana
mahu mengekalkan cara hidup tradisional mereka.
(9)Perubahan Sosial di pentadbiran Keluarga Brooke 5. Sekolah Rendah Melayu
a) Dasar pecah perintah i. Sekolah rendah pengantar bahasa Melayu dibina
1. Dasar pecah perintah untuk mengukuhkan kuasa ii. Melatih orang Melayu untuk menjadi guru
2. Setiap kaum dipisahkan kegiatan ekonominya. Sekolah Melayu serta kakitangan rendah
3. Orang Melayu dalam bidang pentadbiran kerajaan.
4. Orang Iban dalam bidang ketenteraan iii. Guna buku dari Tanah Melayu.
5. Org Cina- pertanian, perlombongan dan perdagangan. iv. Guru-guru di sekolah kerajaan dilatih di Maktab
6. Orang India dalam perniagaan kain di Kuching Perguruan Sultan Idris, Tanjong Malim.
7. Orang Sikh bekerja sebagai polis. v. Maktab Perguruan Kent melatih guru untuk
8. Orang Cina tinggal di bandar Miri, Bintulu dan Sibu. sekolah Melayu.
9. Kaum bumiputera tinggal di kawasan pedalaman. vi. Sekolah Melayu yg dibina oleh kerajaan ialah
10.Dasar Brooke menghalang perpaduan kaum dan sekolah Merpati Jepang &Sekolah Encik Buyong.
menjamin kedudukannya sebagai Raja Sarawak.
b) Perkembangan bandar vii. Sekolah ini kemudiannya digabungkan menjadi
1. Bandar Kuching, Miri dan Sibu - pusat pentadbiran madrasah Melayu.
dan perdagangan. 6. Sekolah Inggeris;
2. Bandar Kuching - ibu negeri dan pusat pentadbiran i. Galakkan mubaligh Kristian dirikan sekolah
3. Bandar Miri – maju kerana perlombongan petroleum Inggeris.
c) Kemudahan asas ii. Sekolah St. Thomas, Sekolah St. Mary dan
1 Terhad di bandar-bandar. Sekolah St. Teresa di Kuching.
2. Di bandar kemudahan asas seperti jalan raya, air iii. Sekolah Anglikan dibina
3. Bandar - pusat pentadbiran & kegiatan ekonomi. iv. Sekolah Katolik dibina
4. Kurang memberi perhatian terhadap kemudahan asas 7. Sekolah Cina
di kawasan pedalaman. i. Dibiayai dan diurus oleh orang Cina.
d) Sistem pengangkutan ii. Guru-guru, sukatan pelajaran dan buku-buku
1. Bergantung kepada pengangkutan air. dibawa dari negara Cina.
2. Jalan raya di bandar besar seperti Kuching dan Miri. .8. Sekolah Melanau - didirikan.
3. Landasan kereta api -hubungkan Kuching dgn Bau. 9. Sekolah Dayak; - Bilangan Sekolah Dayak tiada
3 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh
Sejarah - Tingkatan 2
pertambahan iaitu hanya sebuah sahaja
10. Jabatan Pelajaran
i. Jabatan Pelajaran di Kuching - bertujuan
mengawal perkembangan pendidikan di Sarawak.
iii. Semua sekolah ditubuhkan mesti berdaftar
dengan jabatan ini
Kesimpulan
1. Kelemahan kepimpinan pembesar Brunei
menyebabkan campur tangan James Brooke di
Sarawak
2. Penggunaan kuasa tentera membolehkan keluarga
Brooke meluaskan kuasa
3. Keluarga Brooke mengeksplotasi hasil bumi Sarawak

4 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh